Informatienota kostenontwikkeling jeugdhulp 2023

Informatienota college Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

31 oktober 2023 Boele Boelens/Andrew de Graaf 1148804 Hans Boerkamp College Rhenen Openbaar Kostenontwikkeling jeugdhulp 2023

Kennisnemen van: Het college besluit: kennis te nemen van de kostenontwikkeling jeugdhulp 2023

Aanleiding/korte voorgeschiedenis In de Zomerrapportage hebben we aangekondigd dat wij voor 2023 op de kosten jeugdhulp een overschrijding van € 1,1 mln verwachten. Inmiddels houden we op basis van de meest recente (voorlopige) gegevens rekening met een overschrijding van € 1,4 mln. Deze voorspelling is gebaseerd op de piek in ambulante begeleiding die minder is afgevlakt dan we deze zomer nog verwachtten. Bovendien hebben we sinds deze zomer drie nieuwe cliënten in verblijf. Deze informatiebrief volgt op een vraag van Rhenens Belang (bijlage 3), waarbij wij bij de beantwoording een analyse van de kosten jeugdhulp hebben toegezegd. Omdat zorgverleners hun zorgkosten achteraf declareren, is op zijn vroegst twee maanden na afloop van een tijdvak een realistisch beeld te geven van de kostenontwikkeling. Daarom gaan de data voor deze analyse over de periode tot en met augustus en de data is dus exclusief de verwachte extra kostenstijging van € 0,5 mln. Op basis van de analyse hebben we ook een aantal beheermaatregelen genomen die verderop aan de orde komen. Helaas hebben we te maken met langdurige uitval van twee sleutelfunctionarissen op onderwijs en jeugd, waardoor de preventie-aanpak vertraagd is. Met de komst van een vervangende interim-adviseur pakken we deze draad weer op.

Beoogd effect Wat willen we bereiken? (Uit Begroting 2023-2026:) Gezinnen voelen zich passend en efficiënt ondersteund in hun ondersteuningsbehoefte. • Wij zorgen ervoor dat voor iedere jeugdige tijdig passende (jeugd)hulp beschikbaar is. De hulpverlening die wij inzetten, sluit aan bij de mate van zelfredzaamheid van het gezin en zijn netwerk. • Wij zorgen dat voor iedere jeugdige tijdig passende jeugdhulp beschikbaar is bij gezinnen waar de veiligheid in het geding is. • Betere balans tussen kostenbeheersing en goede voorzieningen in het sociaal domein

1

Kaders Artikel 2.3 van de jeugdwet bevat de belangrijkste bepalingen waaraan de gemeente zich dient te houden bij het toekennen van jeugdhulp: •

• •

•

• • •

Het college treft een voorziening op het gebied van jeugdhulp, indien naar het oordeel van het college een jeugdige of een ouder jeugdhulp nodig heeft in verband met opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen, als bedoeld in artikel 2.2, eerste lid, onder a, van de wet. Het college bepaalt de vorm waarin de voorziening wordt getroffen. Het college betrekt de jeugdige en zijn ouders bij de uitvoering van het eerste en tweede lid, en indien van toepassing, degenen die de jeugdige en zijn ouders bijstaan bij het verkrijgen van de voorziening. Het college stelt bij de uitvoering van het eerste en tweede lid de behoeften en de persoonskenmerken van de jeugdige en de mogelijkheden en de problemen van zijn ouders voorop. Het college houdt bij de uitvoering van het eerste en tweede lid rekening met de godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging en de culturele achtergrond van de jeugdige en zijn ouders. Het college houdt bij de uitvoering van het eerste en tweede lid rekening met de leeftijd, de ontwikkelingsfase en de ontwikkelingsmogelijkheden van de jeugdige. Het college houdt bij de uitvoering van het eerste en tweede lid rekening met de voorkeuren van de jeugdige en zijn ouders, tenzij dit niet in het belang is van de jeugdige.

P&C cyclus

In de zomerrapportage hebben we een verwachte budgetoverschrijding op de jeugdhulp van € 1,1 miljoen gemeld aan de gemeenteraad.

Oorzaken kostenstijging jeugdhulp De toename van de kosten jeugdhulp tot en met augustus 2023 kent de volgende oorzaken: Toelichting Hoger inflatiepercentage Hoger aantal cliënten specialistische ambulante begeleiding Toename in complexiteit en duur zorgvraag Toename kosten jeugdhulp in verblijf *) Hogere kosten jeugdhulp kinderen ontheemden Oekraïne. Totaal

Bedrag € 200k € 330k € 180k € 210k € 180k € 1.100k

Hieronder lichten wij de oorzaken beknopt toe: Hoger inflatiepercentage De Tweede-Kamer-motie Hijink–Bikker uit 2021 om de zorgsalarissen te verhogen werkte vanaf 2022 door in een extra verhoging van het jeugdhulptarief. De prijzen zijn per 1 januari 2023 opnieuw landelijk geïndexeerd met 4,95% als gevolg van de cao-verhoging, terwijl ze in 2022 met 1,99% zijn geïndexeerd. De cumulatieve doorwerking leidt tot een extra kostenstijging van € 0,2 mln. Hoger aantal cliënten specialistische ambulante begeleiding Het aantal cliënten bij de ambulante specialistische begeleiding is gestegen van gemiddeld 35 naar 80. Gecertificeerde instellingen zoals SAVE Jeugdbescherming in onze regio, hebben van het ministerie de opdracht gekregen om wachtlijsten af te bouwen en in te zetten op het afschalen van pleeghulp. In plaats van minder intensieve en minder dure pleeghulp betekent dit de inzet van

2

vaak dure specialistische ambulante hulp bij de gezinnen. We schatten in dat de intensieve zorg op termijn kan worden afgeschaald, maar op korte termijn zijn hier nog geen effecten van te verwachten. Toename in complexiteit en dure zorgvraag Enkele cliënten met een intensieve zorgvraag zijn dit jaar geplaatst bij jeugdzorginstellingen met zeer intensieve begeleiding. “Een voorbeeld van een intensief traject is de begeleiding die kinderen met eetstoornissen krijgen in een centrum buiten onze regio. Een dergelijke behandeling kost ongeveer € 100k per jaar, nog los van de vervoerskosten tussen Rhenen en Malden. Een ander voorbeeld zijn de kosten voor een verblijf in een jeugdzorginstelling: deze kosten kunnen ook oplopen tot € 100k of meer.” Het Jeugdteam probeert de best passende zorg te organiseren, maar er is regelmatig geen plaats bij de gecontracteerde zorginstellingen. Er wordt dan gekozen voor een alternatief, maar dit is veelal ook een duurdere oplossing. Het aantal cliënten met ernstige problematiek ligt dit jaar hoger dan normaal. Dit lijkt een tijdelijke piek. De onderstaande grafiek laat zien dat vanaf medio 2022 gemiddelde kosten per cliënt harder stijgt dan het gemiddelde in de regio FoodValley. Er is wel sprake van kleine cliëntaantallen.

We zien verder dat we na de coronaperiode meer schooluitval kennen. Een landelijke trend die we ook terugzien in Rhenen zijn depressieve klachten bij meiden in de leeftijd van 14 tot 16 jaar. Dit vraagt ook meer begeleiding dan voorheen. Toename kosten jeugdhulp in verblijf Sinds 1 januari 2022 is het woonplaatscriterium veranderd. Dit betekent dat de gemeente waar de jeugdige staat ingeschreven volgens de Basisregistratie Personen (BRP) verantwoordelijk is voor jeugdhulp zonder verblijf (bijvoorbeeld ambulante hulp of dagbehandeling). Dit betekent dat het niet meer uitmaakt wie het gezag heeft over de jeugdige of waar de jeugdhulp wordt verleend. Hierdoor vallen enkele jeugdigen met een landelijk ingekocht arrangement nu onder de (financiële) verantwoordelijkheid van Rhenen. Per saldo blijkt dat we door het woonplaatsbeginsel hogere kosten hebben. *) Hogere kosten jeugdhulp kinderen ontheemden Oekraïne De gemeente verwacht zo’n € 180 duizend extra kwijt te zijn aan jeugdhulp van kinderen van ontheemden uit de Oekraïne. Deze kosten worden ten laste gebracht van de uitkering die we van het rijk krijgen voor de opvang van Oekraïners. In plaats van dergelijk maatwerk streven we naar collectieve voorzieningen zoals bijvoorbeeld de groepsgewijze aanpak bij de taalklas Oekraïners. 3

Beheermaatregelen

Het college onderneemt een aantal acties om de kosten van de jeugdhulp te beheersen 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Project jeugdhulp op scholen; Adequate verblijfplekken waarborgen; Interne toetsing op kosteneffectiviteit van lopende jeugdhulptrajecten; Inzet van preventie en vroegsignalering om escalatie en ontstaan wachtlijsten te beperken; Inzet van data-analyse om ontwikkelingen te monitoren en bij te sturen; Onderhandelingen jeugdhulpaanbieders over kostenontwikkeling.

1. Project jeugdhulp op scholen Samen met scholen wordt een laagdrempelige vorm van jeugdhulp geboden, gericht op preventie en vroegsignalering. Met de inzet van gedragswetenschappers op scholen en samenwerking met het Jeugdteam en leerplicht kunnen we sneller gedragsproblemen signaleren en vervolgens gezamenlijk met de scholen actie op ondernemen. De veronderstelling is dat met een vroege interventie (duurdere) zorg later wordt voorkomen. We zijn hiermee gestart bij de Teelinckschool en de Ericaschool en deze wordt door de positieve ervaringen (waaronder minders schooluitval) uitgebreid naar de andere scholen. Daarnaast vindt in samenwerking met de scholen en leerplicht een verkenning plaats om een opvang te realiseren voor schooluitvallers. Verder maken we een beweging van individueel maatwerk naar groepstrainingen. Hiermee worden belemmeringen om te leren en mee te doen op school weggenomen. 2. Adequate verblijfplekken waarborgen De regio Foodvalley heeft geconstateerd dat nagenoeg alle verblijfplekken die in de regio ingekocht zijn, vol zitten. De plekken zijn vooral bezet door jeugdigen van buiten de regio. Er worden nu afspraken gemaakt voor nieuwe extra opvangplekken die enkel beschikbaar zullen zijn voor cliënten uit de regio. Ook wordt er gekeken of bekostiging op basis van beschikbaarheid een optie is.

Met het realiseren van een gezamenlijke regionale opvang voor jongeren samen met Pactum in Veenendaal verwachten we op korte termijn een passende en meer betaalbare voorziening te hebben in onze directe omgeving. Via de lokale inkoop van zogenaamde light trajecten koopt de gemeente buiten FoodValley om zorg op maat in voor kinderen met een verblijfsbehoefte. Bij deze duurdere vorm van jeugdhulp is matching van groot belang omdat een kind moet kunnen hechten aan de nieuwe omgeving en het gezinsvervangend tehuis. De zorg is veelal meer passend en daarmee per saldo minder duur dan de door FoodValley ingekochte verblijfplekken. De kwaliteitstoets op deze aanbieders vindt plaats door onder meer controle de registratie bij de Inspectie Jeugdzorg en de prijs-kwaliteit van de behandelplannen. 3. Interne toetsing op kosteneffectiviteit van lopende jeugdhulptrajecten Lopende trajecten – en zeker de duurdere – wordt door het Jeugdteam getoetst op kosteneffectiviteit om te bepalen of een traject qua duur en intensiteit voortgezet moet worden of kan worden afgebouwd. Hierbij zijn intern specialisten betrokken zoals bijvoorbeeld een gedragsdeskundige. Dit jaar hebben we daardoor voor minder meerkosten gezorgd door in individuele trajecten van zorgaanbieder te veranderen.

Een voorbeeld hiervan is dat na een eerste crisisopvang het Jeugdteam in samenwerking met SAVE Jeugdbescherming gelijk op zoek gaat naar een alternatieve, meer passende aanbieder. 4. Inzet van preventie en vroegsignalering om escalatie en ontstaan wachtlijsten te beperken In omliggende gemeenten zijn de wachtlijsten opgelopen tot nu al soms zes maanden. De gemeente Rhenen heeft juist ingezet op het wegwerken van wachtlijsten en te streven naar een

4

plaatsingstermijn van maximaal 6 weken. Op dit moment wordt deze termijn in veel gevallen gehaald. Het inzetten van voldoende zorg en het wegwerken van achterstanden leidt wel tot een hogere zorgconsumptie in 2023. Bij hogere wachtlijsten bestaat het risico dat de problemen in gezinnen verergeren en dat daar in de nabije toekomst duurdere zorg nodig is. Met andere woorden, door onze toegang en onze beperkte wachtlijst lopen we weinig risico op vermijdbare en duurdere zorg in de toekomst. Onderstaande grafiek geeft het vermoedelijk tijdelijke effect weer van de afspraak om wachtlijsten te beperken. We zien het aantal cliënten bij de ambulante specialistische begeleiding in korte tijd stijgen van gemiddeld 36 naar een piek van 83 in augustus.

Communicatie Met deze informatienota willen we het college en de raad informeren over de kostenontwikkeling in de jeugdhulp en de beheermaatregelen die we nemen om hier meer grip op te krijgen. Financiële kaders Bij de bestuursrapportage is een overschrijding van het budget gemeld van € 1,1 mln. De laatste prognoses laten nog geen daling van de kosten zien. Op basis van de laatste data kan het tekort oplopen tot € 1,6 mln. Deze prognose is gebaseerd op de piek in ambulante begeleiding die minder is afgevlakt dan we deze zomer nog verwachten. Bovendien hebben sinds deze zomer nog drie extra cliënten een verblijfsarrangement toegewezen gekregen. Vervolgprocedure In de maand januari is een raadspresentatie gepland waarin de laatste cijfers over de jeugdhulp met de gemeenteraad worden gedeeld. Daar is ruimte om vragen te stellen en zullen de huidige werkwijze binnen het jeugdteam en de eerste resultaten van de beheermaatregelen met voorbeelden worden toegelicht.

Bijlagen: I Uitkomsten data-analyse in grafieken II vragen ex art. 33/34

5

Bijlage 1 grafische weergave uitkomsten data-analyse

In deze grafiek zien we de waarde per client van Rhenen t.o.v. het gemiddelde van de FoodValley voor de totale kosten van Jeugd. Medio 2022 draait het beeld en komen de kosten van Rhenen hoger te liggen.

Deze afbeelding geeft hetzelfde beeld, maar gespecificeerd voor de categorie Ambulant. Daarin zien we dus dat die piek wordt veroorzaakt door deze categorie, de trend is nagenoeg gelijk.

6

In deze grafiek zien we het percentage van de cliënten in Rhenen te opzichte van de inwoners onder 18 jaar volgens het CBS, afgezet tegen de FV. Daar zien we een gelijke trend, met consequent lagere percentages in Rhenen.

Hier zien we dat hoge gemiddelde kosten vooral worden veroorzaakt doordat de cliënten GGZ duur zijn. Dat terwijl de cliënten aantallen relatief gezien lager liggen.

Een ander deel van de problematiek zien we hierboven. Hoewel de gemiddelde kosten per cliënt bij begeleiding specialistisch onder het FV-gemiddelde liggen, hebben wij een veel hoger percentage dan de FV gemiddeld. Hier zitten de hogere kosten in de aantallen. 7

Aantallen cliënten begeleiding specialistisch vanaf 2022

Hier zien we de trend van de cliënten begeleiding specialistisch. Daar zien we een enorme stijging ingezet vanaf eind 2022. In 2021 en 2022 hadden we gemiddeld 36 cliënten en in 2023 rond de 80. Aantallen cliënten GGZ specialistisch vanaf 2022

Ter ondersteuning van de eerdere informatie, hier de cliënten aantallen van GGZ specialistisch: we zien geen grote schommelingen. Dus geen extra cliënten, maar wel dure cliënten.

8

Aantallen cliënten Verblijf vanaf 2021 (2022 Woonplaatsbeginsel)

Verklaring voor de kostenstijging in Verblijf. Hier de cliëntenaantallen vanaf 2021. De stijging vanaf 2022 is te wijten aan het nieuwe Woonplaatsbeginsel vanaf januari 2022. We hebben structureel meer cliënten in Verblijf, met een extra piek in 2023.

9

III Bijlage

GEMEENTE RHENEN Gemeenteraad Stellen van een schriftelijke vraag/verzoek om inlichtingen

(Art. 33/ 34 Reglement van orde) Schriftelijke vragen of een verzoek om inlichtingen worden ingediend bij de griffier. De griffier zorgt ervoor dat overige raadsleden op de hoogte gebracht worden van de vragen/het verzoek om inlichtingen. De ingediende schriftelijke vragen/inlichtingen worden op notudoc gezet bij de schriftelijke vragen. Schriftelijke vragen of een verzoek om inlichtingen worden binnen 10 werkdagen beantwoord tenzij het college of de burgemeester gemotiveerd aangeeft dat dit niet mogelijk is en daarbij aangeeft binnen welke termijn beantwoording zal plaatsvinden. Als de vragensteller kiest voor mondelinge beantwoording dan dienen de vragen tenminste 48 uur voor de raadsvergadering gesteld te zijn. De beantwoording zal plaatsvinden tijdens het agendapunt ‘mededelingen’. Als de schriftelijke vragen/inlichtingen beantwoord zijn wordt de raad hiervan op de hoogte gesteld door de griffie en de beantwoording wordt op notudoc geplaatst bij de schriftelijke vragen.

SCHRIFTELIJKE VRAGEN ART 33 / INLICHTINGEN ART 34 Vraagsteller

:

Willem Oorschot

Onderwerp

:

Jeugdzorg

Ontvangstdatum :

25-09-2023

Gewenste wijze van beantwoorden: schriftelijk Aanleiding: Vragen:

Wij hebben een vraag over het domein jeugdzorg. De jeugdwet beschrijft het kader voor de voorzieningen voor de jeugdwet. Onze vraag is of de gemeente kan aangeven en aantonen welke taken in de jeugdzorg tegen welk niveau worden geleverd: Welke taken worden op basis van het wettelijk minimum niveau geleverd, welke taken boven het wettelijk minimum niveau en welke taken worden geleverd buiten het wettelijk kader. We zien graag dat er per taak die boven het wettelijk minimum wordt geleverd op welke wijze deze taak wordt geleverd, tegen welke kosten (intern of extern) en dat graag over de periode 2022 tot 07-2023. Gezien het feit dat er nu een dashboard is kan deze informatie naar onze verwachting snel worden geleverd 10

BEANTWOORDING COLLEGE

Behandelend ambtenaar Beantwoording uiterlijk op Bijlagen

: : :

Ontvangstdatum :

B. Boelens 10-10-2023 25-09-2023

Beantwoording: Het minimumniveau van jeugdhulp volgens de Jeugdwet in Nederland is afhankelijk van de situatie en de hulpvraag van het kind of de jongere en zijn of haar ouders. De gemeente is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van alle vormen van jeugdhulp, van preventie tot specialistische zorg tot aan jeugdbescherming. De gemeente moet samen met de jongere en de ouders bepalen welke hulp het beste past en zorgen dat de gekozen jeugdhulp ook echt beschikbaar is. Dit heet de jeugdhulpplicht. In het Rhenense Jeugdteam is deze plicht onze kerntaak en hanteren we geen onderscheid tussen wettelijke en aanvullende taken. De Jeugdwet noemt een aantal voorbeelden van jeugdhulp die de gemeente kan bieden, zoals: • Ondersteuning bij de opvoeding • Begeleiding in het dagelijks leven (begeleiding individueel) • Begeleiding in een groep (zoals dagbesteding) • Logeeropvang (sommige gemeenten noemen dit respijtzorg) • Persoonlijke verzorging, zoals hulp bij wassen en aankleden • Behandeling voor kinderen met een verstandelijke beperking, trauma behandeling, behandeling depressieve klachten, behandeling ADHD etc. De gemeente zet soms ook andere vormen van jeugdhulp (jongerenwerk, sportcoach, alcoholpreventie) in, afhankelijk van wat nodig is. De gemeente moet in ieder geval zorgen voor een kwalitatief en kwantitatief toereikend aanbod van jeugdhulp.

De gemeente moet ook samenwerken met andere sectoren, zoals onderwijs, zorg, politie en justitie, om de jeugdhulp zo goed mogelijk af te stemmen op de hulpvraag van de jongeren en hun gezinnen. Het gevraagde overzicht kunnen we niet leveren Omdat er geen onderscheid is tussen wettelijke en aanvullende taken, kunnen we het gevraagde overzicht niet leveren. Wat kunnen we wel leveren? Ons college wil meer grip krijgen op de jeugdhulp. Daarom analyseren we de jeugddata om de mogelijkheden te onderzoeken om de kosten te beperken, bijvoorbeeld door meer te sturen op de duur van trajecten. We zullen u in oktober hierover nader informeren.

11