OUD A. Achtergrondinformatie - Oplegger meningsvormend mogelijkheden structurele financiering 2027-2030 Incl opbrengst Regiodag-11 - AB, 11 december 2025.

OPLEGGER MENINGSVORMEND Regiodag

Datum Regiodag: Wijze van agendering: Naam opsteller:

☒ Thema Mobiliteit ☒ Thema Wonen ☒ Thema Landelijk Gebied ☒ Thema Verstedelijking ☒ Thema Economie ☒ Thema Food 4 december 2025 ☐ Informerend

☒ Thema Innovatief MKB ☒ Thema Human Capital ☒ Thema Energie

Monique Esselbrugge Holmer Doornbos Karlijn Looman Gert-Jan Limbeek Henriëtte Davelaar

Tel. Nr.

☒ Meningsvormend 06-50003931 06-18199841 06-18197926 06-34621797 06-18197934

Datum AB:

11 december 2025 ☐ n.v.t.

Classificatie

☒ Openbaar

☐ Intern

☐ Vertrouwelijk

Communicatie

☐ Persbericht

☐ Nieuwsbrief

☐ Anders, namelijk …

Onderwerp: Toelichting:

Mogelijkheden voor een structurele financiering 2027-2030 Aanleiding Het regiobureau heeft de opdracht gekregen om mogelijkheden en consequenties in beeld te brengen om te komen tot een structurele dekking 2027-2030 voor de inhoudelijke programma’s: verantwoord groeien en toekomstbestendige economie. Daarbij is het uitgangspunt de 0-lijn en is ook aangegeven dat mogelijkheden meegenomen dienen te worden om ‘extra’ te investeren. Tot slot is ook gekeken binnen het programma Algemeen of er ombuigingen mogelijk zijn. Het programma Algemeen wordt gedekt uit de inwonersbijdrage en is structureel gedekt.

☒ n.v.t.

Het is goed om eerst stil te staan bij het feit dat onze samenwerking loont. We weten elkaar als gemeenten (zowel ambtelijk als bestuurlijk) makkelijk te vinden, stemmen beleid goed op elkaar af en zijn in beeld bij provincies, het Rijk en in Brussel en dat boekt resultaten. In bijgaande notitie is hier eerst aandacht aan besteed en vervolgens worden per programma mogelijkheden, prioritering en consequenties in beeld gebracht. Aandachtspunten bij het maken van keuzes De afgelopen jaren is bij min of meer gelijkblijvende gemeentelijke programmabijdragen de financiële omvang van de regio fors toegenomen. Dit heeft alles te maken met middelen die vanuit het Rijk en provincies aangetrokken worden. Binnen de thema’s van het programma Verantwoorde Groei is dit het sterkst zichtbaar: met name op de thema’s wonen, energie en mobiliteit. Kenmerkend voor deze middelen is: • het is incidenteel geld (tijdelijk, projectfinanciering); • het is gekoppeld aan een specifiek doel of specifieke taak; • het doet een beroep op cofinanciering. Afhankelijk van de subsidievoorwaarden komen deze middelen binnen bij ofwel het regiobureau en vormen ze onderdeel van het beschikbare budget voor een thema, ofwel gemeenten en worden ze ingezet als projectfinanciering en/of (deels) geleid naar het regiobureau en regionale thema’s.

De financiële relatie tussen gemeenten en regiobureau is hiermee complexer geworden. Eén eenvoudig overzicht van wat

1

het regiobureau in- en uitgaat vertelt niet het hele verhaal. Dit maakt dat de consequenties van korten op gemeentelijke bijdragen aan de inhoudelijke programma’s verder strekt dan alleen de korting zelf en ook negatief kunnen terugslaan op gemeenten zelf. Mogelijkheden in beeld De afgelopen weken zijn er veel ontwikkelingen geweest die van invloed zijn op het tekort en de mogelijke dekking. In bijgevoegde notitie wordt het structurele tekort vanaf 2027 geraamd op € 720.000. Dit bedrag is in lijn met eerdere analyses door de werkgroep Financiële uitdagingen en is zichtbaar gemaakt in de tabel hieronder. In de kaderbrief is, bij gebrek aan gedragen alternatieven, uitgegaan van een taakstelling per thema. Met de verstrekte opdracht aan het regiobureau zijn de mogelijkheden om dit bedrag door bezuinigingen per thema én door inkomstenvergroting bij elkaar te brengen, in beeld gebracht. Hieruit volgt dat op beide manieren het tekort is te dichten. Bovendien kunnen bezuinigingen en inkomstenvergroting hand in hand gaan, wat maakt dat er bestuurlijke afwegingen te maken zijn. Berekening structureel tekort 2027 en verder Tekort 2026 + indexering € 360.000 Mobiliteitsfonds (geen AB-besluit sept 25) € 175.000 Energie (geen AB-besluit sept 25) € 185.000 Tekort 2027

€ 720.000

Redeneerlijn/stappenplan naar keuzes Op grond van bijgevoegde notitie geven we de volgende redeneerlijn ter overweging om die afwegingen te kunnen maken: 1. Loslaten van de taakstelling (kaasschaafmethode) Het evenredig omslaan van het tekort over alle thema’s van de SA leidt op veel plekken tot ongewenste effecten. In de eerdere procesmemo (Regiodag 30/10) zijn deze geschetst: • Het beperken van de inzet op wonen zet de uitvoering van bestaande afspraken met rijk en provincies, zoals gemaakt in de Woondeal en de Verstedelijkingsstrategie, onder druk. • Het strategisch vermogen in het ruimtelijk domein neemt sterk af, met name op verstedelijking, mobiliteit, bodem en water en economie. De effectiviteit van de andere activiteiten op alle thema’s wordt beperkt. Ambities uit de Strategische Agenda op Verantwoorde Groei kunnen daarmee grotendeels niet gerealiseerd worden. • De mogelijkheden om vanuit de regionale middelen ons voor te bereiden op aanvragen van eventuele rijksmiddelen is met deze taakstelling vrijwel nihil. • Extra inzet van gemeenten (in zowel capaciteit en als middelen) zal nodig zijn om in aanmerking te blijven komen voor provinciale subsidies zoals t.a.v. mobiliteit. • Ambities uit de strategische agenda om op toekomstbestendige economie een extra stap te zetten kunnen door deze taakstelling niet gezet worden.

Wel stellen we voor de Innovatieprijs en innovatiemonitor niet meer jaarlijks te laten plaatsvinden. 2. Bestaande afspraken nakomen en efficiencyslagen en versobering doorvoeren. Bestaande afspraken hebben betrekking op het toepassen van de 2,5%-regeling op recent toegezegde SPUK-middelen en subsidies. Concreet gaat het dan om de Regio Deal, de WoKT Doorfietsroutes Foodvalley en de gebiedsgelden GWG. In totaal is

2

hiermee jaarlijks €60k + €250k + €90k = € 400k aan extra inkomsten mogelijk (zie notitie; punt 4.1.4 op pag. 11 en 5.1.1 op pag. 12). Bestaande afspraken hebben ook te maken met consequent doorvoeren van eerdere afspraken. Met nog in rekening te brengen middelen is in totaal jaarlijks €531k aan extra inkomsten mogelijk zie notitie; punt 5.1.2. op pag. 12). Efficiencyverbetering en versobering hebben betrekking op het programma TBE (jaarlijks 50k) en het thema energie (jaarlijks 100k). In totaal is hiermee jaarlijks €150K aan bezuinigingen mogelijk. Deze opties kunnen naast elkaar doorgevoerd worden en bieden ruim voldoende mogelijkheden om het tekort te dichten. 3. Leidt 2 niet tot voldoende resultaat, de andere mogelijkheden afwegen Het memo geeft verschillende mogelijkheden om verdere bezuinigingen door te voeren of inkomsten te verhogen. Het gaat dan om aanvullend: • Mobiliteitsfonds (100k - 175k per jaar) • Programmamiddelen per thema verhogen (720k per jaar) • Bezuinigingen per thema doorvoeren (560k per jaar) • Inwonersbijdrage verhogen (720k per jaar) Deze opties kunnen naast elkaar doorgevoerd worden en bieden ruim voldoende mogelijkheden om het tekort te dichten. 4. Na vaststelling van de begroting 2027 het gesprek over structurele financiering van het regiobureau en de inhoudelijke programma’s voeren.

Met de hierboven aangegeven maatregelen blijft het vraagstuk bestaan hoe op een duurzame en werkbare manier de regionale samenwerking structureel gefinancierd kan worden. Dit omdat na afloop van de nieuwe strategische agenda (2026-2030) de financiering van de inhoudelijke programma’s deels wegvalt. Tijdens de Regiodag in oktober werd de oproep gedaan om na te gaan in hoeverre het onderwijs en de ondernemers kunnen bijdragen aan onze samenwerking. Op dit moment dragen zij ‘in kind’ bij aan de thema’s innovatief mkb (circulair) en de Human Capital Agenda. Zij geven aan bereid te zijn om in de toekomst op projectbasis en wanneer het doelen van meerdere partijen raakt te kijken naar andere financiële mogelijkheden. Op korte termijn wordt er geen bijdrage verwacht. Het Rijk en beide provincies dragen wel financieel bij (zie o.a. de WoKT-middelen, Regio Deal en gebiedsgelden). Aan u wordt gevraagd welke voorstellen uw voorkeur hebben om het tekort van €720.000 te dekken. Het AB neemt de adviezen van de inhoudelijk wethouders graag mee in haar besluitvorming (11 december meningsvormend en 13 februari besluitvormend). Terugkoppeling Regiodag 4 december 2025 Tijdens de Regiodag is zowel de oplegger, notitie als bijlage besproken. In algemeenheid werd geconstateerd dat er breed draagvlak is voor de samenwerking in de regio.

De samenwerking levert de regio mooie resultaten en is zeer behulpzaam. Ook wordt de redeneerlijn gevolgd zoals in de oplegger beschreven.

3

Reacties/ advies o.b.v. redeneerlijn/stappenplan: 1. Loslaten van de taakstelling (kaasschaafmethode) Alle colleges geven aan dat de “kaasschaafmethode” niet wenselijk is. Er moeten keuzes gemaakt worden. 2. Bestaande afspraken nakomen en efficiencyslagen en versobering doorvoeren. • Maatregel 2,5% WoKT Doorfietsroutes FV en gebiedsgelden GWG (totaal €340.000) kan op draagvlak rekenen. Dit geldt ook voor toepassing van de 2,5%regeling op de Regio Deal, (€60.000). Tijdens de Regiodag werd de vraag gesteld of dit juridisch wel mogelijk is. Inmiddels weten we dat deze vraag gesteld werd omdat gedacht werd dat er 2,5% afgeroomd zou worden van de projectgelden (en er dus minder projectgeld beschikbaar is). Dit is echter niet het geval. Er wordt een aparte rekening toegestuurd naar de betreffende gemeenten voor een bedrag van 2,5% van de totale projectkosten van de betreffende gemeente. • Er is draagvlak voor de doorberekening. In principe moet de overhead gedekt worden uit de inwonersbijdrage en de loonkosten voor de programmamanagers uit de programmamiddelen. Nu loopt dat door elkaar omdat er op dit moment geen draagvlak is voor het verhogen van de inwonersbijdrage. Het advies is programmamanagement inclusief overhead vooralsnog te dekken uit programmamiddelen. Dit punt kan betrokken worden bij een bredere discussie over de regiobegroting.

Een steeds groter deel van de begroting wordt gebaseerd op incidentele middelen. Dat is op zicht niet erg, maar daarbij hoort wel een bewuste risico-afweging. De wethouders stellen voor dit gesprek te voeren wanneer de nieuwe colleges geïnstalleerd zijn. • Ook is er draagvlak voor het samenvoegen van de thema’s Innovatief MKB en Food (€ 50.000). De gedachte om food meer te verbinden met economie wordt ondersteund. Tegelijk wordt aangegeven dat dit thema meer investeringen vraagt in plaats van minder. Omdat deze heroriëntatie nu gaande is, ontbreken op dit moment hiervoor concrete plannen. Voor een korting nu is begrip, maar aangegeven is dat, wanneer er concrete plannen zijn, er ook een nieuwe bekostigingsvraag komt. • Tijdelijk minder gemeentelijke bijdrage thema Energie (€ 100.000). Ook hier is draagvlak voor, onder voorbehoud dat het AB instemt met de overheveling van alle de restbudgetten in het programma Energie naar de periode van de Strategische Agenda 2026-2029. Ook dient er rekening mee gehouden te worden dat er mogelijk een tekort kan ontstaan bij het Energieprogramma als de Rijksbijdragen onverhoopt komen te vervallen.

Het gaat om: RES budget (330k) dat is vastgelegd t/m 2028 en is toegezegd t/m 2030 SPUK Warmte (236k) dat is vastgelegd t/m 2026 en toegezegd t/m 2029 De Energieraad doet daarbij het dringende verzoek om er bij het Onderwijs en de Ondernemers op aan te dringen bij te dragen aan de tekorten in de begroting van de Strategische Agenda Regio Foodvalley. Op basis van de Regiodag en Energieraad is er draagvlak voor tenminste 550k maatregelen en men volgt de redeneerlijn. We betwijfelen of iedereen zich bewust was van de doorberekening. Het regiobureau stelt voor niet de volledige €531.000 op dit moment door te berekenen, maar €170.000 waarmee de taakstelling wordt gehaald. We adviseren dit punt te betrekken bij de bredere discussie.

4

Maatregel SPUK’s 2,5% 2,5% toepassen Regio Deal Efficiencymaatregelen TBE Bijdrage Energie Programmamanagement* TOTAAL

Bijdrage € 340.000 € 60.000 € 50.000 € 100.000 € 170.000 € 720.000

Draagvlak Ja Ja Ja Ja Onduidelijk

3. Leidt 2 niet tot voldoende resultaat, de andere mogelijkheden afwegen • Landelijk gebied - Gezien de ontwikkelingen rondom de Aanpak Veluwe wordt verwacht dat voor belangrijke onderdelen middelen vanuit provincies en het Rijk onze kant opkomen. Daarmee kan er €75.000 vrijgemaakt worden op het thema landelijk gebied / landbouw om het tekort te dichten. • Mobiliteitsfonds - Kan bij slechts één gemeente op draagvlak rekenen, gezien de noodzaak van investeringen in bereikbaarheid van de regio. • Human Capital - De voorgestelde maatregel doet in feite een beroep op een alternatief (de arbeidsmarktregio) die daar op dit moment nog niet toe in staat is. Voor de lijn van denken bestaat draagvlak, maar de mogelijkheden zouden in 2026 onderzocht moeten worden. Daarmee is op dit moment nog niet te zeggen welke reële besparingen dit voor de periode 2027 -2030 kan opleveren, waar wij stellen voor €50.000 hiervoor taakstellend op te nemen. • De efficiencymaatregelen benoemd onder het punt Algemeen (50 - 100k) kunnen ook rekenen op draagvlak. Wel zijn er kanttekeningen geplaatst op de bezuiniging op het werkbudget van Public Affairs. • Verhoging inwonerbijdrage - Voor deze maatregel is op dit moment buiten Wageningen en Barneveld geen draagvlak, gezien de komende gemeenteraadsverkiezingen.

Wel wordt door het merendeel van de gemeenten aangegeven om het gesprek voor verhoging van de inwonerbijdrage te voeren na de komende gemeenteraadsverkiezingen. Daarbij werd nadrukkelijk aangegeven om te kijken naar meer financiële stabiliteit in de toekomst om discussies als deze te voorkomen. Worden bovenstaande maatregelen binnen redeneerlijn 3 meegenomen dan is er draagvlak voor aanvullend 174 - 225k aan maatregelen. Maatregel Bijdrage Draagvlak Mobiliteitsfonds € 100.000 - € 175.000 Nee Human Capital** € 50.000 Ja** Landelijk gebied € 75.000 Ja Algemeen € 50.000 - € 100.000 Ja Inwonerbijdrage € 720.000 Nee TOTAAL € 175.000 - € 225.000 ** er is draagvlak voor de verkenning, concreet bedrag niet aan de orde geweest. Bovenstaande maatregelen (redeneerlijn 1 t/m 3) is voldoende om het tekort te dichten. Dit is inzichtelijk gemaakt in de totaaltabel hieronder.

5

Maatregelen met draagvlak Regiodag 4 december 2025 SPUK’s 2,5% € 340.000 2,5% toepassen Regio Deal € 60.000 Programmamanagement* € 170.000 Efficiencymaatregelen TBE € 50.000 Bijdrage Energie € 100.000 Human Capital** € 50.000 Bijdrage Landelijk Gebied € 75.000 Totaal €845.000 *) er bestaat twijfel of iedereen zich helemaal bewust is van de doorberekening. **) er is draagvlak voor de verkenning, concreet bedrag niet aan de orde geweest. Tevens werd geconstateerd dat het regiobureau op dit moment kwetsbaar blijft en aandacht blijft vragen, vooral op financiën. De beperkte capaciteit die binnen het regiobureau beschikbaar is om zowel subsidies te werven als te verantwoorden maakt het kwetsbaar. De middelen die naar de regio komen zijn fors toegenomen. Ook met deze maatregelen wordt de afhankelijkheid van incidentele middelen om structurele kosten te dekken groter. Op de Regiodag is voorgesteld na installatie van de nieuwe colleges te spreken over de balans structureel/ incidenteel waarop de begroting van de regionale samenwerking is gebaseerd. Voorstel/ advies Om tot een gedragen besluit te komen stellen we voor om t.b.v. besluit en begroting de volgende richting uit te werken: 1. De kaasschaafmethode los te laten; 2. € 550.000 maatregelenpakket redeneerlijn 2 door te voeren; 3.

Programmamanagementmaatregel van maximaal € 170.000 te bespreken in de verschillende colleges en hierover aan het regiobureau terug te koppelen; 4. € 75.000 maatregelen redeneerlijn 3 door te voeren (Landelijk Gebied); 5. € 50.000 maatregelen redeneerlijn 3 door te voeren (Human Capital); Programma Algemeen Vasthoudend aan het principe dat de kosten van het programma Algemeen gedekt worden door de inwonersbijdrage leidt een bezuiniging binnen dit programma niet tot een bijdrage aan het verkleinen van het tekort van de inhoudelijke programma’s. Het niet invullen van een vacature bij het secretariaat heeft als consequentie dat er geen capaciteit beschikbaar is voor het ondersteunen van het secretarissenoverleg, het griffiersoverleg en de Regiocommissie. Tijdens de Regiodag werd daarnaast aangegeven dat een korting op het werkbudget van Public Affairs niet gewenst is. 6. Verzocht wordt een uitspraak te doen over de eventuele bezuiniging binnen het Programma Algemeen. 1. Notitie mogelijke maatregelen structurele dekking 2027-2030 2. Bijlage overzicht bestedingen programma’s 2027

6