Bijlage 5 - Schriftelijke reactie op brief college - VeiligeHerenstraat

Geacht college van B&W*, *Omdat de wethouder te kennen heeft gegeven dat het college niet (volledig) op de hoogte is van de inhoud van onze mondelinge en digitale overleggen tot op heden, richten we deze brief aan het voltallige college. We verzoeken u zorgen te dragen voor interne verspreiding. Wij danken u voor uw schriftelijke reactie op de door aanwonenden geuite zorgen over de onveilige verkeerssituatie in de Herenstraat. Uw reactie verbaast ons en in deze brief lichten we die verbazing toe. U begint uw brief met het uitspreken van de wens om het overleg over dit onderwerp af te ronden. Wij zullen hier een vergelijkbare start maken. Wij willen niets liever dan snel tot een afronding komen en hebben in dit kader al verschillende concrete suggesties gedaan om de situatie te verbeteren. In uw brief gaat in op enkele van deze suggesties. Enkele andere, eveneens besproken risico’s en regulerende maatregelen ontbreken echter. Ook worden in uw brief onjuiste aannames en onjuist geïnterpreteerde data gebruikt in beargumentering. Alvorens we hieronder per onderdeel van uw brief een reactie uitwerken, willen we starten met een bijstelling van uw samenvatting van onze correspondentie tot op heden.

Naar aanleiding van de oorspronkelijke (14) meldingen van verschillende aanwonenden, rond augustus 2020, hebben we nadrukkelijk aangegeven dat risico’s niet een gevolg zijn van de hoge snelheden, maar dat de risico’s het gevolg zijn van de inrichting en dat de hoge snelheden de reeds aanwezige risico’s slechts vergroten. We hebben u laten zien dat de adviessnelheid te hoog is bij de gekozen inrichting (gebiedsontsluitingsweg met fietsstroken, gecombineerd met de woonfunctie). Snelheidsovertredingen verdienen daarom bijzondere aandacht, maar de risico’s voor de veiligheid komen in eerste instantie voort uit de inrichting. Risico’s die gepaard gaan met de inrichting kunnen worden verkleind door op snelheid te handhaven. Echter, om deze risico’s te kunnen wegnemen zou de inrichting moeten worden aangepast. Wij vragen u om de weg passend te maken bij het diverse gebruik en daarbij aan te sluiten bij de geldende richtlijnen, wetenschappelijk advies en landelijke ambities. In plaats van op een arbitrair bepaalde ‘v85’ snelheid, die niets zegt over de veiligheid en aantallen snelheidsovertredingen, hebben we u gevraagd hierbij te kiezen voor een integrale benadering. We hebben u gevraagd om een plan voor de middellange termijn en een ‘noodoplossing’ voor de periode tot aan uitvoering van dat plan. Hieronder reageren we per onderdeel van uw brief.

Aanpassingen nodig als gevolg te hoge snelheden? Allereerst wijzen we u er nogmaals op dat met de data uit de snelheidsmetingen geen percentages, percentielen en gemiddelden kunnen worden gebruikt op totaalaantallen. De oorzaak is dat door de plaatsing van de radar ook fietsers zijn gemeten en zij vertekenen het beeld. Men kan de data exclusief tweewielers bekijken, maar dan ontbreken ook de motoren. En zelfs dan zeggen een arbitraire v85 en een gemiddelde snelheid niet zoveel als je de context niet meeneemt: het is

een zeer veelgebruikte route waar automobilisten, werklui en vrachtwagenchauffeurs langs fietsers rijden die op weg zijn van of naar school, sport, winkels of bijvoorbeeld werk. Uit snelheidsmetingen blijkt dat het grootste aantal overtredingen plaatsvindt op de drukste momenten van de dag. Ook op de fietsstrook zijn dat de drukste momenten. Een v85 zegt bij 100 passerende voertuigen iets heel anders dan een vergelijkbare v85 bij de 77.500 hier passerende voertuigen. We hebben daarom al eerder aangegeven dat, gegeven de situatie, absolute aantallen beter geschikt zijn voor beoordeling dan de door u gebruikte v85. U refereert aan een snelheidsscore en een ongevalsscore van de provincie. Deze scores zijn gebaseerd op ervaringen uit het verleden. Resultaten uit het verleden geven geen garanties voor de toekomst. Uit het feit dat er (nog) geen ernstige ongevallen hebben plaatsgevonden, kan bovendien niet worden geconcludeerd dat de weg veilig is. Wij ervaren dagelijks dat er op dat gebied geen sprake is van een causaal verband, maar van heel veel geluk. U noemt ook bliq rapporten. Deze zeggen niet wat ze lijken te zeggen en dat lichten we graag toe. De bliq rapporten gaan over het ‘totale’ verkeer in beide richtingen. Verkeer richting oost nadert verkeerslichten en remt af of staat zelfs stil, terwijl verkeer richting west juist optrekt vanaf het verkeerslicht.

Wat dat oplevert aan overtredingen blijkt uit de recente metingen: in slechts twee weken tijd ruim 1.500 overtredingen richting oost, tegen bijna 16.000 (!) overtredingen in westelijke richting. In de bliq rapporten worden totale aantallen overtredingen beoordeeld ten opzichte van het totaal aantal weggebruikers. Zolang verkeer in oostelijke richting wordt meegeteld in het totaal, blijft het deel Herenstraat tussen rotonde en viaduct gemakkelijk ‘groen’ scoren, omdat verkeer in die richting ter hoogte van het meetpunt al flink vaart heeft verminderd (of zelfs stil staat). Voor verkeer richting west geldt dit niet. Bliq geeft derhalve niet de benodigde inzichten. De metingen die u op ons verzoek onlangs uitvoerde in westelijke richting geven een beter beeld dan bliq. Uit uw brief blijkt wederom dat u onze melding vooral interpreteert en behandelt als snelheidsprobleem. Dat is het deels ook, dat bevestigen metingen. Wij verwezen in onze oorspronkelijke melding echter al naar de eerder met u gedeelde waargenomen risicopunten, die wij later nog voor u hebben samengevat in een inventarisatie. Uit die inventarisatie bleek al dat snelheid slechts een onderdeel van het probleem is. Als we de belangrijkste risico’s en de meetgegevens confronteren met het diverse gebruik van de drukke weg, dan is het niet de vraag óf het een keer fout gaat, maar wanneer.

Op zo’n moment zou (letsel)schade door een ‘slimme’ weginrichting tot een minimum beperkt moeten blijven, maar dat is bij de inrichting van het fietsstrokendeel duidelijk geen uitgangspunt geweest. Wij en andere aanwonenden houden regelmatig ons hart vast, het gaat regelmatig maar nét goed. Inzet politie: In een eerder stadium hebben we u toegelicht waarom incidentele politiecontroles niet tot een verbetering zullen leiden. De snelheden worden iedere dag, de hele dag door, massaal overtreden. Dit blijkt uit metingen die we ter hoogte van de fietsstroken hebben laten uitvoeren. Ruim 20% van de bestuurders in westelijke richting rijdt harder dan de toegestane 50km/u, die als maximumsnelheid bij deze inrichting eigenlijk al te hoog is. Van deze 16.000 overtreders in 17 dagen, rijdt de helft

bovendien met een snelheid gelijk aan of hoger dan 54km/u. Wij noemden dit eerder de ‘handhaafbare’ overtredingen, omdat daarin rekening is gehouden met de meetcorrectie die de politie toepast. In uw brief noemt u maximumsnelheden tussen de 72-97km/u en dat blijken in de metingen helaas geen uitzonderingen. Zorgwekkend is dat onder die overtreders, naast personenauto’s, ook bestelbussen en vrachtwagens (al dan niet met trailer) zijn, die rakelings langs fietsers op de smalle fietsstrook razen. Dit is door de politie niet te handhaven. Niet structureel en al helemaal niet permanent. Daarvoor ontbreekt simpelweg de capaciteit en het zou ten koste gaan van de aandacht voor criminaliteit. Maar belangrijker is dat van een incidentele politiecontrole op een dagdeel slechts een beperkt schrikeffect uitgaat, waarbij een relatief klein deel van de grote groep overtreders wordt bereikt. Het overgrote deel zal daardoor zijn gedrag niet aanpassen. En dat laatste is natuurlijk wel een vereiste voor structurele verbetering. Het snelheidsprobleem in onze straat is structureel (overschrijdingen worden immers door de huidige inrichting niet tegengegaan) en vraagt derhalve om een permanente oplossing, zoals snelheidsverlagende maatregelen in de inrichting en permanente handhaving.

Wanneer er geen snelheidsverlagende maatregelen in de inrichting worden toegepast (denk aan drempels en verhoogde oversteekplaatsen) is een flitskast het enige effectieve middel om een snelheidsverlaging (naar de toch al hoge maximumsnelheid) te realiseren. Goed dus dat u zich gaat inspannen om deze geplaatst te krijgen. We hebben u eerder al voorzien van verschillende toepassingsvoorbeelden, waarbij men zich in de media verbaast over de hoge aantallen overtredingen, terwijl het aantal snelheidsovertredingen op de Herenstraat nog veel hoger ligt (tot wel meer dan 10 keer zo hoog). Het laten plaatsen van een flitskast lijkt dus prima haalbaar. In deze situatie lijkt plaatsing zelfs niet meer dan logisch. We hebben u voorzien van een analyse die u kunt gebruiken bij uw inspanningen. Een permanente handhaving van de maximumsnelheid middels een flitskast zou risico’s zeker verkleinen, maar de vraag is natuurlijk of handhaven van een 50km/u maximum wel een verstandig uitgangspunt is, op een weg met ‘GOW30kenmerken’. Aanpassing huidige infrastructuur noodzakelijk? De Herenstraat is een woonstraat die ook dienst doet als gebiedsontsluitingsweg. In die situaties wordt inrichting als GOW30 aangeraden, in het bijzonder wanneer er ook geen vrij liggende fietspaden zijn. Inrichting als GOW30 zou, gezien de diverse zeer verschillende gebruikers, de beste en meest logische oplossing zijn.

Wanneer GOW50 gehandhaafd blijft, zouden fietspaden consequent gescheiden moeten worden van de weg. We wijzen u op de CROW richtlijnen en de uitkomsten van SWOV onderzoek (dat we reeds met u deelden), waarin dit zonder veel moeite heel duidelijk terug te vinden is. Daarnaast gelden landelijke ambities, waar we elders op ingaan. U stelt in uw brief dat het aantal voertuigen bepaalt dat er geen 30km/u inrichting kan worden verwezenlijkt. We wijzen u op de gekozen oplossing in het centrum. Dat is dezelfde N225 en daar kan het prima. Ook in Elst geldt op dezelfde N225 een veiliger 30km/u maximum. We raden u aan zich te verdiepen in onze suggestie van

een GOW30 inrichting. Die is prima te realiseren en past beter bij de situatie. U kunt ook informatie inwinnen over de mogelijkheden op dit gebied bij verschillende grote steden, die ook kiezen voor het 30km/u maximum. Wij geloven niet dat een 30km/u inrichting zal leiden tot meer of ander sluipverkeer. De N225 staat nu al dagelijks vast, onder meer door N233-sluipverkeer. Andere sluiproutes zijn al afgesloten. Op de niet afgesloten wegen om het probleemtraject(je) heen geldt bovendien al een 30km/u maximum, waardoor deze routes niet sneller en niet aantrekkelijk zijn voor sluipverkeer. U noemt de betreffende 500 meter Herenstraat in uw brief ‘een belangrijke toegangsweg naar Rhenen’. Dat is het ook, maar dat is geen argument om een maximum snelheid van 50km/u aan te houden. Deze draagt immers niet bij aan doorstroming, zoals we hebben aangetoond. We hebben voorgerekend dat het tijdsverlies bij verlaging naar 30km/u verwaarloosbaar is. Dat heeft ook te maken met het feit dat vanaf de rotonde 500 meter verderop toch al een maximum van 30km/u geldt: zowel de N225 als de Nieuwe Veenendaalseweg zijn of worden 30km/u. Dit blijkt dus prima mogelijk. Dat de weg in 2016 nog opnieuw zou zijn ingericht is niet relevant. Een bepaald tijdstip in het verleden is geen argument om niet in actie te komen bij op dit moment waargenomen risico’s.

Ook toen waren er overigens al richtlijnen en wetenschappelijke inzichten die hadden kunnen bijdragen aan een betere inrichting. Wat de gemeente toen nog echter nog niet kon weten was dat de Tweede Kamer in 2020 de ‘Verklaring van Stockholm’ zou bekrachtigen, waarmee zij de intentie uitsprak om in heel Nederland voor 2030 over te stappen naar 30km/u binnen de bebouwde kom. Een maximum van 30km/u is daarbij het uitgangspunt, maar het mag 50km/u blijven op plekken waar dit aantoonbaar veilig kan. Voor de besproken 500 meter Herenstraat weet u inmiddels beter. Hoewel het ‘2016-argument’ niet valide is, begrijpen we dat u dit jaartal noemt: de wethouder gaf eerder al aan dat er daardoor op dit moment geen budget beschikbaar is voor ‘grootschalige aanpassingen’. Dat is begrijpelijk, want herstelwerk is nog niet opgenomen in een begroting. Wat ons wel verbaast, is dat er, nu men op de hoogte is van de risico’s, nog geen pogingen zijn ondernomen om alsnog budget te organiseren. Bij voldoende urgentiebesef is er immers altijd budget te vinden, mits er actief naar wordt gezocht. Bovendien vragen niet alle mogelijke oplossingen om aanpassingen op grote schaal. Ook met een beperkt budget zijn goede resultaten haalbaar. Wij kunnen daaruit niet anders dan concluderen dat veiligheid niet de hoogste prioriteit heeft.

Dat begrijpen wij niet, bijvoorbeeld omdat uit een recent panelonderzoek bleek dat een veel groter deel van de Rhenense burgers zich zorgen maakt over de ontwikkelingen van het verkeer in/door de gemeente. Bij het zoeken van draagvlak en budget voor verbeterplannen lijkt dus steun te vinden in de politiek, die vertegenwoordigt immers diezelfde burgers. En de Herenstraat is behalve een straat van de aanwonenden een straat van alle Rhenenaren. U geeft aan te twijfelen aan de effectiviteit van een drempel. We wijzen u erop dat u reeds een bijzonder effectieve drempel met zebrapad hebt laten plaatsen in het midden van de betreffende 500 meter Herenstraat. Dit is dus zeer goed mogelijk en effectief. Het lijkt daarom juist een prima alternatief voor een flitskast, mocht die niet worden gehonoreerd. Het is zelfs een betere optie, want meer in lijn met de

adviesinrichting als GOW30. U noemt extra uitstoot als tegenargument, maar die strepen we weg tegen de extra uitstoot van ‘niets doen’: hardrijders veroorzaken (naast gevaar) nu al veel extra lawaai en extra uitstoot. Tot slot vinden we het belangrijk om te benoemen dat de door u genoemde snelheid waarmee een elektrisch voertuig tegenwoordig kan optrekken de gemeente niet ontslaat van haar verantwoordelijkheid om de weg voor iedere weggebruiker veilig genoeg te maken. Het zegt hoogstens iets over de manier waarop zij dit zou moeten realiseren. Zeker zolang we in de ‘twilightzone van elektrisch+verbranding’ verkeren, kan slim combineren van maatregelen noodzakelijk blijken. Conclusie:

De functie is duidelijk. De Herenstraat is een gebiedsontsluitingsweg, met woonfunctie en fietsstroken. Daar hoort een lagere maximumsnelheid bij dan de huidige, waarbij de inrichting van de ruimte en de weg deze snelheid zou moeten afdwingen. De huidige inrichting leent zich echter voor nóg harder rijden dan het nu al hoge maximum, zo blijkt uit de metingen. Alle risico’s in ogenschouw genomen, zijn er zoveel redenen om in te grijpen in de inrichting, dat wij niet begrijpen dat er nog steeds wordt vastgeklampt aan een niet zo heel veel zeggende v85 snelheid. Ook andere argumenten om niet in te grijpen blijken niet heel sterk. U geeft aan dat het aanpassen van de inrichting volgens u nog niet mogelijk is. Gebrek aan budget lijkt veiligheid in de weg te staan. Wij geven hierboven en in eerdere correspondentie onderbouwd aan waarom aanpassing toch mogelijk zou moeten worden gemaakt. Zonder veel aanpassingen is de weg namelijk in te richten als veiliger GOW30, de inrichting die in richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek wordt geadviseerd bij de huidige situatie. Bovendien geeft u met die inrichting invulling aan de landelijke ambitie om voor 2030 over te stappen naar 30km/u. Een alternatief is een ‘echte’ GOW50 inrichting creëren, met vrij liggende fietspaden en een flitskast voor permanente handhaving.

Daarmee blijft er echter sprake van risico’s door de gecombineerde functie: de Herenstraat blijft immers ook een woonstraat met uitritten. Samengevat zijn er veel argumenten voor een ingreep, want er geldt op dit moment er een maximum snelheid van 50km/u in een gebied met GOW30 kenmerken, waardoor aantoonbaar gevaarlijke situaties ontstaan, en zelfs dan rijdt ruim 20% van de bestuurders nóg harder dan dat maximum. Een flitskast helpt de snelheid terug te brengen naar het geldende maximum. De gemeente doet een voorzichtige toezegging dat zij zich zal inspannen voor een permanente flitspaal. In ons adviesrapport gaven we al aan dat dat een verstandige noodoplossing lijkt totdat een GOW30 inrichting is gerealiseerd: het neemt risico’s van de huidige inrichting niet weg, maar verkleint deze wel. Die toegezegde inspanning leidt echter niet tot een verbetering, want daarvoor is realisatie noodzakelijk. Zolang er onzekerheid bestaat over de slagingskans van deze (tijdelijke) optie, is het noodzakelijk om daarnaast één of meer alternatieve optie(s) uit te werken, die worden ingezet als de flitskast niet komt. We doen nogmaals de suggestie om de plaatsing van één of twee extra drempel(s) in combinatie met zebrapad als alternatief uit te werken.

Dit zou een doeltreffende maatregel zijn (de reeds aanwezige drempel is zeer effectief), die zelfs in een GOW50 omgeving kan worden toegepast (met plaatselijk advies 30km/u,

gelijk aan de situatie bij de bestaande drempel). Ook een combinatie van een extra drempel en een flitskast kan als mogelijk scenario worden uitgewerkt. Het is voor aanwonenden en kwetsbare gebruikers belangrijk dat er zekerheid komt dat de onveilige situatie daadwerkelijk wordt aangepakt. Omdat u verschillende keren hebt aangegeven nog niet over de benodigde financiële middelen te beschikken, hebben wij besloten de Rhenense raad erbij te betrekken. We vinden het belangrijk dat de raad op de hoogte is van de zorgen die leven onder de Rhenense burgers die wij vertegenwoordigen. We zullen de raad aanschrijven en op de hoogte brengen van de onveilige situatie in de Herenstraat, een korte toelichting geven op het reeds gelopen proces en hen voorzien van alle belangrijke informatie en relevante stukken. Op deze manier kunnen we gemakkelijker en sneller samen op zoek naar budget, zodat we dit overleg wellicht inderdaad binnenkort kunnen afronden, met het daarvoor benodigde zicht op een oplossing. Daarnaast zijn we voornemens in dit kader inspreektijd aan te vragen voor het overleg van de commissie Ruimte en Economie. We zijn hierover inmiddels in contact met de raadsgriffier. Ook van u ontvangen we graag de toezegging dat u zich zult inspannen voor een permanente oplossing en dit volhoudt tot deze is gevonden.

Het feit dat uit richtlijnen, wetenschappelijk onderzoek en landelijke ambities (nog) geen harde eisen voortkomen, betekent niet dat een gemeente geen verstandige dingen mág doen. We benadrukken nogmaals dat de beste oplossing kan worden gevonden in een GOW30 inrichting, maar hebben hierboven en in eerdere correspondentie ook enkele andere suggesties voor passende (soms tijdelijke) oplossingen gedaan. Tot slot adviseren we u nogmaals om met aanpassingen van de Herenstraat aan te sluiten op de werkzaamheden aan de Nieuwe Veenendaalseweg. Dit kan kosten besparen, is slechts één keer verstorend en na realisatie ontstaat meer eenduidigheid voor gebruikers, die weer bijdraagt aan de veiligheid. We kijken uit naar ons gesprek op 13 januari en hopen daarin tot meer concrete afspraken te komen, op het gebied van oplossingen en over de te verkiezen benaderingen richting de Rhenense raad en de genoemde commissie. Bij voorbaat dank voor uw reactie. Met vriendelijke groet, ook namens de door ons vertegenwoordigde aanwonenden, Bob Arends Matthijs Brinkhuis

Bijlagen: Proces tot december 2021: Hier opsommen wanneer men wat van ons heeft ontvangen (en bijsluiten als bijlage?), zodat het proces duidelijk genoeg is voor alle ontvangers Bijlage 1: complete mailwisseling Bijlage 2: inventarisatie Bijlage 3: rapportje zorgen verkeer Rhenen Bijlage 4: SWOV rapport Bijlage 5: adviesrapport snelheidsmetingen Bijlge 6: CROW richtlijnen