Bijlage TV VVD - 1019498 - Raadsvoorstel Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie

Bestuurlijk voorstel gemeenteraad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

19 september 2022 Jelte Bloemzaad 1019498 Gert van Laar Gemeenteraad Rhenen Openbaar Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie

Voorstel De gemeenteraad besluit: 1. het ‘Wijzigingsdocument Verstedelijkingsconcept Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel I) vast te stellen; 2. de ‘Onderzoek agenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-A) met daarin het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B) als basis voor de verdere uitwerking van de gebiedsuitwerkingen en het te sluiten akkoord vast te stellen; 3. bij de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley - in de Gebiedsuitwerkingen - geen verdere overwegingen mee te geven.

Aanleiding/korte voorgeschiedenis Eind 2021 stelden de gemeenteraden van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (18) en Regio Foodvalley (8) het eerste deel van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley vast. In de gemeente Rhenen was dit tijdens de raadsvergadering van 29 september 2021. Ook Provinciale Staten van Gelderland en Utrecht stemden hiermee in. In overleg met het Rijk werd dit eerste deel ook vastgesteld als inhoudelijke basis voor verdere samenwerking (tussen het Rijk, de provincies, de waterschappen, de regio’s en de gemeenten). Bij de behandeling van het eerste deel (in gemeenteraden en staten) werden vragen, moties en amendementen gesteld en ingediend. In Rhenen is destijds een amendement en een motie aangenomen. In het ‘Wijzigingsdocument Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Bijlage 1) is deze input gerangschikt en van een behandeladvies voorzien. Na vaststelling van dit wijzigingsdocument worden de wijzigingen in het eerste deel (het ‘Verstedelijkingsconcept’) verwerkt. De wijze waarop het amendement van onze raad is verwerkt wordt later in dit voorstel besproken. Het werken met de op hoofdlijnen geformuleerde strategie vraagt om inzoomen. Dit concretiseren vindt plaats in zogenoemde gebiedsuitwerkingen in acht verschillende deelgebieden. De gemeente Rhenen valt onder het deelgebied ‘Foodvalley Zuid’.

Als eerste stap in deze gebiedsuitwerkingen zijn nu opgavebeschrijvingen opgesteld: de ‘Onderzoek agenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ bevat de onderzoek agenda per deelgebied (Deel II-A) én het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’

1

(Deel II-B); dat is een beschrijving van het vervolgproces waarin we samen werken aan de uitvoering van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. De verstedelijkingsstrategie is een ontwikkelstrategie waarbij lokaal beleid leidend is. De Verstedelijkingsstrategie heeft dan ook zelf geen formele status in ons omgevingsbeleid. Doordat ons eigen lokale beleid leidend is, ontstaat een wisselwerking met de Verstedelijkingsstrategie. De Verstedelijkingsstrategie en de gebiedsuitwerkingen gaan we in 2023 uitwerken met programmatische keuzes, waarbij we aangeven welke investeringen nodig zijn. Daarnaast worden de gebiedsuitwerkingen in tijd uitgezet. De uitvoering van de diverse projecten worden lokaal mogelijk georganiseerd en worden niet direct vanuit de Verstedelijkingsstrategie aangestuurd. Kaders Verstedelijkingsconcept Groene Metropool Zoals eerder is vermeld is eind 2021 het eerste deel van de verstedelijkingsstrategie, het verstedelijkingsconcept, vastgesteld. Het verstedelijkingsconcept beschrijft de aanleiding en urgentie(s) voor de verstedelijkingsstrategie, de opgave die er ligt in de komende 20 tot 30 jaar en de reden om de strategie op te bouwen uit de bouwstenen leefomgeving, economie, mobiliteit en wonen. In de onderzoek agenda wordt hetgeen wat in het verstedelijkingsconcept staat per deelgebied uitgewerkt.

Het verstedelijkingsconcept dient dus als basis. Beoogd effect De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley beschrijft - met als leidend motto ‘Meer landschap, meer stad’ - welke voorwaarden en principes nodig zijn om de groei te accommoderen en tegelijkertijd de groene leef kwaliteit te versterken. Dit vergt een nauwe samenwerking tussen alle overheden: regio(gemeenten), waterschappen, provincies en Rijk, maatschappelijke partners en het bedrijfsleven. Via de verstedelijkingsstrategie proberen we de opgaven die op ons af komen samen op te vangen. Argumenten 1.1. Het Wijzigingsdocument laat zien hoe wordt omgegaan met eerdere raadsvragen, moties en amendementen In het najaar van 2021 kwamen diverse vragen, moties en amendementen aan de orde bij de behandeling van het verstedelijkingsconcept (‘Deel I’). In het wijzigingsdocument is de input gerangschikt en van een behandeladvies voorzien. In sommige gevallen leidt dit tot voorgestelde veranderingen in ‘Deel I’. 2.1. Onderzoek agenda’s gebiedsuitwerkingen geven richting De onderzoek agenda’s geven per deelgebied inzicht in de positionering, de integrale onderzoeksvraag en de kernopgaven (gerelateerd aan de bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen) met mogelijke oplossingsrichtingen. De (al in Deel I) vastgestelde ontwerpprincipes zijn hier getest en uitgewerkt.

De opgavebeschrijvingen sluiten af met een onderzoekagenda. De hier opgenomen kwesties zijn agenderend voor de regionale samenwerking. Dit zijn de zaken waar partijen in een deelgebied op korte en lange termijn samen aan willen werken. De gemeente Rhenen valt onder deelgebied Foodvalley-Zuid. In de kaart met opgaven en knelpunten voor Foodvalley-Zuid is onder andere de Rijnbrug opgenomen. Daarnaast is de Nieuwe Meent opgenomen als nieuwe woningbouwlocatie. Ook is er een nieuw treinstation bij de Nieuwe Meent ingetekend. De focus ligt duidelijk op het oplossen van mobiliteitsknelpunten om op deze manier meer woningen te kunnen realiseren. Dit sluit ook aan bij een eerdere oproep vanuit de raad om geen nieuwe woningen te plaatsen, voordat de mobiliteitsproblemen worden aangepakt. 2.2. Onderzoek agenda’s Gebiedsuitwerkingen zijn gebiedsgerichte input voor het verstedelijkingsprogramma Naast de ambities in individuele gebieden zijn er ook hoofdlijnen te onderscheiden. We noemen dit de kernopgaven die voor (grote delen van) de regio’s rand voorwaardelijk zijn om de benodigde groei te

2

kunnen accommoderen (op de in Deel I van de Verstedelijkingsstrategie beschreven wijze). Het gaat dan bijvoorbeeld om: • De opwaardering van de (inter)nationale A12/spoor-corridor vanuit de Randstad naar Duitsland als aorta voor de bereikbaarheid en ontsluiting van de regio. • Het verbeteren van het samenhangende regionale mobiliteitsnetwerk met aandacht voor HOVverbindingen, mobiliteitshubs, snelfietspaden, binnenstedelijke mobiliteitsopgaven Foodvalley-Zuid (inclusief spoor Ede-Barneveld), Arnhem en Nijmegen (inclusief gebiedsaanpak N325/A325). • Het verkennen van mogelijke versterking en uitbreiding van de ecologische kwaliteit en recreatieve waarde van natuur in het kader van het Deltaprogramma, programma Klimaatadaptatie, programma natuurherstel en het NPLG. • Het realiseren van 5.000 hectare extra groen in en om de stad in landschapszones door middel van een zogenaamd groen-blauw-raamwerk. Via de onderzoek agenda’s in de deelgebieden én de bovenstaande randvoorwaarden werken we verder aan de gebiedsuitwerkingen en het Verstedelijkingsakkoord. Voor een deel bevat dit akkoord naar verwachting concrete afspraken over te realiseren ontwikkelingen, maar ook procesafspraken over wat verder moet worden uitgewerkt, de onderlinge samenwerking en de organisatie van de uitvoering. Het streven is om de hoofdlijnen met het Rijk af te spreken in het BO-MIRT1 van november 2022. 2.3.

Verstedelijkingsstrategie helpt Omgevingsvisies: als input of bij uitvoering Als regio’s laten we zien hoe we bijdragen aan nationale doelen. Tegelijkertijd helpt de Verstedelijkingsstrategie bij het realiseren van eigen ambities. Door ons te concentreren op het schaalniveau van de gecombineerde regio en tegelijkertijd goed in- en uit te zoomen naar lokaal en (sub)regionaal niveau, komen we tot relevante input voor lokale ontwikkelingen. Zo kunnen we een verbinding maken met bijvoorbeeld onze lokale Omgevingsvisies en daarvoor een extra stimulans geven. Omdat onder andere woningmarkt, economie en mobiliteit (boven)regionaal zijn, biedt de Verstedelijkingsstrategie op dat schaalniveau input voor het opstellen van komende of te actualiseren Omgevingsvisies of draagt juist bij aan uitvoering van recent vastgestelde Omgevingsvisies. Door de regionale Verstedelijkingsstrategie te (blijven) verbinden met lokale Omgevingsvisies wordt ook de betrokkenheid van gemeenteraden/Provinciale Staten in hun kader stellende rol versterkt. 3.1 Verstedelijkingsstrategie en ruimtelijk beleid gemeente Rhenen Het is al eerder gezegd: ons eigen ruimtelijk beleid is leidend bij de Verstedelijkingsstrategie. Er is wisselwerking tussen het (boven)regionale beleid en ons lokale beleid.

Dit zie je terug in de Visie op Rhenen, waarbij de mogelijkheid wordt gegeven voor grootschalige woningbouw en eventuele nieuwe bedrijfslocaties in De Nieuwe Meent. Met als randvoorwaarde dat de bereikbaarheid een belangrijk onderdeel is bij mogelijke ontwikkelingen. Een ander belangrijk onderdeel van de Visie op Rhenen is dat het Binnenveld haar huidige functie voor agrariërs en natuur grotendeels behoudt. En dat alleen aan de randen van het Binnenveld ontwikkeling mogelijk is. Deze inzet is terug te zien in de Verstedelijkingsstrategie, waarbij het Binnenveld wordt aangemerkt als uitloopgebied. De gemeenteraad heeft een aantal moties aangenomen bij de behandeling van de Verstedelijkingsstrategie. Deze moties komen er op neer dat de gemeenteraad het college vraagt om de belangen van de inwoners van gemeente Rhenen te behartigen bij de Verstedelijkingsstrategie. Het college zal hier dan ook scherp op zijn en blijven bij de (uitwerking van de) Verstedelijkingsstrategie. Kanttekening 1.1 Een Verstedelijkingsstrategie is meer dan een verstedelijkingsvisie De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley schetst een zogenaamd ‘adaptief ontwikkel pad’. We bedoelen daarmee dat de Verstedelijkingsstrategie ook inzicht geeft in welke keuzes op een later moment worden genomen.

We gaan een langjarige samenwerking aan en voor veel mogelijke oplossingsrichtingen of maatregelen is nader onderzoek nodig. Daarmee staat dus nu nog niet alles vast en is er nog flexibiliteit. Als kader hanteren we daarbij het perspectief en de ontwerpprincipes uit het Verstedelijkingsconcept (‘Deel I’). Zo geven we de langjarige samenwerking met het Rijk vorm.

1

Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport

3

1.2 Amendement gemeente Rhenen op verstedelijkingsconcept Bij de behandeling van het verstedelijkingsconcept in onze raad is een amendement aangenomen. In het wijzigingsdocument is dit amendement opgenomen met een toelichting van wat het regiokantoor wil doen met het amendement. In de tabel hieronder staat het amendement met de toelichting.

Er wordt voor een antwoord verwezen naar het hoofdstuk ‘werken met’. Hierin staat het volgende opgenomen: “In het kort betekent dit dat de Verstedelijkingsstrategie zelf geen formele status heeft in het omgevingsbeleid. De Verstedelijkingsstrategie krijgt betekenis via doorwerking in het omgevingsbeleid van de verschillende overheden. De samenwerking gaat uit van gelijkwaardigheid tussen partners en democratische legitimatie. Daarmee vormt het een alliantiemodel zonder formele beslissingsbevoegdheden of doorzettingsmacht in het ruimtelijk domein. Er wordt gewerkt vanuit programmasturing: gezamenlijk wordt vanuit de Verstedelijkingsstrategie programmering, monitoring en evt. escalatie bij knelpunten vormgegeven. De uitvoering van de maatregelen ligt bij de verantwoordelijke overheden en wordt niet direct vanuit de Verstedelijkingsstrategie aangestuurd”. Kort gezegd: we kunnen als gemeente pas profiteren van de verstedelijkingsstrategie als we de (uitvoering van) plannen overnemen in ons eigen omgevingsbeleid. Het eigen omgevingsbeleid blijft echter wel leidend. Financiële toelichting Dit voorstel heeft geen financiële consequenties. Als uit de Verstedelijkingsstrategie financiële consequenties volgen, vindt hierover aparte besluitvorming plaats. Personele gevolgen Dit besluit brengt geen personele gevolgen met zich mee voor de gemeente Rhenen.

Duurzaamheid Het besluit over de gebiedsuitwerkingen van de verstedelijkingsstrategie moet op den duur een positieve uitwerking hebben op de duurzaamheid van de regio en dus ook van de gemeente Rhenen. Participatie Op 10 juni 2022 is een Webinar geweest vanuit Regio Foodvalley over de verstedelijkingsstrategie waarin het proces nader is toegelicht en waarin ook ruimte was voor vragen vanuit de aanwezigen. Vervolgens heeft de programmamanager ruimtelijke ontwikkeling vanuit regio Foodvalley op 14 juni een presentatie gegeven over de verstedelijkingsstrategie. Tijdens deze presentatie is toegelicht wat er al gedaan is, waar we nu staan en wat de volgende stappen zijn. Ook heeft de raad aan kunnen geven welke onderwerpen belangrijk zijn voor de gemeente en terug moeten komen in de onderzoek agenda – die nu voor ligt. Verder kreeg de commissie E&R op 14 september een informerende presentatie over de Verstedelijkingsstrategie en hoe deze wordt beïnvloed vanuit ons eigen lokale beleid. Hier zaten ook het wijzigingsdocument en de onderzoek agenda als bijlagen bij. 4

Vervolgprocedure Nadat de ‘Onderzoek agenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ door gemeenteraden en Provinciale Staten is vastgesteld, werken wij deze gebiedsuitwerkingen, samen met de provincies Gelderland en Utrecht, in 2023 uit in programmatische keuzes en investeringen. Dit zorgt voor een goede basis voor het zogenoemde ‘ruimtelijke arrangement’ dat Gelderland en Utrecht in oktober 2023 aan het Rijk moeten aanbieden. De provincies hebben immers van het Rijk de opdracht gekregen een “ruimtelijke puzzel” te maken: de opgaven voor wonen, natuur, energie, landbouw en economie per gebied in samenhang in kaart brengen. De Verstedelijkingsstrategie2 in het algemeen en de gebiedsuitwerkingen in het bijzonder bieden genoeg aanknopingspunten voor de ruimtelijke puzzel in de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen en de Regio Foodvalley. We verkennen daarbij samen met provincies en ministeries welke verbinding met andere programma’s nodig is.

Bijlagen Bijlage 1: Wijzigingsdocument Verstedelijkingsconcept Arnhem Nijmegen Foodvalley (betrekking hebbend op het al eerder door gemeenteraden en Provinciale Staten vastgestelde Deel I en hoe om te gaan met vragen, moties en amendementen die tijdens de vaststelling zijn gesteld en ingediend); Bijlage 2: De ‘Onderzoek agenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-A, pagina 1-90) met daarin het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B, pagina 92-98).

2

Door het Rijk zijn de Verstedelijkingsstrategiegebieden in Nederland ‘hernoemd’ tot Novexgebieden. Dit zijn (onder andere) de voormalige gebieden met een Verstedelijkingsstrategie, waarin verschillende programma’s van Rijk samenkomen.

5