Informatienota Erfpachtbeleid 2024

Informatienota college/raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

17 augustus 2023 Etiënne Hack/Loes van Enckevort 1100165 B. Fintelman College Rhenen Openbaar Nota (Erf)pachtbeleid 2024

Kennisnemen van: Het college besluit: 1. kennis te nemen van de raadsinformatienota Nota (Erf)pachtbeleid 2024 en de gewijzigde Nota (Erf)pachtbeleid 2024; 2. de raadsinformatienota en de gewijzigde Nota (Erf)pachtbeleid 2024 ter consultatie aan te bieden aan de raad tijdens de commissievergadering van 13 september 2023.

Aanleiding/korte voorgeschiedenis In de vergadering van 12 november 2013 heeft de raad van de gemeente Rhenen de ‘Nota (Erf)Pachtbeleid 2012’ vastgesteld. Deze nota geeft achtergronden en beleidskaders voor agrarische gebruiksrechten op gemeentelijke eigendommen. In 2019 is de vrijwillige kavelruil succesvol afgerond. Bovendien zijn er sinds 2013 veel nieuwe ontwikkelingen: zowel in de landbouw als woningbouw, energie en natuur. Deze ontwikkelingen vragen om een heroverweging van het huidige pachtbeleid. Tenslotte is de gemeente op grond van een uitspraak van de Hoge Raad van 26 november 2021 verplicht om de verkoop van onroerende zaken openbaar te laten verlopen en selectiecriteria te hanteren als er meerdere gegadigden (kunnen) zijn. Hiervoor is in 2022 een handleiding geschreven. De handleiding is nu verwerkt in de Nota (erf)pachtbeleid 2023. Het nieuwe (erf)pachtbeleid heeft geen consequenties voor bestaande (pacht)contracten. De afspraken uit deze contracten zullen worden nagekomen. Begin april 2023 is het nieuwe (erf)pachtbeleid ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. Het nieuwe beleid werd nog niet beslisrijp gevonden. U, de gemeenteraad, maar ook de insprekers, hebben ons verzocht om de nieuwe nota (erf)pachtbeleid op bepaalde punten aan te passen. De input van zowel de gemeenteraad en de insprekers is zorgvuldig meegenomen in de wijzigingen.

De wijzigingen leggen wij nu eerst ter consultatie aan u voor. Het nieuwe pachtbeleid zal in november 2023 ter vaststelling aan u worden aangeboden.

Samenloop van de verschillende maatschappelijke opgaven Met het Nationaal Programma Landelijk gebied en de daarbij behorende provinciale programma’s als integrerend instrument staan we aan de vooravond van enorme veranderingen in ons landelijk gebied. De gewenste doelen voor stikstof in 2030 of 2035 en de einddatum voor de Kader Richtlijn Water in 2027 zijn de bekendste voorbeelden. Daar komen de doelen voor CO2-reductie (2030), klimaatadaptatie en biodiversiteit bovenop. Ook heeft het Rijk vooruitlopend op deze ‘grote verbouwing’ besloten een aanpak voor ‘piekbelasters’ uit te rollen (LBV+-regeling). Die aanpak is van toepassing op een erg groot deel van de agrarische, bedrijven in de Gemeente Rhenen en zal daardoor de komende jaren impact hebben op het gebied. Bovendien moeten strategische keuzes worden gemaakt in de samenloop van de verstedelijkingsstrategieën (woningbouw, bedrijven, mobiliteit), de regionale energiestrategieën (RES) én de toekomstontwikkeling van het landelijk gebied. Al deze opgaven vragen dat wij als overheid meer regie kunnen pakken op de ruimtelijke invulling van ons grondgebied. Waarbij de samenhang tussen deze opgaven wordt geborgd. Vervolgens moeten deze strategische keuzes uitgewerkt worden in tactisch en operationeel beleid. Zo ver zijn we nog niet. Tóch vragen de ontwikkelingen zoals in de aanleiding beschreven nu al om nieuw pachtbeleid.

Vanwege de samenhang met nog te maken strategische keuzes ziet dit pachtbeleid op circa 3-5 jaar. De keuzes op strategisch niveau tussen en in de verschillende opgaven hebben directe invloed op de volgende actualisatie van het pachtbeleid. Wijzigingen Tijdens een technische avond is het nieuwe pachtbeleid toegelicht aan de gemeenteraad. Daarnaast hebben de afgelopen maanden verschillende betrokkenen hun bezwaren kenbaar gemaakt ten opzichte van het huidige en nieuwe pachtbeleid. De bezwaren zagen vooral op de overgang van erfpacht naar liberale pacht en op het gebruikte puntensysteem. Erfpacht naar liberale pacht Tussen 2025 en 2030 gaat het om 10 hectare erfpacht wat door het nieuwe beleid vrij zal komen. Het is nog niet duidelijk waarvoor deze gronden gebruikt gaan worden. Maar het zijn gronden die goed kunnen worden ingezet voor eventuele andere opgaven die een ruimteclaim hebben. Bijvoorbeeld als waardevol ruilmiddel. Pachtperiode De pacht van landbouwgrond is een belangrijk instrument waarmee de pachter in staat wordt gesteld om over grond te beschikken zonder grond te moeten aankopen. Hiermee speelt pacht een belangrijke rol in de financiering en beschikbaarheid van landbouwgrond in Nederland, en daarmee ook in het perspectief van veel agrarische ondernemers voor een gezond landbouwbedrijf. Kortlopende pacht bevat verder te weinig prikkels voor o.a.

natuurbeheerpakketten, duurzaam bodembeheer en/of instandhouding van landschapselementen. Pacht als instrument moet ook ondersteunend werken aan de verduurzaming. Om bovenstaande reden stellen wij voor dat de geliberaliseerde pacht een standaard periode kent van zes jaar in plaats van drie jaar. Uitzonderingen In bijzondere gevallen heeft de gemeente de mogelijkheid om de pachtperiode te verlagen van 6 naar 3 jaar. Het gaat hierbij om het binnen afzienbare tijd mogelijk maken van ruimtelijke ontwikkelingen, het realiseren van overige gemeentelijke doelstellingen of om te ruilen. In een dergelijk situatie kan het college van Burgemeester en Wethouders een gemotiveerd en met argumenten onderbouwd afwijkend besluit nemen. Dit kan uiteraard alleen vóór het aangaan van een nieuwe pachtovereenkomst.

Puntensysteem Binnen het nieuwe pachtbeleid is voor het verwerven van een pachtcontract met de gemeente een puntensysteem ontwikkeld. Een dergelijk puntensysteem is noodzakelijk wegens het Didam-arrest. Zonder puntensysteem is het aan de hoogste bieder. Met het puntensysteem heeft de gemeente de mogelijkheid om te sturen op meerdere doelstellingen die de gemeente belangrijk vindt. Het puntensysteem is sinds april 2023 aangepast. Er gaan meer punten naar huiskavels, omdat dit bijdraagt aan de eerdere kavelruil en ook bijdraagt aan duurzaamheid en verkeersveiligheid. In bijlage 3 vindt u voorbeeldberekeningen. Hierdoor ziet u het effect van de wijziging op een voorbeeldkavel van 1 hectare. Moment van gunning Het moment van nieuwe gunning van geliberaliseerde pacht vindt een jaar voor afloop van de oude gunning plaats. NB: de gunning kent een doorlooptijd van 1 kwartaal. Deze tijd is o.a. nodig om agrariërs te informeren, de inschrijving voor te bereiden, inschrijftijd, pachtcontracten voor te bereiden etc. Vanwege de beperkte tijd tussen de besluitvormende vergadering van november 2023 en 1 januari 2024 (1 jaar vóór inwerkingtreding van het nieuwe pachtbeleid), geldt voor het eerste jaar een kortere periode tussen moment van gunning en de daadwerkelijke uitgifte. Uiterlijk 9 maanden vóór afloop van het oude contract.

Communicatie U, de gemeenteraad, maar ook de insprekers, hebben ons verzocht om de nieuwe nota (erf)pachtbeleid op bepaalde punten aan te passen. De input van zowel de gemeenteraad en de insprekers is zorgvuldig meegenomen in de wijzigingen. Ook krijgt het LTO bestuur, tegelijk met u (lees: september), de mogelijkheid om schriftelijk te reageren op de gewijzigde versie en indien gewenst een gesprek te agenderen met de verantwoordelijk wethouder. Na deze consultatie, zal de definitieve versie (indien mogelijk) geagendeerd worden voor de raadsvergadering van november 2023. (potentiële) (erf)Pachters worden per brief geïnformeerd over de bespreking van dit onderwerp in de raad, wat het (op hoofdlijnen) voor hen betekent als dit beleid wordt vastgesteld, dat er gelegenheid is om in te spreken en dat er nog een informatiebijeenkomst wordt georganiseerd, zodra het beleid is vastgesteld. Het beleid zal gepubliceerd worden op www.overheid.nl en er zal een bericht geplaatst worden in het GemeenteNieuws en op de website van de gemeente. De nota zal intern gedeeld worden met het Team Ruimtelijke Ontwikkeling en er zal een bericht op Intré geplaatst worden. Vervolgprocedure De definitieve versie van de Nota (Erf)pachtbeleid 2024 wordt geagendeerd voor de raadsvergadering van november 2023.

Bijlagen Bijlage 1: Agendaverzoek Bijlage 2: Concept Nota (erf)pachtbeleid 2024 Bijlage 3: Doorrekeningen puntensysteem Bijlage 4: Handleiding Didamarrest