Collegevoorstel stop behandelen bestemmingsplannen en pauze principeverzoeken zonder grote maatschappelijke meerwaarde

Bestuurlijk voorstel college Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

23 mei 2023 Shirley Halbesma 1093270 G.J. van Laar College Rhenen Openbaar Stop op in behandeling nemen bestemmingsplannen en pauze principeverzoeken zonder grote maatschappelijke meerwaarde

Voorstel: Het college besluit: 1. tot een stop op het in behandeling nemen van aanvragen voor bestemmingsplanwijzigingen voor de periode van 1 juli 2023 t/m 31 december 2023 in verband met inwerkingtreding Omgevingswet; 2. tot een pauze op het in behandeling nemen van principeverzoeken voor de periode van 1 juni 2023 t/m 31 december 2023 met uitzondering van principeverzoeken die van grote maatschappelijk meerwaarde zijn én passen binnen bestaande beleidskaders; 3. in november de pauze te evalueren en deze al dan niet te verlengen tot mogelijk 1 maart 2024.

Aanleiding/ korte voorgeschiedenis De Omgevingswet bundelt alle wetgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Het is de bedoeling dat de wetgeving duidelijker en overzichtelijker wordt. De wet heeft ook gevolgen voor de werkwijze binnen de gemeente als het gaat om vergunningverlening en het proces rondom het bestemmingsplan. Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Hierdoor vergt de implementatie dit jaar extra personele capaciteit, vooral op het gebied van opleiding en training. Daarnaast heeft de invoering van de Omgevingswet gevolgen voor ruimtelijke procedures die nu in behandeling zijn. Kaders Omgevingswet, Invoeringswet Omgevingswet Beoogd effect Alleen concept-bestemmingsplannen behandelen die nog tijdig kunnen worden beoordeeld en in procedure gebracht. Daarmee voorkomen initiatiefnemers hun bestemmingsplan verplicht moeten omzetten naar een wijziging van het omgevingsplan.

De organisatie, vooral team Ruimtelijke Ontwikkeling en team VTH, voldoende ruimte heeft om de invoering van de Omgevingswet juridisch en praktisch goed te laten verlopen. Tijd heeft voor starten met overige beleidsopgaven zoals bijvoorbeeld het participatiebeleid en de (Kern-)randenvisie. Argumenten 1.1 Ontwerpbestemmingsplannen moeten voor 1 januari 2024 ter inzage liggen Om bestemmingsplannen in haar huidige vorm door de raad te laten vaststellen, moet het ontwerpbestemmingsplan vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet ter inzage worden gelegd. Dit overgangsrecht is geregeld in de ‘Invoeringswet Omgevingswet’. Ontwerpbestemmingsplannen die op of na 1 januari 2024 ter inzage worden gelegd, moeten voldoen aan de regels van de Omgevingswet. Een ontwerpbestemmingsplan op de ‘oude manier’ ter inzage leggen is dan niet meer geldig. 1.2

Aanvragen op of na 1 juli zijn redelijkerwijs niet op tijd klaar om als ontwerpbestemmingsplan in procedure te brengen. De ervaring leert dat dit proces langer dan een half jaar duurt. Op het moment dat een initiatiefnemer een aanvraag voor bestemmingsplanwijziging indient, is de aanvraag nog niet gereed om als ontwerpbestemmingsplan in procedure te brengen. De aanvraag wordt eerst zowel in- als extern beoordeeld. Externe partijen zijn in ieder geval de Omgevingsdienst Regio Utrecht, het waterschap, de provincie Utrecht en de Veiligheidsregio Utrecht. Meestal zijn er meerdere ‘correctierondes’ nodig. 1.3 We willen voorkomen dat initiatiefnemer onnodig extra kosten moet maken. De inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet is 1 januari 2024. Aanvragen die op of na die datum nog niet als ontwerpbestemmingsplan ter inzage zijn gelegd, moeten voldoen aan de regels uit de Omgevingswet. Het ‘bestemmingsplan’ moet in dat geval worden ‘omgebouwd’ tot een wijziging van het omgevingsplan (onder de Omgevingswet). Dit brengt extra kosten met zich mee die voor rekening van initiatiefnemer komen. 1.4

Dit jaar neemt de implementatie en voorbereiding van de Omgevingswet meer tijd in beslag dan voorgaande jaren. De datum van de definitieve inwerkingtreding Omgevingswet op 1 januari 2024, is pas sinds maart 2023 bekend. Per die datum gelden nieuwe procedures en nieuwe regelgeving. Voor die datum moet de gemeente klaar zijn om wijzigingen omgevingsplannen, vergunningaanvragen in behandeling te nemen en te publiceren. De applicatie voor het opstellen en publiceren van omgevingsplannen en de applicatie voor het in behandeling nemen en publiceren van vergunningen is pas recent gereed. Het is pas dit jaar mogelijk om te oefenen en trainen met beide applicaties. Daarom is het belangrijk dat er nu voldoende ruimte vrij komt bij het team Ruimtelijke Ontwikkeling en team Vergunning Toezicht en Handhaving. 1.5

Met stedenbouwkundige bureaus willen we nog oefenen om een wijziging omgevingsplan op te stellen. Op dit moment maken de stedenbouwkundige adviesbureaus bestemmingsplan namens initiatiefnemers. Die bureaus zijn uitgenodigd en hebben kunnen oefenen met het ‘opstellen’ van een wijziging omgevingsplan. Deze oefening willen we in het najaar herhalen. 2.1

We zetten een pauze op het behandelen van principeverzoeken die geen grote maatschappelijk meerwaarde hebben, zoals bijvoorbeeld de bouw van een enkele vrijstaande woning.

We behandelen dus nog wel verzoeken met grote maatschappelijke meerwaarde. Onder principeverzoeken met grote maatschappelijk meerwaarde verstaan wij die verzoeken waarbij: Een duidelijke meerwaarde geven voor de gemeente Rhenen en haar inwoners waaronder ook bedrijven en andere organisaties vallen, bijvoorbeeld een woonzorg-complex Op deze wijze willen we tijd besteden aan initiatieven die een duidelijke meerwaarde hebben voor de gemeente Rhenen en haar inwoners. Het past binnen bestaande beleidskaders met uitzondering van het vigerende bestemmingsplan. In het geval dat het initiatief aan de voorwaarden voldoet, kost het behandelen relatief weinig tijd. Initiatieven die niet aan bovengenoemde voorwaarden voldoen nemen relatief veel tijd in beslag. Dit gaat onder meer ten koste van de werkzaamheden voor initiatieven met een grote maatschappelijke meerwaarde. Lees bij ‘Vervolgprocedure' hoe besloten wordt of een verzoek voldoet aan deze criteria. 2.2

Door de pauze voor het in behandeling nemen van principeverzoeken zonder grote maatschappelijke meerwaarde, maken we personele capaciteit vrij Er lopen veel bouwprojecten in onze gemeente en dat leidt tot veel principeverzoeken. Enerzijds is dit een mooie ontwikkeling. Anderzijds legt dit een flink beslag op de personele capaciteit. Vooral bij het team Ruimtelijke ontwikkeling dat de principeverzoeken beoordeelt en begeleidt. Op deze wijze is er meer ruimte voor het starten met overige beleidsopgaven zoals bijvoorbeeld het participatiebeleid en de Kernrandenvisie. Door de tijdelijke stop op het in behandeling nemen van principeverzoeken zonder ‘grote maatschappelijk meerwaarde’, spelen we ook capaciteit vrij die nodig is ter voorbereiding op de inwerkingtreding en implementatie van de Omgevingswet. Nu de datum van de invoering (1 januari 2024) eindelijk bekend is, weten we ook dat we dit jaar extra veel moeten voorbereiden. Gelukkig hebben we ook al veel gedaan, waardoor we ons dit jaar vooral kunnen richten op voorlichting en opleiding van personeel. Daarnaast wordt dit jaar extra geoefend met de nieuwe applicaties voor omgevingsplannen en het VTH-proces. 2.3

Rhenen is niet de enige gemeente die vanwege een beperkte capaciteit tijdelijk geen principeverzoeken meer in behandeling neemt Het ontbreken van voldoende capaciteit heeft in meer gemeenten geleid tot het volledig stopzetten van het in behandeling nemen van principeverzoeken. Wij maken een uitzondering voor principeverzoeken met een grote maatschappelijke meerwaarde. Sinds 1 mei dit jaar hebben we bijna een volledige bezetting. Tot die tijd werd er gewerkt met tijdelijke inhuurkrachten. 3.1 In november evalueren we het besluit. De komende maanden kijken we hoeveel lopende principeverzoeken en planprocedures zijn afgerond en hoeveel principeverzoeken met grote maatschappelijke meerwaarde zijn gestart. We hebben dan vaker geoefend met de nieuwe werkprocessen onder de Omgevingswet. Op dat moment weten we of er voldoende ruimte is om nieuwe principeverzoeken in behandeling te nemen of dat verlening van de periode nodig is. Risico’s en nadelen 1.1 Volgens de huidige wetgeving kan tot en met 31 december 2023 een aanvraag voor herziening van het bestemmingsplan worden ingediend. We kunnen deze aanvragen die na de bestemmingsplanstop worden ingediend niet zonder meer weigeren of buiten behandeling laten. In plaats daarvan treden we in overleg met de indieners en leggen uit wat de voor hen nadelige consequenties zijn van hun aanvraag.

Met deze bestemmingsplanstop geven we vooraf duidelijkheid over wat in onze ogen haalbaar is en wat niet. Dit is ook in het belang van initiatiefnemers.

1.2

Het aantal ingediende aanvragen uitgebreide omgevingsvergunningaanvragen kan in de loop van 2023 fors toenemen. Een aantal projecten waarvoor we nu een bestemmingsplan laten opstellen, kan ook via de uitgebreide omgevingsvergunningsprocedure mogelijk worden gemaakt. De behandeling van deze aanvragen mag echter langer duren dan een half jaar. Er geldt weliswaar een wettelijke termijn van zes maanden om tot een besluit te komen, maar dit is een termijn van orde. Dat houdt in dat bij het niet halen van die termijn er nagenoeg geen nadelige juridische gevolgen zijn. Dat houdt in dat na verloop van deze termijn geen vergunning van rechtswege wordt verleend. Wel kunnen we in zo'n geval in gebreke worden gesteld. 2.1 Feitelijk kunnen we niemand verbieden om een principeverzoek in te dienen. Initiatiefnemers kunnen altijd een principeverzoek indienen. Maar we laten na een korte beoordeling aan de initiatiefnemer weten of we het principeverzoek nog wel of niet in 2023 zullen behandelen. 2.2

Initiatiefnemers zullen het vervelend vinden dat ze langer moeten wachten op behandeling van hun principeverzoek We begrijpen dat langer wachten op het besluit van het college of ze wel of niet instemt met een initiatief vervelend is. Om de implementatie van de Omgevingswet op juiste en zorgvuldige wijze te doen is dit echt nodig. Daarnaast ontstaat ruimte voor het maken van nieuw beleid waardoor we principeverzoeken sneller kunnen toetsen. We zullen het zo goed mogelijk communiceren, uitleggen en perspectief bieden. Financiële toelichting Er zitten geen financiële gevolgen aan dit voorstel. Een stop op het in behandeling nemen van bestemmingsplan brengt geen extra kosten met zich mee. Voor de initiatiefnemer zijn aan het opstellen van een plan de normale kosten verbonden. Wel is het voor initiatiefnemers van belang om een goede keuze te maken wat voor soort plan en procedure voorbereid wordt. Anders moeten ze extra kosten maken voor het ombouwen van een plan. Personele gevolgen De inwerking treding van de Omgevingswet neemt dit jaar extra capaciteit in beslag. Met dit voorstel verwachtten wij dat voldoende tijd wordt vrijgemaakt om tijdig gereed te zijn voor de inwerking treding van de Omgevingswet. Duurzaamheid Niet van toepassing Participatie Niet van toepassing Communicatie De invoering van een bestemmingsplanstop gaat gepaard met diverse communicatieactiviteiten.

Deze bestaan uit: Informatie via projectleiders Voor lopende projecten (waarvoor nog geen ruimtelijke procedure gestart is) is het van belang dat de projectleiders de initiatiefnemers zo snel mogelijk informeren over de komende stop op het in behandeling nemen van nieuwe bestemmingsplannen. Daarbij wordt, in de gevallen dat dit momenteel een optie is, gewezen op de mogelijkheid om het project via omgevingsvergunning (uitgebreide procedure) te realiseren.

Wij raden initiatiefnemers af om geen aanvragen tot herziening van het bestemmingsplan meer in te dienen omdat wij redelijkerwijs denken dat een ontwerpbestemmingsplan niet tijdig (voor 1 januari 2024) ter inzage wordt gelegd. Informatie via Klantencontactcentrum (KCC) KCC is geïnformeerd over de komende bestemmingsplanstop en kunnen dit (indien nodig) aan de klant bij de balie (of via een andere vorm van contact) melden. Gemeentelijke middelen Aankondiging in Hét Gemeente Nieuws Rhenen en op de gemeentelijke website. Interne communicatie Op intranet wordt kort bericht geplaatst dat er een tijdelijke stop komt op het in behandeling nemen van bestemmingsplannen en principeverzoeken. Raad Raad wordt geïnformeerd via de leesmap of verzamelmail. Vervolgprocedure 1. Het team Ruimtelijke ontwikkeling bepaalt in eerste instantie of een project voldoet aan de criteria van ‘groot maatschappelijk waarde’. Binnengekomen principeverzoeken worden elke week in het team Ruimtelijke Ontwikkeling besproken. Door de besluitvorming in eerste instantie laag in de organisatie neer te leggen, kan er snel en slagvaardig worden besloten. 2. Bij twijfel beslist de portefeuillehouder RO of voldaan is aan het uitgangspunt van ‘grote maatschappelijk waarde. Binnengekomen aanvragen principeverzoeken worden regelmatig besproken in het overleg met de portefeuillehouder van ‘RO en projecten’.

Bij twijfel of een verzoek voldoet aan de criteria legt het team de aanvraag voor aan de portefeuillehouder RO. De portefeuillehouder kan het verzoek meenemen ter bespreking tijdens de collegevergaderingen voor feedback. Let op dat het enkel om het wel of niet in behandeling nemen van de aanvraag gaat. Het is geen oordeel op de vraag of we wel of niet meewerken aan het verzoek. In alle gevallen vindt een gemotiveerde terugkoppeling plaats aan initiatiefnemer waarom een aanvraag wel of niet in behandeling wordt genomen. Bijlagen: Geen