Raadsvoorstel Groeidocument Regionaal Perspectief Landelijk Gebied

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

1 mei 2023 Eric Rongen 1085190 B. Fintelman Gemeenteraad Rhenen Openbaar Groeidocument Regionaal Perspectief Landelijk Gebied

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. geen wensen en bedenkingen in te brengen ten aanzien van het groeidocument van het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Foodvalley

Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Het landelijk gebied staat in Nederland volop in de schijnwerpers: er zijn opgaven op het gebied van uitstoot van stikstof en fijnstof, het klimaat, bodem en waterkwaliteit. Daarnaast is er behoefte aan duurzame voedselproductie, meer woningen met bijbehorende voorzieningen en vraagt de energietransitie ruimte. Dit geeft veel onzekerheid voor boeren, ondernemers in het landelijk gebied en bewoners. Er is dan ook dringend behoefte aan een langjarig perspectief waar velen op kunnen vertrouwen en bouwen de komende jaren. De opgaven waar we op dit moment voor staan werken per regio in Nederland op verschillende manieren door. Hierdoor is er voor de uitvoering van de landelijke doelen maatwerk nodig. Het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) biedt dit perspectief en het gevraagde maatwerk voor de gemeenten in regio Foodvalley. Het RPLG legt de relatie tussen enerzijds de Strategische Agenda en Regionale Ruimtelijke Verkenning. En anderzijds de nationale doelstellingen uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Met het RPLG beschouwt de regio Foodvalley samen met de gemeenten de verschillende opgaven in het landelijk gebied in onderlinge samenhang. De provincies hebben rondom de NPLG doelstellingen een centrale rol gekregen.

De provincies hebben als opdracht gekregen om samen met medeoverheden en gebiedspartners maatregelen uit te werken voor NPLG-doelstellingen. Met het RPLG maken wij als gezamenlijke gemeenten, in regio Foodvalley verband, een regionale vertaling van die doelen. Deze provinciale gebiedsplannen worden uiteindelijk door het Rijk vastgesteld. In het najaar van 2022 heeft uw raad kennisgenomen van de contourennotitie voor het RPLG, de agenda voor de uitwerking én voor onze inzet in de gebiedsplannen van de provincies Gelderland en Utrecht m.b.t. de regio Foodvalley. De contourennotitie beschreef de opgaven, uitgangspunten en ontwerpprincipes voor de uitwerking tot het definitieve RPLG. Een deel van de gemeenteraden van de Foodvalley-gemeenten hebben in het najaar van 2022 van de gelegenheid gebruik gemaakt om wensen en bedenkingen in te dienen ten aanzien van de contourennotitie. Deze zijn betrokken bij het opstellen van het voorliggende groeidocument. Het groeidocument

1

Het groeidocument bouwt dus voort op de contourennotitie. Het is een belangrijke volgende stap in de inhoudelijke uitwerking naar een perspectief en daarmee ook een basis voor de structurele samenwerking en wisselwerking met beide provincies rondom de ontwikkelingen binnen het landelijk gebied. Het heet een groeidocument omdat het perspectief niet af is. Dat is ook niet mogelijk, omdat de NPLG-doelstellingen vanuit het Rijk nog niet bekend zijn. Maar het is wenselijk om dit groeidocument nu met u te delen en u de gelegenheid te geven om wensen en bedenkingen mee te geven op de ingezette koers. Het groeidocument bestaat uit drie delen: 1. Waarom werken we aan een perspectief? 2. Hoe vullen we dat perspectief in? 3. Wat is er nodig om dat perspectief met elkaar te realiseren? Het voorliggende groeidocument bevat deel 1 en 2 vrijwel compleet, maar deel 3 nog niet. In deel 3 worden wel belangrijke onderdelen benoemd die nog uitgewerkt gaan worden én wordt aangegeven met welke belangrijke keuzes gemeenteraden te maken gaan krijgen. De uitwerking daarvan vindt plaats in de periode maart-juni 2023. Na het eventueel bekend worden van wensen en bedenkingen worden die betrokken bij de vertaling van die uitwerking naar een eindconcept van het RPLG.

Kaders Nationaal Perspectief Landelijk Gebied (NPLG) en Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) In het NPLG zijn doelstellingen opgenomen rondom natuur, water en lucht. Per gebied kunnen de doelstellingen verschillen waardoor ook de aanpak verschilt. Het Rijk heeft provincies gevraagd de doelstellingen te vertalen naar hun eigen provincie. De provincie Utrecht werkt dit momenteel uit in hun eigen gebiedsprogramma, het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG). Strategische Agenda en Regionale Ruimtelijke Verkenning Een belangrijke basis voor de doelen en opgaven voor het groeidocument is de Strategische Agenda 2020-2025 die op 29 september 2020 door uw gemeenteraad is vastgesteld. Daarnaast is de Regionale Ruimtelijke Verkenning, die op 28 september 2021 door uw raad is vastgesteld een kader. Het document dat de scope en mate van detail aangeeft voor het RPLG is de contourennotitie, deze heeft u op 8 november 2022 besproken. Beoogd effect Met het RPLG legt de regio de verbinding tussen het Nationaal Programma Landelijk Gebied en de Provinciale Programma’s Landelijk Gebied van Utrecht en Gelderland enerzijds en het gemeentelijk beleid anderzijds. Het beschrijft wat de regio als toekomstbeeld voor zich ziet, wat betreft het landelijk gebied en de betrokken agro-industrie. Na vaststelling door de gemeenteraden heeft het doorwerking in gemeentelijk beleid.

Dit vindt naar verwachting onder meer plaats in omgevingsvisies en flankerend (ruimtelijk) beleid. Argumenten 1.1 Urgentie op inhoud en proces Ondanks dat het RPLG nu nog niet af is, kunnen we met dit groeidocument inzicht geven in wat de koers gaat worden. Daarmee kunnen we alvast de gesprekken aangaan met de provincies en aangeven wat onze gezamenlijke belangen vanuit Foodvalley zijn. En daarmee afstemmen met de provincies Utrecht en Gelderland ten behoeve van de gebiedsprogramma’s die zij op 1 juli 2023 bij het Rijk ingediend moeten hebben. Naar verwachting kennen die gebiedsprogramma’s een zodanig abstractieniveau dat er in de loop van 2023 en 2024 verdere uitwerking nodig is. Rond de zomer van 2023 worden de eventuele wensen en bedenkingen op het groeidocument gebruikt bij het maken van het RPLG. Hierdoor verwachten we tijdig goede regionale input te kunnen aandragen bij de provincies voor de uitwerking en doorvertaling van de provinciale gebiedsprogramma’s. 1.2 Gedeeld belang en inzicht De opgaven en uitgangspunten die in het groeidocument staan, komen voort uit breed gedeelde inzichten. Enerzijds vanuit de hiervoor genoemde door uw raad vastgestelde kaders en door wetgeving en beleid vanuit de rijksoverheid, provincies en het Waterschap. Anderzijds vanuit 2

gesprekken met en feedback van stakeholders, waaronder LTO Gelderse Vallei, Waterschap Vallei en Veluwe, Natuur en Milieu Gelderland en Utrecht en partners van het Landbouwnetwerk. 1.3 Samenwerking noodzakelijk De opgaven zijn groot, complex en grensoverschrijdend, waardoor samenwerking noodzakelijk is. Bovendien hebben we in de gezamenlijkheid van de Regio een betere positie in relatie tot de provincies en het Rijk. 1.4 Relatie met andere ruimtelijke opgaven Dit groeidocument is de basis voor het perspectief voor het landelijk gebied. Dit perspectief zorgt voor de inhoudelijke onderbouwing om in samenspraak met de Verstedelijkingsstrategie keuzes te maken voor de toekomst van het ruimtegebruik binnen de regio Foodvalley. Vandaar dat het RPLG eenzelfde soort route hanteert (met wensen en bedenkingen) als de Verstedelijkingsstrategie. Risico’s en nadelen 1.1. Het RPLG is geen opdracht vanuit het Rijk Het is voor de regio Foodvalley geen concrete opdracht van het Rijk om een Regionaal Perspectief voor het Landelijk Gebied te maken. In theorie is het dus een optie om niet gezamenlijk een Regionaal Perspectief voor het Landelijk Gebied op te stellen.

Als we het niet in regioverband oppakken, dan brengt dit ons inziens de volgende gevolgen met zich mee: 1) De toekomst voor het landelijk gebied kan op regioschaal niet gelijkwaardig en in samenhang worden ontwikkeld met bijvoorbeeld de Verstedelijkingsstrategie en de integrale ruimtelijke opgave, die de provincies bij het ministerie van BZK moeten aanleveren; 2) Als afzonderlijke gemeente staan we er dan alleen voor om de opgaves voor het landelijk gebied het hoofd te bieden en de gesprekken met de provincies te voeren; 3) Als afzonderlijke gemeente hebben we niet de omvang en slagkracht om voldoende gelijkwaardig gesprekspartner te zijn met de provincies en het rijk. 1.2. Landelijke besluiten hebben invloed op uitwerking en planning Op dit moment zijn er nog een aantal politieke en inhoudelijke onzekerheden met betrekking tot de belangrijke opgaven voor het landelijk gebied. Landelijke besluiten hebben potentieel veel invloed op de uitwerking en op de planning, zodat er een reëel risico lijkt te bestaan op vertragingen in de planning. Maar ook dat het RPLG nooit volledig ‘af’ kan zijn, aangezien bepaalde wetgeving nu niet bekend is. Financiële toelichting Het groeidocument heeft als zodanig geen financiële gevolgen. Personele gevolgen Het groeidocument brengt geen personele gevolgen met zich mee. Duurzaamheid Het groeidocument is een volgende stap voor het RPLG.

Het RPLG moet een vertaling worden van hoe wij als regio in de toekomst zo goed en duurzaam mogelijk omgaan met ons landelijk gebied. Participatie Uw raad heeft eerder wensen en bedenkingen kunnen indienen ten aanzien van de contourennotitie van de RPLG. Deze mogelijkheid is er nu weer rondom het groeidocument. Daarnaast vindt er op 27 juni een regionaal raadsgesprek plaats waarin de raden van de verschillende regiogemeenten hun standpunten uit kunnen wisselen. Bij de verdere totstandkoming van het RPLG werken we samen met relevante stakeholders, zoals het Waterschap, LTO Gelderse Vallei, Natuur en Milieu Gelderland/Utrecht en vele andere partijen. Verder wordt het landbouwnetwerk actief betrokken om hun input te geven.

3

Communicatie Op 10 mei staat er een raadsinformatiebijeenkomst gepland die in het teken zal staan van het RPLG, met daarin ruimte voor gerelateerde thema’s zoals de Regio Deal (meetnetwerk) en toelichting op het regio-arrangement. Hiervoor worden alle raadsleden van de regio Foodvalley uitgenodigd. De regiocommissie organiseert op 27 juni 2023 een regionaal raadsgesprek over het Groeidocument. Vervolgprocedure Komende maanden wordt gewerkt aan het uitbouwen en uitwerken van dit groeidocument. Bij eventuele wensen bedenkingen nemen we deze mee in de verdere uitwerking van het RPLG. Het regiokantoor ontvangt de eventuele wensen en bedenkingen graag uiterlijk in juli 2023. In de loop van 2023 volgt besluitvorming in het Regiobestuur, vermoedelijk in december. Daarna wordt het ter vaststelling aangeboden aan de acht gemeenteraden. Bijlagen: Bijlage 1: Aanbiedingsbrief Groeidocument RPLG Bijlage 2: Groeidocument RPLG Bijlage 3: Onderzoeksrapport AgriFoodmonitor Regio Foodvalley 2022 Bijlage 4: Procesnotitie RPLG: maart tot juli 2023

4