Bijlage 7 Raadsvoorstel adviescommissie omgevingskwaliteit

Bestuurlijk voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

…………. 2021 Loes van Enckevort …………. P.C. de Rooij en J.G. Boerkamp Gemeenteraad Rhenen Openbaar Adviescommissie Omgevingskwaliteit Rhenen

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1.

2. 3. 4.

de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Rhenen in te stellen en daarmee de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en de Monumentencommissie samen te voegen tot één Adviescommissie Omgevingskwaliteit; de bevoegdheid voor het benoemen en ontslaan van de leden van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Rhenen te delegeren aan het college van burgemeester en wethouders; de ‘Verordening Adviescommissie Omgevingskwaliteit Rhenen 2022’ vast te stellen; de artikelen 9.1 tot en met 9.9 van de ‘Bouwverordening 2018 gemeente Rhenen’ per 1 januari 2022 te laten vervallen en de ‘Verordening op de monumentencommissie 2014 gemeente Rhenen’ per 1 januari 2022 in te trekken. Tenzij de inwerkingtreding van de Omgevingswet op een later tijdstip in werking treedt voor dit onderdeel, in dat geval geldt het tijdstip waarop dit onderdeel van de Omgevingswet in werking treedt.

Aanleiding Met de Omgevingswet die op 1 januari 2022 in werking treedt, wordt het stelsel van ruimtelijke regels volledig herzien. De wet bundelt de wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. De wet biedt een kader dat overheden op decentraal niveau meer afwegingsruimte geeft om de doelen voor de leefomgeving te bereiken. Eén van de doelen van de wet is het bereiken van een goede omgevingskwaliteit. Daarbij gaat het om het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. In eerste instantie gaan het huidige vastgestelde gemeentelijke beleid en regelgeving voor welstand, ruimtelijke kwaliteit en cultureel erfgoed één op één mee naar de Omgevingswet via de zogenaamde Bruidsschat. Wel is het adviesstelsel aangepast in de Omgevingswet. Hierdoor is het noodzakelijk om voor 1 januari 2022 een verordening op de werking van de gemeentelijke adviescommissie vast te stellen en de leden daarvan te benoemen. Een adequate invulling van de taak en de werkwijze van deze commissie draagt bij aan het doel van een goede omgevingskwaliteit.

Achtergrond Alle gemeenten hebben bij inwerkingtreding van de Omgevingswet een tijdelijk omgevingsplan van rechtswege met daarin onder andere de oude bestemmingsplannen, de bruidsschat en de erfgoedverordening met betrekking tot de archeologische monumentenzorg. Dit betekent dat de huidige erfgoedverordening van rechtswege wordt overgenomen in het tijdelijke deel van het omgevingsplan. De lijst met huidige gemeentelijke monumenten is als overgangsrecht in de bruidsschat opgenomen. Dit overgangsrecht is van toepassing op bestaande monumenten, zolang daaraan in het omgevingsplan nog niet de functie-aanduiding monument of archeologisch monument is gegeven. De huidige welstandsnota met haar criteria worden onder de Omgevingswet van rechtswege beschouwd als beleidsregels bij het omgevingsplan die dienen voor de beoordeling van het uiterlijk van bouwwerken. De gemeente krijgt tot 2029 de tijd om haar bestemmingsplannen te herzien en samen te voegen in dat éne gemeentelijke omgevingsplan. Ook de erfgoedverordening en de welstandsnota moeten uiterlijk 2029 worden opgenomen in het Omgevingsplan. Met het nu voorliggende voorstel en alternatieven zijn geen wijzigingen aan de huidige kwaliteitscriteria in de erfgoedverordening en de welstandsnota beoogd. In het proces om te komen tot een Visie op Rhenen en het Omgevingsplan worden bestuurlijke keuzes gemaakt op diverse beleidsterreinen.

Vanzelfsprekend worden ook de erfgoedverordening en de welstandsnota in die trajecten meegenomen. Monumentencommissie en commissie Ruimtelijke Kwaliteit Op dit moment adviseert de gemeentelijke monumentencommissie over aanvragen voor een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit met betrekking tot een monument. Naast de monumentencommissie kent de gemeente Rhenen de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, MooiSticht. Zij is de onafhankelijke adviescommissie met betrekking tot het welstandstoezicht.

Kaders -

Artikelen 1.2, 1.3, 4.19, 5.22, 16.15, 16.15a, 17.7, 17.8 en 17.9 Omgevingswet; Artikel 8.80 Besluit kwaliteit leefomgeving; artikelen 10:13 tot en met 10:19 Algemene wet bestuursrecht; artikel 156 Gemeentewet; plan van aanpak Omgevingswet; Erfgoedverordening 2016 Gemeente Rhenen; Welstandsnota 2013 gemeente Rhenen.

Beoogd effect Per 1 januari 2022 is er één integrale gemeentelijke adviescommissie voor welstand en monumenten, de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Rhenen. De processen en werkwijzen van de commissies worden aangepast aan de Omgevingswet.

Argumenten 1.1 De Omgevingswet verplicht iedere gemeente een gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit in te stellen Het is voor 1 januari 2022 wettelijk verplicht om een gemeentelijke adviescommissie ingesteld te hebben en de leden daarvoor te benoemen ten aanzien van de advisering aan het college over aanvragen voor omgevingsvergunningen bij Rijksmonumenten.

Elke gemeente heeft minimaal één gemeentelijke adviescommissie die het college van burgemeester en wethouders adviseert over aanvragen voor een omgevingsvergunning en – indien gewenst – ook over beleidsontwikkeling. Deze commissie heet onder de Omgevingswet de Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Deze commissie heeft in ieder geval tot taak te adviseren over de aanvragen van een omgevingsvergunning voor een Rijksmonument. Ook andere adviesrollen (zoals gemeentelijke monumenten en welstand) kunnen bij de commissie worden belegd, maar dit is niet verplicht. De gemeenteraad neemt daar vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet een besluit over. Om het huidige gemeentelijke beleid en de gemeentelijke regelgeving ten aanzien van de welstand, ruimtelijke kwaliteit en cultureel erfgoed na 1 januari 2022 voort te kunnen zetten onder de Omgevingswet moet een gemeentelijke adviescommissie worden ingesteld en de leden daarvoor worden benoemd. 1.2 Het uitgangspunt bij invoering van de Omgevingswet van de gemeente Rhenen is een zoveel mogelijk beleidsneutrale omzetting van de huidige regelgeving Gemeente Rhenen doet wat minimaal vereist is voor een goede invoering van de Omgevingswet en sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij bestaande structuren. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet maakt de Gemeente Rhenen gebruik van de voorbeelden die elders voorhanden zijn.

Gemeente Rhenen gaat niet zelfstandig opnieuw het wiel uitvinden. Dit uitgangspunt betekent voor de Adviescommissie Omgevingskwaliteit dat we zoveel mogelijk aansluiten bij de huidige werkwijze waarbij de inhoudelijke welstandstoets en de toets die geldt voor monumenten niet wijzigt. Dat betekent dat er geen wijzigingen plaatsvinden aan de huidige kwaliteitscriteria in de erfgoedverordening en de welstandsnota. In het proces om te komen tot een Visie op Rhenen en één gemeentelijk omgevingsplan worden bestuurlijke keuzes gemaakt op diverse beleidsterreinen. Vanzelfsprekend worden ook de erfgoedverordening en de welstandsnota in die trajecten meegenomen. 1.3 Eén integrale gemeentelijke adviescommissie sluit aan bij verbeterdoel 4 van de Omgevingswet: ‘Snellere en betere besluitvorming’ Besluitvorming over projecten in de leefomgeving gaat onder de Omgevingswet sneller en beter. Dat vergt een integrale en samenhangende werkwijze. Integraal of samenhangend werken volgens de Omgevingswet gaat over het bijeen brengen van allerlei verschillende onderwerpen, perspectieven en belangen, om daar vervolgens in samenhang een afweging in te maken. Met één adviescommissie, voor zowel monumenten als welstand, is een sneller en integraler advies geborgd.

1.4 Eén adviescommissie sluit aan bij onze kernwaarden De gemeente kent vier kernwaarden: flexibel, vertrouwen, samenwerken en verantwoordelijkheid. Wij willen goede dienstverlening bieden aan onze inwoners en bedrijven. Om goede dienstverlening te kunnen leveren moeten we aansluiten bij de leefwereld van onze inwoners en bedrijven. Dat vraagt om flexibiliteit, vertrouwen, een goede samenwerking en het nemen van verantwoordelijkheid door zowel de gemeente als door de inwoner of ondernemer. Wij vinden een cultuur van klantgerichtheid belangrijk. We willen goede kwaliteit leveren en werken zoveel mogelijk binnen wenselijke termijnen. Eén integrale commissie met één werkwijze en een hoge(re) vergaderfrequentie draagt hier aan bij. 2.1 Het delegeren van de bevoegdheid tot het benoemen van de leden zorgt voor flexibiliteit in het proces De Omgevingswet regelt dat de gemeenteraad de leden van de gemeentelijke adviescommissie moet benoemen. In het kader van het duale stelsel adviseert de adviescommissie echter aan het

college. Voor voldoende flexibiliteit in het proces voor de benoeming van leden is het wenselijk de benoeming van de leden ook bij het college neer te leggen. Artikel 10:13 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) regelt dat een bestuursorgaan zijn bevoegdheid tot het nemen van besluiten kan overdragen aan een ander die deze onder eigen verantwoordelijkheid uitoefent. Artikel 10:15 Awb regelt dat delegatie slechts geschiedt, als in de bevoegdheid daartoe bij wettelijk voorschrift is voorzien. Artikel 156, eerste lid van de Gemeentewet geeft het algemene wettelijk voorschrift dat bevoegdheden van de raad gedelegeerd kunnen worden aan burgemeester en wethouders, tenzij de aard van de bevoegdheden zich daartegen verzetten. In 2016 heeft de gemeenteraad de bevoegdheid om de leden van de welstandscommissie te benoemen gedelegeerd aan het college. In de praktijk bleek namelijk dat benoemingen door de gemeenteraad onvoldoende flexibiliteit boden. Het is namelijk niet handig als voor elke ziektevervanging of elke (her)benoeming een raadsvoorstel moet worden opgesteld. Ook bleek dat het gaat om een steeds terugkerende formaliteit in de raad. Alleen de bevoegdheid voor de benoeming van de leden van de monumentencommissie ligt tot op heden bij de gemeenteraad.

De Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, de Rijksdienst Cultureel Erfgoed en het ministerie van binnenlandse zaken bevestigen dat de benoeming van de leden van de Adviescommissie gedelegeerd kan worden aan het college van burgemeester en wethouders. De aard van de bevoegdheden verzet zich daar niet tegen. De benoeming van een gemeentelijke adviescommissie is niet zo zwaarwegend dat de aard van de bevoegdheden zich daar tegen verzet. 2.2 Het college is voornemens om de advisering onder te brengen bij stichting MooiSticht Op dit moment heeft de gemeente Rhenen een dienstverleningsovereenkomst met MooiSticht met betrekking tot de uitvoering van het welstandstoezicht. Het college heeft het voornemen om ook de uitvoering van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Rhenen onder te brengen bij de Stichting MooiSticht. MooiSticht heeft aantoonbare kennis en ervaring op het gebied van welstand en (rijks-)monumenten. Zij passen de samenstelling van de commissie aan op de gevraagde/benodigde deskundigheid die voor de beoordeling gewenst is. MooiSticht is actief voor meer gemeenten in de regio Utrecht. Verschillende van deze gemeenten hebben al enkele jaren een integrale adviescommissie voor welstand én monumenten. Tot slot wordt de huidige samenwerking gewaardeerd en zijn de lijnen kort.

3.1 De verordening regelt de instelling van de gemeentelijke adviescommissie Daarnaast regelt de verordening de delegatie van de benoeming van haar leden en de werking van de commissie. De werking en functie van elk artikel wordt uitgebreid uitgelegd in de toelichting van de verordening. 3.2 De verordening is opgesteld in samenspraak met de huidige commissies De verordening is gebaseerd op de modelverordening die in gezamenlijkheid is opgesteld door de VNG, Federatie Ruimtelijke Kwaliteit en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het model is daarbij in- en aangevuld om de werking van de huidige Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, zoals deze bij MooiSticht is belegd, geactualiseerd en aangepast naar de Omgevingswet, voort te kunnen zetten. Daarbij zijn de leden van de huidige monumentencommissieleden om advies gevraagd. Tot slot is ook het provinciale Steunpunt voor Archeologie en Monumenten (STAMU) om advies gevraagd ten aanzien van de onderdelen die betrekking hebben op het cultureel erfgoed. 4.1 De oude regelingen moeten worden ingetrokken De regels met betrekking tot de huidige Commissie Ruimtelijke Kwaliteit in de artikelen 9.1 tot en met 9.9 van de Bouwverordening 2018 gemeente Rhenen komen per 1 januari 2022 automatisch via de nieuwe verordening te vervallen. Ook de Verordening op de monumentencommissie 2014

gemeente Rhenen die de werking van de huidige monumentencommissie regelt wordt per 1 januari 2022 automatisch via de nieuwe verordening ingetrokken. 4.2 Datum inwerking Omgevingswet nog niet vastgesteld De datum van de invoering van de Omgevingswet is nog niet definitief vastgesteld. Het debat in de Eerste Kamer spitst zich nu toe op het Koninklijk Besluit over de inwerkingtreding en of daarvoor alle seinen op groen staan. Besluitvorming vindt voor zover nu bekend in de zomer plaats. Wanneer de inwerkingtreding van het Omgevingswet wordt verschoven, verschuift ook het vervallen van de Bouwverordening en het intrekken van de Verordening op de monumentencommissie.

Risico’s 1.1 Verbreding van de adviestaken is mogelijk wenselijk De gemeente kan zelf de verantwoordelijkheid nemen om de commissie verder te verbreden. De advisering hoeft niet beperkt te blijven tot monumenten en welstand. Afhankelijk van de opgave is toevoegen van specifieke expertise, denk aan duurzaamheid, groen en recreatie en toerisme in relatie tot ruimtelijke kwaliteit, een goede mogelijkheid om tot een integraal advies te komen. Dit past bij de zorgplicht voor een goede omgevingskwaliteit. Deze keuze hangt echter samen met bestuurlijke keuzes die gemaakt worden tijdens de ontwikkeling van een Visie op Rhenen en de uitvoering daarvan. We doen er goed aan om de keuze tot eventuele verbreding van de adviestaken te maken na de totstandkoming van de Visie op Rhenen. 1.2 Het lokale karakter van de commissie neemt mogelijk af Stichting Mooisticht opereert regionaal en heeft een minder sterk lokaal karakter dan de huidige monumentencommissie. Uitvoering van de advisering door stichting MooiSticht leidt er toe dat de lokale binding afneemt. Dit wordt opgevangen door het toevoegen van één of twee burgerleden. Voor deze leden geldt de eis van inzicht in maatschappelijke verhoudingen op grond van maatschappelijke kennis en ervaring.

Samen met de leden van de monumentencommissie en met MooiSticht wordt gekeken of enkele huidige leden van de monumentencommissie een rol kunnen spelen als burgerlid in de nieuwe commissie. Zo wordt de lokale binding geborgd. Uiteraard spreken we ook bij de selectie van de overige leden onze voorkeur uit voor lokale, dan wel regionale betrokkenheid.

Financiële gevolgen In principe is dit voorstel budgetneutraal. De bedoeling is dat MooiSticht op gelijke wijze als zij dat nu doen de advieskosten in rekening zal brengen. De advieskosten zullen, net als nu bij welstand gebruikelijk is, één op één doorberekend worden naar de aanvrager. MooiSticht rekent voor welstandsadvisering een vergoeding conform een bouwkostentabel. Voor monumentenplannen geldt een uurtarief. Krachtens de nog vast te stellen legesverordening worden deze kosten voor advisering doorberekend aan de aanvrager. Op deze manier zijn de kosten voor advisering kostendekkend. Er is daarnaast wel een klein financieel gevolg vanwege de (beperkte) personele gevolgen.

Personele gevolgen Dit voorstel heeft personele gevolgen. De huidige commissies worden opgeheven. Aan de huidige monumentencommissie is een ambtenaar als secretaris en adviseur toegevoegd. Het secretariaat van de huidige Commissie Ruimtelijke kwaliteit (welstand) is belegd bij MooiSticht. Er komt één integrale commissie, waarbij MooiSticht de uitvoering oppakt. MooiSticht zal het secretariaat van de nieuwe commissie op zich nemen. Dat betekent dat de benodigde ambtelijke ondersteuning wordt ingeperkt.

Duurzaamheid Dit voorstel heeft geen raakvlakken met het aspect duurzaamheid.

Participatie Dit voorstel en de verordening is tot stand gekomen in nauw overleg met de huidige monumentencommissie en de huidige Commissie Ruimtelijke kwaliteit (welstand).

Communicatie De verordening wordt gepubliceerd voor openbaarmaking in het Gemeenteblad (www.overheid.nl) en in Hét Gemeente Nieuws.

Vervolgprocedure De verordening en de werking daarvan wordt geïmplementeerd in de gemeentelijke processen voor vergunningverlening en advisering. De verordening wordt gepubliceerd voor openbaarmaking, waarna deze op 1 januari 2022 in werking treedt. Het college benoemt voor die tijd de leden van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Op een nader te bepalen tijdstip zal de verordening worden geëvalueerd en zo nodig aangepast.

Bijlagen Bijlage 1 – Verordening Adviescommissie Omgevingskwaliteit Rhenen 2022