Bijlage 5 Memo raadsvoorstel evaluatie IW4 en financiering Wsw achtergrond en toelichting

Memo Raadsvoorstel evaluatie IW4 en financieringswijze WSW Achtergrond en aanvullende informatie

Inhoud 1.

Inleiding..................................................................................................................................... 3

2.

Transitieplan.............................................................................................................................. 4

3.

Governance ............................................................................................................................... 6

4.

Samenwerking IW4 - gemeente Veenendaal (namens Rhenen en Renswoude) .......................... 7

5.

Werkgeversbenadering; veranderende rol IW4 .......................................................................... 9

6.

Module nieuw beschut ............................................................................................................ 11

2

1. Inleiding Dit memo hoort bij het raadsvoorstel “Evaluatie transitieplan IW4 en financiering Wsw”. U vindt in dit raadsvoorstel en bijbehorende bijlagen al veel informatie over de aanleiding van de transitie van IW4 en de uitkomst van deze transitie (Transitieplan IW4; Eindrapportage transitieplan IW4; Toetsing Eindrapportage transitieplan IW4; Memo financiering Wet sociale werkvoorziening ) U vindt in deze memo aanvullende (achtergrond) informatie. In hoofdstuk 2 vindt u informatie over het tot stand komen van het transitieplan. Daarnaast vindt u in de hoofdstuk informatie over de wijze waarop de gemeenten(raden) zijn betrokken. In hoofdstuk 3 vindt u informatie over wijzigingen in de Governance structuur. Het raadsbesluit uit 2018 (dat de transitie in gang zette) bevatte ook opdrachten aan de GR met betrekking tot zeggenschap. In hoofdstuk 4 vindt u informatie over de wijze waarop de samenwerking tussen Veenendaal (ook namens Rhenen en Renswoude) en IW4 verloopt, specifiek inzake de uitvoering van reintegratieactiviteiten voor de brede doelgroep van de Participatiewet. In hoofdstuk 5 vindt u meer informatie over de werkgeversbenadering vanuit de arbeidsmarktregio Foodvalley en de veranderende rol van IW4 ten aanzien van het WerkgeversServicePunt (WSP). En welke vraagstukken er op dit moment spelen.

In hoofdstuk 6 vindt u meer informatie over ontwikkelingen rond, met name de vergoeding van, het instrument Nieuw beschut/

3

2. Transitieplan IW4 is bij het opstellen van het transitieplan uitgegaan van drie ontwikkellijnen: -

-

Het aanpassen van IW4, in lijn met het dalende aantal SW-medewerkers; Het uitvoeren en vernieuwen van gemeentelijke re-integratieactiviteiten, gebruikmakend van de hierover afgesproken financiële kaders alsmede het verkennen van de mogelijkheden om nieuwe producten te ontwikkelen; De doorontwikkeling naar een organisatie die de inclusieve arbeidsmarkt ondersteunt, met het binnenhalen van opdrachten bij werkgevers.

IW4 heeft aanvankelijk een transitieplan op hoofdlijnen opgesteld. Dit transitieplan is in april 2019 door de Raad van Commissarissen (RvC) en het bestuur vastgesteld. Vervolgens is deze met de drie gemeenten besproken. De gemeenteraden is gevraagd hier een zienswijze op te geven. Daarbij is aangegeven dat in de uitwerking en implementatie verdere aandacht nodig is voor: A. De concrete uitwerking van te nemen maatregelen en de meerjarige financiële effecten van deze maatregelen; B. De raming en specificatie van de te maken transitiekosten; C. De in het kader van de transitie te nemen besluiten over de huisvesting van IW4 en de mogelijkheden de kosten hiervan te reduceren. A Concrete uitwerking maatregelen en financiële effecten IW4 heeft de verdere uitwerking van het transitieplan in september 2019 afgerond. Een terzake kundig onafhankelijk adviesbureau, te weten IROKO, heeft deze uitwerking getoetst. Hun bevindingen zijn vastgelegd in een adviesrapport van 30 oktober 2019. Dit adviesrapport is besproken tijdens een gezamenlijke vergadering van AvA en RvC op 14 november 2019. Op basis van het uitgevoerde onderzoek heeft IROKO een aantal correcties op de geraamde financiële effecten door IW4 voorgesteld. Daarnaast is aangegeven dat een doorrekening van het huisvestingsplan nog niet aan de orde was.

In 2020 is de raad geïnformeerd over het verloop van de uitvoering, waaronder de externe onafhankelijke financiële toetsing van het transitieplan. Vervolgens zijn er twee tussenevaluaties naar de raad verzonden: begin 2020 en medio 2021. In november 2022 zijn de raden geïnformeerd over de eindevaluatie van het transitieplan. We verwijzen graag naar de door IW4 opgestelde eindrapportage van het Transitieplan IW4 2019-2021, de toetsing hiervan door IROKO en de memo financiering Wsw. Uitgangspunt vormt het bijgestelde transitieplan. Uit de IROKO rapportage blijkt dat de maatregelen grotendeels zijn doorgevoerd (behoudens de huisvesting) en de transitie is afgerond. De financiële doelstellingen zoals geformuleerd in het transitieplan zijn behaald. B. Transitiekosten Om de transitie in de periode 2019-2021 mogelijk te maken stelden de raden hier extra incidentele middelen voor beschikbaar. Dit kwam neer op een gezamenlijk bedrag ter hoogte van € 600.000,-. Deze middelen bleken ontoereikend waardoor IW4 zelf € 200.000,- heeft geïnvesteerd in de transitie. C.Huisvestingsplan Onderdeel van het transitieplan is het huisvestingsplan. Door de krimp van de WSW-doelgroep en de doorstroom ‘van binnen naar buiten’ ontstond er een te ruime huisvesting voor IW4. IW4 heeft een verkenning uitgevoerd. Doelen waren: het creëren van een passende huisvesting en het besparen op 4

huisvestingskosten. Dit was ook de opdracht van de gemeenten (raadsbesluit van 2018). Uiteindelijk is gekozen voor nieuwbouw op het huidige terrein. Door de nieuwbouw ontstaat een kleiner pand met een kleiner benodigd terrein. De niet meer benodigde grond gaat IW4 verkopen en verhuren aan derden waar zij bij voorkeur een samenwerkingsrelatie mee hebben of in de toekomst willen creëren. Wijkservice Veenendaal en de brandweer (Veiligheidsregio Utrecht ofwel VRU) gaan zich op dit terrein huisvesten en hebben dit gedeelte gekocht. Daarnaast gaat een gedeelte van de grond verhuurd worden aan een derde partij. De verwachte oplevering van het nieuwe pand is in april 2023.

5

3. Governance De gemeenteraden Rhenen, Veenendaal en Renswoude besloten eind 2018 om voorwaarden te verbinden aan het beschikbaar stellen van de verhoogde gemeentelijke bijdrage aan IW4. Deze voorwaarden betroffen het versterken van de zeggenschap vanuit de gemeenten binnen de GR1/NVstructuur. De bestaande structuur NV moest worden omgevormd tot een gewone NV (of BV) en het bestuur van de GR rechtstreeks zeggenschap krijgen bij o.a.: • •

de benoeming van de bestuurder (directeur); het nemen van belangrijke en strategische bedrijfsbesluiten (strategische keuzen, meerjarenbeleidsplan, belangrijk investeringsbeslissingen, vaststellen transitieplan, huisvestingsplan etc.)

Aan dit besluit is, in goed overleg met de Raad van Commissarissen van IW4, uitwerking gegeven. De statuten van de NV zijn op zijn op 14 november 2019 door de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA) gewijzigd. Deze zijn 29 november 2019 gepasseerd bij de notaris en sindsdien van kracht. De gemeenteraad is hier in november 2019 middels een raadsbrief over geïnformeerd. De GR heeft op grond van de statuten rechtstreeks zeggenschap bij het nemen van strategische bedrijfsbesluiten, waaronder het huisvestingsplan. In 2020 zijn door de GR en AvA belangrijke besluiten genomen met betrekking tot de huisvesting van IW4 en de daaraan gekoppelde investeringsbeslissingen. Deze besluiten zijn vooraf voorgelegd aan de colleges van Veenendaal, Rhenen en Renswoude, zodat bestuursleden namens hun college konden spreken. Op deze manier is: • • •

akkoord gegaan met de raamovereenkomst tussen de IW4 beheer NV en de gemeente Veenendaal; akkoord gegaan met een investering door IW4 Beheer NV van maximaal 12,0 miljoen euro voor de voorgestelde nieuwbouw van IW4; mandaat verleend aan de Algemeen Directeur/ Bestuurder van IW4 om binnen de stuurgroep IW4/Wijkservice over de nieuwbouw van IW4 besluiten te nemen binnen het vastgestelde maximale budget van € 12,0 miljoen euro.

Aanvullend is afgesproken dat alle leden van het Algemeen Bestuur als agenda-lid ook alle stukken ontvangen van de stuurgroep Huisvesting. Zo zijn alle leden op de hoogte van de besluitvorming binnen de stuurgroep en kunnen ze indien zij daartoe aanleiding vinden zaken aanhangig maken.

1

GR=Gemeenschappelijke Regeling

6

4. Samenwerking IW4 - gemeente Veenendaal (namens Rhenen en Renswoude) De gemeente Veenendaal voert namens de gemeente Veenendaal, Rhenen en Renswoude de Participatiewet uit. IW4 is een samenwerkingspartner van de gemeenten bij de uitvoering van deze Participatiewet. Beide partijen, IW4 en gemeenten, hebben een eigen rol en taak. Een onderwerp waarop partijen samenwerken is de uitvoering van re-integratieactiviteiten voor de brede doelgroep van de Participatiewet. Er is veel geïnvesteerd in deze samenwerking, o.a. middels gezamenlijke werkgroepen, de inzet van een verbindingsofficier en het opstellen van een productenboek. Raamovereenkomst Tussen de gemeente Veenendaal (ook namens Rhenen en Renswoude) en IW4 is in 2020 een raamovereenkomst gesloten. In deze raamovereenkomst zijn de uitgangspunten van het raadsbesluit (2018) opgenomen, waaronder de samenwerking, een streefbedrag omzet IW4 en een toets op effectiviteit. Inzet verbindingsofficier en overlegstructuur Vanaf september 2019 is één van de klantmanagers Werk en Inkomen voor 24 uur per week werkzaam op de locatie van IW4. Zij werkt als ‘verbindingsofficier’ met als doel de samenwerking tussen team Werk en Inkomen en IW4 te versterken. Ze geeft bijvoorbeeld, samen met consulenten van IW4, vorm aan een herziening van de werkwijze op het gebied van ‘diagnose en ontwikkeling’.

Dit zorgt voor een betere aansluiting tussen de vraag van de klantmanagers van de gemeente, de uitvoering van de dienstverlening door IW4 en de terugkoppeling. We kennen de volgende overlegstructuur (naast operationeel overleg) -

Bilateraal overleg accounthouders Veenendaal/IW4- elke drie weken Strategisch overleg- elk kwartaal Kernteam Sociaal Domein- elk kwartaal

Productenboek Inhoudelijk wordt de dienstverlening beschreven in het “Productenboek Re-integratie Dienstverlening IW4”. Dit productenboek wordt jaarlijks vastgesteld in overleg tussen IW4 en de gemeente. Productontwikkeling IW4 krijgt de ruimte om aan productontwikkeling doen, waarbij ingezet wordt op producten die voor meerdere doelgroepen binnen het sociaal domein ingezet kunnen worden. Zo hebben ze een eerste product ontwikkeld genaamd DOOR. Dit product richt zich op bijstandsgerechtigden, mensen met een WMO indicatie voor begeleiding of beschermd wonen of mensen die een WMO-voorziening aanvragen. Traject DOOR is een oplossing voor kandidaten van wie nog onduidelijk is welke vorm van participatie in de samenleving, zoals werk of dagbesteding, bij hen past. Dit project is gestart als Pilot. Na een succesvolle start is dit omgezet in een regulier product. Naast dit product wordt er regelmatig gekeken of behoefte is aan andere producten en/of we mogelijkheden zien tot samenwerking. Dit kan ook op het snijvlak liggen van WMO/ Participatiewet/wet inburgering.

7

Quasi-interne dienst Met het aanpassen van de statuten werd het ook mogelijk om IW4 aan te merken als quasi-interne dienst . Contracten met IW4 kunnen daarmee één op één worden gegund op basis van de uitzondering van het quasi-inbesteden. De gemeente Rhenen heeft, net als de gemeente Veenendaal, de gemeentelijke opdrachten voor schoonmaak (zowel groen en straatmeubilair als gebouwen) gegund aan IW4. Door deze opdrachten aan IW4 te gunnen, creëert de gemeente arbeidsplaatsen voor de mensen met een afstand tot de reguliere arbeidsmarkt. Sinds 2020 is het voor de gemeenten Rhenen, Veenendaal en Renswoude dus mogelijk om deze opdrachten rechtstreeks (dus zonder aanbesteding of gebruik te maken van uitsluitend recht) in te kopen bij IW4. Door re-integratiediensten in te kopen via quasi-inbesteden voldoen we aan het aanbestedingsrecht EN kiezen we een juridische vorm die past bij het besluit van de gemeenteraden (uit 2018): het biedt voldoende mogelijkheden om te sturen op de uitvoering van de activiteiten, het biedt de ruimte om samen met IW4 dienstverlening te ontwikkelen voor de doelgroep van de Participatiewet, maar biedt ook voldoende vrijheid om samen te werken met andere partijen in de markt. Verder hebben de gemeenten, als eigenaar van de GR, een (financieel) belang bij een gezonde exploitatie van IW4.

Inkoop met gebruikmaking van quasi-inbesteden levert hier een bijdrage aan de exploitatie van de GR. Corona en huidige ontwikkelingen In 2020 en 2021 is de re-integratieafdeling van IW4 vanwege de corona-situatie, in overleg met de gemeente ,tijdelijk gesloten. Momenteel is de re-integratieafdeling weer op volle kracht aan de slag. Op dit moment zien we een sterke vraag naar arbeidskrachten binnen verschillende sectoren, maar er zijn weinig werkfitte kandidaten beschikbaar. Met extra begeleiding en instrumenten (jobcoach, loonkostensubsidie) proberen we vraag en aanbod op elkaar aan te laten sluiten.

8

5. Werkgeversbenadering; veranderende rol IW4 In het besluit uit 2018 wordt nadruk gelegd op een gezamenlijke opgave van IW4 en de gemeenten om de werking van de inclusieve arbeidsmarkt verder te ondersteunen. Belangrijke elementen hierbij zijn het verder doorzetten van een eenduidige regionale (en sub-regionale) werkgeversbenadering, zowel ten aanzien van de bemiddeling naar als voor het ondersteunen van werkgevers bij het begeleiden van geplaatsten in hun organisatie en het ontwikkelen van ‘inclusief werkgeverschap’. Hiervoor is nodig: • •

Een gezamenlijk, door gemeenten en werkgevers, actieplan voor intensivering van de samenwerking rondom inclusief werken en ontwikkeling van ‘Inclusief Werkgeverschap’. Het ontwikkelen van nieuwe werkgeverarrangementen, waarbij directe plaatsing van mensen uit doelgroepen wordt gefaciliteerd (‘training on the job’ -arrangementen)

Arbeidsmarktregio Foodvalley; WSP en IW4 Nederland is onderverdeeld in 35 arbeidsmarktregio's. Binnen deze regio’s werken, onder meer, gemeenten en UWV samen aan dienstverlening die gericht is op werkgevers en werkzoekenden. Het doel is om mensen met een arbeidsbeperking zo veel als mogelijk bij reguliere werkgevers te plaatsen. Dit komt voort uit het sociaal akkoord waarin is afgesproken 125.000 banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. WSP In de Regio Foodvalley is werkgeversdienstverlening door UWV en gemeenten georganiseerd in het werkgeversservicepunt FoodValley (WSP). Het WSP is regionaal en subregionaal het aanspreekpunt voor werkgeversdienstverlening. Het WSP wil werkgevers ontzorgen bij het inzetten van mensen met een arbeidsbeperking, door het bieden van een optimale HR-dienstverlening. Dienstverlening vanuit het WSP is voor werkgevers gratis. Personele inbreng wordt door de deelnemers (UWV en gemeenten) gefinancierd. Het WSP-team wordt bemenst door accountmanagers vanuit gemeenten, UWV en Werkkracht (het re-integratiebedrijf Ede). Het WSP helpt werkgevers bij het vinden van geschikte kandidaten in het kader van de Wet Banenafspraak. Het team werkt vraag- en aanbodgericht en sluit aan op de werkzoekendendienstverlening van gemeenten.

Het ondersteunt werkgevers bij duurzaam sociaal ondernemen met de werving en selectie van personeel, begeleiding op de werkvloer en financiële regelingen. Daarnaast biedt zij het product bedrijfsadvies inclusieve arbeidsorganisatie aan. In opdracht van het Regionaal Werkbedrijf (RWB) worden de werkgeversinstrumenten geharmoniseerd die het mogelijk maken nieuw potentieel van de onderkant van de arbeidsmarkt in te zetten. Daarnaast wordt opgetrokken met private aanbieders. IW4 IW4 heeft in 2018 besloten om zelf werkgeversinstrumenten te ontwikkelen, waaronder detachering en bedrijfsadvies. Deze instrumenten willen ze “vermarkten”. Zij hopen hiermee extra inkomsten te kunnen genereren. IW4 neemt sinds 2018 niet langer plaats in het WSP en levert geen actieve personele inbreng in het accountteam. Zij opereren daarmee los van het WSP en maken daarbij gebruik van hun zelfstandig opgebouwd werkgeversnetwerk. Dit netwerk komt deels voort vanuit de werkgeverskant (IW4 is een grote werkgever en verleent diensten, waaronder inpak, schoonmaak aan andere bedrijven) en deels voort vanuit de re-integratiekant (onderdeel HetWerktNu is actief in het detacheren van (SW-)personeel, verzorgen re-integratietrajecten).

9

Conclusie; vraagstukken verder uitwerken Sinds 2019 heeft ieder van de partijen (WSP, gemeente Veenendaal en IW4) vanuit haar eigen visie en expertise de werking van de inclusieve arbeidsmarkt gestimuleerd. In 2019 en 2020 werd nog gevreesd voor groeiende werkloosheid, inmiddels is er sprake van krapte op de arbeidsmarkt. We constateren dat in deze veranderende omgeving ieder op zoek is naar zijn eigen en/of gezamenlijke rol inzake het stimuleren van inclusief werkgeverschap. •

WSP: vraagstukken

Heeft WSP een enge of brede taakopvatting: Richt het WSP zich enkel op de kwetsbare doelgroep van de banenafspraak? Of is zij ook voor werk-naar-werktrajecten? Heeft zij een rol bij krapte op de arbeidsmarkt? Heeft ze een taak voor ondernemers in nood? Moet zij ondersteuning bieden aan Oekraïners of statushouders? •

Gemeente Veenendaal (namens Rhenen en Renswoude); vraagstukken

Richt gemeente Veenendaal zich primair op bijstandsontvangers vanuit Veenendaal, Rhenen en Renswoude en andere personen die vallen onder de Participatiewet (DGR)? Is er voor de gemeente Veenendaal, handelend onder het WSP ook ruimte om sub-regionaal zaken op te pakken en initiatieven te ontplooien? Sluit haar dienstverlening aan op de wensen van de werkgevers? •

IW4; vraagstukken

Richt zich met name op werkgevers via Werkgeversnetwerken en is daarin succesvol. Ondertussen heeft IW4 te kennen gegeven om ook buiten WSP om betaalde producten aan te bieden en denkt zij meerwaarde te hebben ten opzichte van de dienstverlening van het WSP. Hoe verhoudt de maatschappelijke opdracht van IW4 zich tot de financiële opdracht om financieel zelfredzaam te worden? Is commercieel opereren buiten WSP verenigbaar met gratis dienstverlening binnen WSP? Kunnen hierover werk- of financiële afspraken worden gemaakt? Vervolg Door IW4 en de gemeente Veenendaal zijn bovengenoemde vraagstukken in kaart gebracht. We voeren hierover constructieve gespreken en verwachten in 2023 richtinggevende afspraken op te stellen.

10

6. Module nieuw beschut Achtergrond In 2018 zijn door Berenschot verschillende varianten en uitvoeringsmodaliteiten voor IW4 onderzocht. Daarbij is ook de module nieuw beschut belicht. Destijds is aangegeven dat de module nieuw beschut zou leiden tot een verslechtering van het operationeel resultaat oplopend tot €150.000,- in 2028. De belangrijkste reden die daarbij werd genoemd is dat het operationeel resultaat van nieuw beschut €3.000,- negatief per werkplek zou zijn. In de raming is toen meegenomen dat IW4 een sluitende businesscase kon maken met -

een vergoeding van de loonkostensubsidie plus € 8.500,- begeleidingsvergoeding plus de tijdelijke bonus van €3.000,- per werkplek per jaar.

Deze bonus was beschikbaar tot en met 2020. Na 2020 werd een negatief operationeel resultaat verwacht. In de berekening werd uitgegaan van 5 nieuw beschutwerkers die er per jaar bijkomen (tot 50 nieuw beschutwerkers per 2028). Aangegeven is dat door het uitnemen van nieuw beschut uit de begroting van IW4, een voordeel in termen van het operationeel resultaat ontstaat. Behoud beschut werken Beschut werk is niet aangemerkt als een te stoppen verliesgevende activiteit. Dit zijn bepaalde werksoorten die, hoewel de kosten niet in verhouding staan tot de meerwaarde in termen van arbeidsontwikkeling, niet worden opgeheven. Immers beschut werk past binnen de corebusiness van IW4. Daarnaast hebben gemeenten behoefte aan een goede basis infrastructuur waar onafhankelijk van de conjunctuur binnen een beschermde omgeving zekere volumes kunnen worden geplaatst. Huidige stand van zaken We zien inmiddels dat IW4 geen sluitende businesscase kan maken met de huidige landelijke begeleidingsvergoeding van € 8.100,- en de vergoeding van de loonkostensubsidie. Na het wegvallen van de bonus beschut werk hebben de gemeenten ten opzichte van de landelijke vergoeding aan IW4 een extra bijdrage verstrekt van € 65.000,-. Op basis van de huidige vergoedingen verwacht IW4 een negatief resultaat van € 150.000,- in 2022 oplopend tot € 360.000,- in 2026.

Uit studies van Berenschot (2021) in opdracht van de VNG en de Cedris studie voor Zuid-Holland (2022) blijkt ook dat de landelijke vergoedingen ontoereikend zijn voor de kosten van Nieuw Beschut bij alle SW-bedrijven in Nederland. IW4 heeft geen alleenrecht voor beschut werk. De gemeente Veenendaal (mede namen Rhenen en Renswoude) koopt ook plekken in bij andere sociale werkbedrijven, zoals Rosa Novum en BVS Sociaal Metaal. Daarbij hanteert de gemeente de landelijke bedragen. Deze bedrijven krijgen hun businesscase wel sluitend. Dit komt enerzijds omdat het aantal beschut werkers beperkt is ten opzichte van hun totale personeelsbestand, waardoor het makkelijker wordt om kosten te middelen/ te spreiden. Anderzijds voeren deze werkbedrijven andere activiteiten uit waarop een hoger rendement kan worden gehaald (te vragen uurtarief ligt bijvoorbeeld hoger). Gemeente Veenendaal en IW4 voeren gesprekken over (on)mogelijkheden om het rendement te verhogen. Tegelijkertijd wacht de gemeente ook op de uitkomsten van het onderzoek naar de 11

begeleidingskosten Beschut werken. Naar verwachting wordt dit onderzoek begin 2023 afgerond. Mede gebaseerd op ervaringscijfers van andere SW-bedrijven, pleiten VNG en Cedris voor een hogere landelijke begeleidingsvergoeding. Op dit moment zijn ongeveer 25 beschutwerkers geplaatst, 18 daarvan bij IW4, 7 elders. De eerder aangegeven 50 aanvullende werkplekken bij IW4 in 2028 zullen naar verwachting niet worden gehaald.

12