Informatienota Leefbaarheidsplan Elst

Informatienota college / raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

1 februari 2021 Andrea Stolk-van Willigen 779584 B. van Eeten Commissie Samenleving Openbaar Aansluiten op Leefbaarheid Elst

Kennis nemen van: Het college besluit kennis te nemen van het proces en ontwikkelingen rond leefbaarheid in de kern Elst Aanleiding/voorgeschiedenis Een van de bestuurlijke opgaven in het bestuursprogramma 2018-2022 van het college is het sterker maken van de vitale samenleving. De gemeente Rhenen investeert in de leefbaarheid van de kernen, om de lokale samenleving te versterken. Hierbij kiest het college voor een integrale aanpak, waarbij fysieke vraagstukken (zoals klimaatadaptatie, groenbeheer en de energietransitie) worden verbonden met sociale aspecten (wonen, veiligheid, welzijn en gezondheid). Een van de doelen die bij deze opgave horen, is het verbeteren van de leefbaarheid in Elst. Sinds 2018 is de Vereniging Dorpsbelangen Elst (VDE) een dorpsraad en zet zij zich op deze manier actief in om de leefbaarheid in de kern van Elst te versterken. Toelichting op de inhoud Vanuit verschillende werkgroepen legt de VDE de focus op de thema’s: Jeugd, Verkeersveiligheid, Centrum, Groen en recreatie en Oude dorpshuis. Sinds kort zijn daar de werkgroepen dorpskrant en eetcafé aan toegevoegd. Hiernaast werkt de gemeente samen met de DVDE en de verenigingen rond het Bestegoed. De VDE staat voor het behartigen van de algemene belangen van het dorp Elst en haar bewoners, door samen plannen te maken om de leefbaarheid op peil te houden en te verbeteren.

Dit doel wil de dorpsraad bereiken door het overleg te coördineren en te stimuleren tussen bewoners, instellingen, organisaties en Gemeente Rhenen. De VDE wil op deze manier de spreekbuis zijn naar de gemeente namens de inwoners van Elst als het gaat om leefbaarheid en welzijn in Elst. De gemeente Rhenen ondersteunt en faciliteert dit proces. Hiernaast werkt zij met de werkgroepen samen, om de activiteiten te realiseren, die gestart worden vanuit de verschillende werkgroepen en de hierbij betrokken inwoners. Dit doet zij door ondersteuning beschikbaar te stellen aan de VDE door een welzijnsprofessional en jongerenwerker. Daarnaast sluiten diverse medewerkers van de gemeente aan bij de werkgroepen. De VDE zal in de commissie Samenleving een presentatie geven over de leefbaarheidsaanpak. Door deze presentatie en deze informatienotitie kunt u een goed beeld krijgen van de ontwikkelingen voor de volgende activiteiten in het bestuursprogramma: • Aansluiten op leefbaarheidsplan Elst; • Activiteiten volgend op leefbaarheidsplan Elst.

Enkele cijfers over de leefbaarheid en gezondheid van inwoners van Elst 1 Elst heeft in 2020 4.630 inwoners, tussen 2013 en 2020 is dit aantal met 4% toegenomen. In Elst wonen relatief veel gezinnen met kinderen: 41%, vergeleken met 33% (landelijk gemiddelde). Ook wonen hier relatief veel jonge inwoners en studenten (11% van de inwoners tussen 19-65 jaar zijn studenten). Het percentage hoogopgeleide inwoners is lager dan gemiddeld in Rhenen (29% t.o.v. 36%). Van de volwassenen (19-65 jaar) heeft 11% een beperking in horen, zien of mobiliteit (11%). Het percentage volwassen inwoners met een hoog risico op een angststoornis of depressie is iets hoger dan gemiddeld (6,4%). Het percentage inwoners met overgewicht is relatief hoog (50,7% van de volwassen inwoners, van de senioren 65+ 65%). Een relatief hoog percentage senioren drinkt meer dan gemiddeld (overmatige drinkers onder senioren is 33,7%). Het zorggebruik bij huisartsen en diverse soorten specialisten is relatief gezien hoog. Zo bezocht 82% van de volwassen inwoners (19-65) het afgelopen jaar een huisarts, 46% een medisch specialist, 11,7% een zorgverlener vanuit de GGZ. Opvallend genoeg zijn deze percentages onder senioren (65%) juist lager dan gemiddeld in de gemeente Rhenen. Het percentage senioren met voldoende sociale steun door familie, vrienden en kennissen is wat hoger dan gemiddeld.

Een hoog percentage (48%) van de volwassen inwoners doet vrijwilligerswerk. De verdeling tussen huur- en koopwoningen is 72% (koop) en 24% (huur, 4% is onbekend). Een relatief hoog percentage inwoners is tevreden met hun woning (3,7% is ontevreden t.o.v. 5,1% gemiddeld in Rhenen). Inwoners ervaren zorgen door het ervaren van geluidshinder op wegen, waar je niet harder dan 50 km/u mag rijden (37,2%). Hiernaast zijn relatief veel inwoners bezorgd door het wonen aan een drukke straat (22%) en door zendmasten of antennes (22% en 26%). Ook is er een relatief hoog percentage vestigingen in de nijverheid en energie in Elst: 29% t.o.v. 16% (landelijk gemiddelde). Dit is waarschijnlijk te verklaren door de aanwezigheid van bedrijventerrein Remmerden, wat op het grondgebied van Elst ligt. Woningbouw in Elst Op 23 september 2008 is voor Elst de stedenbouwkundige structuurvisie “Woningbouwlocaties tot 2020” vastgesteld. Deze visie voorziet in locaties voor wonen en voorzieningen en potentiële woningbouw- en verdichtingslocaties. Een deel van deze locaties zijn inmiddels ingevuld of krijgen de komende jaren invulling. Er wordt gewerkt aan een nieuwe visie (Visie op Rhenen) waarin de potentiele woningbouw- en verdichtingslocaties tegen het licht worden gehouden.

Op dit moment zijn er naast een aantal kleine inbreidingsplannen van 1 woning, woningbouwplannen in voorbereiding aan de Franseweg (nummers 44 en 95 en hoek Sportweg), aan de Rijksstraatweg 147-151, op de locatie Dorpshuis en op het Damkro-terrein. Samenvatting ontwikkelingen leefbaarheid Medewerkers van de gemeente Rhenen nemen deel aan de werkgroepen vanuit dorpsraad Vereniging Dorpsbelangen Elst (VDE). Samen met de werkgroep jeugd, jonge en oudere inwoners, wordt actief gezocht naar mogelijkheden om ontmoetingsplekken voor jong en oud te realiseren. In samenwerking met de werkgroep centrum zijn de eerste stappen gezet om een nieuwe centrumvisie te ontwikkelen. De wens van de werkgroep centrum is om een echte ontmoetingsplek te creëren voor de inwoners van Elst. Een creatief ontwerpbureau is nu samen met de werkgroep en de gemeente aan de slag, om een door de inwoners gedragen inrichtingsplan voor het centrum te ontwikkelen. In dit plan komt het fysiek domein aan de orde, maar ook de leefbaarheid, sociale cohesie, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Andere ontwikkelingen vanuit de werkgroepen hebben de afgelopen periode op een lager pitje gestaan door de corona omstandigheden. Voor de overige ontwikkelingen vanuit de verschillende werkgroepen verwijzen we u naar de bijlage en de presentatie van de VDE tijdens de Commissie samenleving.

1

Cijfers uit diverse onderzoeken, uitgevoerd door het CBS (2020) en de GGD regio Utrecht (2016).

Communicatie De VDE en de werkgroepen vanuit de VDE besteden op verschillende manieren aandacht aan participatie door en communicatie met de inwoners van Elst: • Participatietrajecten (m.n. vanuit de werkgroep Centrum en Jeugd); • Organiseren van bijeenkomsten over de thema’s waar de werkgroepen zich mee bezighouden; • Het uitgeven van een dorpskrant (vanaf 2021 zal deze ws. in een nieuwe vorm verschijnen); • De gemeente Rhenen werkt samen met de VDE in deze participatietrajecten en vormen van communicatie. Vervolgproces • De gemeenteraad zal geïnformeerd worden, indien er belangrijke nieuwe ontwikkelingen zijn in de kern Elst n.a.v. de leefbaarheidsaanpak; • Werkgroep centrum: het is de verwachting dat de werkgroep Centrum van de VDE de plannen voor het centrum van Elst aan het einde van het tweede kwartaal van 2021 aan de gemeenteraad presenteert; • Werkgroep Oude dorpshuis: de gemeente zal in samenwerking met de werkgroep een voorstel uitwerken voor de herontwikkeling van het oude dorpshuis. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van lopende en al uitgevoerde onderzoeken en de resultaten van het participatietraject. Dit voorstel kan waarschijnlijk in de zomer van 2021 aan de raad worden aangeboden.

Bijlage: Ontwikkelingen thema’s leefbaarheid in Elst 1. Werkgroep Jeugd Kinderen en jongeren in Elst hebben al jarenlang de behoefte om op een prettige manier in hun vrije tijd in de openbare ruimte samen te komen. Ze willen tijd doorbrengen met elkaar en sociale contacten opbouwen. In Elst is weinig te doen voor jeugd. Sinds 2020 is er een pilot gestart met de naam Talent house, waar kinderen en jongeren van 12-23 jaar wekelijks welkom zijn om activiteiten met elkaar te ondernemen en talenten te ontwikkelen. Daarnaast kunnen ze bij de jongerenwerkers terecht met persoonlijke vragen. Gezien de structurele goede opkomst, is daar sterke behoefte aan. In de buitenlucht zijn er voor kinderen wat speelveldjes in de verschillende buurten. Maar voor jongeren zijn erbuiten nauwelijks plekken waar zij elkaar kunnen ontmoeten. Net als voorgaande generaties zoeken zij hun natuurlijke plekken op, bijvoorbeeld langs de Rijn. In het centrum en rondom het Bestegoed worden jongeren beperkt getolereerd. Op het moment dat het gedrag grenzen overgaat, wordt er uiteraard handhavend opgetreden door Boa’s en de wijkagenten. Echter in de meeste gevallen komen jongeren gewoon samen op straat en ervaren zij vanuit sommige volwassenen een lage tolerantie. Er zijn verschillende pogingen ondernomen vanuit de jongeren zelf, het jongerenwerk, de DVDE en de gemeente om een ontmoetingsplek te creëren.

Helaas is dit nog niet gelukt. We slaan een andere weg in, en gaan op zoek naar meerdere ontmoetingsplekken die royaal worden ingericht en prettig zijn voor jong en voor ouder. Voor ieder wat wils en om spreiding te creëren. De wensen vanuit de jongeren zijn in kaart gebracht. De volgende stap is om de wensen vanuit volwassenen en ouderen in kaart te brengen. En vervolgens op basis van al deze wensen verschillende ontmoetingsplekken te realiseren. 2. Werkgroep Verkeersveiligheid Op het gebied van de verkeersveiligheid zijn er het afgelopen jaar minder ontwikkelingen geweest. De werkgroep leden hebben het verkeersspreekuur bezocht in verband met te hard rijden op de Margrietstraat en daar zijn nu drempels gemaakt.

3. Werkgroep Centrum In samenwerking met de werkgroep centrum zijn de eerste stappen gezet om een nieuwe centrumvisie te ontwikkelen. De centrumvisie wordt ontwikkeld met een scope van 20 jaar. De wens van de werkgroep centrum is om een echte ontmoetingsplek te creëren voor de inwoners van Elst. In grote lijn loopt de plangrens voor de centrumvisie vanaf het plein (Eierveld) aan de Larekamp naar de schoolweg tot aan de N225. Hierbij wordt de mogelijke woningbouw tussen het winkelcentrum en begraafplaats meegenomen. Om de werkgroep te helpen bij het ontwikkelen van de centrumvisie, is een creatief ontwerpbureau ingehuurd. Dit ontwerpbureau heeft ruime ervaring met het op een participatieve manier ontwikkelen van ruimtelijke visies en planvorming. Juist participatie is voor de werkgroep en de gemeente zeer belangrijk. Hierdoor ontstaat namelijk een door de inwoners gedragen inrichtingsplan voor het centrum. In dit plan komt niet alleen het fysieke domein aan de orde, maar ook onderwerpen zoals de leefbaarheid, sociale cohesie, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Dit proces zal dan ook door middel van de principes van waarderend vernieuwen plaatsvinden. De gemeente faciliteert en helpt de werkgroep onder andere door de inzet van een medewerker. Deze medewerker zorgt ervoor dat er verbinding wordt gelegd met bestaand gemeentelijk beleid en andere projecten die nu lopen.

Het is de verwachting dat de werkgroep de plannen voor het centrum van Elst aan het einde van het tweede kwartaal van 2021 aan de gemeenteraad presenteert. 4. Werkgroep Groen & recreatie De belangrijkste activiteit van het afgelopen jaar is de realisatie van vijf rustbankjes aan de buitengrens van het dorp. Op deze manier worden vooral o.a. senioren uitgenodigd om te genieten van bos en rivier. De werkgroep onderhoudt de omgeving van die bankjes door geregeld vuil te rapen en brandnetels, distels, bramen, e.d. te verwijderen. Dit jaar zijn er twee nieuwe routes toegevoegd aan de vijf routes van het vorige jaar, namelijk een rondwandeling rondom Elst en een fietstocht richting Scherpenzeel en Renswoude. De werkgroep heeft verzamelbakjes met die routes op een tafel in de hal van "Het Bestegoed" geplaatst en vult eens in de twee à drie weken de routes weer aan. De werkgroep heeft zich afgelopen september ingezet om het wandelpaadje tussen Driftweg en Veenendaalsestraatweg open te houden. Dat paadje is al sinds mensenheugenis als een soort kerkenpaadje in gebruik. Uiteindelijk bleek dit toch niet mogelijk te zijn. De werkgroep probeert de wandelomgeving steeds uit te breiden: Zo hebben zij van Utrechts Landschap de belofte gekregen, dat er dit jaar een struinpad tussen de Opslag en de voormalige steenfabriek gerealiseerd gaat worden.

Ook met "O-gen Open" staan zij in contact om straks de wandelpaden tussen de pont en Remmerden door de Elster Buitenwaard gerealiseerd te krijgen. De werkgroep zet zich in om het MOB-complex als natuurgebied aangesloten te krijgen bij De Plantage en om storende activiteiten t.o.v. de natuur, niet overeenkomend met het bestemmingsplan, te verhinderen. 5. Werkgroep Oude dorpshuis Momenteel wordt door de gemeente gewerkt aan een plan voor de herontwikkeling van de locatie van het oude Dorpshuis. Daarbij spelen de volgende vragen een rol: Wat doen we met het oude Dorpshuis? Voor wie willen we woningen (laten) realiseren? Wat is het financiële kader voor de herontwikkeling? Op 1 juli 2020 hebben de gemeente en de DVDE hierover met elkaar van gedachten gewisseld. Op dat moment was het voornemen om in het najaar gesprekken met omwonenden en inwoners van Elst te voeren. Vanwege de extra coronamaatregelen per oktober 2020 zijn deze gesprekken uitgesteld. Inmiddels is besloten, om met omwonenden digitaal in gesprek te gaan en de overige inwoners van Elst via een digitale enquête de gelegenheid te geven hun ideeën in te brengen. De digitale gesprekken vinden plaats in januari 2021, de digitale enquête volgt in het voorjaar en wordt ook ingezet voor andere trajecten, zoals het centrumplan Elst.

In de zomer van 2020 is ook een aanvraag ingediend, om het oude Dorpshuis aan te wijzen als gemeentelijk monument. In het kader hiervan en om zelf een goede keuze te kunnen maken voor het kader voor de herontwikkeling, is een onderzoek gestart naar de cultuurhistorische waarde van het pand. Het resultaat wordt in het voorjaar verwacht. De gemeente zal in samenwerking met de werkgroep een voorstel uitwerken voor de herontwikkeling van het oude dorpshuis. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van lopende en al uitgevoerde onderzoeken en de resultaten van het participatietraject. Dit voorstel wordt waarschijnlijk in de zomer van 2021 aan de raad aangeboden. 6. Bestegoed In het Bestegoed krijgt het huidige beheer als gevolg van het nieuwe accommodatiebeleid van de gemeente een nieuwe rol. De kwartiermaker sociaal beheer zet deze veranderingen in gang. De nadruk komt te liggen op het verbinden van verschillende partijen en doelgroepen en het zorgen dat er (nieuwe) activiteiten georganiseerd worden voor alle groepen inwoners. Hiernaast zorgt de beheerder er samen met de gemeente voor, dat de juiste voorzieningen aanwezig zijn en dat het gebouw toegankelijk is voor alle inwoners. De beheerder zal hierbij in de toekomst hulp krijgen van een of meerdere vrijwillige gastbeheerder(s).

In 2019 en 2020 heeft de gemeente verschillende bijeenkomsten georganiseerd voor inwoners en gebruikers van het Bestegoed. Deze bijeenkomsten stonden in het teken van de ontwikkeling van het beheer van het gebouw en een inventarisatie van de rol die gebruikers hierin kunnen hebben. De aandachtpunten uit deze bijeenkomsten zijn meegenomen naar een 2e ronde gesprekken met kleinere groepen gebruikers. Hierbij is een 1e doorkijk gemaakt naar de toekomst. In september 2020 is een kerngroep samengesteld van gebruikers en huurders van het Bestegoed. Doel van deze kerngroep is om in samenwerking met de gemeente mogelijkheden te verkennen om het beheer vorm te geven. Hierbij kan worden gedacht aan het (gedeeltelijk) overdragen van het beheer van bijvoorbeeld de horeca aan een vereniging of stichting. De wensen van gebruikers, om het gebouw op een andere manier in te richten, worden hierin meegenomen. Hierbij wordt gedacht aan het verplaatsen van het horeca gedeelte naar de centrale hal. Vanwege de 2e golf aan besmettingen is dit proces gepauzeerd, totdat het weer mogelijk is om fysiek samen te komen. In 2021 zal dit proces een vervolg krijgen in een verdere verkenning en concrete vervolgstappen, die samen met de kerngroep en gebruikers worden uitgewerkt. 7.

Werkgroep Dorpskrant De vrijwilligers die er bijna 40 jaar voor hebben gezorgd dat er een dorpskrant was in Elst, zijn met ingang van 2021 gestopt met deze werkzaamheden. De krant werd goed gelezen door de inwoners van Elst en had daardoor een belangrijke verbindende functie voor het dorp. De DVDE wil graag helpen bij het opzetten van een nieuwe dorpskrant met een nieuwe redactie. In januari 2021 gaat de DVDE starten met het werven van (nieuwe) redactieleden en wordt de financiële haalbaarheid onderzocht. Het is nog niet helemaal duidelijk, welke vorm de nieuwe dorpskrant zal gaan krijgen. Een digitale vorm wordt overwogen, de voorkeur gaat echter uit naar een papieren dorpskrant. 8. Werkgroep Eetcafé Elst In 2017 is het eetcafé Elst begonnen. In Elst bleek behoefte te zijn aan een dergelijk verbindend initiatief. Met ondersteuning door het opbouwwerk is er een groep vrijwilligers gevormd, die tot aan de coronacrisis één keer per maand een maaltijd voor dorpsbewoners op tafel zette. Dit werd erg gewaardeerd en het zat altijd tot aan het maximum aantal deelnemers vol. Helaas was het door de corona-omstandigheden noodzakelijk om te stoppen met deze activiteit. Een aantal vrijwilligers heeft aangegeven, dat ze om gezondheidsredenen en leeftijd nu zijn gestopt en dat zij dit ook na de coronaperiode niet meer op gaan pakken.

Inmiddels hebben een paar vrijwilligers laten weten dat zij het eetcafé weer willen herstarten, op het moment dat de maatregelen rond corona weer versoepeld kunnen worden. Hiervoor zullen weer nieuwe vrijwilligers worden geworven. De werkgroep wil starten met een lunch, omdat dit wat minder arbeidsintensief is. Voorheen was het een drie-gangen menu van hoogstaande kwaliteit. Hiervoor stonden de vrijwilligers de hele dag in de keuken. De werkgroep vindt de ontmoeting het belangrijkste voor het eetcafé.