Bijlage TV VVD - 1019498 - Bijlage 2 Bijlage TV VVD - 1 Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley
Tekst van het document
zijn de verbetering van de toegankelijkheid van Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
pakken kan een toekomstbestendig Rijk van
68
Hoofdopgaven voor de gebieden langs de rivieren de uiterwaarden, de doorontwikkeling van het natuurlijke systeem met -mits de waterveiligheid
Nijmegen ontstaan. Een gebied met een sterke
Leefomgeving
dat toelaat- ook ruimte voor moerasbossen en
eigen identiteit dat van grote waarde kan zijn als
Het Rijk van Nijmegen is de regio in het klein
de ontwikkeling van de dijken als ‘gastvrije dijken’
uitloopgebied voor het aangrenzende stedelijke
met alle variatie die erbij hoort. De ondergrond
voor fietsers en wandelaars.
gebied. Daarnaast kan het Land van Maas en Waal
is opgebouwd uit het stuwwallencomplex, het
een poortfunctie vervullen naar het Land van
rivierensysteem en de rug van rivierduinen die van
Bij de gradiëntbossen, de bos- en landgoedzone
Cuijk, Limburg en Duitsland. Tot slot sluit het Rijk
de Hatertse en Overasseltse Vennen via Wijchen
tussen Nijmegen en Groesbeek, en de omgeving
van Nijmegen in noordelijke richting aan op de
naar Bergharen loopt. Ook in het watersysteem
van de Hatertse en de Overasseltse Vennen,
Overbetuwe. Daarmee heeft het Rijk van Nijmegen
zijn alle watertypen vertegenwoordigd, van de
ligt het accent op het behoud van de bossen en
Rijk van Nijmegen Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
69
maatregelen ter bevordering van de biodiversiteit
de Hatertse en Overasseltse Vennen en de
en vermindering van verdroging (verdamping).
Maasuiterwaarden. Een referentie voor deze
bedrijvigheid met zonne-energie op daken en
verbindende landschappen is de Ooijpolder die
ontwikkeling van ecologische kwaliteiten;
De rug met rivierduinen rond Wijchen,
een schakel vormt tussen de gradiëntbossen
• Verstedelijking; Nijmegen-West heeft een
Beuningen en Druten is specifiek voor het
van Berg en Dal en de Waaluiterwaarden. Op de
belangrijke woningbouwopgave. Door natuur-
groenblauwe raamwerk. Daar wordt ingezet op
stuwwal en in de Ooijpolder (oostflank) zetten we
inclusieve verstedelijking kan Nijmegen-West
de doorontwikkeling van het kleinschalige en
in op groenblauwe structuren en in een regionaal
uitgroeien tot één van de verbindende schakels
besloten landschap. Investeringen in het netwerk
fietsnetwerk.
in het groenblauwe raamwerk; • Dijkversterking; integrale aanpak van de
van recreatieve paden en groenelementen maken dit gebied nog aantrekkelijker voor bewoners uit
In het raamwerk is ook een aantal groenblauwe
dijkversterkingen samen met natuurontwikkeling
de directe omgeving. Daarbinnen blijft ruimte
verbindingen opgenomen met de westflank van
en de ontwikkeling van een recreatief netwerk.
voor landbouwbedrijven (met korte kringlopen
Nijmegen, onder andere via het Lierdal en de zone
met de omringende woongebieden) en landelijke
tussen Nijmegen en Malden. Zij versterken de
Mobiliteit
woonvormen.
samenhang tussen het stedelijke gebied en het
Het Rijk van Nijmegen is primair sterk gericht op
groenblauwe raamwerk en geven het westelijke
de steden Nijmegen en Arnhem als werkgebied
Robuuste natuurzones langs de weteringen
deel een grotere betekenis als uitloopgebied. Dit
en als voorzieningencentrum. Daarnaast is er een
en de landschappelijke schakels zorgen voor
draagt bij aan de spreiding van de recreatieve
aanzienlijke in- en uitstroom in alle richtingen via
meer groenblauwe kwaliteiten aan de zuid- en
druk.
de A50, A73, N322 en de spoorverbindingen. Het wegennet loopt vast en het aanbod van HOV, fiets
westzijde van dit deelgebied. De natuurzones met waterbergingsgebieden maken de weteringen
Voor de versterking van de leefomgeving zijn in het
en mobiliteitshubs is nog niet voldoende op orde.
beter opgewassen tegen de toekomstige extremen
Rijk van Nijmegen koppelkansen met:
Gezien de aard van de knelpunten in dit gebied
van het klimaat, zowel in perioden met hevige
• De landbouwtransitie; de ontwikkeling
met kleinere kernen rond Nijmegen zal verder
van combinaties van landbouwteelten
onderzocht worden welke mogelijkheden er zijn
buien als extreme droogte.
met weidevogelbeheer en waterberging
om het aanbod voor de fiets en het OV tussen
In het Rijk van Nijmegen ontwikkelen we
in de komgebieden, de ontwikkeling van
de kernen en de nabijgelegen stad te verbeteren,
verbindende landschappen tussen de
kleinschalig voedsellandschap met houtwallen,
het OV aanbod meer te ontvlechten van het
gradiëntbossen en de uiterwaarden van de
boomgaarden en voedselbossen op de
autonetwerk en de resterende autopendel van
Waal of de Maas. Het gaat om de omgeving van
oeverwallen en overgangen naar de stuwwal;
de kernen naar de grote stad op te vangen aan
• De energietransitie; langs de A73/A50 en N322
de randen van de stad. Goede openbaar vervoer-
de Mookerplassen als verbinding tussen de
70
• De logistieke ontwikkeling; combinaties van
Mookerheide en de uiterwaarden van de Waal
zijn combinaties mogelijk van windenergie en de
en fietsverbindingen vanuit de regiokernen
en de omgeving van de oude Maasmeanders
ontwikkeling van de robuuste natuurzones langs
naar Nijmegen maar ook tussen de regiokernen
als verbinding tussen de gradiëntbossen van
de weteringen;
onderling zijn van belang voor een goede
bereikbaarheid en een transitie naar schone en
bijvoorbeeld goede fietsverbindingen naar
Het versnellen en de frequentieverhoging op
slimme mobiliteit.
bestaande stations zoals station Wijchen
de Maaslijn geven de stations Mook-Molenhoek
verkennen (incl. verkenning haalbaarheid
en Cuijk extra potentie als overstaplocatie voor
Onderzocht wordt in hoeverre een uitrol/
ongelijkvloers maken kruisingen spoor in beeld
het afvangen van autoverkeer (met bestemming
verbetering van het HOV-netwerk (inclusief
brengen).
Nijmegen) van de A73 en de stromen vanuit de Kop van Noord-Limburg. Hiervoor is afstemming
mobiliteitshubs) mogelijk is en een oplossing vormt. Daarbij denken we aan de Rijksweg Heumen
Voor de regionale bereikbaarheid zal verder
en samenwerking nodig om kansen te verkennen.
(incl. verkenning kansen mobiliteitshub bij
worden onderzocht of de capaciteit van de
Onderzocht wordt of ongelijkvloerse (spoor)
Malden), de corridor Beuningen (incl. verkenning
spoorwegverbindingen voldoende is en waar
kruisingen (o.a. in Wijchen) een oplossing kunnen
P&R/Hub; verkenning ontsluiting Ewijk) en Druten
uitbreiding nodig is, welke versterkingen van
vormen voor verbetering van bereikbaarheid. Het
(incl. Hub in voorbereiding), de oostflank richting
stationslocaties nodig zijn, waar bestaande
mogelijk uitbreiden van capaciteit knooppunt
Groesbeek en Duitsland (incl. onderzoek behoefte
stations vaker bediend kunnen worden, en hoe
Neerbosch A73 zal onderzocht moeten worden.
en haalbaarheid mobiliteitshub voor verkeer vanuit
stadsrandhubs hieraan een bijdrage kunnen
Verbreding van de Maas en Waalweg (N322)
o.a. Duitsland), en een gebiedsaanpak Wijchen
leveren. Bijvoorbeeld een vergroting van de
richting Druten is verkend en er wordt gekeken
westzijde. Een samenhangende aanpak op deze
capaciteit (frequentieverhoging intercity’s en/
naar de financieringsmogelijkheden.
corridors is nodig om autoverkeer succesvol af te
of sprinters) tussen Nijmegen en Den Bosch
vangen, te sturen op parkeerbeleid, en het gebruik
(Eindhoven) is een kans om bij te dragen aan het
Economie
van OV en fiets te stimuleren.
oplossen van het knelpunt op de A50 door meer
De werkgelegenheid in de regio kent een
mensen uit de auto en in het openbaar vervoer
tweedeling. Enerzijds is de werkgelegenheid lokaal
In de regio wordt al werk gemaakt van
te krijgen. Het onderzoeken van de potentie van
en kleinschalig van aard. Het gaat dan om vooral
hoogwaardige fietspaden (bijvoorbeeld tussen
de carpoolplaats Wijchen als mobiliteitshub
centrumvoorzieningen en lokale dienstverlening.
Mook en Nijmegen), maar ook hier wordt
hangt hiermee samen (met focus op westzijde
Anderzijds zijn er grotere bedrijventerreinen
onderzocht welke verdere uitrol gerealiseerd kan
Wijchen waar wegen onder druk staan). De
zoals bedrijventerrein Bijsterhuizen met een
worden. Daarbij denken we aan een fietsverbinding
enkelsporige brug bij Ravenstein zal daarbij een
bovenlokaal en landelijk karakter.
Wijchen-Oss (doortrekken route, kwaliteit
van de knelpunten zijn. Het is raadzaam dit in
op orde brengen; pre-verkenning afgerond).
samenhang met het MIRT-onderzoek snelweg A50
In het westelijk deel van het Rijk van Nijmegen
Een hoogwaardige fietsroute Malden richting
en aanvullende programmatische maatregelen
speelt de agrarische sector een grotere rol in
Nijmegen langs het Maas-Waalkanaal (verkennen).
te onderzoeken. Naast infrastructurele
ieder geval qua ruimtebeslag. We kijken naar de
Versterken van het hoogwaardig fietsnetwerk
mobiliteitsmaatregelen, is ook inzet op
mogelijkheden voor een vitale landbouwsector.
tussen Nijmegen, Beuningen en Wijchen.
bijvoorbeeld werkgeversaanpak, slimme logistiek
Daarnaast kent het Rijk van Nijmegen een sterke
Hoogwaardige fietsroutes richting Groesbeek
en spits mijden nodig.
focus op de stad Nijmegen met zijn campussen
en de Ooijpolder (oostflank) verkennen. En
71
en zijn ziekenhuizen (Radboud en CWZ). De
het Rijk van Nijmegen.
onderzoeksgebieden (zie onderzoeksagenda), maar ook daarbuiten voor de lokale behoefte,
bedrijvigheid is voornamelijk organisch gegroeid en kent een grote diversiteit zowel in omvang als in
Wonen
onderzocht waar de woningbouwaantallen na 2030
soort en duurzaamheid.
Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door een
het beste gerealiseerd kunnen worden.
woningmarkt die in grote lijnen aanvullend is Naar de toekomst toe ligt er een
op stedelijk wonen in de stad Nijmegen. De
Zoals in de huidige woondeal verwoord, is
onderzoeksopgave om te bezien of er een match
woonmilieus in de dorpen van het ommeland zijn
betaalbaarheid een absolute voorwaarde voor
is tussen het arbeidspotentieel en het huidige
kleinschaliger en kennen een lagere dichtheid.
extra woningbouw. De woondealdoelstelling is om
aanbod aan werkgelegenheid. Een onderzoek
Rust, ruimte en natuur zijn volop aanwezig in
gemiddeld 50% betaalbaar te bouwen. Nijmegen
naar het gewenste economische profiel kan de
het Rijk van Nijmegen en maken het tot een
heeft als doelstelling om 65% betaalbaar te
koers bepalen van eventuele uitbreidingen of
geliefde plek om te wonen. De leefbaarheid in de
bouwen (30% sociale huur, 15% middeldure
transformaties.
bestaande kernen staat onder druk, voorzieningen
huur en 20% middeldure koop). In de overige
verdwijnen en ook het verenigingsleven heeft het
gemeenten in het Rijk van Nijmegen is het doel
De GMR zet in op een transitie naar een circulaire
lastig. Woningbouw biedt kansen om de kernen
gemiddeld 50% betaalbaar. Daarbij ligt de
economie. Er ligt een onderzoeksvraag hoe we het
vitaal te houden en de leefbaarheid op peil te
opgave voor een groot deel in het goedkope en
bestaande bedrijfsvastgoed hierin mee kunnen
houden. Verdichten, transformatie, en mogelijk
middeldure koopsegment. In het hele Rijk van
nemen en wat er nodig in om dit geschikt te
gestapelde bouw kunnen daarbij helpen mits het
Nijmegen is toevoeging van sociale huur van
maken voor verduurzaming en circulariteit. Denk
behoud van identiteit daarbij geborgd wordt.
belang. Enerzijds voor groei van de voorraad, anderzijds voor transformatie van de bestaande
daarbij aan het geschikt maken van de daken voor
72
zonne-energie maar ook aan het inpassen van
De woondealopgave is om tussen 2020 en 2040
voorraad. Het Rijksdoel is om naar 30% sociale
bedrijven die zich bezighouden met recyclen. Maar
50.000 tot 60.000 woningen te bouwen in de
huurvoorraad toe te werken. Richting nieuwe
ook de landbouwtransitie zoals genoemd in de
Groene Metropoolregio, waarvan 35.000 tot 2030.
Woondeal en de (prestatie)afspraken met
provinciale kadernota Agrifood kan hier een plek
Voor Rijk van Nijmegen is de opgave tot 2030 zo’n
het Rijk, zullen ook afspraken volgen over de
krijgen.
6.000 woningen (exclusief studentenhuisvesting).
betaalbaarheid. Streven is om met elkaar vast te
Voor de periode tussen 2020 en 2040 betekent
stellen wat betaalbaar bouwen is.
Een andere onderzoeksvraag richt zich op
de woondealdoelstelling een toevoeging van
de kansen van waterstof in dit gebied. Welke
8.000 tot 10.000 woningen. De planvoorraad
Aanzet voor oplossingsrichtingen inclusief
mogelijkheden biedt waterstof voor transport over
is kwantitatief tot 2030 redelijk op orde in het
maatregelen en fasering (indien bekend) met
weg en water, maar ook als groen alternatief voor
Rijk van Nijmegen. Veel plannen zijn echter nog
bijbehorende onderzoeksagenda
aardgas en olie. De komst van waterstofstations
zacht en dienen nader geconcretiseerd te worden.
De korte termijn is gericht op het verder
kan een enorme impuls zijn voor de vergroening
Daarnaast wordt vanuit de ontwerpprincipes, de
verkennen van onderstaande onderzoeksvragen,
afhankelijkheden en oplossingsrichtingen.
2. Om een sprong te maken naar een circulaire
Onderzoeksgebieden
Daarbij richten we ons ook op een viertal
economie onderzoeken we de mogelijkheden van
In het gebied Rijk van Nijmegen en Nijmegen-West
onderzoeksgebieden, waar meerdere
transitie van zowel industrie als landbouw. Het
onderscheiden we een viertal onderzoeksgebieden
opgaven vanuit de bouwstenen uit de
geschikt maken van daken voor zonne-energie,
waar we als eerste mee aan de slag willen gaan.
Verstedelijkingsstrategie samen komen en een
toepassing van waterstof en circulaire landbouw
Dit zijn Wijchen-West, de zone tussen Beuningen
urgentie is om koers te bepalen. Ook zal de
zouden daarbij de eerste onderzoeksrichtingen
en Weurt/Nijmegen, de Kanaalzone in Nijmegen
bereidheid tot samenwerking en vervolgens het
kunnen zijn. Daarnaast dient onderzoek plaats te
en Heumen, en de stationsomgeving Nijmegen
opzetten van deze samenwerking meer vorm
vinden naar de match tussen arbeidspotentieel en
Centraal (zie figuur 1). In deze onderzoeksgebieden
moeten krijgen.
aanbod en de sturingsmechanismen daarbij.
komen meerdere bouwstenen uit de Verstedelijkingsstrategie bij elkaar en is ook een
1. Voor wat betreft de regionale bereikbaarheid
3. Omwille van het voor de doelgroep
wordt onderzocht waar de capaciteit van wegen
bereikbaar maken van betaalbare woningbouw
en spoorverbindingen vergroot kan worden. Voor
is het raadzaam om onderzoek te doen naar de
het spoor denken we aan uitbreiding van de
financiering ervan op korte en lange termijn.
verbinding en verbreding van het spoor richting
Daarnaast verkennen we de kansen voor inbreiding
Den Bosch (Eindhoven) bij de brug over de Maas
en verdichten rondom OV-knooppunten en centra
bij Ravenstein. Daarbij kan mogelijk worden
van kernen waarbij een groene en ontspannen
aangesloten bij het MIRT-onderzoek A50. Voor
leefomgeving de basis is. We wegen inbreiden
de wegen kijken we naar de capaciteit van de
versus uitbreiden af en brengen samenhang in de
A50, het mogelijk uitbreiden van capaciteit
nieuwe locaties in tijd en investering.
urgentie om koers te bepalen.
knooppunt Neerbosch (A73), verbreding van de N322 (onderzoek afgerond) en de Rijksweg
4. We onderzoeken waar de mogelijkheden liggen
Heumen. Verder dient te worden onderzocht hoe
om de bestaande natuurgebieden en losse
het (H)OV en de fiets (inclusief mobiliteitshubs)
elementen met elkaar te verbinden om zodoende
een prominentere plaats kunnen krijgen in de
de biodiversiteit te vergroten en de druk op de
mobiliteit. Dit geldt zowel voor de verbindingen
kwetsbare gebieden te verminderen. Daarnaast
tussen de regiogemeenten onderling als voor
onderzoeken we op welke wijze we het landschap
de verbinding met de stad. We denken aan een
kunnen versterken waardoor het een groene
integrale aanpak op de corridors Nijmegen-
ruimte wordt die bijdraagt aan de leefbaarheid
Beuningen/Druten, Nijmegen-Wijchen (Oss) en
van de bestaande en de nieuwe inwoners. Daarbij
gebiedsaanpak Wijchen westzijde, de oostflank
zoeken we naar synergie tussen de ruimteclaims
(Groesbeek/Duitsland), en de zuidflank (Nijmegen-
vanuit de diverse sectoren waardoor er een
Heumen (Mook).
samenhangende duurzame leefomgeving ontstaat.
Figuur 1: onderzoeksgebieden in het Rijk van Nijmegen
73
Wijchen-West
Kanaalzone Nijmegen en Malden
functies ontwikkeld. Rondom het station komen
In het gebied aan de westzijde van Wijchen
Zowel in Nijmegen als Heumen spelen er veel
nieuwe woningen om tegemoet te komen aan de
komt een aantal vraagstukken bij elkaar. Qua
ontwikkelingen langs het kanaal. In Heumen wordt
woningnood. Het Stationsgebied Nijmegen wordt
mobiliteit gaat het dan om de capaciteit van de
in de kern gebouwd aan het kanaal, maar wordt
ook groener en duurzamer.
A50, een mogelijke verhoging van capaciteit en
ook de groene functie van het kanaal versterkt en
verdubbeling van het spoor richting Eindhoven,
de zone tussen de Malden en Nijmegen versterkt
(snel)fietsverbindingen, een mogelijke OV/HUB
als groengebied en voor de landbouwtransitie.
functie voor Nijmegen en de (on)bereikbaarheid
Ook zijn er kansen voor de energietransitie. Op
van het centrum vanwege de doorkruising
het gebied van mobiliteit wordt er gezocht naar
van het spoor. Verder speelt in dit gebied een
een regionale Hub en worden fiets en HOV-functie
woningbouwopgave (Wijchen-West) en grenst er
versterkt. De Kanaalzone biedt in Nijmegen naast
natuur aan de randen van het gebied. Al met al
een flinke toevoeging aan de woningvoorraad ook
een gebied waar een aantal opgaven bij elkaar
kansen om een stap te zetten naar meer vitaal
komt, maar waar ook nadrukkelijk kansen liggen.
en verbonden Nijmegen-West. Naast de nieuwe plekken voor woningbouw, versterken we de
Zone tussen Beuningen, Nijmegen-Weurt en
wijken rondom het kanaal met voorzieningen en
Wijchen
werkfuncties. In combinatie met het versterken
We gaan de stad en dorpen verdichten en het
van de groenblauwe structuren langs het kanaal
ruimtegebruik intensiveren. De kwaliteit van de
en de zone tussen Heumen en Nijmegen liggen
groenblauwe structuren en groengebieden wordt
hier kansen om de bouwstenen/opgaven uit de
hierdoor steeds belangrijker voor bewoners. Door
Verstedelijkingsstrategie te verzilveren.
het natuurlijk systeem robuuster in deze zone
74
(van oeverwallen, komkleigebied en uiterwaarden)
Nijmegen Stationsgebied
te maken kunnen we de negatieve effecten van
De komende jaren wordt het Nijmeegse
klimaatverandering minimaliseren. Samenwerking
stationsgebied vernieuwd. Het station vervult een
tussen de gemeenten Wijchen, Beuningen
regionale functie. Het Rijk, provincie Gelderland,
en Nijmegen kan in de zone leiden tot een
gemeente Nijmegen en NS investeren samen in
aantrekkelijk landschapspark en biedt bewoners
Stationsgebied Nijmegen om het om te vormen
een aantrekkelijk uitloopgebied. Ook biedt dit
tot een aantrekkelijke plek waar reizen, wonen,
landschapspark ruimte voor biodiversiteit in
werken, winkelen en recreëren samenkomen. Aan
combinatie met energieopwekking en kunnen we
de westzijde komt een nieuwe entree en wordt een
de gevolgen van de klimaatverandering opvangen
nieuw gebied met woningen en maatschappelijke
(waterberging).
Rijk van Nijmegen Leefomgeving
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
75
Rijk van Nijmegen Mobiliteit
76
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Rijk van Nijmegen Economie
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
77
Rijk van Nijmegen Wonen
78
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
79
Veluwe
Provincie Gelderland, Waterschappen, gemeenten Arnhem, Barneveld, Ede, Renkum, Rheden, Rozendaal, Wageningen Positionering van de Veluwe in de Groene
een toenemende recreatieve belasting treedt
De gebiedsuitwerking Veluwe heeft een belangrijke
Metropool
een verschraling op. Ook is er een ruimtelijke
rol om het ‘meer landschap’ van onze ambitie
De Veluwe is met haar rijke natuur en
druk door ruimteclaims voor woningbouw,
‘meer landschap, meer stad’, te realiseren. We
variatie aan landschappen van onschatbare
bedrijfslocaties, verkeer en vervoer en
zullen daarom woon- en werklocaties grotendeels
strategische (inter-)nationale waarde. De
(grootschalige) energieopwekking en waterwinning.
in andere deelgebieden moeten realiseren.
Veluwe is het grootste Natura2000-gebied op
We zoeken een duurzamere balans tussen ruimte
Toch is er, mede vanuit het oogpunt ‘vitale
land van Noordwest-Europa. De stuwwal is de
voor de natuur en ruimte voor de mens.
kernen’ voor woningbouw, ook een beperkte
motor voor het watersysteem met invloeden
Het behoud, beschermen en versterken van
opgave in dit deelgebied die we zo veel mogelijk
tot ver buiten de Veluwe en essentieel voor
dit landschap, deze natuurwaarden en dit
binnenstedelijk, circulair, klimaatadaptief en groen
onze drinkwatervoorziening en nationale
watersysteem is een van de hoofddoelen uit het
realiseren. Economisch focussen we op versterking
drinkwaterreserve.
verstedelijkingsconcept. Een robuust ecologisch
van de toeristisch-recreatieve sector, met name in
systeem is randvoorwaardelijk voor een gezonde
de randen, maar ook de ontwikkelingskansen van
en welvarende samenleving.
de landbouwtransitie nemen we mee.
en vormt de contramal voor de toenemende
Binnen het Natura 2000-gebied staat behoud en
Integrale onderzoeksvraag
verstedelijking door bevolkingsgroei en
versterking en uitbreiding van de natuur voorop.
Hoe kunnen we de natuur (ecologie en hydrologie)
woningbouw.
In een ruime zone daaromheen is ruimte voor
herstellen en versterken en gelijktijdig de
passende, gemengde ontwikkelingen. In die zone
demografische en economische groei faciliteren
De afwisseling van bos, heide, beken en sprengen,
vinden we de meeste kernen, landgoederen,
en de vitaliteit van kernen versterken? Waar
landgoederen en het rivierengebied levert een
uiterwaarden en landbouwgebied.
kunnen we dit combineren met versterking van
De Veluwe is het “groen” in onze Groene Metropool. Zij is de “groene long” van de regio
landschap, economie en cultuurhistorie? Hoe
landschap op waarin veel inwoners en bezoekers
80
zich kunnen ontspannen. Naast de intrinsieke
Een goede afstemming met aangrenzende
kan de landbouwtransitie en de transformatie
groenblauwe natuurwaarden en haar bijdrage
deelgebieden uit de Verstedelijkingsstrategie,
van verblijfsrecreatie hierin benut worden?
aan het klimaatsysteem (o.a. CO2-opname, O2-
waaronder Liemers, Foodvalley en Arnhem-Oost is
Hoe vergroten we de groene verbindingen
productie, zuivering, verkoeling) heeft de Veluwe
daarom noodzakelijk. Hetzelfde geldt voor onder
met (recreatief) groen buiten de Veluwe? En
een grote toeristisch-recreatieve waarde.
andere de gemeenten Apeldoorn en Harderwijk,
hoe financieren we deze ambitie? Dit zijn de
waar ook opgaven zijn voor woningbouw. We willen
onderzoeksvragen waar het in dit deelgebied om
Maar de Veluwe gaat achteruit! Door onder andere
de groenblauwe waarden van de Veluwe door laten
draait.
milieudeposities, verdroging, versnippering en
lopen tot tussen en zelfs in onze kernen.
Veluwe
Integrale kaart
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
81
Hoofdopgaven met onderliggende opgaven
voorkeur via verdichting en nabij OV-punten wat leidt
ruimtelijke beperkingen voor maatregelen voor de
tot ingewikkelde ontwerpopgaven. Hoe verdichten
energietransitie vanwege natuurbescherming en
Leefomgeving
we woonwijken zonder het karakter van onze kernen
strategische drinkwatervoorzieningen (inclusief
Wil de Veluwe de groene long van de metropool
aan te tasten en hoe doen we dat betaalbaar, klimaat-
Aanvullende Strategische Voorraad).
blijven, dan is beheer, herstel en uitbreiding van
adaptief, groen en circulair? Aanzet voor oplossingsrichtingen, maatregelen
natuur en hydrologie randvoorwaardelijk. We
en de onderzoeksagenda
willen vanuit de Verstedelijkingsstrategie daar
Mobiliteit
een integrerende bijdrage aan leveren, vanuit
Verminderen van vervuiling/deposities,
de balans tussen groen en groei. Denk daarbij
verkeersoverlast en veiligheidsrisico’s van
1. Robuust systeemherstel van de Veluwe
aan recreatiezonering in het natuurgebied en
automobiliteit door recreanten en forenzen is nodig
Een natuurlijker watersysteem en natuurherstel
daarbuiten, natuurontwikkeling, tegengaan
voor de leefbaarheid in deze regio en is goed voor
is noodzakelijk om effecten van stikstofdepositie,
van verdroging en stikstof-maatregelen. Ook
de natuur. Bij voorkeur komt zowel de toerist als
klimaatverandering en de achteruitgang van
willen we aan de randen van de Veluwe nieuwe
lokale ommetjesmaker zonder auto naar de Veluwe,
de biodiversiteit tegen te gaan. Daarom geven
mogelijkheden ontwikkelen voor dag- en
maar we willen ook overstappen (transfers) van auto
we een impuls aan natuurontwikkeling op de
verblijfsrecreatie om daarmee de druk op de
naar fiets mogelijk maken. Dit voorzien we vooral
Veluwe. In verschillende herstelprogramma’s
Veluwe zelf te verminderen. We integreren dat
aan de randen/ontvangstplekken van de Veluwe.
werken we al aan het herstel van het Natura2000
waar mogelijk met de transitie van de landbouw,
Daarbij dragen strategisch gelegen ontvangstlocaties
gebied ’de Veluwe’, bijvoorbeeld in de uitvoering
stimulering van de recreatieve economie en
(goede ov-parkeer- en overige voorzieningen) bij aan
van recreatiezonering. Ook in het Nationaal
klimaatadaptatie. In het verlengde daarvan is
spreiding van bezoekers in het gebied. Voor het lokale
Programma Landelijk Gebied en in de Gelderse
‘meer landschap’ buiten het deelgebied Veluwe
woon-werk verkeer stimuleren we slimme en schone
Maatregelen Stikstof wordt gewerkt aan het
ook noodzakelijk. Zo spreiden we de recreatie.
mobiliteit; fiets en openbaar vervoer.
versterken van de natuur op en rondom Veluwe.
Wonen
Economie
Stikstof hebben we een goed beeld welke
We gaan verspreid over meerdere kernen, zoveel
We willen de recreatieve economie waar nodig
maatregelen nodig zijn om de negatieve effecten
mogelijk nabij OV-knooppunten, ongeveer 3.000
revitaliseren en waar mogelijk versterken. We
van stikstof te beperken, zowel op de Veluwe zelf
woningen toevoegen tot 2040. Veel kernen lopen
stimuleren de landbouwtransitie met multifunctioneel
als op de flanken ervan (de overgangsgebieden).
tegen ruimtelijke grenzen aan (natuurgebieden,
landgebruik, innovatie, kortere keten en nieuwe
Denk bijvoorbeeld aan robuust systeemherstel
uiterwaarden), liggen in landschappelijk
duurzame verdienmodellen. De toekomst van
(natuur en water) in en nabij beekdalen, zoals
waardevolle gebieden en willen niet aan elkaar
intensieve landbouw en zwaardere industrie aan
het versterken van het Renkums beekdal en
groeien (groene vingers behouden). Ook hebben
de randen van de Veluwe moet afgewogen worden
tegengaan van verdamping in het infiltratiegebied.
we de opgave om de brede vitaliteit van kleinere
ten opzichte (versterking van) natuur, hydrologie
We onderzoeken hoe we deze maatregelen
kernen te behouden. We realiseren woningen bij
en recreatie. In en rond de Veluwe zijn er veel
gerealiseerd krijgen en wat voor samenwerkings-
Dankzij de verkenning van Gelderse Maatregelen
82
en financieringsconstructies daarbij passen, waar
3. Spreiden en kanaliseren van de recreatie op de
de natuur, voorkomen we het aaneengroeien van
mogelijk geïntegreerd met de maatregelen voor
Veluwe
kernen en helpen we klimaatadaptatie. We zien
‘meer landschap;’ en ‘dagelijks groen’ in de directe
Ook recreatie en toerisme heeft haar weerslag
uitdrukkelijk kansen bestaande landgoederen en
leefomgeving.
op de kwaliteit van de natuur op de Veluwe. De
uiterwaarden te versterken en te ontsluiten en
natuur lijdt onder het intensieve gebruik. De
betrekken daarom het Geldersch Arcadië Pact bij
2. Meer landschap
recreatiezonering is een stap in de goede richting.
deze ontwikkeling.
In een ruime schil rond de Veluwe zoeken we
Hierin zijn gebieden aangewezen waar intensiever
grote gebieden waar we een deel van het extra
gerecreëerd kan worden en gebieden waar de
5. Infrastructuur en toeristisch-recreatieve
uitloopgebied uit het verstedelijkingsconcept
natuur dit gebruik niet of in mindere mate toelaat.
toegangspoorten
kunnen realiseren. Het doel is om de Veluwe
Ongeveer 75% recreanten op de Veluwe zijn
Een netwerk van grote en kleine toeristisch-
als toeristisch-recreatief concept uit te breiden
inwoners van het gebied. Meer landschap aan
recreatieve toegangspoorten naar de Veluwe
en daarmee de recreatieve druk te spreiden.
de randen van de Veluwe draagt ook bij aan het
en het rivierengebied is wenselijk als stimulans
In de gehele verstedelijkingstrategie zoeken
spreiden van de gebruikers.
voor schone en slimme mobiliteit. Deze
we 5.000 hectare. In deze gebieden willen we
Naast het toevoegen van nieuw landschap,
toegangspoorten liggen primair op bestaande
natuur- en landschapswaarden toevoegen met
onderzoeken we ook hoe we recreanten
OV-knooppunten. We onderzoeken binnen de
behoud van onder andere een natuur-inclusieve
kunnen spreiden over de groene metropool. We
samenwerking van Veluweop1 wat nodig is om dit
landbouwfunctie. We gaan onderzoek doen
onderzoeken welke ‘groene verbindingen’ met
te realiseren.
naar de ontwikkelingskansen in deze gebieden
gebieden buiten de Veluwe waardevol zijn en hoe
De toegangspoorten concentreren toeristen
voor verblijfsrecreatie, natuur, landbouw en
deze helpen de groeiende recreatieve druk te
op wenselijke locaties, bieden een makkelijke
landbouwtransitie, hydrologie en klimaatadaptatie,
spreiden. Denk daarbij aan verbinding met Park
autovrije toegang tot de Veluwe en waterrecreatie,
landschap, cultuur, erfgoed en economie. We
Lingezegen, water- rivierrecreatie in de Liemers
leveren kansen op voor de middenstand en
denken daarbij, binnen het deelgebied Veluwe,
of de parkontwikkeling in het Binnenveld in de
kunnen dienen als mobiliteitshub voor overstap op
aan het gebied Otterlo-Wekerom-Harskamp,
Foodvalley.
fiets of OV. We denken daarbij aan Ede, Arnhem en Rheden, omdat deze stations op fiets- of
het Rivierklimaatpark, de Havikerwaard en het versterken van recreatie aan de Rijn en IJssel.
4. Dagelijks groen
loopafstand liggen van belangrijke toeristische
Transities en investeringen in de schil rond de
Nabij, tussen en in onze kernen zoeken
trekpleisters: de Ginkelse Heide, Nationaal Park
Veluwe hebben prioriteit vanwege de directe
we lokale kansen voor groene, blauwe en
de Hoge Veluwe, Burgers’ Zoo, Openluchtmuseum,
positieve impact op de natuurkwaliteit. Deze
landschapsontwikkeling. Door toevoeging van
de Posbank en het Gelders Arcadië. Kleinere
investeringen hebben een hoog maatschappelijk
nieuw dag-recreatief groen bieden we alternatieve
toegangspoorten, zoals (overige) sprinter-stations,
rendement en geven een krachtige boost aan de
ommetjes en honden uitlaat-gebieden voor
moeten vooral een gemakkelijke autovrije toegang
Groene Groei.
bewoners. Daarmee verminderen we de druk op
bieden voor dag- of verblijfsrecreatie.
83
We onderzoeken welke recreanten en toeristen nu
deelgebied. Het doel is om te komen tot een plan
van de verblijfsrecreatie en de groenblauwe
(met de auto) naar de Veluwe reizen en vanaf waar
voor deze industrie voor korte en lange termijn.
dooradering van het landschap zijn tot op heden
(mobiliteitsgedrag van onze bezoekers). Op basis
Denk aan verplaatsing, verduurzaming, effect-
per definitie financieel onrendabel, mede doordat
hiervan verkennen we waar versterking van OV,
mitigatie, herbestemming. Regio-overstijgend
de maatschappelijke baten van het Veluwemassief
fiets – of wandelinfrastructuur nodig is om deze
willen we alternatieven voor de warmte- en
lastig kwantificeerbaar zijn en de grenzen van
toegangspoorten goed te laten functioneren.
energietransitie onderzoeken, bijvoorbeeld
het deelgebied en van de regio overstijgen. In de
aquathermie.
huidige context is de financiële “verdiencapaciteit” van het Veluws ecologisch systeem zeer beperkt.
Ook onderzoeken we de opgave voor de N224 tussen Ede en Arnhem. De
8. Verkenning opties Integrale
woningbouwontwikkelingen in Ede en groei van
Gebiedsontwikkeling
Het geringe aantal nieuwbouwwoningen
de regio leiden tot extra recreatief en woon-werk
In het deelgebied Veluwe (en daarbuiten) lopen
in het gebied biedt via opbrengsten
verkeer. We onderzoeken of we maatregelen
verschillende programma’s (Nationaal Programma
uit de grondexploitatie nauwelijks
moeten treffen op deze weg.
Landelijk Gebied, GMS-Stikstofmaatregelen,
dekkingsmogelijkheden voor de benodigde
Natura2000, Veluweop1, Vitale Vakantieparken,
investeringen in “groen/blauw”. Zelfs op regionaal
6. Praktische hulp bij verdichting in kleinere
RES, etc.). We streven naar een integrale
niveau biedt de compensabele onrendabele top
kernen
gebiedsontwikkeling en onderzoeken de meest
op de woningbouw onvoldoende dekking voor deze
We kiezen in eerste instantie voor verdichting
optimale samenwerkings- en organisatievorm.
groenblauwe investeringen.
en niet voor uitbreiding, ook in kleinere kernen.
De provincie neemt hierin het voortouw, in goede
We zoeken naar financieringsmodellen,
We maken daarom een praktische handleiding
afstemming met het Rijk.
mechanismen en instrumenten om maatschappelijke baten en lasten van
die inzicht geeft in hoe we verdichting in dorpen kunnen ontwerpen: groen, leefbaar, klimaat-
Een brede betrokkenheid van het Rijk met steun
investeringen in “groen/blauw” adequaat te
adaptief en betaalbaar. Ook laten we een advies
van o.a. BZK, IenW, LNV en EZK is essentieel,
dekken. Dit doen we niet alleen voor de Veluwe,
opstellen over hoe we ondergrond mee laten
bijvoorbeeld in de vorm van één rijksbod /
maar voor de brede Verstedelijkingsstrategie.
wegen in keuzes over woningbouwlocaties en de
regiodeal.
inrichting en het ontwerp ervan. 9. Onderzoek financieringsmodellen 7. Onderzoek naar toekomst van zware,
In onze visie op “groene groei” zijn investeringen
milieubelastende en water-intensieve industrie en
in “groen/blauw” als contramal randvoorwaardelijk
energie
voor investeringen in “rood” (woningbouw,
We gaan onderzoeken welke industrie die in het
bedrijfslocaties, etc).
deelgebied Veluwe aanwezig is zich eigenlijk slecht verhoudt tot rol en positie en kwaliteiten van het
84
Investeringen in natuurontwikkeling, transformatie
Veluwe
Leefomgeving
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
85
Veluwe Mobiliteit
86
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
Veluwe Economie
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst.
87
Veluwe Wonen
88
Deze kaart geeft een indicatieve ruimtelijke impressie van de opgaven en mogelijke oplossingsrichtingen, zoals beschreven in de tekst. Woningbouwcijfers volgens planmonitor 2022. Er is mogelijk overlap tussen de plancapaciteit en de beoogde toevoeging uit de strategie.
89
2b 90
91
Werken met de Verstedelijkingsstrategie In dit ‘Deel II-B’ van de Verstedelijkingsstrategie geven we aan wat de rol en betekenis is van de Verstedelijkingsstrategie in de samenwerking tussen de partners in de komende jaren. We beschrijven de uitgangspunten voor de afspraken die we willen maken in het verstedelijkingsakkoord. Ook gaan we in op de relatie met de gebiedsuitwerkingen en het omgevingsbeleid. Van verstedelijkingsconcept naar een strategie
van het verstedelijkingsconcept zodat ook het
lange termijn om de doelen voor een duurzame
om langjarig samen te werken
groene raamwerk versterkt wordt. Dat vraagt niet
verstedelijking in deze regio te realiseren. In
De partners vanuit de regio’s en het Rijk hebben
alleen een werkend inhoudelijk concept, maar ook
de Verstedelijkingsstrategie komen ruimtelijke
in ‘Deel 1’ hun visie op de verstedelijkingsopgave
een langjarige en stevige samenwerking tussen
keuzes op het gebied van woningbouw, economie,
vormgegeven. Het verstedelijkingsconcept ‘Meer
de partners van de Verstedelijkingsstrategie. Met
mobiliteit, landschap, energie, water en ecologie
landschap, meer stad’ beschrijft de ambitie, geeft
het verstedelijkingsakkoord maken we afspraken
bij elkaar. Het moet de integraliteit en de
(op basis van ontwerpend onderzoek) perspectief
om deze samenwerking voort te zetten en te
randvoorwaardelijke koppeling tussen de vier
aan de rol en betekenis van de regio Arnhem-
verstevigen. Daarbij blijven we programmatisch
bouwstenen (wonen, economie, leefomgeving,
Nijmegen-Foodvalley in het ‘Stedelijk Netwerk
werken aan nadere uitwerking en realisatie van de
mobiliteit) en de daarvoor benodigde
Nederland’ en bevat ontwerpprincipes voor elk van
ambities.
randvoordwaarden voor ‘Meer landschap, meer stad’ borgen.
de vier bouwstenen. Het verstedelijkingsconcept
92
beschrijft de manier waarop de regio Arnhem-
Wat is de Verstedelijkingsstrategie?
Nijmegen-Foodvalley de opgaven in samenhang
De Verstedelijkingsstrategie geeft aan waar de
Op basis van de Verstedelijkingsstrategie
met elkaar kan accommoderen. De opgave om
partners (twee regio’s, de 26 gemeenten, het
worden afspraken gemaakt over de uitvoering
100.000 woningen en bijbehorende aantallen
Rijk, de provincies Gelderland en Utrecht en de
in het verstedelijkingsakkoord (bijvoorbeeld
arbeidsplaatsen toe te voegen in onze regio tot
waterschappen) gezamenlijk met verstedelijking
investeringsafspraken). Het akkoord brengt
2040 is daarmee in te passen op een manier die
in de regio naartoe willen: het vormt de koers voor
verschillende maatschappelijke opgaven en
recht doet aan de principes en uitgangspunten
de ontwikkeling van de regio op middellange en
bijbehorende programma’s (Rijk en regio) met
elkaar in verband. Dus het moet antwoord
samenwerken via het principe van ‘éen overheid’
werklocaties Ruimte voor Economische Activiteit)
geven op: waar komen de verschillende opgaven
past binnen de context van regievoering zoals
en leefomgeving (Programma gezonde en groene
samen, welke regionale samenwerking is er
de nationale overheid die voorziet (Ruimtelijke
leefomgeving).
al en wat is nodig gezamenlijk op te pakken?
ordeningsbrief, 17 mei 2022). Rijk, provincies,
De Verstedelijkingsstrategie agendeert bij
regio(gemeenten) en waterschappen werken
De Verstedelijkingsstrategie is daarmee ook de
(sectorale) Rijks-, provinciale en regionale
namelijk gezamenlijk aan de gedeelde
basis voor de ‘ruimtelijke puzzel’ die de provincies
investeringsinstrumenten en programma’s zoals
opgaven uit de Verstedelijkingsstrategie. De
in 2023 op verzoek van het Rijk (Ruimtelijke
het MIRT), het Nationaal Programma Landelijk
Verstedelijkingsstrategie is de basis voor de
ordeningsbrief, 17 mei 2022) in samenwerking met
gebied (NPLG), de regionale Woondeals en vice
gebiedsgerichte aanpak van het Rijk in het NOVEX-
alle medeoverheden (inclusief Rijkspartijen) en
versa (vraagstukken uit deze programma’s worden
gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. In deze
private- en maatschappelijk partijen zullen gaan
geagendeerd bij de Verstedelijkingsstrategie).
gebiedsgerichte aanpak, in het NOVEX-gebied,
leggen om de verschillende doelen en opgaven
Deze meer gebiedsgerichte manier van werken
zullen ook de opgaven in het omliggende landelijke
in de leefomgeving ruimtelijk in te passen. De
en investeren wordt uitgewerkt in (een) regionale
gebied in samenhang met verstedelijkingsopgaven
strategie is dus input voor het leggen van de
investeringsagenda(’s). Partijen maken in
bekeken worden. We brengen dus verschillende
ruimtelijke puzzel op provinciaal niveau.
het kader van de Verstedelijkingsstrategie
opgaven en programma’s samen. Zo verbinden
ook afspraken over inbreng van capaciteit en
we de Verstedelijkingsstrategie ook met andere
Verstedelijkingsakkoord
procesfinanciering.
lopende programma’s, zoals op het gebied
Een onderdeel van de Verstedelijkingsstrategie is
van energie (Nationaal Programma Regionale
het sluiten van het verstedelijkingsakkoord. Het
Energiestrategieën), economie (het programma
verstedelijkingsakkoord bestaat globaal uit drie
De Verstedelijkingsstrategie waarin partijen
onderdelen, te weten: Verstedelijkingsproces 1. Afspraken over samenwerking Verstedelijkingsstrategie
Verstedelijkingsakkoord
Verstedelijkingsprogramma
Dit zijn de afspraken over de samenwerking die nodig zijn om in dit proces bij elkaar te blijven, keuzes te maken en onze inspanningen zó op elkaar af te stemmen dat we de doelen van
• Verstedelijkingsconcept
• Afspraken over samenwerking
• Langjarig
• Gebiedsuiwerkingen
• Afspraken over programmering
• Adaptief
• Werken met ...
• Overige afspraken
• Actiegericht
de Verstedelijkingsstrategie realiseren. Deze samenwerkingsafspraken zijn gebaseerd op de volgende samenwerkingsprincipes: • De Verstedelijkingsstrategie is leidend - door Rijk en regio gedeelde ambities en opgaven,
93
zoals verankerd in de Verstedelijkingsstrategie
Verstedelijkingsstrategie krijgt betekenis via
termen van maatregelen, planning, bekostiging
en in herijkingen daarvan, zijn leidend voor het
doorwerking in het omgevingsbeleid van de
en organisatie. Dat betekent ook dat het
handelen van de partners in het ruimtelijke
verschillende overheden. De samenwerking
gebiedsgericht programmeren van functies zoals
domein.
gaat uit van gelijkwaardigheid tussen partners
wonen of werken zich (onderling) ook goed moet
en democratische legitimatie. Daarmee
verhouden tot de benodigde randvoorwaarden.
• Open en gelijkwaardig - partijen werken vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid
vormt het een alliantiemodel zonder formele
samen in gelijkwaardige verhoudingen en in
beslissingsbevoegdheden of doorzettingsmacht
Afspraken over de gebiedsuitwerkingen
gedeeld eigenaarschap. De bijdragen die elke
in het ruimtelijk domein. Er wordt gewerkt vanuit
In de gebiedsuitwerkingen wordt uitgewerkt en
partij wil en kan leveren zijn bepalend in de
programmasturing: gezamenlijk wordt vanuit
getest hoe ontwerpprincipes uitpakken in vlekken
samenwerking. Partijen werken samen op basis
de Verstedelijkingsstrategie programmering,
of deelgebieden en welke randvoorwaarden
van een open agenda; standpunten zijn niet
monitoring en evt. escalatie bij knelpunten
ingevuld moeten worden. De integraal uit te
het startpunt, maar we bekijken de opgaven
vormgegeven. De uitvoering van de maatregelen
werken gebieden zijn de drie sleutelgebieden
en oplossingsrichting als een gezamenlijke
ligt bij de verantwoordelijke overheden en wordt
Spoorzone Arnhem-Oost, Nijmegen-West en
zoektocht met een open blik.
niet direct vanuit de Verstedelijkingsstrategie
Foodvalley-Zuid en de overige gebieden te weten
aangestuurd.
Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied
• Democratische legitimatie - de democratische
Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en de
legitimatie blijft gewaarborgd; besluitvorming
94
en verantwoording vinden plaats door/aan
2. Afspraken over programmering en fasering
Veluwe. Deze acht gebieden zullen ook in de
raden, Staten en Tweede Kamer. Deelnemende
van wonen/werken/voorzieningen in relatie
komende jaren met elkaar in samenhang worden
overheden organiseren zelf het mandaat in
tot bereikbaarheid en leefomgeving (het
uitgewerkt en vormen een belangrijke bouwsteen
overleggen, zodat ze namens een organisatie
verstedelijkingsprogramma)
voor het verstedelijkingsprogramma.
of samenwerkende organisaties hun bijdragen
Kern van het verstedelijkingsakkoord is de basis
kunnen inbrengen.
voor de afspraken over het realiseren van de
In gebiedsuitwerkingen komen de
• Wederzijds commitment op uitvoering - Rijk en
verstedelijking in de regio zodat een betrouwbare,
ontwerpprincipes per bouwsteen van de
regio zijn aanspreekbaar op het commitment
betaalbare en continue bouwstroom in balans met
Verstedelijkingsstrategie samen in een specifiek
aan elkaar en spreken daarvoor een
de groene leefomgeving, de duurzame mobiliteit
gebied. De rol van de gebiedsuitwerkingen is zo
interventiemodel af. Provincies en (sub)regio’s
en vitale economie wordt geborgd. De afspraken
tweeledig:
zorgen voor gezamenlijkheid in de regio. Het Rijk
over middelen voor de benodigde maatregelen,
1. De gebiedsuitwerkingen vormen de basis
zorgt voor gezamenlijkheid binnen en tussen
zullen worden opgenomen in het akkoord (waar
om de (abstracte) Verstedelijkingsstrategie
departementen.
al mogelijk) of worden later op basis van dit
en ontwerpprincipes lokaal door te vertalen;
In het kort betekent dit dat de
akkoord gemaakt. Dit betekent dat het akkoord
De gebiedsuitwerkingen zijn agenderend
Verstedelijkingsstrategie zelf geen formele
de randvoorwaarden organiseert om de doelen
voor de regionale samenwerking in de
status heeft in het omgevingsbeleid. De
van de Verstedelijkingsstrategie te realiseren in
Verstedelijkingsstrategie tussen gemeenten in de
regio en vormen een belangrijk houvast voor het
Afspraken over randvoorwaarden
lokale omgevingsbeleid;
In het verstedelijkingsprogramma worden
3. Overige afspraken
2. De gebiedsuitwerkingen brengen inhoudelijke
het verstedelijkingsconcept en de
Monitoring
vraagstukken in beeld en vormen zo ook input
gebiedsuitwerkingen specifiek gemaakt, worden
De Verstedelijkingsstrategie maken we met
voor het gesprek tussen Rijk en regio over
de verstedelijkingslocaties en benodigde
elkaar voor 20 jaar. Dat is een lange periode
samenwerking en eventuele investeringen. Ze
maatregelen in de tijd gezet en worden daaraan
waarvan we nu al weten dat er van alles gaat
vormen de gebiedsgerichte input en onderbouwing
investeringsmogelijkheden gekoppeld. De
gebeuren. Er zullen zich veranderingen voordoen
voor het verstedelijkingsprogramma met het
maatregelen die randvoorwaardelijk zijn voor de
in de economie en in de politiek, maar ook in de
Rijk (vast te stellen in BO Leefomgeving of BO
realisatie van wonen, werken en voorzieningen
woonbehoeften van inwoners, de manier waarop
MIRT) en de doorwerking naar investeringen en
worden in hun onderlinge samenhang gefaseerd.
we reizen en waarop bedrijven zich organiseren.
inzet van regio en Rijk in de komende jaren (de
Dan gaat het om duurzame mobiliteit zoals (H)OV,
Wat er precies verandert, kunnen we nu niet
uitvoeringsagenda, inclusief investeringsagenda,
om stikstof en natuur, om de integratie economie
voorspellen, maar we weten wel dát het zal
van het NOVEX-gebied).
en stad, om logistiek, om energie, enzovoort.
veranderen. Door vooraf afspraken te maken over
Ook wordt in het verstedelijkingsprogramma
hoe we om (willen) gaan met die veranderingen
De gebiedsuitwerkingen zoals ze nu voorliggen,
de aanpak vertaald naar de gefaseerde inzet
en op welke manier we dan met elkaar bijsturen,
agenderen de opgaven en kwesties die de
van instrumenten en middelen. Hierbij vindt
zijn we met elkaar in staat om op tijd te reageren.
betrokken partijen uit het deelgebied samen
ook een afweging plaats van de effectiviteit en
We monitoren met elkaar (generiek en specifiek
op willen pakken. De gebiedsuitwerkingen zijn
doelmatigheid van deze inzet. Zo kan er ofwel
in de deelgebieden) en kijken steeds naar wat er
dus geen blauwdruk, maar moeten kunnen
versnelling of een doorbraak worden bereikt
op (middel)lange termijn nodig is om integrale
inspelen op ontwikkelingen en nieuwe inzichten
ofwel eerst onderzoek of alternatieven verkend
doelen te halen. Dat gaat over de inhoud, maar
en kunnen dus in de tijd wijzigen. Dit vraagt
moeten worden. Niet alles kan op hetzelfde
ook over timing. Dat gaat over het regionale beeld
om tussentijdse bijstelling, aanscherping,
moment. Dat is complex en dus daarom
(halen we de aantallen en het tempo) en over
aanvulling en/of concretisering. Tussen de
moeten ook de rol en verantwoordelijkheden
gebiedsgerichte invulling (wat is op deze plek
verschillende gebiedsuitwerkingen kunnen
benoemd worden. Afgesproken wordt wie wat
nodig?). Alleen als we steeds vanuit die twee
snelheidsverschillen bestaan. Het borgen van
doet om gezamenlijk de opgave te realiseren.
perspectieven sturen, kunnen we komen tot een
de samenhang tussen de gebiedsuitwerkingen is
Dit vanuit m.n. ieders wettelijke taken en
aanpak die onze regio versterkt en vergroend.
onderdeel van het verstedelijkingsakkoord en het
bevoegdheden, mandaat, verantwoordelijkheid
Zo komen we ook tot de continue bouwstroom.
uitvoeringsprogramma.
en financieringsmogelijkheden. Alleen in
Natuurlijk is het geen spreadsheet planologie. Het
onderlinge samenhang kan de voorgenomen
gaat om integrale opgaven, omdat de behoefte om
verstedelijkingsopgave worden gerealiseerd.
meer woningen te realiseren in een goede kwaliteit samengaat met aanzienlijke (transformatie) opgaven in het (bestaande) stedelijk netwerk
95
zoals wateropvang, vergroening, energietransitie,
Voorbeeld van een outline van het
mobiliteit en stadsdistributie. Dit heeft ook te
verstedelijkingsakkoord
maken met adaptiviteit en veerkracht. Ook daar helpen de gebiedsuitwerkingen ons bij: deze
a. Opgave verstedelijking in regio –
brengen op subregionale schaal de opgaven en
100.000 woningen en werk – integraal,
kansen voor ontwikkeling in beeld. Vervolgens
toekomstbestendig en kwalitatief hoogwaardig
zal op lokaal gebiedsontwikkelingsniveau en
ingepast in regio – geplaatst in nationale en
projectuitwerking de afweging plaatsvinden.
regionale context b. Visie op verstedelijking regio – verwijzing
Participatie
naar verstedelijkingsconcept ‘Meer
Inwoners: Tot dusver heeft participatie als
landschap, meer stad’, vier bouwstenen, acht
het gaat om de Verstedelijkingsstrategie
gebiedsuitwerkingen
plaatsgevonden via de lokale trajecten van de omgevingsvisies. Daarnaast willen de partners binnen de Verstedelijkingsstrategie uitwerken hoe
c. Programma – fasering woningbouw en randvoorwaardelijke maatregelen d. Afspraken over maatregelen: afspraken
participatie over dit traject op regionaal niveau
over bekostiging van, onderzoek naar en/of
ondersteund kan worden. Gemeenten nemen het
het proces om tot afspraken te komen voor
voortouw bij de organisatie van burgerparticipatie
bepaalde maatregelen
op locatie- en deelgebiedsniveau.
e. Samenwerking aan verstedelijking – Werken als één overheid, samenwerkingsprincipes
Economische en maatschappelijke partners:
Jaarlijkse sturing in BO, programmatische
ontwikkelaars, mobiliteitsaanbieders en
afspraken over maatregelen, uitvoering door
landschapsbeheerders periodiek geïnformeerd
verantwoordelijke overheden, monitoring,
over de stand van zaken. Voor de komende fase
96
f. Governance Verstedelijkingsstrategie –
Tot dusver zijn partijen zoals corporaties,
escalatie
willen we nader in gesprek gaan en kijken we hoe
g. Uitvoering Verstedelijkingsstrategie:
hun rol, kennis en expertise in te zetten bij de
Programmaorganisatie, uitvoering
(uitvoering van de) Verstedelijkingsstrategie (o.a.
gebiedsuitwerkingen, overheden verankeren zelf
bij financieringsmogelijkheden).
in beleidsdocumenten als omgevingsvisies
97
98