Collegevoorstel Vaststellen Beleidsregel Uitbreiden Eenmalige Energietoeslag 2022

Bestuurlijk voorstel college Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

27 september 2022 Moniek Spoor 1022303 Dick Poortinga College Rhenen openbaar Collegevoorstel vaststellen beleidsregel uitbreiden eenmalige energietoeslag 2022

Voorstel Het college besluit: 1. de doelgroep die recht heeft op de energietoeslag uit te breiden van 0-120% van wettelijk minimum naar 150%, 2. de doelgroep 0-120% bovenop de €1300 vanuit het Rijk een extra € 500 te geven, 3. de eerste wijziging Beleidsregel Eenmalige energietoeslag 2022 gemeente Rhenen vast te stellen conform bijgevoegd collegebesluit (bijlage 1). 4. de kosten a € 494.000 voor deze voorstellen te dekken uit het resultaat van de najaarsrapportage, 5. de gemeenteraad middels een informatienota te informeren Aanleiding/ korte voorgeschiedenis De energietoeslag is in het leven geroepen om huishoudens met een laag inkomen deels te compenseren voor de gestegen energieprijzen. De inkomensgrens, zoals vastgelegd in de Beleidsregel Eenmalige energietoeslag 2022 gemeente Rhenen, hebben wij vastgesteld op 120% van de toepasselijke bijstandsnorm. De hoogte van de eenmalige energietoeslag is overeenkomstig het richtbedrag vastgesteld op € 800, met een ophoging van € 500 vanaf september. De gemeente heeft de beleidsvrijheid om te bepalen hoe zij de energietoeslag precies vormgeeft. Het hanteren van een inkomensgrens voor het recht op de energietoeslag betekent dat huishoudens met een inkomen net boven die inkomensgrens niet in aanmerking komen voor de energietoeslag.

De verhoging van het richtbedrag van de energietoeslag naar € 1.300 maakt het verschil in tegemoetkoming tussen rechthebbenden en net-niet-rechthebbenden groot. Deze net-nietrechthebbenden kunnen echter in vergelijkbare mate te maken hebben met energiearmoede. Het netto-inkomen van deze groep is als volgt:

Personen tussen 21 jaar en pensioen

120%

150%

Alleenstaand of alleenstaande ouder/verzorger

€ 1.256,00

€ 1.570,10

Gehuwd of samenwonend

€ 1.794,00

€ 2.243,00

1

Pensioengerechtigden

Alleenstaand of alleenstaande ouder/verzorger

€ 1.397,00

€ 1.746,59

Gehuwd of samenwonend

€ 1.893,00

€ 2.366,01

*Een deel van deze huishoudens heeft recht op toeslagen. De toeslagen vallen echter niet onder inkomen.

Aantal huishoudens 100% tot 120% van het wettelijk minimum 120% tot 150% van het wettelijk minimum

770

534

Huishoudens dat we al bereiken 512 0

Veel pensioengerechtigden Het is opvallend dat een groot gedeelte van de doelgroep tussen 100% en 150% van het wettelijk minimum een AOW + klein pensioen heeft. Deze oudere doelgroep heeft daarnaast verhoudingsgewijs hogere energiekosten omdat ze het sneller koud hebben en vaker elektrische hulpmiddelen nodig zijn. Dit is ook de groep inwoners die de Formulierenbrigade veel tegenkomt. Pensioengerechtigden van wie het inkomen net boven de 120% zit maar die in de financiële problemen komen door de hoge energiekosten Kaders Voor de eenmalige energietoeslag is de Participatiewet tijdelijk gewijzigd. Het wetsvoorstel eenmalige energietoeslag is 12 juli 2022 door de Eerste Kamer aangenomen. De gemeente heeft de beleidsvrijheid om te bepalen hoe zij de energietoeslag precies vormgeeft. Beoogd effect Huishoudens met een inkomen tot 150% deels te compenseren voor de gestegen energiekosten. Argumenten 1.1 Ook huishoudens met een iets hoger inkomen dan 120% hebben door de stijging van de energiekosten moeite met rondkomen Zit je € 1 boven de norm, dan is er geen recht op energietoeslag, terwijl deze inwoners wel degelijk last hebben van de effecten van de gestegen energiekosten en inflatie. Zij dreigen in de problemen te komen, maar vallen buiten veel regelingen die de effecten voor inwoners met een laag inkomen moeten verzachten.

Huishoudens met een inkomen tussen de 120% en 150% van de toepasselijke bijstandsnorm kunnen met dit voorstel snel en op een laagdrempelige manier extra financiële ruimte krijgen voor betaling van de energiekosten. Dit bedrag is voor veel mensen hopelijk genoeg om hun begroting weer sluitend te krijgen tot na 1 januari de maatregelen van de overheid ingaan. 1.2 Dit voorstel beperkt het aantal individuele aanvragen voor bijzondere bijstand en mogelijke schuldhulpverleningstrajecten. Met de voorgestelde wijzigingen krijgt een grote groep inwoners meer financiële ruimte totdat de nieuwe maatregelen van de overheid ingaan. Hierdoor verwachten we veel minder aanvragen voor individuele bijzondere bijstand en daarnaast een veel lager percentage goedgekeurde aanvragen per categorie. De verwachting is dat zonder aanpassing van de energietoeslag de aanvragen en betalingen van individuele bijzondere bijstand zullen toenemen. Dit is niet wenselijk omdat:





Het aantal aanvragen dat we verwachten bij de individuele bijzondere bijstand zal oplopen tot boven de 5.000 voor Veenendaal, Rhenen en Renswoude gezamenlijk. Dit vraagt om een aparte projectorganisatie om het uitvoerbaar te krijgen. Los van het feit of we deze mensen kunnen inhuren, kost het veel tijd om dat op poten te zetten. Vanaf het moment dat de eerste aanvragen ingediend kunnen worden, zullen dit er meteen veel zijn. Dit betekent dat mensen rekening moeten houden met een gemiddelde doorlooptijd

2

  

van zeker 6 weken, afhankelijk van het aantal inhuur. De aanvraag moet dan wel direct compleet zijn. De aanvraag bijzondere bijstand is complex voor veel mensen. Dit betekent dat nog meer mensen een beroep gaan doen op de Formulierenbrigade, terwijl deze al overbelast is. Dit zal leiden tot een lager bereik. Alle plannen van lastenverlichting van de overheid zijn niet eerder dan 1 januari 2023 merkbaar in de portemonnee, terwijl de problemen er vaak nu al zijn. We willen dan ook een (tijdelijke) oplossing bieden die snel inzetbaar is voor de komende maanden. Na de maatregelen vanuit de overheid ziet de portemonnee van de inwoners er mogelijk weer heel anders uit. Alle aanvragen voor periodieke bijzondere bijstand voor energiekosten zullen hierdoor opnieuw beoordeeld moeten worden.

Met dit voorstel verlenen we categoriale bijzondere bijstand voor een groot deel van de groep inwoners in plaats van individuele bijzondere bijstand. Dit voorstel kost geld, maar beperkt anderzijds een verwachte stijging in de uitgaven voor individuele bijzondere bijstand, de uitvoeringskosten en nog belangrijker, de extra kosten indien we voorkomen dat mensen in de problematische schulden terechtkomen. 2.1 Voor de groep 0-120% is de huidige energietoeslag onvoldoende om hun begroting rond te krijgen De groep 0-100% had al recht op € 1.300 en voor de groep 100-120% kwam daar nog €100 bij vanuit de motie lastenverlichting. Deze groep wordt echter het hardst geraakt door zowel de energieprijzen (zij wonen vaak in de minst geïsoleerde woningen) en door de inflatie. De toeslag is voor hen vaak onvoldoende om hun begroting weer rond te krijgen. Voor hen geldt ook dat zij een individuele aanvraag bijzondere bijstand mogen doen in dat geval. Door hen € 500 extra te geven kan het merendeel hopelijk de extra kosten opvangen totdat het effect van de maatregelen van de overheid voelbaar wordt. 3.1 Een wijziging van de Beleidsregel Eenmalige Energietoeslag 2022 is noodzakelijk. Voor de eenmalige energietoeslag is de Participatiewet tijdelijk gewijzigd. Het wetsvoorstel eenmalige energietoeslag is 12 juli 2022 door de Eerste Kamer aangenomen.

Het richtbedrag van de energietoeslag was € 800 en is op 5 juli 2022 opgehoogd naar € 1.300. Om de gemeenten meer tijd te geven de aanvragen te beoordelen en de energietoeslag te verstrekken, is de termijn verlengd tot en met 30 juni 2023. Het is het streven om de energietoeslag nog wel zoveel mogelijk in het kalenderjaar 2022 uit te keren. Op basis van deze wijzigingen dient de eerder vastgestelde Beleidsregel Eenmalige energietoeslag 2022 gemeente Rhenen gewijzigd te worden. 4.1 Vanuit de middelen van het Rijk voor de energietoeslag blijft een bedrag over Dit bedrag kunnen we inzetten voor de kosten van deze extra maatregelen. De regeling van het Rijk is gebaseerd op een inschatting van het aantal huishoudens binnen gemeente Rhenen die in aanmerking komen voor de energietoeslag. Ons bereik onder de groep 100%-120% is geen 100%, waardoor er een bedrag overblijft. 4.2 De middelen vanuit het Rijk zijn onvoldoende om alle kosten te dekken De middelen van het Rijk zijn gebaseerd op de toeslag van € 1.300 aan huishoudens met een inkomen tot 120%. Vanuit de Motie Lastenverlichting is daar voor de groep 100-120% nog € 100 bijgekomen, omdat zij niet in aanmerking komen voor kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. Op basis van de huidig aantal aanvragen is dit budget nog niet volledig ingezet. Echter voor uitbreiding is het budget niet toereikend.

Om dit te kunnen uitvoeren, zal eenmalig een bedrag van maximaal € 494.000 nodig zijn. Dit bedrag gaat uit van een behoorlijke verhoging van het bereik naar 70%, waarvan onzeker is of we dit gaan halen. De ervaring leert dat hoe hoger het inkomen, hoe minder het gebruik. Ook heeft een deel van deze groep nog een vast contract, waardoor zij nog geen problemen ervaren. Met dit voorstel zien de totale toeslagen per groep er dan zo uit:

3

0-100% 100% tot 120% 120% tot 150%

€ 1.800 € 1.900 € 1.300

NB: Het verschil tussen categorie 0-100% en 100%-120% is een gevolg van de motie en heeft betrekking op het verschil in kwijtschelding. Zie ook argument 4.2.

5.1 De raad dient op de hoogte te worden gesteld van belangrijke ontwikkelingen. Met een raadsinformatiebrief wordt de raad op de hoogte gesteld van de werkwijze en het tijdspad rondom de energietoeslag. Risico’s en nadelen 1.1 Voor een aantal inwoners, met name degenen in bijzondere omstandigheden, zullen ook deze maatregelen onvoldoende zijn. Deze inwoners kunnen alsnog een individuele aanvraag bijzondere bijstand doen, en voor hen kunnen we daarmee maatwerk leveren. Deze groep zal veel kleiner zijn en minder druk op de uitvoering leggen. 2.1 Een aantal inwoners die recht krijgen op de toeslag heeft nog een vast contract Dit voorstel maakt geen onderscheid tussen inwoners die nog een vast contract hebben en hen die al hogere tarieven betalen.  Die selectie zou de uitvoering veel ingewikkelder maken.  Ook de inwoners met een vast contract hebben te maken met de hoge inflatie en onzekerheid over hun energierekening in de toekomst. De energietoeslag helpt ook hen rond te komen en te anticiperen op mogelijk hogere kosten. Om die redenen is het aan te raden dit onderscheid niet te maken. 4.1 Het Rijk heeft op Prinsjesdag aangekondigd dat de energietoeslag wordt verlengd in 2023 en een deel hiervan mag al in 2022 worden uitgekeerd. In de septembercirculaire staat: “Tijdens de augustusbesluitvorming is besloten om in 2023 nogmaals € 1.300, - aan deze doelgroep uit te keren.

Dit is opgenomen in de Miljoenennota 2023. Om huishoudens in 2022 nog beter te ondersteunen, wordt gemeenten de mogelijkheid geboden om € 500, - hiervan al in 2022 uit te keren. Gemeenten hebben onder de huidige wetgeving de tijd om de toeslag tot 1 juli 2023 uit te keren. De begroting voor het Gemeentefonds zal hier nog op worden aangepast. Van de € 1,4 miljard voor 2023 is het kabinet voornemens om met een incidentele suppletoire begrotingswet (ISB) € 500 miljoen naar 2022 te schuiven, waardoor er € 900 miljoen in 2023 overblijft. We adviseren niet om al een deel van de energietoeslag van 2023 in 2022 uit te keren. Gezien de grote onzekerheden met betrekking tot de energienota van inwoners in 2023, zijn wij van mening dat inwoners ook in 2023 de gehele energietoeslag van € 1.300 heel hard kunnen gebruiken.

Financiële toelichting Inkomsten:

Totaal budget van het Rijk

€ 885.000

Af:

Voor uitvoering (6% rijksbijdrage)

€ 53.100

Uitbetaalde 1e deel (€ 800) energietoeslag

€ 401.900

Te verwachten uitgaven voor 2e deel (€ 500) energietoeslag

€ 244.000

Restend budget van het Rijk op 15-9-2022

€ 186.000

4

Af:

Kosten Voorstel 1 verruiming doelgroep 120%-150%

€ 250.000

Kosten Voorstel 2 verhoging bedrag met € 500 voor doelgroep tot 120%

€ 300.000

Verhoging bereik aantal rechthebbenden i.v.m. extra communicatie

€ 130.000

Tekort/ over

- € 494.000

*De kosten zijn gebaseerd op het aantal huishoudens tot 150%. Dit is noodzakelijkerwijs altijd een schatting. De cijfers van Stimulansz en CBS komen in dusverre overeen dat dit financiële plaatje de bovenkant van de ‘bandbreedte’ lijkt, wanneer inderdaad 70% bereik wordt gehaald. Het college is voornemens de gemeenteraad bij de najaarsrapportage voor te stellen € 500.000 vrij te maken uit het resultaat en deze toe te voegen aan de armoedereserve. Wanneer de raad daarmee akkoord gaat, kunnen deze extra kosten daardoor worden gedekt. Personele gevolgen De uitvoering wordt gedaan door gemeente Veenendaal en Intermediad. De middelen voor uitvoering zijn opgenomen in het voorstel.

Aanvraag via GezondVerzekerd De aanvraag van de energietoeslag voor inwoners met een inkomen tussen 120% en 150% van het wettelijk minimum gaat via GezondVerzekerd. Deze werkwijze wordt al het gehele jaar toegepast voor de overige doelgroep en is eenvoudig aan te passen voor deze nieuwe categorie. De uitvoering door Bureau Minimaregelingen kost veel minder tijd dan het afhandelen van een aanvraag bijzondere bijstand en is daarmee goedkoper. Duurzaamheid We blijven inwoners informeren over energiebesparende maatregelen en advies van energiecoaches aanbieden. Participatie Dit voorstel is in overleg met gemeenten Veenendaal en Renswoude tot stand gekomen. In het voortraject is ook overleg geweest met Clientenraad de Vallei en de Formulierenbrigade. Communicatie

Het besluit van uw college wordt via een persbericht gecommuniceerd. Hierbij geldt de inhoud van het persbericht tevens als communicatielijn. De raad wordt middels bijgaande raadsinformatiebrief geïnformeerd. Communicatie naar de inwoners Er ligt een plan voor communicatie richting de inwoners. Speciale aandacht is er in het communicatieplan voor de inwoners met AOW/AOW met klein pensioen, die een belangrijk deel van de groep 120%150% vertegenwoordigen. Er wordt gecommuniceerd naar vrijwilligersorganisaties, het Netwerk tegen Armoede, Sociaal Team, en tevens worden ook scholen, kerken, huisartsen en apotheken meegenomen worden. Vervolgprocedure Na vaststelling door het college wordt de Eerste wijziging beleidsregel eenmalige energietoeslag gepubliceerd.

5

Iedereen die dit jaar al een energietoeslag heeft ontvangen krijgt uiterlijk eind oktober een nabetaling met de extra toeslag. De doelgroep ontvangt hierover een brief. Bij nieuwe aanvragen wordt direct het volledige bedrag uitgekeerd. Na vaststelling door het college wordt zo snel mogelijk, uiterlijk eind oktober, de aanvraag op GezondVerzekerd aangepast zodat huishoudens met een inkomen van 120% tot 150% een aanvraag kunnen indienen.

6