Memo ten behoeve van raadsbesluit

Aanvullende memo integrale kwaliteitsimpuls Stadshaven, Loswal en omliggend uiterwaardengebied Datum: 31 oktober 2024 Hieronder geven we een overzicht van de belangrijkste punten uit de raadscommissie Economie & Ruimte van 23 oktober. We verduidelijken enkele besproken onderwerpen en komen terug op toezeggingen van de portefeuillehouder. 1. ▪ 2. ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Toezeggingen van de portefeuillehouder: Overzicht wijzigingen huidig voorstel t.o.v. voorstel april ‘24 Onderwerpen die nadere uitleg nodig hebben: Noodzaak integrale kwaliteitsimpuls Bouwen stadshaven in relatie tot natuur-compenserende maatregelen De urgentie van een raadsbesluit De status van een voorlopig ontwerp Procentuele verdeling investeringsbudget Toelichting van pachtovereenkomst uiterwaardengebied Relatie omgevingsvergunning en bestemmingsplan

Belangrijkste wijzigingen in het ontwerp ten opzichte van het raadsvoorstel van april 2024 Natuurmaatregelen 1. Kruidenrijk grasland In het vorige plan wilden we glanshaverhooiland inzaaien in het Uiterwaardengebied, zoals ook was begroot. Nu is het voorstel om, op advies van de provincie Utrecht en in overleg met de pachters, dit kruidenrijk grasland te creëren door beheermaatregelen in plaats van inzaai. Dit is duurzamer en goedkoper. 2. Aanpak taluds Een nieuwe maatregel is het afplaggen van brede taluds aan de randen van het gebied. Deze stroken worden omgevormd tot bloem- en kruidenrijke zones. Dit verbetert de natuurwaarde, verhoogt de biodiversiteit en creëert natuurlijke doorgangen (step stones) voor kleine diersoorten. 3. Beplantingen en afscheidingen Het ontwerp bevat beplantingen en struiken om natuurlijke afscheidingen en step stones te maken. Voor beplantingen die haaks op de rivierstroom staan, is een vergunning van Rijkswaterstaat nodig vanwege mogelijke overstromingen bij hoogwater. 4. Poeltjes voor amfibieën en libellen Poeltjes in de weide blijken niet haalbaar vanwege de lage grondwaterstand. Mogelijk kunnen ze worden gerealiseerd in delen van de Uiterwaarden dichter bij de Rijnbrug. Maatregelen grijze infrastructuur 1. Vervallen maatregelen ‘Betaald parkeren’ en de slagboom bovenaan de Veerweg zijn geschrapt in het nieuwe ontwerp. 2.

Besparing op infrastructuur Door andere materialen en asfaltbehandeling kunnen we besparen op aanpassingen aan de grijze infrastructuur. 3. Verkeersregulering Om het verkeer in het gebied te reguleren en verminderen, nemen we andere maatregelen. We onderzoeken nu de volgende opties: ▪ De Veerweg versmallen en inrichten als fietsstraat ▪ Het voetpad langs de Veerweg verbreden ▪ Duidelijke parkeervakken bij de haven en Moeke inrichten ▪ Strengere controle op parkeren met extra inzet van BOA’s 1

▪

Het aanleggen van een ‘lus’ via de Paardenmarkt, zodat auto’s eerst langs de Paardenmarkt rijden en daar kunnen parkeren voordat ze de Veerweg inrijden. Deze maatregel is ook toegepast bij Kwintelooijen.

Waarom een integraal gebiedsplan? We presenteren een integraal gebiedsplan om de volgende redenen: 1. Uitvoering van Visie Rhenen 2035 De raad heeft de Visie op Rhenen 2035 goedgekeurd, met doelen voor het uiterwaardengebied, zoals natuurgerichte recreatie, bescherming van natuurwaarden, havenontwikkeling en recreatiebeperking. Dit plan geeft concreet vorm aan die visie. 2. Noodzaak voor vergunning Voor de integrale kwaliteitsimpuls, inclusief de havenontwikkeling, zijn natuur-compenserende maatregelen nodig om de omgevingsvergunning te verkrijgen. Een integraal plan maakt dit mogelijk. 3. Bescherming van Natura 2000- en NNN-gebied Het groene gebied valt onder Natura 2000 en het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Volgens de Omgevingswet moet de gemeente de natuurwaarden beschermen, zoals de biodiversiteit. Daarom omvat het plan meer dan alleen de stadshaven. 4. Draagvlak en afstemming Dit ontwerp is gemaakt met inbreng van verschillende belangengroepen. Om aan alle wensen en eisen te voldoen, is een integraal plan essentieel. De stadshaven bouwen zonder natuur-compenserende maatregelen is niet mogelijk Hoewel het havenontwerp binnen het huidige bestemmingsplan past, is een omgevingsvergunning alsnog verplicht. Uit een natuurtoets blijkt dat de aanleg van de haven en de toename van het aantal overnachtingen negatieve gevolgen voor de natuur hebben.

Daarom is natuurcompensatie nodig, maar welke maatregelen precies nodig zijn, kunnen we pas bepalen als het definitieve ontwerp klaar is. De provincie heeft ambtelijk alvast drie mogelijke maatregelen genoemd voor de vergunning: minder autoverkeer, kwalitatieve verrijking van de taluds en minder activiteiten in de Veerweide. Ook zijn er blijvende maatregelen nodig om de biodiversiteit in het Natura 2000-gebied te beschermen. Hierdoor is de bouw van alleen de stadshaven nu niet haalbaar.

Waarom is een besluit nu nodig? We vragen de u nu om een besluit te nemen en dit niet uit te stellen. De redenen zijn: 1. Voorkomen van achteruitgang Uitstel betekent verdere achteruitgang van het gebied, wat later tot hogere herstelkosten kan leiden. 2. Stijgende kosten Door prijsstijgingen worden de maatregelen duurder, wat op termijn meer kost. 3. Strengere Natura 2000-eisen Deskundigen verwachten dat de eisen voor projecten in Natura 2000-gebieden de komende jaren strenger worden. 4. Steun van lokale partijen Het plan heeft steun van lokale betrokkenen. Uitstel kan deze steun beïnvloeden. 5. Afstemming met provincie en Rijkswaterstaat We hebben dit plan afgestemd met de provincie en Rijkswaterstaat, die hun informele goedkeuring hebben gegeven. Uitstel kan hun standpunt veranderen. 2

Van voorlopig ontwerp naar definitief ontwerp: wat houdt dit in? We hebben een voorlopig ontwerp opgesteld. Op basis van het voorlopige ontwerp hebben we een gedetailleerde begroting kunnen maken, onder andere gebaseerd op offertes voor steigers en drijvende golfbrekers. We hebben ook extra geld gereserveerd voor onvoorziene kosten, zodat we financiële flexibiliteit hebben. Als de gemeenteraad akkoord gaat, maken we een definitief ontwerp. Wat houdt dit in?

▪

▪

Voor de haven Dit betekent dat we een nauwkeurige ontwerptekening maken. Daarvoor is aanvullend onderzoek nodig om de exacte maten (zoals de diameter en lengte van palen) en de materiaalkeuze te bepalen. Een deel van deze onderzoeken is al afgerond. Het definitieve ontwerp is nodig om de vergunningsprocedures te starten. Voor de harde infrastructuur Ook hier maken we precieze ontwerptekeningen en kiezen we de materialen.

Met het definitieve ontwerp kunnen we de formele procedures voor de omgevingsvergunning doorlopen en definitieve afspraken maken met belanghebbenden. In deze fase is de provincie niet bereid schriftelijke toezeggingen te doen over de maatregelen voor de omgevingsvergunning, zowel voor de integrale kwaliteitsimpuls als voor de stadshaven.

Procentuele verdeling van de investeringskosten De totale investeringskosten komen uit op € 2.415.522. Hieronder vindt u de verdeling van deze kosten per onderdeel: Onderdeel Stadshaven en Loswal Harde infrastructuur Natuur

€ Percentage 1.154.848 48% 1.081.486 45% 179.187 7% 2.415.522 100%

Verpachten van Uiterwaardengebied Grote delen van het Uiterwaardengebied, waaronder de Veerweide, worden verpacht aan agrarische ondernemers. Afgelopen zomer hebben we een nieuwe openbare inschrijving voor vrijkomende pachtgronden uitgezet. Ook voor dit gebied zijn nieuwe overeenkomsten gesloten. U bent hierover geïnformeerd. In de basis is pachter gehouden om het perceel uitsluitend extensief agrarisch te gebruiken als natuurlijk hooiland. Wat betekent dat: geen mest uitrijden; minder dan 1,5 grootvee eenheden per hectare beweiding; niet maaien en/of beweiden in de periode van 1 januari tot 15 juni. Daar bovenop zijn vooruitlopend op het raadsbesluit met betrekking tot de integrale kwaliteitsimpuls enkele extra voorwaarden opgenomen in de pachtovereenkomst. Indien het voorstel voor integrale kwaliteitsimpuls wordt vastgesteld, moet de pachter in samenspraak met de gemeente Rhenen komen tot beheermaatregelen en uitvoering ten behoeve van Glanshaverhooilanden. Ook moet de pachter de andere maatregelen uit het integrale gebiedsplan ondersteunen, zoals uitbreiding van de parkeerplaats paardenmarkt en diverse groene elementen. De drie jaar is overeengekomen zodat we meer continuïteit hebben in samenwerkingspartners, maar wel voldoende flexibiliteit behouden als de samenwerking niet tot de gewenste resultaten leidt.

3

Omgevingsvergunning en bestemmingsplanwijziging1 In de raad is vaak de vraag gesteld of er een omgevingsvergunning nodig is voor de realisatie van een nieuwe haven indien we binnen het huidige bestemmingsplan ‘jachthaven’ blijven. Het korte antwoord is ‘ja’. Om dit antwoord te verduidelijken maken we de vergelijking met de bouw van een woning. Als je een woning wilt bouwen op een locatie met een woonbestemming, dan moeten we alsnog een omgevingsvergunning aanvragen. We mogen immers niet willekeurig welke woning bouwen die we wensen. De woning dient onder andere te voldoen aan de voorwaarden die opgenomen zijn in het bestemmingsplan, bijvoorbeeld richtlijnen omtrent perceelinrichting, nokhoogte, etc. Daarnaast moet het ontwerp van de woning ook getoetst worden aan andere weten regelgeving. Voor de bouw van een nieuwe haven geldt hetzelfde: allereerst kijken we of de betreffende locatie de bestemming ‘jachthaven’ of ‘passantenhaven’ heeft. Is dat het geval dan is een bestemmingsplanwijziging niet nodig. In het huidige havenontwerp blijven we binnen de grenzen van het bestemmingsplan. In het oorspronkelijke ontwerp van de initiatiefgroep met 49 plekken en een taludwand zouden we buiten de grenzen van het bestemmingsplan zijn gekomen. Dan zou een bestemmingsplanwijziging nodig zijn geweest.

Net als met de bouw van een woning op een locatie met woonbestemming, is ook in het geval van de stadshaven een omgevingsvergunning nodig. Het ontwerp wordt getoetst aan de voorwaarden van het huidige bestemmingsplan en bovendien aan andere wet- en regelgeving. We realiseren de haven in een NNN-gebied én nabij Natura 2000-gebied, dus dat stelt extra eisen om de Omgevingsvergunning te krijgen. In de raad is de vraag vaak gesteld of we een Omgevingsvergunning nodig hebben als we de oorspronkelijke haven opnieuw daar aanleggen. Het antwoord op die vraag is ‘ja’. Dus ook in dat geval moeten we een nieuwe Omgevingsvergunning aanvragen, daarbij treden zowel Rijkswaterstaat als de provincie op als bevoegd gezag. Als bijlage voegen we een notitie toe van het ingenieursbureau Arcadis waarin ze deze vraag beantwoorden.

Voor de helderheid hanteren we in dit memo nog de term ‘bestemmingsplan’. Sinds de introductie van de Omgevingswet is de term ‘bestemmingsplan’ echter gewijzigd in het begrip ‘omgevingsplan’. 1

4