Bijlage TV VVD - 1025657 - Collegevoorstel Verstedelijkingsakkoord Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley

Bestuurlijk voorstel college Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

10 oktober 2022 Eric Rongen 1025657 G.J. van Laar College Rhenen Niet Openbaar Verstedelijkingsakkoord

Voorstel Het college besluit: 1. het concept van het Verstedelijkingsakkoord Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley (hierna: ‘akkoord’ en ‘verstedelijkingsstrategie’) vast te stellen; 2. de bestuurlijke vertegenwoordigers van Regio Foodvalley (wethouder L. Meijer, Ede en wethouder E. Stroobosscher, Veenendaal) in het Bestuurlijk Overleg Verstedelijkingsstrategie te mandateren op 20 oktober 2022 tijdens dit BO Verstedelijkingsstrategie namens de regiogemeenten van Regio Foodvalley tot een akkoordtekst te komen; 3. de voorzitter van de verstedelijkingsstrategie (burgemeester C.F. van Eert van Rheden) te machtigen om namens de regio op 10 november 2022 het akkoord te sluiten; 4. op grond van artikel 55, eerste lid, van de Gemeentewet juncto artikel 5.1., eerste lid, onder c en tweede lid, onder b, van de Wet open overheid geheimhouding op te leggen op bijlage Concept Verstedelijkingsakkoord voor de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley (met daarin als bijlage het Verstedelijkingsprogramma 2023) bij dit voorstel; 5. de ingevolge beslispunt 4 opgelegde geheimhouding op te heffen op 15 november 2022; 6. de Raadsinformatiebrief van Foodvalley (zie bijlage 3) door te sturen naar de gemeenteraad.

Aanleiding/ korte voorgeschiedenis Als gemeente Rhenen werken wij samen met het Rijk, provincies, waterschappen, regio’s en regiogemeenten, aan de verstedelijkingsstrategie als een integrale en langjarige benadering voor de opgaven op het gebied van leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. De regelingen en processen van het Rijk zijn nu nog sectoraal ingericht, wat niet goed past bij onze gezamenlijke integrale verstedelijkingsstrategie. Tegelijkertijd weten we dat deze regelingen wel nodig zijn om onze ambities (van Regio Foodvalley en de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen) te kunnen realiseren. Het BO MIRT op 10 november 2022 vormt voor een aantal van deze rijksregelingen een belangrijk moment. De afgelopen periode is met het oog op dat BO MIRT van 10 november 2022 gewerkt aan een akkoord waarvan het concept ter vaststelling aan u wordt voorgelegd. De komende periode wordt een definitieve versie van het akkoord gemaakt die kort vóór het BO MIRT beschikbaar komt. Dat is voor de besluitvorming door de verschillende colleges te laat; daarom wordt nu het ‘meest definitieve concept’ ter besluitvorming voorgelegd. Het akkoord is voorzien van een bijlage (het Verstedelijkingsprogramma 2023) waarin een groot aantal maatregelen staat dat belangrijk en/of voorwaardelijk is om de opgaven uit te kunnen voeren.

1

Verstedelijkingsakkoord Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley Het akkoord kent – op hoofdlijnen – de volgende inhoud: Deel A - Verstedelijkingsakkoord • Hoofdstuk 1: Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley • Hoofdstuk 2: Opgave en strategie • Hoofdstuk 3: Samenwerkingsprincipes • Hoofdstuk 4: Governance • Hoofdstuk 5: Uitvoering • Hoofdstuk 6: Slotbepalingen Deel B • Bijlage: Verstedelijkingsprogramma 2023 Het is ook een bijzondere fase, omdat we met het sluiten van het verstedelijkingsakkoord een belangrijke eerste stap van strategievorming gezamenlijk afronden en tegelijk samen verder bouwen aan onze inhoudelijke ruimtelijke agenda. Met deze ruimtelijke agenda zijn we begonnen bij de Regionale Ruimtelijke Verkenning die eind september 2021 is vastgesteld. Bij de regionale ruimtelijke verkenning onderzoeken we welke grote ruimtelijke opgaven er komen en zijn voor de regio Foodvalley. Naast de opgave rondom wonen (Verstedelijkingsstrategie) zijn er bij regionale ruimtelijke verkenning opgaven verkend op het gebied van het landelijk Gebied en van Energieopwekking. In het regionaal perspectief landelijk gebied (RPLG) verkennen we binnen Foodvalley verband de opgaven voor het landelijk gebied. De opgaven voor de opwekking van energie verkennen we binnen het Regionale Energie Strategie (RES).

Binnen de Regionale Ruimtelijke Verkenning onderzoeken we de afzonderlijke opgaven in samenhang en vanuit het perspectief van Regio Foodvalley. Kaders Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley Beoogd effect In het verstedelijkingsakkoord staan de opgaven (op het gebied van wonen) die op ons af komen en wat wij daar als regio voor moeten doen en welke budgetten wij daaraan hangen. Met het vaststellen van het akkoord dienen we dus een bod in bij het Rijk. Hiermee willen we de gelden binnenhalen die noodzakelijk zijn om de opgaven te behalen. Daarnaast staan ook de samenwerkingsafspraken die de deelnemende gemeenten met elkaar maken om deze opgaven te behalen in het akkoord. Door het vaststellen van het akkoord zijn deze afspraken vastgelegd. Argumenten 1.1 Het akkoord wordt besproken en vastgesteld tijdens het BO MIRT van 10 november 2022. Op 10 november 2022 wordt het akkoord besproken en vastgesteld tijdens het BO MIRT (Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport). Naar aanleiding van dit BO MIRT wordt de Tweede Kamer door middel van een Kamerbrief geïnformeerd. Op dit moment is nog sprake van een conceptakkoord dat de komende periode een steeds definitievere vorm krijgt; dat gaat in twee stappen: • Op 20 oktober 2022 wordt het dán beschikbare concept van het akkoord besproken in het Bestuurlijk Overleg Verstedelijkingsstrategie.

U wordt voorgesteld de twee bestuurlijke vertegenwoordigers van Regio Foodvalley in dit BO (wethouder L. Meijer van Ede en wethouder E. Stroobosscher van Veenendaal) te mandateren tot een akkoordtekst te komen. • Op 10 november 2022 vindt - zoals eerdergenoemd - het BO MIRT plaats. U wordt voorgesteld de voorzitter van de verstedelijkingsstrategie, burgemeester C.F. van Eert van gemeente Rheden, te machtigen om namens de regio het akkoord te sluiten. 1.2 Langjarige samenwerking tussen alle partijen Het akkoord vormt de basis voor een langjarige samenwerking tussen Rijk, provincies, waterschappen, regio’s en regiogemeenten. In het akkoord wordt daarom het accent gelegd op hoe 2

die langjarige samenwerking vormt krijgt. Tegelijk willen we dit moment benutten om, daar waar dat kan, een aantal afspraken over concrete maatregelen te maken. 1.3 Verstedelijkingsprogramma 2023 Eén van de aspecten van deze langjarige samenwerking is het komen tot een Verstedelijkingsprogramma met concrete afspraken en maatregelen, dat periodiek aangevuld en bijgesteld kan worden. Het akkoord - met afspraken over (de uitvoering van) onze opgaven en hoe onze samenwerking de komende jaren concreet gestalte krijgt - is aangevuld met een bijlage waarin inhoudelijke afspraken zijn weergegeven als een eerste aanzet voor een dergelijk programma. Deze bijlage wordt definitief ingevuld na het BO MIRT omdat de dan gemaakte afspraken hierin worden verwerkt; dit kan niet vooraf. In het Verstedelijkingsprogramma zijn belangrijke punten voor de gemeente Rhenen opgenomen. Zo staat de aanpak van de Rijnbrug erin. Het uiteindelijke bedrag dat hiervoor vrijkomt is afhankelijk van het BO MIRT. De inzet vanuit de regio is te zien in bijlage 2. Deze bijlage blijft vertrouwelijk tot het BO MIRT van 10 november. Daarnaast is ook het zogenoemde rondje WERV toegevoegd aan het Verstedelijkingsprogramma. Deze twee infrastructurele maatregelen zijn opgenomen voor aankomende BO MIRT, omdat deze rand voorwaardelijk zijn voor grootschalige woningbouwontwikkelingen.

2.1 Bestuurlijk Overleg Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley van 20 oktober 2022 Op 20 oktober 2022 wordt het dán beschikbare conceptakkoord besproken in het Bestuurlijk Overleg Verstedelijkingsstrategie. U wordt voorgesteld de twee bestuurlijke vertegenwoordigers van Regio Foodvalley in dit BO (dat zijn wethouder E. Stroobosscher en wethouder L. Meijer) te mandateren tot een akkoordtekst te komen. 3.1 Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport van 10 november 2022 Op dit moment is nog sprake van een conceptakkoord. De komende periode wordt een definitieve versie van het akkoord opgeleverd die kort vóór het BO MIRT beschikbaar komt. Voor de besluitvorming door uw college is dat te laat; daarom wordt nu het ‘meest definitieve concept’ aan u ter besluitvorming voorgelegd. Het voorstel is om de voorzitter van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley, burgemeester C.F. van Eert van Rheden, te mandateren om de definitieve versie van het akkoord tijdens het BO MIRT te bespreken en het akkoord vervolgens te sluiten. Na 10 november 2022 wordt u over dit BO MIRT en de definitieve versie van het akkoord geïnformeerd. 4.1 Geheimhouding is noodzakelijk vanuit onderhandelingspositie gemeente in het kader van het verstedelijkingsakkoord Voor het college is openbaarheid een belangrijk uitgangspunt.

Het is van belang dat inwoners kunnen volgen welke keuzes worden gemaakt. Toch wordt voorgesteld om op de bijlage Concept Verstedelijkingsakkoord bij dit voorstel geheimhouding te leggen. Bij dit voorstel zijn de belangen uit artikel 5.1. van de Wet open overheid (verder Woo) afgewogen. De geheimhouding wordt in dit specifieke geval opgelegd op de volgende gronden: Economische of financiële belangen van de gemeente (art. 5.1. lid 2 onder b Woo). Deze grond is aan de orde als de gemeente door het verstrekken van informatie financieel nadeel kan oplopen. Daarvan is sprake als openbaarmaking van de onderhandelingspositie van de gemeente tegenover wederpartijen aangetast dan wel verzwakt wordt. Openbaarmaking kan de onderhandelingspositie van de gemeente dan zozeer schaden dat de economische of financiële belangen van de gemeente geacht moeten worden zwaarder te wegen dan het algemeen belang van openbaarmaking. In deze casus betreft het de onderhandelingspositie van de gemeente voor het nog af te ronden Verstedelijkingsakkoord tijdens het aankomende BO MIRT op 10 november 2022.

5.1 Geheimhouding kan komen te vervallen na het sluiten van het Verstedelijkingsakkoord en het informeren van de Tweede Kamer, Staten en raden. 3

Na het laatste Bestuurlijk Overleg op 11 november 2022 informeert het kabinet de Tweede Kamer aan de hand van een brief. Dit wordt ook gedaan richting de staten en raden. Na dit moment kan geheimhouding komen te vervallen. Dit is gepland op uiterlijk 15 november 2022. 6.1 De gemeenteraad actief informeren over de stand van zaken rondom de onderhandelingen met het ministerie In november is de raadsbehandeling van de Verstedelijkingsstrategie. Woensdag 12 oktober is de verstedelijkingsstrategie al besproken door de regiocommissie. Naar aanleiding van dit laatste zijn een aantal persvragen gesteld. Door nu deze Raadsinformatiebrief te sturen kun we duidelijkheid geven over de huidige stand van zaken rondom de Verstedelijkingsstrategie. Kanttekeningen 1.1 Het akkoord geldt in principe voor de periode 2023-2026; ieder jaar worden in verstedelijkingsprogramma’s nadere afspraken gemaakt over de uitvoering van het akkoord Het akkoord vormt - zoals gezegd - de basis voor een langjarige samenwerking tussen het Rijk, provincies, waterschappen, regio’s en regiogemeenten om onze opgaven uit te voeren. Jaarlijks worden in zogeheten verstedelijkingsprogramma’s nadere afspraken gemaakt die worden besproken in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (in het voorjaar) of het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (in het najaar).

1.2 Rhenen komt niet voor in het verstedelijkingsakkoord Het verstedelijkingsakkoord richt zich sterk op het onderwerp wonen. In dit onderdeel komt Rhenen inderdaad niet naar voren. Dit heeft echter wel een duidelijke reden. De regio heeft aangegeven 40.000 woningen te bouwen voor 2040, waarvan 25.000 in 2030. Vanwege deze doelstellingen is Foodvalley ook als grootschalige woningbouwgebied (GWG) aangemerkt. De regio heeft rondom de GWG een businesscase op moeten stellen met woningbouwlocaties waar grotendeels al voor 2030 gebouwd kan worden. Uiteindelijk is de keuze gevallen op 5 van de 10 woningbouwlocaties waar al plannen voor zijn of al deels worden uitgevoerd. De Nieuwe Meent valt hier dus niet onder. Dit is namelijk nog niet verder concreet uitgewerkt. Met de gebiedsuitwerkingen die we binnenkort starten, zal meer inzicht geven in de mogelijkheden van woningbouw/bedrijfslocaties in dit gebied. En wat daarvoor nodig is om dit gebied te ontwikkelen. Aangezien het akkoord een levend document is, zullen we dan ook in een later stadium afspraken over de Nieuwe Meent maken. 1.3 De connectie met andere ruimtelijke trajecten in Regio Foodvalley Binnen de regio Foodvalley lopen verschillende ruimtelijke trajecten, waaronder de RPLG en RES, die onderdeel zijn van de Verstedelijkingsstrategie.

Het verstedelijkingsakkoord richt zich op dit moment vooral op het bouwen van woningen en rand voorwaardelijke infrastructurele maatregelen. In de overeenkomst wordt in de teksten een paar keer de verbinding gelegd met de eerdergenoemde ruimtelijke trajecten. Zo wordt benoemd dat er afstemming moet zijn met het NPLG (RPLG). Wij hebben hier in eerdere conceptversies ook gevraagd om deze connectie te leggen. In het vervolg van het proces willen we hier aandacht voor blijven vragen. Verder wordt op pag. 12 aangegeven dat voor het BO Leefomgeving het programma van de verstedelijking verbinden met het NPLG, RES en maatregelen ten aanzien van de energie infrastructuur. Dit programma gaat alle opgaven in het fysieke domein integreren. 1.4 De verstedelijkingsstrategie legt de focus voornamelijk op verstedelijking De ondertitel van de verstedelijkingsstrategie is ‘meer stad, meer land’. Tijdens regionale bestuurlijke overleggen merken we dat deze balans tussen stad en land niet bij alle bestuurders voor ogen hebben. Dat daardoor de focus komt te liggen bij alleen het bouwen van woningen en de daarbij benodigde noodzakelijke infrastructurele maatregelen. Hierdoor krijgt het perspectief van het landelijk gebied minder aandacht. Voor ons als Rhenen is die balans en verbindingen tussen alle ruimtelijke opgaven juist belangrijk.

In regionaal verband zullen we ambtelijk en bestuurlijk aangeven dat de balans en verbinding voor ons juist van essentieel belang is. En dat niet alle ruimtelijke opgaven in de verstedelijkingsstrategie worden behandeld.

4

Financiële toelichting Dit voorstel heeft geen financiële consequenties. Voor de uitvoering van het akkoord - in verstedelijkingsprogramma’s - zullen wel middelen nodig zijn. Daarvoor worden separate voorstellen gedaan. Personele gevolgen Dit voorstel heeft geen personele consequenties. Voor de uitvoering van het akkoord is mogelijk extra capaciteit nodig. Vanuit de regio wordt momenteel gekeken naar de mogelijkheden om gezamenlijk naar een oplossing te zoeken. Duurzaamheid Dit voorstel brengt geen duurzaamheidsaspecten met zich mee. Participatie Het opstellen van het verstedelijkingsakkoord is een snel proces geweest, maar toch hebben we op meerdere momenten input kunnen leveren voor de inhoud van het akkoord. Daarnaast zijn onze opmerkingen ook meegenomen in de raadsinformatiebrieven. Communicatie De gemeenteraad wordt voor het BO Mirt geïnformeerd over wat er in het verstedelijkingsakkoord staat en wat de vervolgstappen zijn. Dit gebeurt via een raadsinformatiebrief. Na het BO MIRT van 10 november 2022 wordt de raad weer geïnformeerd door middel van een raadsinformatiebrief. Deze keer over de resultaten van het BO MIRT en het definitieve Verstedelijkingsakkoord. Vervolgprocedure Wat zijn de volgende stappen: • Het regiokantoor informeert ons zo snel mogelijk na het BO MIRT over de uitkomsten van dit overleg en het definitieve akkoord dat is gesloten.

• Vanuit het regiokantoor wordt een raadsinformatiebrief opgesteld voor de gemeenteraad met daarin hetgeen dat uit het BO Mirt naar voren is gekomen. • De verstedelijkingsstrategietafel wordt uitgebouwd tot de integrerende tafel voor de ruimtelijke opgaven in de regio zoals het Nationaal Programma Landelijk Gebied en de Regionale Energie Strategieën (RES) om zo tot het zogenoemde ruimtelijk arrangement te komen dat zomer 2023 door de provincie in samenwerking met alle partners moet worden neergelegd bij het Rijk. Bijlagen Bijlage 1: Verstedelijkingsakkoord voor de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley (met daarin als bijlage het Verstedelijkingsprogramma 2023). Bijlage 2: Overzicht businesscase en bijlagen grootschalige woningbouwlocaties Bijlage 3: Raadsinformatiebrief Verstedelijkingsakkoord

5