Bijlage beantw. TV PR/GL - Concept raadsvoorstel Diftar

Bestuurlijk voorstel gemeenteraad CONCEPT Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

23 september 2024 Yvette Marijnissen 1178456 Caroline Folmer Gemeenteraad Rhenen Openbaar Voorstel scenario’s:  verminderen restafval en  optimalisatie Afvalbrengstation

Voorstel De raad besluit: 1. voor de afvalinzameling scenario 2, ‘Diftar’ (betalen voor de hoeveelheid restafval) in te voeren:  de afvalinzameling blijft, op de luiercontainers na, hetzelfde en de manier van betalen verandert  iedereen betaalt een lager vast bedrag per jaar dan wanneer er geen Diftar is  daarnaast betalen inwoners voor elke keer dat zij de grijze restafvalcontainer laten legen, of elke keer dat zij restafval in de gezamenlijke restafvalcontainer in de wijk gooien (het puntensysteem op de afvalpas vervalt)  we plaatsen extra luiercontainers 2. voor Afvalbrengstation Remmerden scenario 2, ‘anticiperen op Diftar’ in te voeren, de belangrijkste wijzigingen zijn dan:  implementatie toegangsregistratiesysteem (weegbruggen, paslezers)  herinrichting terrein met een route voor gratis afvalstromen en een route voor betaalde afvalstromen  een tarief voor betaalde afvalstromen (dit vervangt het puntensysteem op de afvalpas)  uitbreiding van aantal afvalstromen dat wordt geaccepteerd  nieuw KCA-depot  uitbreiding van terreinoppervlak voor Afvalbrengstation en huur terrein elders voor opslag materialen gemeentewerf  aanpassing in-/uitrit verkeer gemeentewerf  aanbouw en aanpassing hal (oppervlakte ca. 80 m2) om rijrichting voertuigen in hal 90° te draaien 3.

een krediet van € 220.000 in 2025 beschikbaar stellen voor de afvalinzameling op basis van diftar en een krediet van € 1.050.000 in 2025 beschikbaar te stellen voor de aanpassing van het Afvalbrengstation. 4. het afvalinzameling scenario 2 ‘Diftar’ brengt niet gedekte incidentele kosten met zich mee voor € 130.000. We stellen voor deze éénmalig te dekken uit de algemene reserve.

Inleiding Op 25 augustus 2020 heeft de gemeenteraad ingestemd met het Afval- en grondstoffenbeleidsplan gemeente Rhenen 2020-2030 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma. Fase 1 van het Uitvoeringsprogramma is inmiddels uitgevoerd. Fases 2 en 3 moeten leiden tot 30 kg restafval per inwoner per jaar in 2030. Hierbij hebben we als tussentijdse doelstellingen 110 kg restafval in 2023 en 70 kg restafval in 2026. In 2023 is de hoeveelheid restafval gedaald naar 126 kg per inwoner per jaar. Dat is 16 kg meer dan de doelstelling voor 2023. Daarnaast zien we dat de huidige maatregelen 1

steeds minder effect hebben. Dat vraagt om nieuwe maatregelen om de doelstellingen voor de komende jaren te halen. Daarom hebben we een onderzoek laten uitvoeren naar mogelijke scenario's om het aantal kg restafval per inwoner te verminderen. In dat onderzoek is ook gekeken het verbeteren van het Afvalbrengstation. De uitkomsten van dit onderzoek zijn op 21 mei tijdens een werksessie aan de raad gepresenteerd. Kaders De kaders zijn:  Afval- en grondstoffenbeleidsplan gemeente Rhenen 2020-2030  Bestuursprogramma 2022 – 2026 gemeente Rhenen  Amendement 14.A.1.-A – investeringen afval - die in de raadsvergadering van 8 november 2022 bij het vaststellen van Begroting 2023-2026 unaniem is aangenomen. En de bijbehorende toezegging van wethouder Gert van Laar in dezelfde raadsvergadering: “De portefeuillehouder zegt toe te komen met een raadsvoorstel om de investering voor de afvalcontainers te bekrachtigen en niet eerder de afvalcontainers aan te schaffen.” Beoogd doel Hoeveelheid restafval verminderen van 126 kg per inwoner per jaar naar 70 kg restafval per persoon per jaar in 2026 en 30 kg in 2030. Landelijk is de doelstelling om in 2050 volledig circulair te zijn. Argumenten 1.1 Met de invoering van Diftar komen we heel dicht bij ons doel 70 kg restafval per persoon per jaar in 2026.

De verwachting is dat we met de invoering van Diftar uitkomen op 72 kg per inwoner per jaar (zie Bijlage 1, pagina 29). Dit is op basis van resultaten in andere gemeenten. Voor de invoering van Diftar is ongeveer een jaar voorbereiding nodig. Dat betekent dat we Diftar per 2026 zouden kunnen invoeren. De ervaring in andere gemeenten is dat de effecten van Diftar op de vermindering van het restafval al het eerste jaar van invoering zichtbaar zijn. 1.2 Scenario 2 voor de huis-aan-huisinzameling komt als voorkeur uit de inwonerpeiling naar voren. De verschillende scenario’s voor de afvalinzameling zijn via een inwonerpeiling aan de inwoners voorgelegd. De meeste inwoners (46%) kiezen daarbij voor Betalen voor de hoeveelheid restafval (Diftar). Zie ook Bijlage 2 en 3. 1.3 Met Diftar hebben inwoners zelf invloed op de hoogte van hun afvalkosten. Bij Diftar wordt het jaarlijkse vaste basisbedrag lager dan wanneer er geen Diftar is. Daarnaast komt er een tarief per keer dat een inwoner de grijze restafvalcontainer laat legen en per keer dat een inwoner afval in de ondergrondse restafvalcontainer doet. Veel gescheiden afval kan in Rhenen gratis worden ingeleverd. Door goed afval te scheiden kunnen inwoners zelf hun kosten laag houden. 1.4 We plaatsen in dit scenario ook extra luiercontainers.

De extra luiercontainers komen met name bij ouderencomplexen in verband met meer gebruik van incontinentiemateriaal onder oudere inwoners. 1.5 Op de lange termijn houden we met dit scenario de kosten beter in de hand De gemeente betaalt een steeds hoger tarief voor de verwerking van restafval. Dit stijgt de komende jaren alleen maar verder. Daarom is het zaak om nu te kiezen voor een scenario dat sterk bijdraagt aan het verminderen van restafval. 2.1 Dit scenario is noodzakelijk bij de invoering van Diftar bij de huis-aan-huis-inzameling. Voor de afvalinzameling aan huis stellen we voor om Diftar in te voeren. Het is het belangrijk om dezelfde methode ook door te voeren op het Afvalbrengstation. Wanneer we dat niet zouden doen, wordt het restafval minder goed gescheiden omdat het dan zonder extra kosten naar het Afvalbrengstation gebracht kan worden. Het effect van Diftar wordt dan deels tenietgedaan.

2

2.2 Dit scenario geeft het hoogste scheidingspercentage van de afvalstromen. Met dit scenario stijgt het scheidingspercentage op Afvalbrengstation Remmerden van 80% naar 88%. 3.1 De benodigde investeringen kunnen gedekt worden uit bestaande middelen. De benodigde investeringen voor beide scenario’s kunnen worden gedekt uit de volgende in de begroting opgenomen kredieten:  € 1,25 miljoen voor het realiseren van de afvalambitie  € 550.000voor de herinrichting/bouw van het Afvalbrengstation 3.2 Diftar in de huis-aan-huisinzameling levert de inwoners een klein financieel voordeel op. De jaarlijkse kosten van Diftar voor de huis-aan-huisinzameling zijn naar verwachting € 6 per huishouden lager dan wanneer er geen maatregelen worden genomen. Het daadwerkelijke voordeel hangt af van de mate waarin het restafval daadwerkelijk vermindert. 3.3 Het scenario voor het Afvalbrengstation geeft inwoners een klein financieel nadeel. De jaarlijkse exploitatiekosten voor dit scenario zijn € 4 per huishouden hoger dan bij voortzetting huidige bedrijfsvoering (waarbij wel minimale noodzakelijke aanpassingen worden gedaan zoals nieuw KCA-depot, extra toezicht en valbeveiliging). 4.1 Het invoeren van Diftar brengt ook incidentele kosten met zich mee. Voor de vergelijking zijn de incidentele kosten niet in de scenario’s verwerkt.

Het betreft € 255.000 waarvan € 125.000 gedekt kan worden door de vrijvallende kapitaallasten in 2025. Door de vertraging van het project schuift namelijk de investering ook een jaar op en zal de last uit de investering een incidenteel voordeel in 2025 zijn. Dan resteert een bedrag van € 130.000 dat niet gedekt is en waarvoor we vragen om dit uit eigen middelen te financieren (in plaats van een eenjarige verhoging van de afvalstoffenheffing). Kanttekeningen (risico's en nadelen) 1.1 Niet alle inwoners hebben de inwonerpeiling ingevuld Echter, met het omvangrijke aantal inwoners dat de vragenlijst heeft ingevuld (1.061) kunnen we met 95% betrouwbaarheid en 2,93% nauwkeurigheid uitspraken doen op een algemeen niveau. De inwonerpeiling is uitgezet via het inwonerpanel, via een oproep in de krant en op de gemeentelijke digitale kanalen. Daarnaast hebben we in elke kern op de markt gestaan om mensen de vragenlijst ter plekke te laten invullen. 1.2 Er zijn later aanvullende maatregelen nodig om het doel van 30 kg restafval in 2030 te halen. Het is mogelijk om bij de keuze voor scenario 2 later aanvullende maatregelen te nemen. Dit is ook weergegeven in Bijlage 1 bij scenario 4 (zie Bijlage 1, pagina 23 en 24). Hiervoor komen we in 2027/2028 met een voorstel. 1.3 Met de scenario’s 4 en 5 komen we nog iets dichter bij ons doel van 30 kg restafval in 2030.

Met de scenario’s 4 en 5 komen we uit op 44 kg restafval per inwoner per jaar (zie Bijlage 1, pagina 29). Dat is dichter bij het doel van 30 kg in 2030 dan scenario 2. Echter de benodigde investering voor scenario 4 en 5 is groter en het draagvlak is kleiner. Mede daarom zijn deze scenario’s niet voorgesteld. 1.4 Betalen grotere gezinnen meer bij Diftar? Bij Diftar betalen huishoudens die meer restafval hebben meer afvalstoffenheffing. Dat betekent niet dat grotere gezinnen per definitie meer betalen. Een groot gezin dat goed afval scheidt, kan met Diftar goedkoper uit zijn dan een 2-persoonshuishouden dat helemaal niet goed afval scheidt. Met de huidige afvalstoffenheffing (een vast bedrag per jaar) dragen de 2-persoonshuishoudens de afvalkosten van de grotere gezinnen (1-persoonshuishoudens betalen een lager vast tarief). Diftar is een eerlijker systeem waarbij degene die goed afval scheidt minder hoge kosten heeft. 1.5 Is Diftar duur voor mensen met een laag inkomen? Bij Diftar hebben huishoudens die niet goed hun afval scheiden hogere kosten. Dat betekent niet dat mensen met een laag inkomen per definitie meer betalen. Door goed afval te scheiden kunnen zij zelf 3

hun kosten laag houden (zie ook Argument 1.4). Daarnaast kunnen mensen met een laag inkomen kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen aanvragen. Dit blijft bij de invoering van Diftar. Wel wordt de kwijtschelding bij Diftar aangepast naar een maximaal bedrag, zodat er nog steeds een prikkel tot afval scheiden blijft. Dit wordt in 2025 bij het vaststellen van de heffingen aan de raad voorgelegd. 1.6 Is Diftar is duur voor inwoners met medisch afval? Voor inwoners die vanwege medische redenen duidelijk meer restafval hebben (denk aan stomamateriaal), stellen we een regeling tegemoetkoming in de kosten bij medische indicatie op. Deze leggen we in 2025 aan de raad voor. Inwoners met incontinentiemateriaal kunnen dit nu al gratis naar een van de luiercontainers in de gemeente brengen. Met het scenario Diftar komen er ook meer luiercontainers, met name bij ouderencomplexen. 1.7 Diftar kan leiden tot afvaldump. Sommige inwoners proberen het systeem te omzeilen. Daarom wordt er extra ingezet op het tegengaan van afvaldump. Dit is ook in de doorrekening van het scenario meegenomen. In andere gemeenten die Diftar al hebben ingevoerd is te zien dat door in te zetten op handhaving, de afvaldump beheersbaar blijft. Ook is te zien dat het restafval bij de invoering van Diftar in zijn totaliteit (inclusief afvaldump) flink daalt.

2.1 Hergebruik van afval iets lager dan bij circulair ambachtscentrum. De gemeente Rhenen wil in 2050 circulair zijn. Bij scenario 2 ‘anticiperen of Diftar’ verbetert het hergebruik ten opzichte van de huidige bedrijfsvoering (zie Bijlage 1, pagina 52 in tabel 2e rij onder kopje Milieu, stijging van 0 naar +). Bij een circulair ambachtscentrum is het hergebruik van afval nog iets beter dan bij scenario 2 (stijging naar ++)). Echter de benodigde investering voor een circulair ambachtscentrum is aanzienlijk hoger dan die voor het anticiperen op Diftar. Daarom is een circulair ambachtscentrum niet voorgesteld. 4.1

Wanneer de benodigde middelen niet beschikbaar worden gesteld, kunnen de benodigde projectleider en communicatieadviseur niet worden aangetrokken. Ook bij uitstel van inhuur, kan Diftar pas later ingevoerd worden. Voor de invoering van Diftar zijn een projectleider en communicatieadviseur nodig (zie Bijlage 1, pagina 14). Omdat de benodigde voorbereidingstijd 1 jaar is, is het belangrijk dat zij eind 2024 starten. Wanneer zij later starten kan Diftar niet per 1 januari 2026 ingevoerd worden en zal dit opschuiven naar 2027. De verwachte jaarlijkse opbrengst bij de invoering van Diftar zal dan ook pas een jaar later gerealiseerd worden en dit is niet gunstig voor de afvalstoffenheffing. Aanvullende financiële notities Kosten van de scenario’s (indicatief; afhankelijk van wisselende marktprijzen en scheidingsresultaten) Kosten Diftar (afvalinzameling) -

-

benodigde investering jaarlijkse kosten (+)/opbrengsten (-) jaarlijkse kosten per huishouden per jaar (indicatief) incidentele kosten waarvoor geen dekking in de begroting is

244.000 euro -51.000 euro -6 euro per huishouden (al in de woonlasten meegenomen) + autonome prijsontwikkelingen (zoals stijgende energieprijzen) 130.000 euro

4

Kosten anticiperen op Diftar (Afvalbrengstation) -

benodigde investering

1.050.000 euro

-

jaarlijkse kosten (+)/opbrengsten (-) jaarlijkse meerkosten per huishouden per jaar (indicatief)

343.000 euro

-

4 euro

Vervolg Vervolgstappen In 2025: uitvoeren voorbereidingen voor invoeren Diftar en aanpassen Afvalbrengstation Remmerden In 2026: invoering Diftar In 2027: evaluatie eerste jaar Diftar In 2027/2028: raadsvoorstel met richting voor aanvullende maatregelen om restafval verder te verminderen naar 30 kg per inwoner per jaar. Monitoring of evaluatie De ingezamelde hoeveelheden restafval en scheidingspercentages worden maandelijks gemonitord. Via de financiële rapportage ontvangt de raad hier updates over. De eerste helft van 2027 wordt het eerste jaar Diftar geëvalueerd. De raad ontvangt hiervan de resultaten. Ook delen we de belangrijkste resultaten met de inwoners via de gemeentelijke kanalen. Participatie Het tevredenheidsonderzoek over de afvalscheiding en -inzameling wordt een half jaar na de invoering van Diftar herhaald. Communicatie Inwoners worden op de volgende momenten geïnformeerd:  aankondiging en uitleg bechippen mini-containers (bewonersbrief, gemeentelijke kanalen, bijeenkomst/informatiepunt),  aankondiging ingang Diftar en tips om goed afval te scheiden,  na invoering Diftar: herinnering Diftar en tips om goed afval te scheiden . De communicatie met bewoners gaat via bewonersbrieven, flyers, posters, de verschillende gemeentelijke kanalen en bijeenkomsten/informatiepunten. De raad wordt op dezelfde momenten geïnformeerd. Bijlagen Bijlage 1.

Rapport scenarioanalyse afvalinzameling en Afvalbrengstation Rhenen Bijlage 2. Rapport inwonerpeiling toekomst afvalinzameling Bijlage 3. Factsheet inwonerpeiling toekomst afvalinzameling Bijlage 4. Alternatievennota samenvatting scenario’s afvalinzameling aan huis Bijlage 5. Alternatievennota samenvatting scenario’s Afvalbrengstation

5