Raadsvoorstel evaluatie transitieplan IW4 en financiering Wsw

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

20 januari 2023 Juliette Groenendijk 1047135 D. Poortinga Gemeenteraad Rhenen Openbaar Evaluatie transitieplan IW4 en financiering Wsw

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. het nieuwe financieringsmodel voor de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) vast te stellen waarbij: • de jaarlijkse extra gemeentelijke bijdrage van de gemeente Rhenen aan GR IW4 met terugwerkende kracht per 1 januari 2023 komt te vervallen; • met terugwerkende kracht per 1 januari 2023 de rijksbijdrage die de gemeente Rhenen ontvangt voor Wsw jaarlijks ongewijzigd in zijn geheel beschikbaar wordt gesteld aan de Gemeenschappelijke Regeling Instituut voor Werkvoorziening Zuid-Oost Utrecht (GR IW4).

Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Participatiewet en gevolgen Wet sociale werkvoorziening (Wsw) Sinds 2015 geldt de Participatiewet. Deze wet betekende een belangrijke beleidswijziging inzake het ondersteunen van mensen met een arbeidsbeperking. Het uitgangspunt, sinds deze wet in werking is getreden, is het werken aan een inclusieve arbeidsmarkt. Daarmee wordt bedoeld: zoveel mogelijk mensen werken bij reguliere werkgevers, ook mensen met een arbeidsbeperking. In het verlengde van dit uitgangspunt heeft het Rijk besloten om de instroom van nieuwe mensen in de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) te beëindigen. Reeds ingestroomde Wsw-medewerkers blijven nog wel werkzaam onder de regels van de oude Wsw. Voor gemeenten is het belangrijk geweest en nog steeds, om deze wijzigingen rond de Wsw met veel zorgvuldigheid en goede voorzieningen naar de zittende doelgroep vorm te geven. Kernpunt is het blijven bieden van passend werk en goede begeleiding voor deze (kwetsbare) doelgroep. Het gaat dan zowel om inwoners die nog onder de oude Wsw vallen als inwoners met een arbeidsbeperking die nu instromen in de Participatiewet en baat hebben bij een goede voorziening en begeleiding. Koerswijziging IW4 en evaluatie De Participatiewet betekende dat er een koerswijziging nodig was voor sociale werkvoorzieningen.

Dat gold dus ook voor IW4, een sociale werkvoorziening voor inwoners van onder andere de gemeente Rhenen. Op basis van een nieuwe opdracht van de betrokken gemeenten Rhenen, Veenendaal en Renswoude heeft IW4 in 2019 de transitie ingezet van een sociale werkvoorziening naar een professioneel werkleerbedrijf. Eind 2021 werd de transitie afgerond. In 2022 is er een evaluatie uitgevoerd waarbij gekeken is in hoeverre de transitie is gelukt. Conclusie van de evaluatie is dat het IW4 goed is gelukt om te transformeren naar een sociaal werkleerbedrijf en dat we daarmee dus voor onze inwoners met een (grote) afstand tot de arbeidsmarkt een belangrijke voorziening hebben. Daarbij zit nog wel de uitdaging van het verder ontwikkelen van de dienstverlening aan werkgevers en een

1

goede afstemming hierin met het Werkgeversservicepunt. We blijven dit monitoren en waar nodig sturen we bij. U vindt het transitieplan, de evaluatie, inclusief een onafhankelijke beoordeling van de cijfers in deze evaluatie door een extern bureau, in bijlage 1 Transitieplan IW4, bijlage 2 Eindrapportage transitieplan IW4 en bijlage 3 Toetsing Eindrapportage transitieplan IW4 2019-2021 Financieringswijze IW4 In 2018 hebben de gemeenten Rhenen, Veenendaal en Renswoude afspraken vastgelegd over de wijze waarop gemeenten de voorziening IW4 financieren. Naast de inhoudelijke evaluatie zijn deze afspraken ook tegen het licht gehouden. Daaruit blijkt dat zich een aantal ontwikkelingen (gaan) voordoen waardoor het zinvol wordt om de wijze van financieren anders vorm te geven. Dit wordt toegelicht onder 1.2 en in bijlage 4. De nieuwe manier van financieren is budgetneutraal. Deze heeft dus geen gevolgen voor de begroting van de gemeente Rhenen. Kaders Participatiewet Beoogd effect Een toekomstbestendige uitvoering van de Participatiewet waarmee positief wordt bijgedragen aan de inclusieve arbeidsmarkt en de werkgelegenheid van mensen die werkzaam zijn binnen de Wsw geborgd wordt. Argumenten 1.1.Er is geen extra gemeentelijke bijdrage meer nodig om het subsidietekort (rijksbijdrage) Wsw te compenseren. Afspraken 2018 Het Rijk stelt budget beschikbaar voor het uitvoeren van de Wsw.

We noemen deze rijksbijdrage binnen de Wsw een subsidie. In 2018 heeft Berenschot onderzoek gedaan naar deze rijksbijdrage ofwel subsidie. Berenschot concludeerde dat deze subsidie in feite te laag was, er was sprake van een subsidietekort. Op basis daarvan is in 2018 afgesproken dat: Gemeenten de door hen ontvangen rijksbijdrage Wsw (ofwel subsidie) doorzetten naar IW4. IW4 zelf aanvullend een bedrag per standaardeenheid1 (SE) terug moest verdienen. Bij de besluitvorming in 2018 is bepaald dat dit € 1.200,- per SE is. Deze € 1.200,- is gebaseerd op het landelijke gemiddelde resultaat per SE van de SW-bedrijven in Nederland. Gemeenten vervolgens jaarlijks verder aanvulden tot de daadwerkelijke uitvoeringskosten, dit door middel van een gemeentelijke bijdrage. Ontwikkelingen De uitstroom uit de Wsw is hoger dan in 2018 was voorzien. Dit heeft grotendeels te maken met de vergrijzing van cliënten (werknemers) in de Wsw. Naar verhouding waren dit ook duurdere werknemers. Daardoor is de rijksbijdrage/subsidie in verhouding beter geworden. Op basis van de huidige rekenmethodiek bedroeg het verschil tussen de subsidie en de uitvoeringskosten in 2022 “slechts” € 1200 per SE. Daarmee zijn de uitvoeringskosten in balans met de inkomsten, te weten subsidie en inkomsten per SE.

Naar verwachting neemt dit bedrag in de toekomst nog verder af, omdat er alleen uitstroom en geen instroom van deze doelgroep is. Hiermee is naar verwachting geen extra gemeentelijke bijdrage meer nodig. 1.2.Met het nieuwe financieringsmodel vervallen de negatieve financiële prikkels op het gebied van Begeleid Werken en Handicapcode Ernstig. In het nieuwe financieringsmodel wordt de gehele Rijksbijdrage Wsw via de GR aan IW4 beheer N.V. verstrekt en is er geen sprake meer van een extra gemeentelijke bijdrage. Daarmee heeft IW4 niet 1

Dit is een rekeneenheid voor het aantal SW-ers dat in het betreffende jaar gemiddeld in dienst is bij IW4. Deze komt niet overeen met het gemiddelde aantal FTE per jaar, omdat SE ook wordt bepaald door de handicapcode (matig of ernstig) van een SWmedewerker.

2

alleen de kosten voor de onderdelen begeleid werken en Handicapcode ernstig, maar ook de financiële voordelen (bij succes). Negatieve financiële prikkels Zoals eerder aangegeven, is het streven dat zo veel mogelijk mensen bij een reguliere werkgever een werkplek vinden (doelstelling). Het vastgestelde rekenmodel, (raadbesluit 2018) leidt tot een aantal negatieve financiële prikkels voor IW4. Op het moment dat zij in bepaalde situaties deze doelstelling behalen zijn de “kosten” voor hen en de “opbrengsten” voor gemeenten. Deze negatieve financiële prikkels waren vooraf niet voorzien. Ze doen zich voor op het gebied van ‘Begeleid Werken’ en op het gebied van de ‘Handicapcode Ernstig’. Concreet houden deze negatieve prikkels in dat: als IW4 personen bij een regulier werkgever plaatst (Begeleid werken) zij financieel benadeeld worden; gemiddeld € 8.500 per persoon Ook als iemand in aanmerking komt voor de handicap code “ernstig” ondervindt IW4 financieel nadeel; gemiddeld € 6.750,- per persoon. Het voordeel komt in beide gevallen via de rekenmethode aan de gemeente toe. Deze negatieve prikkels zijn onwenselijk, aangezien deze strijdig zijn met de gewenste beweging die we voorstaan. Immers we propageren dat Wsw-ers zo regulier mogelijk worden geplaatst.

Als we de rekenmethode ongewijzigd laten, zou dat ook kunnen betekenen dat de gemeentelijke bijdrage negatief wordt en IW4 voor deze doelgroep aan de gemeenten juist moet betalen. De bijgevoegde memo (bijlage 4 Memo financiering Wet sociale werkvoorziening) over de financiering Wsw geeft een toelichting op het huidige en nieuwe rekenmodel. Praktijk uitvoer afgelopen jaren Omdat het beleid is dat iedereen zoveel mogelijk regulier aan het werk is, heeft IW4 de doorstroom van Detachering naar Begeleid Werken in de afgelopen jaren niet belemmerd. Sterker nog, in 2021 waren er ongeveer 9 fte meer Begeleid Werkers dan in 2018. Wat een extra besparing op de gemeentelijke bijdrage heeft opgeleverd van ongeveer € 140.000,- (zie ook: Iroko, Toetsing Eindrapportage Transitieplan IW4 2019-2022, van augustus 2022). Risico’s en nadelen 1.1 en 1.2 Het nieuwe financieringsmodel leidt tot een financieel risico voor IW4 Beheer N.V. In het nieuwe financieringsmodel wordt de gehele Rijksbijdrage Wsw via de GR aan IW4 beheer N.V. verstrekt en is er geen sprake meer van een gemeentelijke bijdrage. Als het Rijk besluit de Wsw-budgetten in de toekomst substantieel af te romen bestaat het risico dat er een onoverkomelijk subsidietekort ontstaat. Dan treedt IW4 weer in gesprek met de deelnemende gemeenten. De gemeenten Rhenen, Veenendaal en Renswoude zijn via de GR IW4 aandeelhouder in IW4 Beheer NV.

Het is goed om te beseffen dat de deelnemende gemeenten risicodrager zijn. Dit risico wordt binnen de P&C cyclus verwerkt in onze risico paragraaf. Op dit moment beschikken zowel de NV als de GR over goede reserves. Naar verwachting ontwikkelt het bedrijfsresultaat van IW4 zich positief. De begroting is structureel in evenwicht, waarbij de marges zowel naar boven als naar beneden beperkt zijn. Verder beschikt zowel de NV als de GR over voldoende middelen om een negatief resultaat op te vangen. Aanpalende landelijke ontwikkelingen Momenteel wordt in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een onderzoek gedaan naar de begeleidingskosten Beschut Werken. IW4 geeft aan dat zij geen sluitende businesscase kan maken met de huidige landelijke begeleidingsvergoeding. De VNG en Cedris pleiten voor een hogere landelijke begeleidingsvergoeding mede gebaseerd op ervaringscijfers van andere SW-bedrijven. Naar verwachting wordt dit onderzoek begin 2023 afgerond, wanneer de begeleidingsvergoeding niet wordt verhoogd geeft dit een financieel risico bij IW4. De bijgevoegde memo met achtergrondinformatie en toelichting (zie bijlage 5) geeft toelichting.

3

Financiële toelichting De voorgestelde vereenvoudigde rekenregels houden in dat per 2023 de gehele rijksbijdrage die de gemeenten jaarlijks ontvangen voor de uitvoering van de Wsw, beschikbaar wordt gesteld aan de Gemeenschappelijke Regeling Instituut voor werkvoorziening Zuid-Oost Utrecht (GR IW4) en vervolgens IW4 Beheer N.V. De extra gemeentelijke bijdrage wordt niet meer berekend. Dit brengt een zeker risico met zich mee zoals is beschreven onder risico’s en nadelen. Rijksbijdragen: In het verleden stonden de begrote budgetten niet meer in verhouding tot de rijksmiddelen. In de bestuursrapportage 2021 van IW4 is voor de benodigde budgetten reeds meer aansluiting gezocht bij de rijksmiddelen en zijn de resterende middelen (structureel) naar beneden bijgesteld. De rijksbijdrage WsW houdt volgens de septembercirculaire 2022 voor de gemeente Rhenen in een bedrag van € 1.315.967 in 2023 aflopend naar € 1.015.617 in 2026. In onderstaand tabel zijn de rijksbijdragen zoals deze in de meerjarenbegroting 2023-2026 van de gemeente Rhenen zijn opgenomen afgezet ten opzichte van de Septembercirculaire 2022.

2023 Begroting Rhenen WSW - IW4 1.249.016 Rijksbijdrage Septembercirculaire 2022 1.315.967

2024

2025

1.171.904

1.147.165

2026 1.147.165

1.233.589

1.205.523

1.015.617

Extra gemeentelijke bijdragen: Op basis van besluitvorming in 2018 zijn in de meerjarenbegroting binnen het taakveld Begeleide Participatie bedragen opgenomen voor de extra gemeentelijke bijdrage Wsw. De afgelopen jaren is gebleken dat een lagere extra gemeentelijke bijdrage nodig was dan in onze begroting was opgenomen. In de meerjarenbegroting is voor 2023 een bedrag opgenomen van €11.000. Vanaf 2024 en verder is hiervoor geen bedrag opgenomen. Begrotingswijziging Bij instemming zal het budget Rijksbijdrage WsW middels de voorjaarsrapportage a.d.h.v. de Meicirculaire 2023 in de begroting worden bijgesteld. Tevens zal het budget voor de extra gemeentelijke bijdrage m.b.t. 2023 geen budget worden opgenomen. Personele gevolgen Niet van toepassing Duurzaamheid Niet van toepassing Participatie Dit voorstel is tot stand gekomen in overleg met deelnemende gemeenten en IW4. Op woensdag 16 november 2022 is een voorlichtingsavond georganiseerd in het gemeentehuis Rhenen voor de raadsleden van gemeenten Rhenen, Veenendaal en Renswoude. Tijdens deze avond is de evaluatie van het transitieplan en het nieuwe financieringsmodel Wsw toegelicht door IW4 en de verschillende beleidsmedewerkers. Communicatie Over het door u genomen besluit zal IW4 worden geïnformeerd. Vervolgprocedure Niet van toepassing

4

Bijlagen: Bijlage 1:Transitieplan IW4 Bijlage 2:Eindrapportage Transitieplan IW4 Bijlage 3:Toetsing Eindrapportage Transitieplan IW4 2019-2021 Bijlage 4: Memo financiering Wet sociale werkvoorziening Bijlage 5: Memo raadsvoorstel evaluatie IW4 en financiering WSW, achtergrond en informatie

5