DB rapportage interventies bijplaatsingen (toegevoegd 5-11-2024)
Tekst van het document
BIJPLAATSINGEN VERMINDEREN Rapportage maart 2024 Gemeente Rhenen
INHOUD 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Doelanalyse Bevindingen onderzoek Restafval: strategie en conceptinterventies Grofvuil: strategie en conceptinterventies Aanvullende bevindingen en adviezen Vervolg
PROJECTOVERZICHT
Bijeenkomst
Kick-off
Deskresearch
Locatiecheck
Interviews met bewoners
Bijeenkomst
Rapportage
Interventiedesign: conceptinterventies
Techniekselectie
Gedragsmodellen
Afsluiting
Briefing creatief bureau
Review op interventies
Begeleiding bij implementatie
Bijplaatsingen verminderen – Gemeente Rhenen
1. DOELANALYSE
WAT IS HET DOELGEDRAG? • •
Bewoners doen hun restafval in de ondergrondse containers. Bewoners laten hun grofvuil ophalen door de kringloop, of brengen het zelf weg naar de milieustraat.
Ondergrondse containers in Rhenen
WAT HEBBEN WE GEDAAN? • • • • • •
Deskresearch: bestuderen van literatuur en eerdere projecten over bijplaatsingsproblematiek Contact met het welzijnsteam Contact met de woningcorporatie Bestuderen van de actuele stortingsdata en contact met de administratie Uitvoeren van een locatiecheck op vier hotspots in Rhenen Interviews met bewoners van de hotspots •
n = 10
LOCATIECHECK HOTSPOTS
Lupine – Koren – Akelei 1
Lupine – Koren – Akelei 2
De Kleine Kampen
Lijsterberg
2. BEVINDINGEN ONDERZOEK
ALGEMENE BEVINDINGEN •
Tijdens locatiebezoek: • •
•
Mensen hebben last van bijplaatsingen. •
•
Vuilniszakken gaan kapot en afval waait weg
Mensen voelen weerstand tegen de gemeente wat betreft de afvalservice. • • •
•
Relatief weinig bijplaatsingen van restafval en grofvuil, wel pmd-bijplaatsingen Geen storingen van containers
Ontevredenheid over het nieuwe systeem Te lage ophaalfrequentie en bijplaatsingen worden niet opgehaald Zich niet gehoord voelen bij klachten over bijplaatsingen
Het is relatief makkelijk om met de auto langs de containers te rijden en afval bij te plaatsen.
ALGEMEEN OVER DE BUURT •
Lage tot matige sociale cohesie •
• • • •
Sociale cohesie: mate van verbinding tussen buurtgenoten
Kleine woningen met weinig ruimte voor opslag Redelijk wat verhuizingen, overlast door hele inboedels die buiten worden gezet Mentale schaarste: mensen hebben andere zorgen (zoals gezondheids- of geldzorgen) waardoor afval minder een prioriteit is Niet bij iedereen (goede) Nederlandse taalvaardigheid
BASIS OP ORDE* – WAT GAAT AL GOED? •
Containers • • • •
•
Locaties voelen niet anoniem • •
•
Ogen relatief netjes Zijn eenduidig Zijn makkelijk in gebruik Worden wekelijks geleegd Goede verlichting Mensen in de buurt
Bijplaatsingen zijn snel uit het zicht • •
BOA heeft afvalpas Chauffeur neemt – soms – extra bijplaatsingen mee
*Basis op orde: randvoorwaarden waar een locatie aan moet voldoen om bewoners het gewenste gedrag te kunnen laten vertonen.
BASIS OP ORDE – WAT KAN BETER? • • • • •
Zwerfafval naast containers Groene stenen en soms begroeiing rondom containers Geen tot weinig communicatie en ontbreken handelingsperspectief Niet alle bewoners zijn in het bezit van een afvalpas of weten hoe deze te gebruiken Bewoners hebben rommelige communicatie op en rondom containers geplaatst over hoe buurtbewoners afval moeten aanbieden
BEWONERSCOMMUNICATIE
RESTAFVAL – FACTOREN
WETEN
WILLEN
KUNNEN
Doelgedrag: Restafval in de ondergrondse container doen.
DOEN
WETEN
WILLEN
KUNNEN
RESTAFVAL – WETEN • •
Verkeerde descriptieve norm Kennisgebrek over het puntensysteem* • •
Opwaarderen Aantal punten
* Lijkt in orde op basis van actuele stortingsdata, maar uit de interviews bleek dat hier nog wel onduidelijkheid over is.
DOEN
WETEN
WILLEN
KUNNEN
RESTAFVAL – WILLEN •
Beperkte opties om afval op te slaan • •
• •
Weinig opslagruimte in huis Ongedierte op balkons en in garages
Het kost moeite om naar containers te lopen Het kost moeite om afval mee terug te nemen als: • • •
De ondergrondse container vol is Mensen hun afvalpas vergeten zijn en hierdoor de container niet kunnen openen De punten op de afvalpas op zijn
DOEN
WETEN
WILLEN
RESTAFVAL – KUNNEN EN DOEN •
Punten op de afvalpas kunnen op zijn door: •
•
Te veel kleine stortingen wegens: • Een groot gezin en daardoor veel afval • Geen afval willen/kunnen opslaan in huis Het niet (correct) scheiden van afval
KUNNEN
DOEN
“
Sommige mensen hebben geen afvalpas en vinden het te duur om een nieuwe aan te vragen. Of ze vergeten hem mee te nemen en willen niet teruglopen.
“
We hebben afval scheiden geprobeerd, maar ook dan heb je te weinig punten.
“
Wat is restafval?
GROFVUIL – FACTOREN
WETEN
WILLEN
KUNNEN
DOEN
Doelgedrag: Grofvuil naar de milieustraat brengen of laten ophalen door de kringloop.
WETEN
WILLEN
KUNNEN
GROFVUIL – WETEN • • •
Kennisgebruik over hoe grofvuil op de juiste manier aan te bieden Verkeerde descriptieve sociale norm Kennisgebrek over het puntensysteem* • •
Hoe de punten op te waarderen? Hoeveel punten op de afvalpas?
* Lijkt in orde op basis van actuele stortingsdata, maar uit de interviews bleek dat hier nog wel onduidelijkheid over is.
DOEN
“
Als er iets naast de container staat, staat er snel meer.
WETEN
GROFVUIL – WILLEN • • •
Grofvuil laten ophalen kost geld Grofvuil wegbrengen kost moeite Grofvuil bijplaatsen is makkelijk
WILLEN
KUNNEN
DOEN
WETEN
WILLEN
KUNNEN
GROFVUIL – KUNNEN EN DOEN • • •
Geen (geschikt) vervoer beschikbaar hebben voor het wegbrengen van grofvuil naar de milieustraat De ophaalservice van de kringloop neemt niet alles mee Geen punten op de afvalpas
DOEN
3. RESTAFVAL: STRATEGIE EN CONCEPTINTERVENTIES
RESTAFVAL – STRATEGIEOVERZICHT 1. Basis op orde brengen 2. Handelingsperspectief bieden 3. Onbewuste norm communiceren
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Onbewuste norm communiceren
Basis op orde brengen
RESTAFVAL – 1. BASIS OP ORDE BRENGEN (I)
Handelingsperspectief bieden
Onbewuste norm communiceren
Uit de analyse blijkt dat de omgeving rommelig is en dat niet iedereen in het bezit is van een afvalpas. Dit lokt ongewenst gedrag uit. Het is daarom belangrijk om de basis op orde te brengen. • Inspelen op het onbewuste: • • • • •
Zwerfafval opruimen Communicatie van de bewoners weghalen Het groen tussen en op tegels weghalen Snoeien rondom de containers Stenen recht leggen Voorbeeld van de basis op orde (Engels Logistics, 2019).
Basis op orde brengen
RESTAFVAL – 1. BASIS OP ORDE BRENGEN (II) •
Handelingsperspectief bieden
Afvalpas • • •
Zorg ervoor dat iedereen in bezit is van een afvalpas Check de aanwezigheid van de afvalpas na een verhuizing Optioneel: maak het makkelijker om de afvalpas te gebruiken met • Een digitale afvalpas op de telefoon • Een afvalpas als sleutelhanger Voorbeeld van een digitale afvalpas (ROVA, 2018).
Onbewuste norm communiceren
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
RESTAFVAL – 2. HANDELINGSPERSPECTIEF BIEDEN
Onbewuste norm communiceren
Uit de analyse blijkt dat mensen onvoldoende kennis hebben over wat ze met hun restafval moeten doen. Het handelingsperspectief op de locatie ontbreekt. Het is belangrijk om dit duidelijk te maken. •
Handelingsperspectief toevoegen bij de container. Communiceer of maak duidelijk: • • • • •
Wat te doen met het afval? Hoe de afvalpas te gebruiken? Wat te doen bij storing? Wat te doen als de punten op zijn? Waar een afvalpas te krijgen bij het kwijt zijn van de pas?
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
RESTAFVAL – 3. ONBEWUSTE NORM COMMUNICEREN
Onbewuste norm communiceren
Uit de analyse blijkt dat afval niet voor iedereen prioriteit is. Mensen hebben andere dingen aan hun hoofd of spreken de taal niet. Het advies is daarom om in te spelen op onbewuste processen. • •
Communiceer dat schoon de norm is Activeer associaties met schoon
RESTAFVAL – CONCEPTINTERVENTIES De volgende pagina’s laten conceptinterventies voor restafval zien. De interventievoorstellen bevatten gedragsveranderingstechnieken die aansluiten op het vooronderzoek. Ze zijn dus kansrijk voor de situatie van de gemeente Rhenen. Het advies is om voor elk onderdeel van de strategie een of meerdere interventies te kiezen.
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Onbewuste norm communiceren
Containersticker Welkomstbrief Container wrap
Containertuintje Commitmentvak
RESTAFVAL – CONTAINERSTICKER • •
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: sticker met informatie en handelingsperspectief Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • •
Handelingsperspectief bieden Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken
Voorbeeld van een containersticker (D&B, 2020).
Onbewuste norm communiceren
RESTAFVAL – WELKOMSTBRIEF • •
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: flyer met informatie over het inzamelen van (rest)afval Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • • • •
Handelingsperspectief bieden Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken Persoonlijk maken Gelijken als afzender gebruiken Voorbeeld van een welkomstbrief (D&B, 2023).
Onbewuste norm communiceren
RESTAFVAL – CONTAINER WRAP
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
• Uitleg: kleurgebruik zorgt voor herkenbare containers met bijbehorende afvalstroom. Het handelingsperspectief wordt gecommuniceerd op de wrap. • Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • • •
Handelingsperspectief bieden Informatie visueel maken Prompts (herinneringen op het moment van het gedrag) Priming (associaties creëren die het gewenste gedrag uitlokken)
Voorbeeld van een container wrap (D&B, 2021).
Onbewuste norm communiceren
RESTAFVAL – CONTAINERTUINTJE •
•
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: (kunst)grasmat met bloemen rondom de ondergrondse container Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • •
Priming Associaties met schoon activeren Ongewenst gedrag moeilijker maken
Voorbeeld van een containertuintje (D&B, 2018).
Onbewuste norm communiceren
RESTAFVAL – COMMITMENTVAK •
•
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: vak rondom de afvalcontainer dat een schoon gebied aangeeft Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • •
•
Basis op orde brengen
Injunctieve norm communiceren Commitment en consistency Verzoek minimaliseren
Let op: het is bij deze interventie extra belangrijk dat eerst de basis op orde is gebracht
Voorbeeld van een commitmentvak (D&B, 2022).
Onbewuste norm communiceren
4. GROFVUIL: STRATEGIE EN CONCEPTINTERVENTIES
GROFVUIL – STRATEGIEOVERZICHT 1. Basis op orde brengen 2. Handelingsperspectief bieden 3. Makkelijker maken
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Makkelijker maken
Basis op orde brengen
GROFVUIL – 1. BASIS OP ORDE BRENGEN (I)
Handelingsperspectief bieden
Makkelijker maken
Uit de analyse blijkt dat de omgeving rommelig is en dat niet iedereen in het bezit is van een afvalpas. Dit lokt ongewenst gedrag uit. Het is daarom belangrijk om de basis op orde te brengen. • Inspelen op het onbewuste: • • • • •
Zwerfafval opruimen Communicatie van de bewoners weghalen Het groen tussen en op tegels weghalen Snoeien rondom de containers Stenen recht leggen Voorbeeld van de basis op orde (Engels Logistics, 2019).
Basis op orde brengen
GROFVUIL – 1. BASIS OP ORDE BRENGEN (II) •
Handelingsperspectief bieden
Afvalpas • • •
Zorg ervoor dat iedereen in bezit is van een afvalpas Check de aanwezigheid van de afvalpas na een verhuizing Optioneel: maak het makkelijker om de afvalpas te gebruiken met • Een digitale afvalpas op de telefoon • Een afvalpas als sleutelhanger Voorbeeld van een digitale afvalpas (ROVA, 2018).
Makkelijker maken
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
GROFVUIL – 2. HANDELINGSPERSPECTIEF BIEDEN
Makkelijker maken
Uit de analyse blijkt dat mensen onvoldoende kennis hebben over wat ze met hun grofvuil moeten doen. Het handelingsperspectief ontbreekt. Het is belangrijk om dit duidelijk te maken. •
Communiceer duidelijk hoe iemand grofvuil kan aanbieden: • • •
Welke opties zijn er? Welke kosten zijn er? Hoeveel punten kost het?
GROFVUIL – 3. MAKKELIJKER MAKEN
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uit de analyse blijkt dat afval niet voor iedereen prioriteit is. Mensen hebben andere dingen aan hun hoofd, spreken de taal niet en hebben het niet breed. Grofvuil wegbrengen of laten ophalen kost relatief veel moeite. Het advies is daarom om het aanbieden van grofvuil makkelijker te maken door het te faciliteren. • •
Het aanbieden faciliteren Gratis grofvuil aan laten bieden • •
Vast moment in het jaar Voucher (bij verhuizen)
Makkelijker maken
GROFVUIL – CONCEPTINTERVENTIES De volgende pagina’s laten conceptinterventies voor grofvuil zien. De interventievoorstellen bevatten gedragsveranderingstechnieken die aansluiten op het vooronderzoek. Ze zijn dus kansrijk voor de situatie van de gemeente Rhenen. Het advies is om voor elk onderdeel van de strategie een of meerdere interventies te kiezen.
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden Grondcommunicatie Welkomstbrief Containersticker Flyer
Makkelijker maken Afvalkooi Afvalvak Flyer/voucher bij verhuizen
GROFVUIL – GRONDCOMMUNICATIE •
•
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: grondcommunicatie waarop staat wat te doen bij grofvuil Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • •
Handelingsperspectief bieden Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken
Voorbeeld van grondcommunicatie (D&B, 2022).
Makkelijker maken
GROFVUIL – WELKOMSTBRIEF •
•
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: welkomstbrief met informatie over het inzamelen van onder andere grofvuil Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • • • •
Handelingsperspectief bieden Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken Persoonlijk maken Gelijken als afzender gebruiken Voorbeeld van een welkomstbrief (D&B, 2023).
Makkelijker maken
GROFVUIL – CONTAINERSTICKER •
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: sticker met informatie en handelingsperspectief bij grofvuil • •
•
Basis op orde brengen
Informatie over de afvalpas en het puntensysteem Handelingsperspectief over het zelf wegbrengen of het laten ophalen
Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • •
Handelingsperspectief bieden Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken
Voorbeeld van een containersticker (D&B, 2020).
Makkelijker maken
GROFVUIL – FLYER •
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: flyer of poster in appartementencomplexen met informatie over grofvuil • • •
•
Basis op orde brengen
Welke opties zijn er? Welke kosten? Hoeveel punten?
Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • • •
Handelingsperspectief bieden Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken Keuzeopties bieden
Voorbeeld van een flyer (D&B, 2023).
Makkelijker maken
GROFVUIL – AFVALKOOI •
• •
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: metalen kooi waarin bewoners hun grofvuil kunnen zetten Gratis ophaalmoment Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • •
Makkelijk maken Injunctieve norm communiceren
Voorbeeld van een afvalkooi (gemeente Amersfoort, 2021).
Makkelijker maken
GROFVUIL – AFVALVAK •
• •
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: afgebakend vak op locatie waar bewoners hun grofvuil neer kunnen zetten Gratis ophaalmoment Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • • •
Handelingsperspectief bieden Makkelijk maken Informatie visueel maken Injunctieve norm communiceren
Voorbeeld van een afvalvak (ANDC, 2021).
Makkelijker maken
GROFVUIL – FLYER BIJ VERHUIZEN • • •
Basis op orde brengen
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: flyer over wat te doen met grofvuil bij verhuizen Uitdelen bij huuropzegging Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • • • •
Handelingsperspectief bieden Weerstand erkennen Persoonlijk maken Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken Voorbeeld van een voucher (D&B, 2023).
Makkelijker maken
Basis op orde brengen
GROFVUIL – VOUCHER BIJ VERHUIZEN • • •
Handelingsperspectief bieden
Uitleg: Voucher voor het gratis laten ophalen van grofvuil bij verhuizen Voucher uitdelen bij opzeggen huur Gedragstechnieken die verwerkt zijn in de interventie: • • • • • •
Makkelijk maken Reciprociteit Duidelijke stappen communiceren Informatie visueel maken Persoonlijk maken Weerstand erkennen
Voorbeeld van een voucher (D&B, 2020).
Makkelijker maken
5. AANVULLENDE BEVINDINGEN EN ADVIEZEN
AANVULLENDE BEVINDINGEN – PMD & GFT •
Pmd wordt tweewekelijks opgehaald, maar dit is mogelijk te weinig. •
•
De foto hiernaast is ruim een week voor de ophaaldatum.
Uit de interviews komt naar voren dat de gft-container vaak klemt.
AANVULLENDE ADVIEZEN – AANRADERS •
Communiceer in meerdere talen •
•
Zorg dat pmd juist wordt aangeboden •
•
Pmd-zakken zorgen voor rommelige omgeving en een verkeerde norm.
Geef een terugkoppeling aan bewoners die een melding maken •
•
Een deel van de bewoners beschikt niet over (goede) Nederlandse taalvaardigheid.
Bewoners voelen weerstand tegen de gemeente en voelen zich niet gehoord.
Stimuleer (correct) afval scheiden •
Bij correcte afvalscheiding hoeven mensen niet zuinig te zijn met hun punten.
AANVULLENDE ADVIEZEN – AFRADERS Niet inzetten op: • Sociale interventies •
•
Interventies om de anonimiteit te verlagen •
•
Dit is minder effectief door de lage tot matige sociale cohesie in de buurt. Dit is minder effectief doordat de afvalcontainers al redelijk zichtbaar zijn.
Straffen en boetes uitdelen •
Eerst mensen beter informeren en de mogelijkheid geven om het juiste gedrag te vertonen.
6. VERVOLG
PROJECTOVERZICHT
Bijeenkomst
Kick-off
Deskresearch
Locatiecheck
Interviews met bewoners
Bijeenkomst
Rapportage
Interventiedesign: conceptinterventies
Techniekselectie
Gedragsmodellen
Afsluiting
Briefing creatief bureau
Review op interventies
Begeleiding bij implementatie
Bijplaatsingen verminderen – Gemeente Rhenen
WWW.DBGEDRAG.NL jorn@gedragsverandering.nl daanvanvelsen@gedragsverandering.nl fie@gedragsverandering.nl