Collegevoorstel vaststellen beleidsregel eenmalige energietoeslag 2022 gemeente Rhenen

Bestuurlijk voorstel college Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

4 april 2022 Josje Doorenbosch 978028 drs. J.M. de Heer-Verheij College Rhenen Openbaar Vaststellen beleidsregel eenmalige energietoeslag 2022

Voorstel Het college besluit: 1. de beleidsregel Eenmalige energietoeslag 2022 gemeente Rhenen vast te stellen; 2. de uitvoering en uitbetaling van de energietoeslag € 800,- per huishouden te bekostigen uit de middelen die het rijk hiervoor beschikbaar stelt; 3. de middelen ten behoeve van de extra toeslag á € 100,- per huishouden met een inkomen tussen 100% en 120%van het wettelijk minimum loon te onttrekken uit de Algemene Reserve en te verwerken in de Voorjaarsrapportage 2022. Aanleiding/ korte voorgeschiedenis De energieprijzen zijn flink gestegen en lopen nog verder op. Hier heeft iedereen in Nederland mee te maken. Met de energieprijzen van januari 2022 betaalt een huishouden met een gemiddeld energieverbruik bij een nieuw contract € 2.800 aan energie per jaar, zo verwacht het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat is 86% meer dan in het jaar ervoor. De cijfers van februari zullen wellicht een nog iets hogere stijging laten zien. De precieze impact van de oorlog in Oekraïne is hierbij nog onzeker en kan de energieprijzen nog verder laten stijgen. Het Centraal Planbureau (CPB) constateert dat voor huishoudens met een laag inkomen en variabel of aflopend energiecontract de energiekosten als aandeel van het besteedbaar inkomen veel harder stijgen dan voor huishoudens met een hoger inkomen. Het aantal huishoudens dat in energiearmoede leeft neemt toe.

Om de hoge energierekening voor een deel te compenseren is vanuit het Rijk in 2022 de energiebelasting verlaagd. Het gaat hierbij om een extra belastingkorting op de energierekening én daar bovenop een tijdelijke verlaging van het belastingtarief op elektriciteit. Aanvullend hierop is voor huishoudens met een inkomen op of net boven het wettelijk minimumloon een uitkering in het leven geroepen in de vorm van een eenmalige energietoeslag van € 800,-. Eerder al is bij de vaststelling van de begroting 2022 een raad brede een motie ‘woonlasten’ aangenomen (motie 6M6 van de raadsvergadering op 11 november 2021). Hierin werd het college o.a. verzocht te onderzoeken wat de effecten zijn van het optrekken van de heffingskortingengrens naar 120% van het wettelijk minimumloon en een aantal scenario’s voor te leggen aan de raad. Vanuit deze motie heeft uw college € 20.000 als richtbedrag gereserveerd om in te zetten als compensatie voor de hoge energierekening voor inwoners met een inkomen tussen 100% en 120%

1

van het wettelijk minimumloon. Verschillende scenario’s zijn vervolgens op 17 januari 2022 besproken in de commissie Bestuur & Financiën. De eenmalige energietoeslag is de uitwerking van Scenario 3: compensatie middels categoriale bijzondere bijstand De beleidsregel die voorligt geeft invulling aan de energietoeslag die is toegezegd vanuit het Rijk, aangevuld met de toezegging op basis van de motie ‘woonlasten’. Kaders De eenmalige energietoeslag wordt verstrekt op grond van de Participatiewet (artikel 35) Beoogd effect Ondersteunen van inwoners met een laag inkomen bij de sterk gestegen energiekosten. Argumenten 1.1 Met het vaststellen van de beleidsregel Eenmalige energietoeslag 2022 kunnen huishoudens met een laag inkomen eenmalig gecompenseerd worden voor de hoge energielasten Het Rijk heeft voorgesteld de eenmalige energietoeslag voor huishoudens met een laag inkomen mogelijk te maken door middel van het instrument categoriale bijzondere bijstand via de Participatiewet. Het Rijk heeft hier bewust voor gekozen, op deze manier kan de toeslag snel verstrekt worden en blijven de uitvoeringskosten bepekt. In de beleidsregel Eenmalige energietoeslag 2022 gemeente Rhenen (bijlage 1) staat welke inwoners (gezinnen en alleenstaanden) in aanmerking komen voor de energietoeslag.

De gemeente kan aan inwoners die aan de voorwaarden voldoen een energietoeslag toekennen, zonder te hoeven controleren of de energiekosten van die inwoners daadwerkelijk sterk gestegen zijn en of die inwoners over voldoende middelen (vermogen) beschikken om de energierekening te kunnen betalen. 1.2 Gemeenten hebben beleidsvrijheid bij het toekennen van de energietoeslag De gemeente heeft de bevoegdheid om in 2022 een eenmalige energietoeslag toe te kennen aan huishoudens met een laag inkomen; het betreft geen verplichting. Het feit dat de eenmalige energietoeslag onderdeel uitmaakt van de bijzondere bijstand, geeft beleidsvrijheid ten aanzien van de vormgeving. De overheid heeft een niet-bindende richtlijn opgesteld, waarvan het voorstel is om deze te volgen. In aanvulling daarop wordt voorgesteld bij de huishoudens met een inkomen tussen 100% en 120% een extra toeslag te verstrekken, voortkomend uit de motie woonlasten. In de beleidsregel worden de keuzes vastgelegd. De doelgroep die in aanmerking komt voor de eenmalige energietoeslag is dezelfde doelgroep als de Cunerapas, namelijk huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk minimumloon. Er geldt echter geen vermogenstoets. Bij de eenmalige energietoeslag onderscheiden we 4 verschillende doelgroepen: 1. Inwoners met een bijstandsuitkering, IOAW/ IOAZ-uitkering of een aio-uitkering van de Sociale Verzekeringsbank.

2. Inwoners met een Cunerapas maar geen uitkering zoals genoemd onder 1; 3. Inwoners die recht zouden hebben op de Cunerapas maar deze (nog) niet hebben aangevraagd. 4. Inwoners met een inkomen tot 120% van het wettelijk minimumloon maar een vermogen dat boven de norm ligt waardoor ze geen recht hebben op de Cunerapas. In bijzondere omstandigheden is het mogelijk om af te wijken van de bovengenoemde doelgroepen of het onderstaande bedrag. De aanvraag loopt dan middels de individuele bijzondere bijstand. Bij de beoordeling van de individuele aanvraag wordt onder andere beoordeeld of de stijging in de energielasten buitenverhouding hoog zijn ten opzichte van het inkomen. De verschillende doelgroepen vragen om een verschillende werkwijze. Deze werkwijze is opgenomen in bijlage 2. 2.1 Het Rijk heeft eenmalig budget beschikbaar gesteld voor de uitvoering en uitkering van een eenmalige energietoeslag

2

Voor de uitvoering en uitgifte van de energietoeslag heeft het kabinet een eenmalig budget van € 680 miljoen beschikbaar gesteld. Hiervan is € 40 miljoen bestemd voor de uitvoering van de energietoeslag. Op basis van de reguliere verdeelsleutel bijzondere bijstand is de inschatting dat de gemeente Rhenen € 438.060,- ontvangt, waarvan € 25.407 voor de uitvoering. De energietoeslag bedraagt € 800,- per huishouden, ongeacht het aantal leden van het huishouden. De energietoeslag kan belastingvrij worden verstrekt. Het feit dat de energietoeslag onbelast wordt verstrekt, betekent dat de ontvangst ervan géén gevolgen heeft voor het recht op en de hoogte van de bijstandsuitkering, de huur-, zorg- of, de kinderopvangtoeslag en het kind gebonden budget van de ontvanger(s), en ook niet voor de hoogte van de eigen (inkomensafhankelijke) bijdrage in de zorg. 3.1 Extra compensatie voor de hoge energierekening voor inwoners met een inkomen tussen 100% en 120%van het wettelijke minimumloon naar aanleiding van de motie ‘Woonlasten’. Bij vaststelling van de begroting voor 2022 is een raad brede motie aangenomen aangaande woonlasten. Hierin werd het college o.a. verzocht te onderzoeken wat de effecten zijn van het optrekken van de heffingskortingengrens naar 120% van het wettelijk minimumloon en een aantal scenario’s voor te leggen aan de raad.

Vanuit deze motie heeft uw college € 20.000 als richtbedrag aangehouden om in te zetten als compensatie voor de hoge energierekening voor inwoners met een inkomen tussen 100% en 120% van het wettelijk minimumloon. Verschillende scenario’s zijn vervolgens besproken in de commissie Bestuur & Financiën op 17 januari 2022. De eenmalige energietoeslag is de uitwerking van Scenario 3: compensatie middels categoriale bijzondere bijstand. In de uitwerking van de motie is aansluiting gezocht bij de eenmalige energietoeslag die vanuit het Rijk is aangekondigd. Dit gebeurt door de energietoeslag van inwoners met een inkomen hoger dan 100% van het wettelijk minimumloon maar lager dan 120% van het wettelijk minimumloon te verhogen van € 800,- naar € 900,-. De verwachte uitgaven hiervoor zijn € 12.000,- Deze middelen worden gedekt vanuit de Algemene reserve. De onttrekking van deze middelen uit de Algemene Reserve wordt verwerkt in de voorjaarsrapportage. Risico’s en nadelen 2.1 Het budget dat we ontvangen van het Rijk is mogelijk onvoldoende. De grootte van de doelgroep en daarmee de totale verwachtte uitgaven, is onvoorspelbaar. Inschatting is dat we voor doelgroep 1 en 2 al € 355.000 nodig hebben. Inschattingen van Stimulanz laten zien dat doelgroep 3 ongeveer even groot is als doelgroep 1 en 2, ze zijn alleen moeilijker te bereiken.

Om deze reden is door de VNG en veel gemeenten in het land al aangegeven dat het budget onvoldoende is om de energietoeslag uit te kunnen voeren. Minister Schouten voor Armoedebeleid kwam in het Kamerdebat 30 maart jl. over de stijgende energieprijzen met een toezegging. "Als blijkt dat gemeenten meer nodig hebben, dan geven wij de garantie dat gemeenten dat ook gecompenseerd krijgen." Indien wij de energietoeslag gaan uitvoeren zoals hierboven beschreven, dan is de kans groot dat we niet voldoende hebben aan het reeds toegezegde budget. Indien er geen of niet voldoende extra geld komt vanuit de overheid lopen we hiermee een financieel risico. We monitoren dit continu en stellen de VNG en de minister op de hoogte zodra we verwachten geld te kort te komen. Om dit risico te verkleinen kunnen de onderstaande alternatieven worden overwogen: • Het bedrag van € 800,- verlagen. • Toch een vermogenstoets invoeren. • De aanvraagtermijn van 1 november verkorten naar 1 juli of 1 augustus. Eventuele overschrijding komt ten laste van de Algemene reserve. 2.2 Het is moeilijk om mensen te vinden om in de huren. De uitvoering van de eenmalige energietoeslag is belegd bij de gemeente Veenendaal. De toeslag vraagt voor hen extra uitvoeringscapaciteit. Het is momenteel lastig om mensen in te huren.

Dit gaat mogelijk vertraging opleveren bij beoordelingen vanuit de individuele bijzondere bijstand. 2.3 Het aanvraagproces via de Cunerapas zal leiden tot een verhoging van de uitgaven op het minimabudget. 3

We weten dat het bereik van de Cunerapas niet 100% is. Een grote groep inwoners met een inkomen tot 120% van het wettelijk minimumloon bereiken we niet. Dit is soms een bewuste keuze van mensen en soms uit onbekendheid of onvermogen. We verwachten echter dat een groot deel van deze groep wel de moeite gaat nemen om de energietoeslag aan te vragen. Het is dan mogelijk dat ze, nu ze de Cunerapas toch hebben, ook andere regelingen aan gebruiken. Dit leidt mogelijk tot meer uitgaven op het minimabudget. Anderzijds vergroten we hiermee het bereik met de Cunerapas en hiermee gaan we niet-gebruik van regelingen tegen. 2.4 Het verhogen van de energietoeslag voor een deel van de doelgroep kan zorgen voor extra vragen bij het KCC Door de uitvoering van de motie krijgt een deel van de doelgroep € 900,- energietoeslag en de rest € 800,-. Dit verschil kan leiden tot extra telefoontjes bij het KCC van Bureau minimaregelingen. Mocht dit niet binnen de uitvoeringskosten passen worden deze kosten apart in rekening gebracht bij de gemeente Rhenen. Financiële toelichting Het bedrag van € 679 miljoen komt via het gemeentefonds beschikbaar. De gemeente Rhenen ontvangt hiervan - naar verwachting- in de meicirculaire een bedrag van € 438.060,-. Het budget is bedoeld voor zowel de te verstrekken energietoeslagen als de uitvoeringskosten.

De middelen worden verdeeld aan de hand van de reguliere verdeelsleutel voor de bijzondere bijstand. De financiering via het gemeentefonds betekent dat de gemeente voor de energietoeslag geen aparte financiële verantwoording aan het Rijk hoeft af te leggen. Het college verantwoordt zich wel over de uitvoering aan de gemeenteraad. Kosten € 200.000,-

1. Bijstandsgerechtigden/ IOAW/ IOAZ/ AIO 2. Cunerapashouders 3. Nieuwe aanmeldingen 4. Inwoners met een inkomen tot 120% maar een te hoog vermogen voor de Cunerapas 5. Aanvragen via individuele bijzondere bijstand 6. Extra kosten vanwege verhoging energietoeslag Uitvoeringskosten*

€ 155.000,P.M. P.M.

Totaal

€ 380.407,-

Baten

P.M. +/- € 12.000 € 25.407,-

Onttrekking Algemene reserve (nav motie)** Toegezegd budget van het Rijk

€ 12.000,-** € 438.060,-

Budget over na uitkering aan doelgroep 1 t/m 3

€ 57.653,-

*Deze worden door het Rijk ingeschat op 5,8% van het budget. **De Raad heeft toegezegd dat alle extra kosten worden gedekt. Indien er geen extra middelen worden verstrekt vanuit het Rijk is het risico zeer groot dat het budget wordt overschreven. Deze overschrijding moet dan opgevangen worden binnen de begroting van de gemeente Rhenen en komen ten laste van de Algemene reserve. De middelen voor de extra compensatie wordt gedekt uit de Algemene Reserve. De verwerking van dit voorstel wordt meegenomen in de Voorjaarsrapportage 2022. Door het bereiken van nieuwe mensen (doelgroep 3) wordt het bereik van de Cunerapas vergroot. Dit leidt mogelijk ook tot meer gebruik van de overige minimaregelingen. We lopen hierdoor een risico om het minimabudget te overschrijden. Ook deze meerkosten komen ten laste van de gemeentelijke begroting.

4

Personele gevolgen De energietoeslag wordt uitgevoerd door de gemeente Veenendaal, de kosten hiervoor zijn opgenomen in dit voorstel. De gemeente Veenendaal zal tijdelijk extra personeel inhuren voor de uitvoering van deze regeling. Voor de gemeente Rhenen heeft dit voorstel geen personele gevolgen. Duurzaamheid Naast de eenmalige energietoeslag voor inwoners met een laag inkomen wordt er gewerkt aan een voorstel om energiecoaches in te zetten om zo het energieverbruik terug te brengen. Participatie Dit voorstel is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeente Veenendaal. Cliëntenraad De Vallei is bijgepraat en mondeling om advies gevraagd. Zij vroegen met name aandacht voor de doelgroep die de gemeente niet kent. Hier is aandacht voor en de Cliëntenraad is zelf ook gevraagd de informatie te verspreiden via hun kanalen. Communicatie De beleidsregel worden na vaststelling bekendgemaakt in het digitale Gemeenteblad op www.overheid.nl Nadat de regeling is vastgesteld wordt tevens een persbericht verspreid (zie bijlage 3). In de werkwijze (bijlage 2) staat beschreven hoe we per doelgroep communiceren over de regeling. Doelgroep 1 en 2 worden persoonlijk geïnformeerd over de eenmalige energietoeslag. Vervolgprocedure Naast de eenmalige energietoeslag wordt gewerkt aan het voorstel om energiecoaches in te zetten, om zo de energierekening naar benden te krijgen.

Bijlagen Bijlage 1: Collegebesluit – Beleidsregel eenmalige energietoeslag 2022 Bijlage 2: Werkwijze eenmalige energietoeslag 2022 Bijlage 3: Conceptpersbericht eenmalige energietoeslag

5