Raadsvoorstel Energietoeslag 2023

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

24 mei 2023 Moniek Spoor 1088023 D. Poortinga gemeenteraad openbaar Energietoeslag 2023

VOORSTEL De gemeenteraad besluit: 1. De energietoeslag 2023 uit te betalen aan inwoners met een inkomen tot 120% van sociaal minimum; 2. De inwoners uit deze groep die in 2023 de energietoeslag voor het eerst aanvragen, ook €1300 uit te betalen; 3. De kosten te dekken uit de middelen die hiervoor door het Rijk in het gemeentefonds zijn overgemaakt en het verwachte tekort van €122.000 te dekken uit de algemene reserve; 4. In te stemmen met de begrotingswijziging 2023 in verband met het verstrekken van energietoeslag 2023; 5. Vooruitlopend op de vaststelling van de jaarrekening alvast in te stemmen met de resultaatbestemming van de ontvangen middelen vanuit de decembercirculaire 2022 van 321.000 en die op te nemen in de reserve Armoedebestrijding.

Aanleiding / voorgeschiedenis In 2022 is er energietoeslag uitgekeerd. Ook voor 2023 zijn er middelen door het Rijk beschikbaar gesteld om een energietoeslag uit te keren. De kaders waarmee het Rijk komt zijn veranderd. Daarmee ook de afweging wie welk bedrag krijgt: -

-

Er komt een wet energietoeslag, waarin deadlines vastgesteld worden vanaf welk moment en tot welk moment de energietoeslag mag worden aangevraagd en uitgekeerd. Nu zijn het nog richtlijnen, maar we willen ons er graag aan houden (voor het geval de wet met terugwerkende kracht ingaat). Energietoeslag 2023 moet vóór 1 december 2023 zijn uitbetaald. Aanvragen voor 2023 mogen niet eerder worden opengesteld dan dat de wetgeving rond is.

Tabel 1: Het verloop van de regeling energietoeslag ziet er als volgt uit: 2022 €800

€500

Betaald door Rijk

€500

€500*

Betaald door Rhenen wordt gevoegd bij 2022

2023 1-4-2023

€800**

€500

1

*betaald vanuit de middelen van de decembercirculaire 2022 **uitbetaling in (vermoedelijk) september vanuit de middelen van de meicirculaire 2023 Kaders Dit voorstel valt binnen de kaders van het armoedebeleid. Het is een maatregel die vanuit het Rijk is opgesteld, maar helpt onze inwoners die moeilijk rondkomen. De energietoeslag is een bijzondere regeling. De middelen worden gestort in het gemeentefonds, en dat zou betekenen dat gemeenten dat naar eigen inzicht mogen besteden. Echter, er spelen twee dingen mee: • •

Om deze toeslag door de gemeenten te laten uitbetalen, is er een wet(swijziging) nodig in de Participatiewet. Een wet biedt altijd tenminste kaders. De Rijksoverheid heeft uitgebreid aandacht besteed aan hoe en voor wie zij de energietoeslag heeft bedoelt en daarmee verwachtingen gewekt.

Dat alles zorgt ervoor dat deze regeling enigszins tegenstrijdig is. Beoogd effect We willen kaders stellen aan de doelgroep voor de energietoeslag en hoeveel we deze doelgroep uit gaan betalen. Argumenten 1.1 We kiezen dit jaar voor de groep tot 120% en niet de doelgroep tot 150% Vorig jaar is de energietoeslag ook uitbetaald aan de inwoners met een inkomen tussen de 120% en 150%. Dit jaar zijn er vanuit het Rijk een aantal ondersteunende maatregelen ingegaan, zoals bijvoorbeeld het prijsplafond, stijging van het minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen, en een verhoging van de toeslagen. We verwachten dat deze maatregelen de nood bij de doelgroep tot 150% minder hoog maakt. Gezien de beperkte middelen die ons door het Rijk ter beschikking zijn gesteld, lijkt het ons daarom een verantwoorde keuze om de doelgroep te beperken tot 120% van het sociaal minimum. 2.1 De richtlijn van het Rijk wijkt af van wat eerder werd gecommuniceerd, waardoor nieuwe aanvragers minder energietoeslag krijgen in 2023. De consequentie van deze afwijking is dat nieuwe aanvragers €800 zouden krijgen en niet €1300. Mensen die in 2022 de toeslag aanvroegen krijgen wel €1300 in 2023 uitbetaald. Om deze ogenschijnlijke ongelijkheid te compenseren, stellen we voor om voor nieuwe aanvragen het bedrag toch op €1300 te zetten en dat uit eigen middelen te financieren.

De geschiedenis van de afwijking op richtlijn ken de volgende geschiedenis: 1. Eind 2022 kwam een bedrag beschikbaar voor de uitkering van € 500,- voor 2023 In 2022 was €1300,- beschikbaar voor iedereen tot 120% van het bestaansminimum. De gemeente Rhenen heeft nog eens €500,- extra beschikbaar gesteld voor deze doelgroep. In totaal konden mensen uit deze doelgroep daarom €1800,- aanvragen. In het najaar kwam €500,- beschikbaar voor 2023. Daarnaast zou nog €800,- beschikbaar komen voor 2023. 2. In de septembercirculaire komt geld beschikbaar voor de uitkering van € 800,- voor 2023 In de komende septembercirculaire komt een bedrag beschikbaar, wat neerkomt op zo’n €800,voor mensen die hiervoor een aanvraag doen.

2

In totaal zou daarmee in 2023 een bedrag van € 1300,- beschikbaar zijn per toegekende aanvraag. 3. Wat is er veranderd: de € 500,- is alleen voor mensen die het in 2022 ook ontvangen hebben. Het Rijk gaf aan dat die €500,- die in het najaar beschikbaar kwam alleen beschikbaar is voor mensen die in 2022 energietoeslag toegekend hebben gekregen (het bedrag telt niet mee voor 2023, maar voor 2022). Dit bedrag is dus niet beschikbaar voor nieuwe aanvragers. Zie ook het collegebesluit van 1-4-2023 (bijlage). 4. Voor nieuwe aanvragers komt daarom slechts €800,- beschikbaar. 5. Compenseren van dit verschil door € 500,- voor nieuwe toegekende aanvragen uit eigen middelen beschikbaar te stellen. Omdat het beeld dat hierdoor naar voren komt -bestaande aanvragers krijgen € 1300,- en nieuwe aanvragers maar € 800,-, niet erg eerlijk is, stelt het college voor om voor deze groep uit eigen middelen € 500,- beschikbaar te stellen. Gemeenten Veenendaal en Renswoude hebben deze keuze al gemaakt. Omdat we vorige jaar een hoog bereik hadden, is er een beperkte groep die hiervoor in aanmerking komt en daarom hebben we de kosten hiervan ingeschat op € 23.400,- . 3.1 De uitkering van het Rijk is niet toereikend voor de kosten van de regeling.

Het bedrag dat het Rijk beschikbaar heeft gesteld voor de energietoeslag is, evenals in 2022, niet toereikend om de regeling uit te voeren zoals het Rijk die heeft ingesteld. Risico’s en nadelen 1.1 Er ontstaan grote problemen onder de groep inwoners boven 120% van sociaal minimum Het is mogelijk dat uit de monitoring van het noodfonds blijkt dat de nood in de groep 120%-150% toch hoger is dan verwacht. Dit hoeft evenwel niet direct verband te houden met de energietoeslag. Ook de inflatie speelt een rol. Er zal dan een afweging moeten worden gemaakt of en hoe zij ondersteunt gaan worden. 3.1 Er kunnen meer aanvragen komen dan verwacht waardoor de beschikbare middelen niet voldoende zijn. Op dit moment gaan we uit van €23.400 als extra kosten om de energietoeslag voor nieuwe aanvragen ook op €1300 te stellen. De groep die mogelijk kan aanvragen is groter. Er is dus kans dat dat bedrag wordt overschreden. Het bereik onder de inwoners met een inkomen tot 120% was echter 95%; ook wanneer alle inwoners uit die inkomensgroep die in 2022 geen aanvraag hebben gedaan in 2023 wel een aanvraag doen, zullen de extra kosten de €50.000 niet overschrijden. Financiële toelichting Toegekende middelen voor de energietoeslag 2023 De gemeenten hebben middels de decembercirculaire 2022 van de 1,4 miljard gereserveerde energietoelage 2023 € 500 miljoen uitgekeerd gekregen.

Hierdoor blijft er € 900 miljoen in 2023 over, waarvan de verdeling in de meicirculaire 2023 bekend zal worden gemaakt. We verwachten dat dit 600.000 zal bedragen waarvan 8% is gereserveerd voor uitvoeringskosten. Het uitgekeerde bedrag uit de decembercirculaire betekende voor de gemeente € 321.000. Deze extra middelen worden middels resultaatbestemming aan de reserve Armoedebestrijding toegevoegd omdat deze middelen niet in 2022 zijn uitgegeven. Totaal aan (verwachte) toegekende middelen is € 921.000,-. Prognose van de lasten: Onderdeel Verhoging Energietoeslag 2022 in 2023 met € 500,- voor huishoudens met een inkomen tot 120% (blauwe verplaatste blokje tabel 1)

3

Prognose kosten € 364.500,-

Energietoeslag 2023 van € 800,- voor huishoudens met een inkomen tot 120% en die de energietoeslag 2022 ook hebben gehad (betaling na juli 2023)

€ 583.200,-

Energietoeslag 2023 van € 1.300,- voor huishoudens met een inkomen tot 120% en die de energietoeslag 2022 niet hebben gehad* Uitvoeringskosten (8%) Totale uitgaven

€ 23.400,-* € 74.000,€ 1.044.100,-

*Hier is gerekend met een stijging van 3% punt aangezien je nooit iedereen bereikt. Het bereik in 2022 was 94% in deze groep. Er is dus nog potentieel 6% die de toeslag voor het eerst kan aanvragen. Financieel risico De middelen die we naar verwachting ontvangen van het Rijk zijn naar verwachting onvoldoende om de totale kosten van de voorgestelde wijzigingen te kunnen dekken. Naar verwachting is de overschrijding op het budget ongeveer € 122.000,-. Het is echter een openeinderegeling waardoor de kosten hoger uit kunnen vallen dan verwacht. Indien de kosten hoger uitvallen dan verwacht zullen we de raad hierover informeren middels de P&C cyclus. Alternatief: De uitkering voor de energietoeslag wordt toegevoegd aan het gemeentefonds en is niet geoormerkt. Er is geen verplichting om de middelen voor de energietoeslag in te zetten, of de kaders die het Rijk eraan heeft gesteld op te volgen. De overschrijding is te voorkomen door: 1. De doelgroep te verkleinen, bijvoorbeeld naar 100% van het sociaal minimum in plaats van 120%, 2. Het bedrag van de energietoeslag te verlagen Dit is niet ons advies. De Rijksoverheid heeft uitgebreid gecommuniceerd over de regeling en in feite toezeggingen gedaan aan de inwoners over de ondergrens van doelgroep en het bedrag.

Eén van beide, of zelfs beide, wijzigen zou leiden tot onrust onder inwoners en het vertrouwen in gemeente Rhenen ernstig schaden. Begrotingswijziging De energietoeslag is een vorm van categoriale bijzondere bijstand. Bij instemming zal het budget gem. minimabeleid / compensatie energie via de zomerrapportage 2023 worden bijgesteld. De gereserveerde middelen € 321.000 en de verdeling van de verwachte middelen van € 600.000 vanuit de meicirculaire 2023 worden ingezet ter dekking van de uitvoering van de energietoeslag. Personele gevolgen De uitvoering is uitbesteed aan gemeente Veenendaal, die dit bij Intermediad heeft belegd. Zij voeren de regeling uit. Duurzaamheid Naast de energietoeslag zijn er energiecoaches actief om inwoners te helpen duurzamer met energie om te gaan. Communicatie Na akkoord van de gemeenteraad zal via een persbericht, social media etc worden gecommuniceerd over de regeling 2023 Bijlagen Bijlage 1: Besluit eenmalige energietoeslag 2023 Bijlage 2: Collegevoorstel energietoeslag 2022 Bijlage 3: Concept brief aan VNG 4