Collegevoorstel uitkomsten participatieproces Verkeersveiligheid Binnenveld

Bestuurlijk voorstel college Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

17 december 2024 Jelte Bloemzaad 1190188 G.J. van Laar College Rhenen Openbaar Uitkomsten participatieproces Verkeersveiligheid Binnenveld

Voorstel Het college besluit: 1. in te stemmen met de voorgestelde geslotenverklaring als pilot, en deze verder uit te werken volgens het hieraan verbonden reguliere proces van een te nemen verkeersbesluit met het streven deze in Q1 2025 in te voeren. Hier is een budget nodig van €15.000,-. 2. in te stemmen met het instellen van 30 km/uur gebieden rond Weteringsteeg en nabij Zideris en deze verder uit te werken volgens het hieraan verbonden reguliere proces. Met het streven deze in Q1 2025 in te voeren, in totaal is hier €15.000,- voor nodig. 3. in te stemmen met een gedragscampagne om de verkeersveiligheid in het Binnenveld te verbeteren. Hiervoor is een budget nodig van €10.000,-. 4. in te stemmen om de totale kosten voor de maatregelen van beslispunten 1,2 en 3 (zijnde €40.000,-) te dekken uit de beschikbare reserve collegeprogramma, ten behoeve van deze verkeersmaatregelen in het Binnenveld. En dit budget via de Voorjaarsnota 2025 beschikbaar te stellen. 5. in te stemmen met het aanbrengen van (rode) fietsstroken op belangrijke fietsroutes, het aanpassen van kruispunten en het aanpassen van weginrichting in de nieuwe 30 km/uur zones zullen hier afhankelijk van de planning de benodigde middelen gezocht worden, waarbij we in eerste instantie naar de beschikbare reserve collegeprogramma kijken. 6.

in te stemmen met het monitoren van de effecten van bovenstaande maatregelen gedurende twee jaar, om daarna in overleg met de buurgemeenten en belanghebbenden uit het gebied te beslissen over het uitbreiden van het ontheffingsgebied (het zgn. terugvaloptie) voor het hele Binnenveld 7. de ‘raadsinformatienota uitkomsten participatieproces verkeersveiligheid Binnenveld’ (bijlage 1) vast te stellen. 8. in te stemmen om dit voorstel inclusief bijlage 1 door te sturen naar de gemeenteraad en hierover een presentatie te geven aan de commissie Economie en Ruimte van 22 januari 2025. Inleiding Het college heeft expliciete aandacht voor de verkeersveiligheid en leefbaarheid van het Binnenveld. Zo staat in het coalitieakkoord dat de fietsverkeersveiligheid en de bewegwijzering voor fietsers een prioriteit heeft. Daarbij wilt het college het sluipverkeer in het Binnenveld terugdringen. In samenwerking met gemeente Ede is de gemeente een participatieproces gestart om samen met inwoners, gebruikers en belangenorganisatie tot een gedragen set aan maatregelen te komen. Dit op basis van het participatiekader dat het college op 17 januari 2024 heeft vastgesteld. Dit participatieproces is inmiddels afgerond en leverde een set aan maatregelen op om de verkeersveiligheid en leefbaarheid te verbeteren in het Binnenveld. Waarbij rekening is gehouden met alle verkeersdeelnemers.

2

Kaders - Het Bestuursprogramma 2022-2026 (vastgesteld door de gemeenteraad op 20 december 2022). - De Bereikbaarheidsagenda Foodvalley (vastgesteld door de gemeenteraad op 4 april 2023). - Participatiekader (vastgesteld door het college op 17 januari 2024) Beoogd doel De voorgestelde maatregelen dragen bij aan het verbeteren van de verkeersveiligheid in het Binnenveld maar ook aan het verbeteren van het leefklimaat van het gebied. Argumenten 1.1 Een geslotenverklaring is een balans tussen bereikbaarheid van het gehele gebied en het verminderen van het sluipverkeer Uit het doorlopen participatieproces blijkt dat het nemen van rigoureuze maatregelen om sluipverkeer tegen te gaan (op dit moment) onvoldoende draagvlak heeft in het Binnenveld. Waar bijvoorbeeld de Fietsersbond wel om dergelijke maatregelen vraagt, weegt de bereikbaarheid van woningen, percelen en bedrijven voor de meeste mensen uit de werkgroep juist zwaar. Daarnaast zijn verschillende voorgestelde maatregelen niet (op relatief korte termijn) realiseerbaar. Zo is voor bijvoorbeeld camerahandhaving goedkeuring van het OM nodig en functioneert dit alleen met goede straatverlichting, wat in het Binnenveld niet wenselijk is. Ook is een dergelijke maatregel erg vandalismegevoelig.

Een groot (gezamenlijk) ontheffingssysteem is niet realistisch omdat dan ook alle bewoners, werknemers, bezoekers en leveranciers een ontheffing moeten krijgen en dit om een grote backoffice en inzet van handhaving vraagt. Bovendien is het op voorhand (politiek en organisatorisch) ingewikkeld om nu een integraal ontheffingsbeleid en een gelijkluidend ontheffingssysteem te realiseren. Omdat de vier deelnemende gemeenten bijvoorbeeld verschillend over ontheffingsverlening denken. Zie voor de begrenzing van de geslotenverklaring bijlage 2. 1.2 Door de geslotenverklaring neemt het sluipverkeer af en is een betrekkelijk goedkope maatregel Dit onderzoek blijkt dat meer dan de helft van het verkeer dat in de ochtend- en avondspits door het Binnenveld rijdt daar geen herkomst of bestemming heeft. Dit zijn ook de momenten waarbij de omliggende wegen overbezet zijn en files ontstaan. Ook blijkt uit metingen dat er op een aantal wegen te hard wordt gereden. Om het sluipverkeer af te nemen wordt voorgesteld om het gebied door middel van een geslotenverklaring af te sluiten. Hierdoor worden de inwoners van het Binnenveld en bestemmingsverkeer niet gehinderd, maar wordt het sluipverkeer ontmoedigd. Het instellen van de geslotenverklaring is een maatregel dat op veel draagvlak kon rekenen tijdens het participatietraject. De kosten voor deze maatregel worden geschat op €15.000,-.

2.1 Uit onderzoek blijkt dat rond Weteringsteeg en nabij locatie Zideris te hard wordt gereden Volgens onderzoek blijkt dat rond de genoemde gebieden te hard wordt gereden, terwijl deze locaties veel wordt gebruikt door fietsers en ander langzaam vervoer. Feitelijk zijn dit beiden al verblijfsgebieden en wordt dit karakter versterkt door de toevoeging van nieuwe woningen. Om de verkeersveiligheid hier te verbeteren is een 30 km zone gewenst. Voorgesteld wordt om alvast deze zones in te stellen en deze sober in te richten. Dit omdat een duurzame veilige fysieke inrichting op dit moment financieel nog niet haalbaar is. De kosten hiervoor worden geschat op €7.500,- per gebied, in totaal €15.000,-. Zie voor de precieze locatie van de 30km-zones bijlage 2.

3.1 Een gedragscampagne is een maatregel die snel uitgevoerd kan worden, met betrekkelijk weinig kosten. Uit het participatieproces blijkt dat inwoners regelmatig ‘hufter-gedrag’ ervaren van autorijders. Daarnaast ervaren boeren regelmatig dat fietsers geen rekening houden met tractoren. Om dit op te lossen wordt een gedragscampagne opgestart om mensen meer bewust te maken van hun eigen verkeersgedrag binnen de context van het Binnenveld. Bijvoorbeeld kunnen fietsers en automobilisten attent worden gemaakt dat het in augustus en september druk is in het Binnenveld met tractoren.

2

Anderzijds dient het landbouwverkeer landbouwverkeer ook rekening te houden met de andere verkeersdeelnemers, zoals fietsers en voetgangers. Een gedragscampagne kost in verhouding met sommige andere maatregelen minder geld en is ook een ‘quick win’. De kosten hiervoor worden geschat op €10.000,-. 4.1 De kosten voor de maatregelen uit beslispunten 1,2 en 3 kunnen betaald worden uit een reservering die in 2020 is ingesteld. In de perspectiefnota 2020 is een reservering van € 200.000,- ingesteld voor de verbetering van de fietsroutes door het Binnenveld. Dit is opgenomen in de reserve collegeprogramma, ten behoeve van verkeersmaatregelen Binnenveld. Dit bedrag is gelabeld. Met de eerste drie maatregelen is een betrekkelijk klein bedrag gemoeid van in totaal €40.000,-. De reservering is hier ruimschoots voldoende voor. 4.2 De kosten voor de eerste drie maatregelen kunnen we delen met de andere deelnemende gemeenten De kosten voor geslotenverklaring, de 30 km/uur gebieden en het laten aanpassen van navigatiesystemen worden verdeeld over de vier gemeenten. Dit geldt ook voor de kosten voor de gedragscampagne. Hiermee vallen de kosten voor ons als individuele gemeente lager uit.

5.1 Infrastructurele maatregelen worden in de loop der tijd uitgevoerd. Hierbij wordt in eerste instantie gekeken naar de eerder genoemde reservering voor de financiering en wordt er gezocht naar kansen voor werk-met-werk en subsidies. De andere maatregelen die we in de loop der tijd gaan uitvoeren zijn meer structureel van aard. We hebben het hier dan over de middellange termijn (1-5 jaar). Hierbij gaan we belangrijke fietsroutes voorzien van bredere (rode) fietsstroken om fietsers een duidelijkere plek op de weg te geven en overig verkeer te attenderen op de aanwezigheid van fietsers. Verder kun je denken aan het aanpassen van kruispunten, het toevoegen van drempels en het herinrichten van het wegprofiel. Ook voor deze structurele maatregelen zullen we samenwerken met de overige gemeenten en deze met elkaar af stemmen. Hiervoor worden de plannen in der tijd uitgewerkt. De overgebleven reservering kan ingezet worden hiervoor, maar zal naar verwachting niet voldoende zijn. Daarom zullen we ook kijken naar kansen voor werk-met-werk en subsidies van andere overheden. 6.1 De voorgestelde maatregelen gaan we monitoren om na te gaan of we de gewenste effecten behalen. Is dit niet het geval dan is een terugvaloptie mogelijk De geslotenverklaring voor gemotoriseerd verkeer betreft een pilot van minimaal 2 jaar.

We meten jaarlijks het aantal fietsers en de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer, de snelheid van het verkeer en de hoeveelheid sluipverkeer. Na 2 jaar onderzoeken we ook de beleving van bewoners, ondernemers, perceelhouders en van de gebruikers van het Binnenveld. Ook wordt de stand van zaken van relevante ontwikkelingen in de omgeving meegenomen (rondweg Veenendaal, Beter Bereikbaar Wageningen). Wanneer er onvoldoende effect1 is heeft de werkgroep een terugvaloptie aangewezen: Geheel herzien van het huidige ontheffingssysteem, waarbij een nieuw systeem voor het gehele Binnenveld wordt ingesteld dat maximaal gericht is op het voorkomen van sluipverkeer. Hierbij krijgen alleen direct aanwonenden / perceeleigenaren een ontheffing en moet de rest van de bewoners/ondernemers/leveranciers gebruik maken van alternatieve routes (en dus omrijden). Deze terugvalopties zal ter zijner tijd verder uitgewerkt moeten worden met de buurgemeenten en belanghebbenden uit het gebied en vervolgens aan het college ter vaststelling worden aangeboden. Tegelijk met het verder inplannen van de maatregelen gaan we aan de slag met het inrichten een monitor om zo de effecten regelmatig te meten. Mochten de huidige maatregelen wel voldoende effect hebben, dan is het de bedoeling dat deze maatregelen structureel. Dan is een nieuw integraal en gezamenlijk ontheffingssysteem niet nodig.

1 Wanneer het effect ‘onvoldoende’ is kan bij voorbaat niet gezegd worden. Dit is een combinatie tussen gemeten

verkeerintensiteiten, snelheid van het verkeer én de beleving van bewoners en gebruikers van het gebied. De Binnenveld gemeenten voeren periodiek metingen uit en blijven hierover in gesprek met de werkgroep uit het participatieproces om vinger aan de pols te houden.

2

7.1 De maatregelen uit het adviesrapport (zie beslispunten 1,2,3 en 5) kunnen rekenen op groot draagvlak Op 17 januari 2024 stelde het college de kaders voor het participatieproces vast. Een extern adviesbureau (XTNT) heeft vervolgens samen met een werkgroep uit het Binnenveld onderzoek gedaan naar de meest kansrijke maatregelen. Deze werkgroep bestond uit bewoners, ondernemers en vertegenwoordigers van belangenorganisaties. Het adviesrapport is hiervan het resultaat. Daarmee kan de set aan maatregelen rekenen op veel draagvlak van een groot deel van de bewoners en gebruikers van het Binnenveld. 8.1 Met een presentatie informeren we de gemeenteraad actief over het advies en de te nemen stappen De gemeenteraad is in december 2024 geïnformeerd over de kaders voor het participatieproces. Het is daarom ook logisch om hen te informeren over het resultaat van dit proces. Na vaststelling ontvangt de gemeenteraad dan ook het advies. Om de gemeenteraad actief te informeren over dit advies gaan we een presentatie geven aan de commissie Economie en Ruimte van 22 januari 2025.

Kanttekeningen (risico's en nadelen) 1.1 Geslotenverklaring is mogelijk niet voldoende om al het sluipverkeer door het Binnenveld af te stoppen De voorgestelde ‘geslotenverklaring voor gemotoriseerd verkeer, met uitzondering van bestemming Binnenveld’ is niet (goed) handhaafbaar. Risico is dat door gebrek aan handhaving (lokaal bekend) doorgaand verkeer toch door het Binnenveld blijft rijden. Door deze geslotenverklaring echter toch in te stellen kunnen veel gebruikte navigatiesystemen worden aangepast, waardoor deze geen routes meer door het Binnenveld geven. 1.2 Door de ombuigingsopgave zijn er op de lange termijn mogelijk minder middelen De voorgestelde infrastructurele aanpassingen ((rode) fietsstroken, aanpassen kruispunten, aanpassen infra in 30 km/uur gebieden) zijn kostbaar. Hiervoor is het budget uit de reserve collegeprogramma niet voldoende. Daarnaast is het risico dat deze reservering voor de ombuigingsopgave wordt gebruikt en op termijn niet meer beschikbaar zal zijn. Door werk-met-werk en verkrijgen van subsidies willen we dit risico zo klein mogelijk maken. 1.3 Het zou minder geld kosten als we alleen de goedkope maatregelen uit het adviesrapport uitvoeren Door de ombuigingsopgave is het een aantrekkelijk idee om alleen de goedkopere maatregelen uit te voeren.

Wanneer de benodigde middelen voor infra-aanpassingen niet worden toegekend is het risico dat het gewenste effect van het instellen van 30 km/uur zones niet gehaald wordt. Het effect van alleen het toepassen van bebording zal lager zijn dan wanneer er ook infra-aanpassingen in de 30 km/uur zones worden doorgevoerd. Hetzelfde geldt voor de gedragscampagne. 1.4 Ondernemersvereniging Achterberg maakt bezwaar tegen de locatie van de geslotenverklaring van het Binnenveld. Na het versturen van het definitieve advies aan de deelnemers heeft de Ondernemersvereniging Achterberg (OVA) aangegeven niet eens te zijn met een deel van het advies (zie bijlage 3). Tijdens het participatieproces hadden ondernemers het beeld dat het huidige Binnenveld (dus zonder Achterberg) voorzien zou worden van de ‘gesloten verklaring’ bebording. Bij de huidige positionering van de bebording wordt Achterberg wel meegenomen in de geslotenverklaring. Voor de geslotenverklaring, (met de tekst “verboden toegang voor gemotoriseerd verkeer uitgezonderd bestemming Binnenveld”), is veel draagvlak, vooral omdat de bereikbaarheid van het bestemmingsverkeer wordt gegarandeerd. Bezoekers van bedrijven zijn ook bestemmingsverkeer. Het is juist de bedoeling dat bij deze maatregelen alleen het doorgaande verkeer wordt geweerd dat geen herkomst of bestemming heeft in het gebied.

Bezoekers van ondernemers in het Binnenveld hebben wel degelijk een bestemming en zijn absoluut geen sluipverkeer. Een goede communicatie kan voorkomen dat dit misverstand blijft bestaan. Er zal dan ook een gesprek met de OVA worden gepland met de adviseur verkeer en mobiliteit en XTNT.

2

Aanvullende financiële notities Zie beslispunt 6, met argumenten 6.1 en 6.2 Vervolg Vervolgstappen Na vaststelling van dit voorstel worden de maatregelen verder uitgewerkt. In Q1 van 2025 wordt het besluit voor de geslotenverklaring en het besluit voor het instellen van twee 30 km-zones voorgelegd aan het college. Daarnaast starten we na vaststelling met het opzetten van een gedragscampagne. Monitoring of evaluatie Om de effecten van de maatregelen te meten gaan we een monitor inrichten. Met het inrichten van de monitor maken we afspraken met de overige gemeenten hoe vaak we het colleges en de gemeenteraden gaan informeren. Na twee jaar is er sowieso een moment gepland waarbij de effecten worden afgewogen en wordt de vraag gesteld of het raadzaam is om de terugvaloptie in te zetten. Participatie Er is het afgelopen jaar een intensief en zorgvuldig participatieproces doorlopen. De gemeente Ede en Rhenen hebben gezamenlijk de opdracht gegeven voor het participatieproces en verkeersonderzoek. De gemeenten Wageningen en Veenendaal hebben ambtelijk ook deelgenomen. Na twee brede inloopavonden in Ede en Rhenen (februari 2024) is met een werkgroep van bewoners, ondernemers en belangenorganisaties zoals de Fietsersbond (gemiddeld 30 personen) de verschillende opties verkend. De werkgroep is na het uitbrengen van dit advies ontbonden.

Communicatie • Dit voorstel en bijgaand advies sturen we na vaststelling informerend naar de gemeenteraad. • XTNT geeft op 22 januari een informerende presentatie aan de commissie Economie en Ruimte over het advies. • Inwoners en ondernemers van het Binnenveld worden geïnformeerd over de genomen besluiten (zie bijlage 4). • Het instellen van de 30 km/uur zones, aanpassingen aan plateaus, drempels en weginrichting worden met direct aanwonenden verder in detail uitgewerkt. • Samen met de andere deelnemende gemeenten wordt een gedragscampagne opgezet en uitgevoerd. Bijlagen Bijlage 1: Advies leefbaar en veilig Binnenveld, XTNT d.d. 25-11-24 Bijlage 2: Kaartjes met ‘gebied geslotenverklaring met daarin bestaande ontheffingsgebieden’, verbeteren fietsvoorzieningen, instellen 30 km/u zones Bijlage 3: Bezwaarbrief Gemeente Rhenen afsluiting Binnenveld Bijlage 4: Brief voor inwoners van Binnenveld

2