Memo lastenverlichting heffingsgrens 120 14 januari

MEMO Van Naar Zaaknummer Onderwerp

Hans Boerkamp, Jolanda de Heer Commissie Bestuur en Financiën 951597 Scenariokeuze motie lastenverlichting – optrekken heffingsgrens

Datum

14 januari 2022

Bij vaststelling van de begroting voor 2022 is een raadsbrede motie aangenomen aangaande lastenverlichting. De tekst van de motie: Verzoekt het college:  De ozb tarieven 2022 te bevriezen op het niveau van 2021;  Een bedrag van € 100.000,00 ter compensatie bij de woonlasten mee te nemen;  Om te onderzoeken wat te effecten zijn van het optrekken van de heffingskortingsgrens naar ongeveer 120% minimumloon en dit in een aantal scenario’s voor te leggen aan de raad.

De eerste twee bullets zijn inmiddels opgepakt. De onder de derde bullet genoemde scenario’s zullen in de vergadering van de commissie Bestuur en Financiën op maandag 17 januari worden voorgelegd. In deze memo worden de scenario’s geschetst welke zijn onderzocht en toegelicht met voor- en nadelen. Daarbij is input opgehaald binnen de eigen organisatie als ook vanuit de voor Rhenen opererende uitvoeringsorganisaties voor Minimabeleid (Veenendaal) en Gemeentelijke Belastingen (Ede).

Uitwerking De derde bullet van de motie is door het college als volgt uitgewerkt: 20.000 EURO beschikbaar stellen om uit te keren aan inwoners met een inkomen tussen 100 en 120% minimum.

Hierbij moet 20.000 EURO als een richtbedrag beschouwd worden en niet een hard begrensd budget. Doordat we de doelgroep niet goed in beeld hebben is gewerkt met een schatting dat wij ongeveer 350 huishoudens bereiken die ieder een compensatie ontvangen ter waarde van € 60 (ongeacht de vorm van deze compensatie).

Uitdagingen Bij de nadere scenariokeuzes spelen een aantal uitdagingen mee. 1. Belastingregelgeving geeft geen ruimte om de belastingen voor deze doelgroep te matigen. 2. Privacy – wij mogen niet gebruik maken van de persoonsgegevens die bij de belastingambtenaar bekend zijn (dat staat overigens los van de uitbesteding van de uitvoering aan gemeente Ede). Gebleken is dat de gemeente Ede de beoogde doelgroep

met een inkomen tussen 100% en 120% niet in beeld heeft, omdat zij de hoogte van het inkomen alleen in beeld krijgt als kwijtschelding van belastingen wordt aangevraagd. 3. Een gemeente mag geen inkomenspolitiek bedrijven (op grond van de Gemeentewet). 4. Het budget is beperkt. Hoe bereiken we de doelgroep tegen zo laag mogelijke kosten?

Hoe groot is de doelgroep In elk van de onderstaande varianten wordt uitgegaan van een anders omschreven doelgroep. Bij optie 1 wordt alleen naar het inkomensniveau gekeken en speelt niet mee of men ook OZB plichtig is. De cumulatieve opbouw naar inkomensniveau is als volgt (bron: onderzoek Stimulansz Evaluatie armoedebeleid gemeente Rhenen 2018)

De specifieke regeling is vervolgens gericht op het individu en niet op het huishouden. Bij optie 2 kan gebruik worden gemaakt van informatie van TNO. TNO hanteert andere definities. Het gaat niet alleen om een laag inkomen, maar ook over de combinatie daarvan met hoge energiekosten of een huis met lage energiekwaliteit. De huishoudens (in percentages) als volgt per wijk:

Naam Wijk Wijk 00 Rhenen Wijk 01 Rhenen Oost Wijk 02 Rhenen West Wijk 03 Rhenen Noord Wijk 04 Grebbeberg Wijk 05 Randzone Wijk 06 Binnenveld Wijk 07 Achterberg Wijk 08 Uiterwaarden Rhenen Wijk 11 Heuvelrug Elst Wijk 13 Elst

% 7,23% 2,06% 3,80% 7,61% 0,00% 2,11% 5,13% 1,72% 1,45% 6,15%

Voor optie moet de exacte doelgroep nog worden beschreven. Het ministerie heeft aangekondigd dat deze gevormd wordt door inwoners met alle vormen van laag inkomen, hetzij uit werk, uitkering of pensioen. Deze doelgroep zal naar verwachting redelijk aansluiten bij de aantallen uit de bovenstaande tabel van Stimulansz.

Mogelijke scenario’s Optie 1: Doe Mee budget Bureau minimaregelingen heeft voor een behoorlijk deel van de inwoners in beeld of zij tot de doelgroep behoren. We kunnen ervoor kiezen voor deze groep het Doe Mee budget voor 2022 te verhogen. Kansen en risico’s 1. Voor de uitvoering moeten extra kosten gemaakt worden, omdat zowel de communicatie als de website inmiddels met het bestaande bedrag gevuld zijn. We verwachten dat de kosten beperkt zijn voor de aanpassing in het systeem van Bureau Minimaregelingen. De communicatie kunnen wij zelf tegen lage kosten realiseren. 2. We moeten kiezen of we de regeling met een budgetplafond of als open einde regeling inrichten. Met een budgetplafond riskeer je dat niet iedereen kan profiteren, met een open einde regeling riskeer je budgetoverschrijding. 3. Momenteel maken 91 inwoners gebruik van de Minimaregelingen. Dat is slechts zo’n 8% van het totaal geschat aantal inwoners dat tot de doelgroep van de regelingen behoort. We kunnen in onze communicatie proberen meer mensen te bereiken en dat zal een positief effect hebben op het aantal deelnemers, maar ervaring leert dat extensieve communicatie niet leidt tot een veel groter bereik. Soms kiezen mensen er bijvoorbeeld ook bewust voor om geen gebruik te maken van ondersteuning door de overheid. 4.

Het Doe Mee budget op de Cunerapas is bedoeld voor naturavergoedingen die beogen te bevorderen dat inwoners mee kunnen doen in de samenleving en is dus nier rechtstreeks gekoppeld aan de energielasten. 5. In deze opzet kijken we niet naar huishoudens, maar naar individuen. Dat betekent dat: er meerdere individuen binnen één huishouden kunnen behoren en er geen relatie is met de verplichting tot betaling van OZB. Optie 2: Energiearmoede Het Rijk kent gemeenten budget toe om het probleem van energiearmoede aan te pakken. Hiervoor is landelijk 150 miljoen beschikbaar gesteld. In januari ontvangt de gemeente een beschikking over de hoogte van deze specifieke uitkering. Gemeenten krijgen beleidsvrijheid om een aanpak van de energiearmoede te formuleren (zie bijlage 1). We kunnen ervoor kiezen het budget toe te voegen aan het budget voor energiearmoede dat wij van rijkswege zullen ontvangen. Voordeel is dat we daarmee geen extra uitvoeringskosten maken. Nadeel is dat we het budget (vooralsnog) niet specifiek kunnen inzetten voor de doelgroep. Volgens het laatste onderzoek naar de opbouw van de doelgroep van de minimaregelingen (2018) was deze (cumulatief) als volgt: Voor- en nadelen 1. Er is nog geen aanpak uitgewerkt voor de inzet van de specifieke uitkering die Rhenen in januari 2022 zal ontvangen. Gemeenten krijgen een grote beleidsvrijheid om deze middelen in te zetten.

Het kabinet onderzoekt daarnaast nog de verdere mogelijkheden om mensen met een laag inkomen te compenseren. Ter informatie hebben wij de brief van het ministerie van 10 december bijgevoegd als bijlage. 2. Vanuit TNO weten we in welke wijken de huishoudens zich bevinden en hoeveel het er zijn. Ook weten we welke inkomstenbronnen er zijn. We weten echter niet om welke individuele

huishoudens het gaat. Hoe we deze gaan bereiken en in hoeverre we onderscheid kunnen maken om de doelgroep voor de motie zo nauwkeurig mogelijk in beeld te krijgen moet worden bezien. 3. Dit is primair gericht op energiebesparende maatregelen, zoals isolatie. De middelen uit de motie zouden in dat geval in natura worden uitgekeerd. 4. We kunnen in deze aanpak bij het benaderen van deelnemers tegelijkertijd ook andere diensten onder de aandacht brengen in de aanpak van armoede. Specifiek denken we dan aan het aanbieden van de Cunerapas (waar ook het Doe Mee budget aan gekoppeld is. Optie 3 compensatie middels categoriale bijzondere bijstand Bij de behandeling van voornoemde aanpak energiearmoede in de tweede kamer is een motie aangenomen die het kabinet oproept om te onderzoeken hoe zij mensen met een laag inkomen kunnen compenseren in de gestegen energielasten. In een brief aan de kamer van 10 december wordt hiervoor een aanpak geschetst: door middel van een categoriale bijzondere bijstand die aan huishoudens met een laag inkomen een bedrag van rond de € 200 uitkeert. We zouden hierbij kunnen aansluiten en daarmee het beschikbare bedrag verhogen. Voor- en nadelen 1. Een categoriale regeling is laagdrempelig 2. Het vraagt geen (extra) uitvoeringskosten 3. Er is nog geen besluitvorming over deze regeling, maar deze wordt wel snel verwacht. 4.

Deze categoriale regeling vraagt om een wetswijziging. Biedt deze vervolgens dan ook ruimte om als individuele gemeente af te wijken? Divosa1 verwacht dat deze ruimte er is. 5. We kunnen in deze aanpak bij het benaderen van deelnemers tegelijkertijd ook andere diensten onder de aandacht brengen in de aanpak van armoede. Specifiek denken we dan aan het aanbieden van de Cunerapas (waar ook het Doe Mee budget aan gekoppeld is.

Proces Er is aan de raad toegezegd dat een presentatie wordt verzorgd over de verdere uitwerking in de commissie Bestuur en Financiën op maandag 17 januari. Vrijdag 14 januari wordt deze memo via de griffie aan de commissieleden toegezonden. Na de commissievergadering volgt een collegevoorstel waarin een van de gepresenteerde varianten, nader uitgewerkt, wordt voorgesteld. Indien gekozen wordt voor de variant Doe Mee budget kan aansluitend de realisatie starten. Indien gekozen wordt voor de variant Energiearmoede wordt het meegenomen in de nadere uitwerking en besluitvorming hierover. De aanpak energiearmoede op basis van de door het Rijk uit te keren specifieke uitkering moet zijn afgerond voor 1 mei 2023. Indien wordt gekozen voor de variant compensatie middels categoriale bijzondere bijstand zijn we afhankelijk van de besluitvorming.

Bijlagen 1. Brief aan gemeenten ministerie BZK over energiearmoede van 3 december 2021 2. Kamerbrief eenmalige energietoeslag lage inkomens van 10 december

1

Divosa is de vereniging van gemeentelijke directeuren en leidinggevenden; degenen met een eindverantwoordelijke rol in het sociaal domein.