Bijlage 5 Collegevoorstel Bezuinigingen lokaal maatwerk GGDrU vanaf 2026

Bestuurlijk voorstel college Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatieniveau Onderwerp

: : : : : : :

21 maart 2025 José den Boer 1199101 D. Poortinga College Rhenen Openbaar Vaststellen bezuinigingen lokaal maatwerk GGDrU vanaf 2026

Voorstel Het college besluit: 1. kennis te nemen van de rapportage maatwerkverantwoording GGDrU 2024 2. aan de GGD regio Utrecht de volgende bezuinigingen op het lokaal maatwerk vanaf 2026 door te geven op 1 april 2025: a. versterking kennis- en adviesfunctie GGDrU vervalt vanaf 2026. Hiermee verlagen we de kosten van €2.967 in 2025 naar €0 in 2026. b. gezondheidsbevordering statushouders vervalt vanaf 2026. Hiermee verlagen we de kosten van €1.103 in 2025 naar €0 in 2026. c. Stevig Ouderschap schalen we af van 6 naar 3 trajecten in 2026. Hiermee verlagen we de kosten van €12.518 in 2025 naar €6.259 in 2026. d. Intensivering verbindende JGZ schalen we af van 60 uur naar 40 uur in 2026. Hiermee verlagen we de kosten van €5.616 in 2025 naar €3.744 in 2026. e. Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen (MAZL) willen we afschalen naar minder trajecten (van 2,7% van het aantal leerlingen naar 1,7%) en we gaan op zoek naar mogelijkheden hiervoor in samenwerking met de subregio Vallei en de GGDrU. Hiermee verlagen we de kosten van €11.935 in 2025 naar €4.914 in 2026. De totale besparing op het lokaal maatwerk in 2026 t.o.v. 2025 is €19.221 (21,35%). 3. kennis te nemen dat de GGDrU scenario’s uitwerkt voor het consultatiebureau in Elst 4. het collegebesluit ter kennisgeving door te sturen naar de raad.

Inleiding De financiële situatie vanaf 2026 (het ravijnjaar) heeft op alle gemeenten grote impact. Om de financiële tekorten te dekken moeten we ook in Rhenen bezuinigen op diverse gemeentelijke diensten, waaronder de GGD regio Utrecht (hierna GGDrU). De GGDrU is zich bewust van de financiële positie van gemeenten en het feit dat gemeenten keuzes moeten maken in de uitvoering van taken. Het Algemeen Bestuur heeft eind 2024 besloten: • collectief 0,5% te bezuinigen op de gemeentelijke bijdrage aan de GGDrU (ofwel een taakstelling van €300.000); • daarnaast hebben gemeenten de ruimte om individueel te bezuinigen op het lokaal maatwerk.

1

De GGDrU is actief in 26 gemeenten en voert verschillende taken uit: •

Basistaken: wettelijke taken voor gemeenten waarbij de uitvoering verplicht belegd dient te worden bij de GGD. Basistaken zijn verplichte kernactiviteiten die elke GGD uitvoert.

•

Basistaken plus of collectieve taken: wettelijke taken voor gemeenten, waarbij de uitvoering niet verplicht bij een GGD belegd hoeft te worden. Deze taken hebben de 26 gemeenten in de regio Utrecht gezamenlijk belegd bij de GGDrU.

•

Lokaal maatwerk: taken die individuele gemeenten zelf beleggen bij de GGD via maatwerkfinanciering. Hier zit geen wettelijke verplichting aan vast. Deze taken zijn bedoeld om lokaal in te spelen op behoeften van inwoners. Afspraken over het lokaal maatwerk leggen we jaarlijks vast in een samenwerkingsovereenkomst. Zie bijlage 1 en 2.

In de zienswijze op de Kaderbrief GGDrU 2026 heeft onze gemeenteraad aangegeven de collectieve bezuiniging van 0,5% op de gemeentelijke taken niet voldoende te vinden. Onze gemeenteraad zou daar graag een schep bovenop doen, pleit voor een taakstelling van 1,5 – 2%. De meeste manoeuvreerruimte voor gemeenten zit echter op de lokale maatwerktaken, omdat deze niet wettelijk verplicht zijn. Binnen gemeente Rhenen hebben we zorgvuldig gekeken naar mogelijkheden om te bezuinigen op de lokale maatwerktaken van de GGDrU vanaf 2026. Het definitieve besluit moeten we uiterlijk 1 april 2025 doorgeven. Kaders Wet publieke gezondheid (Wpg); Gemeenschappelijke Regeling GGDrU; Samenwerkingsovereenkomst lokaal maatwerk GGDrU 2025 Beoogd doel Het uiteindelijke doel is om de gezondheid van onze inwoners te beschermen en bevorderen binnen de daarvoor beschikbare middelen. Argumenten 1.1 In de rapportage legt de GGDrU verantwoording af over het lokaal maatwerk 2024 Jaarlijks legt de GGDrU verantwoording af over de afspraken in de samenwerkingsovereenkomst. In deze rapportage van 2024 is vermeld welke maatwerktaken in onze gemeente zijn uitgevoerd en wat dit heeft gekost. Zie bijlage 3. 2.1 We moeten komen tot een sluitende begroting in 2026 Vanaf 2025 krijgen gemeenten minder geld van het rijk. Er is meer geld nodig voor opvangen van nieuwe ontwikkelingen en stijgende kosten.

Daarnaast wil ons college komen tot een sluitende begroting. Daarbij heeft onze gemeenteraad een financiële taakstelling opgelegd om € 500.000 te bezuinigen op het sociaal domein vanaf 2025. 2.2 a) Versterking kennis- en adviesfunctie GGDrU financieren we met incidentele middelen Bij Versterking kennis- en adviesfunctie GGD gaat het om ondersteuning van gemeenten bij GALAplannen, zoals monitoring. Vanuit de brede SPUK GALA hebben we hiervoor in 2025 budget gekregen van €2.967. Met ingang van 2026 vervalt dit budget vanuit GALA en hebben we hiervoor geen alternatief budget. 2.2 b) Gezondheidsbevordering van statushouders financieren we met incidentele middelen Voorlichtingen voor statushouders over de gezondheidszorg in Nederland organiseren we in de subregio Vallei samen met gemeente Veenendaal en Renswoude. Deze maatwerktaak financieren we in 2025 al vanuit de brede SPUK GALA als ombuiging. In 2026 is nog budget beschikbaar vanuit GALA (thema Terugdringen gezondheidsachterstanden). Maar het is niet duidelijk of en zo ja hoeveel GALA-budget gemeenten ontvangen na 2026. Daarnaast laat de uitvoering te wensen over. In 2024 zijn door een tekort aan trainers bij Vluchtelingenwerk slechts 5 van de 10 ingekochte voorlichtingen doorgegaan. De overige trainingen worden terugbetaald aan de gemeenten. 2

2.2 c) Stevig Ouderschap financieren we met incidentele middelen Bij Stevig Ouderschap gaat het om vroegtijdige preventieve ondersteuning aan gezinnen waar de omstandigheden zwaarder zijn dan gemiddeld. Deze maatwerktaak willen we continueren, omdat het om kwetsbare gezinnen gaat. Maar we stellen voor het aantal trajecten te verlagen van 6 naar 3 trajecten vanaf 2026. Om te besparen op kosten financieren we Stevig Ouderschap in 2025 al vanuit de brede SPUK GALA als ombuiging. In 2026 is nog budget beschikbaar vanuit GALA (thema Kansrijke Start), maar het is niet duidelijk of en zo ja hoeveel GALA-budget we ontvangen na 2026. 2.2 d) We verwachten dat minder uren nodig zijn voor Verbindende JGZ Een jeugdverpleegkundige van de GGDrU sluit wekelijks aan bij het Jeugdteam voor gezamenlijke screening van aanmeldingen. Deze maatwerktaak willen we continueren. Maar we stellen voor het aantal uren inzet jeugdverpleegkundige te verlagen. In 2024 was 1,5 uur x 40 weken beschikbaar voor Intensivering verbindende JGZ. In overleg met het Jeugdteam kunnen we dit terugbrengen naar 1 uur x 40 weken. 2.2 e) We zijn in gesprek in de subregio Vallei over MAZL Bij MAZL gaat om extra inkoop van inzet jeugdartsen GGDrU voor aanpak langdurig ziekteverzuim bij leerlingen in het voortgezet onderwijs. We betalen voor de scholen in de subregio Vallei, verdeeld op basis van kindaantallen per gemeente.

Uit het JGZ-basispakket wordt 1% betaald. Voor 2025 gaat het om een aanvulling naar 2,7% van het aantal leerlingen. Deze maatwerktaak organiseren we in de subregio Vallei. We willen MAZL continueren, omdat het om kwetsbare jongeren gaat en het een effectieve methode is. Bovendien heeft de raad van gemeente Veenendaal een motie aangenomen om MAZL te continueren. Zie ook de risico’s en kanttekeningen. Maar om de bezuinigingsopgave van gemeente Rhenen te halen stellen we als subregio voor het aantal trajecten af te schalen van 2,7% van het aantal leerlingen naar 1,7%. De GGDrU waardeert het alternatieve voorstel rondom MAZL in 2026. Hier zal (na 1 april 2025) nog bestuurlijke afstemming over plaatsvinden. Daarna komt de GGDrU erop terug. We gaan ook met de scholen in gesprek of er andere mogelijkheden zijn om MAZL te financieren en continueren. 3.1 We gaan in gesprek met de GGDrU over het strategisch huisvestingsplan van de GGDrU De huisvestingskosten van de GGDrU voor de Jeugdgezondheidszorg vallen ook onder het lokale maatwerk. Het gaat hierbij o.a. om huur- en servicekosten van de consultatiebureaus in Elst en in Rhenen. In 2024 heeft de GGDrU een Strategisch Huisvestingsplan opgesteld. De GGDrU wil af van pop-up-locaties zoals in Elst. De GGDrU maakt zich ook zorgen over de kwaliteit van de locatie in Elst.

Maar als gemeente willen we voorzieningen in de kernen behouden om geen inwoners te missen. Binnenkort gaan we in gesprek met de GGDrU over verschillende scenario’s voor de toekomst. Kanttekeningen (risico's en nadelen) 1.1 Het aantal kinderen met mentale problemen stijgt De scholen signaleren een toename van het aantal leerlingen dat thuis zit. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 onder scholieren in de klassen 2 en 4 van het voortgezet onderwijs blijkt ook dat de ervaren gezondheid van jongeren afneemt. In de regio Utrecht heeft bijna een kwart van de jongeren lichte tot ernstige psychische klachten. Er is een toename van negatieve ontwikkelingen in de sociale leefomgeving van jongeren zoals pesten op school, online pesten, een toename van ziekteverzuim en spijbelen en discriminatie, ook in Rhenen. Zie bijlage 4 voor de laatste resultaten van de gezondheidsmonitor Jeugd in Rhenen. 1.2 MAZL is een bewezen effectieve methode Scholen in de subregio Vallei zijn gevraagd naar hun ervaringen met MAZL. Zij geven aan dat het een verkeerde beweging is om hierop te bezuinigen. Het aantal MAZL-trajecten neemt toe en de complexiteit neemt toe. MAZL is een bewezen effectieve methode om te voorkomen dat onnodig jonge mensen het onderwijs te vroeg verlaten. Vaak zijn er dieperliggende oorzaken voor langdurig ziekteverzuim door jongeren.

Dit vraagt specialistische expertise over gezondheid en welzijn van leerlingen. Scholen willen focussen op onderwijs geven. Een bezuiniging op preventie kan hier averechts werken.

3

1.3 Impact op inwoners, gemeentelijke organisatie en maatschappij a) bezuinigen op de kennis- en adviesfunctie van de GGDrU heeft als gevolg dat we als gemeente minder ondersteund worden bij bijvoorbeeld het ontsluiten van lokale data en het opstellen van wijkgezondheidsprofielen. b) bezuinigen op gezondheidsbevordering van statushouders heeft als gevolg dat statushouders minder kennis hebben van hoe de gezondheidszorg in Nederland werkt. c) We kunnen niet aantonen dat door 1 (preventieve) interventie, zoals Stevig Ouderschap, kinderen niet in de jeugdzorg belanden. Het gaat om een stevigere basis bij ouders, waardoor zij de opvoeding beter aankunnen. Van de ouders die deelnamen voelt 72% zich zekerder en 66% heeft meer zelfvertrouwen gekregen. Het risico op opvoedingsproblemen is bij 22% van de gezinnen afgenomen. Als ouders geen Stevig Ouderschap krijgen zie je 5x meer kans op meldingen bij Veilig Thuis. Zie ook Infographic - Stevig Ouderschap Stevig Ouderschap d) bezuinigen op Intensivering verbindende JGZ heeft als gevolg dat er minder capaciteit is voor de inzet van een jeugdverpleegkundige bij het jeugdteam voor gezamenlijke screening. De meerwaarde van de GGDrU is de focus op collectieve preventie, de beweging van (jeugd)zorg naar gezondheid.

e) bezuinigingen op MAZL hebben als risico dat problemen van jongeren op de middelbare school groter worden en dat het aantal jongeren stijgt dat langdurig uitvalt. Zie ook kanttekeningen 1.1 en 1.2. De GGDrU monitort op subregionaal niveau. In het eerste kwartaal van 2024 zijn er 55 trajecten in de subregio Vallei gestart. Aanvullende financiële notities Kosten 2024 lokaal maatwerk gerealiseerd a) kennis en adviesfunctie €2.848 GGDrU b) gezondheids€1.103 bevordering statushouders c) Stevig Ouderschap €11.783

2025 begroot €2.967

2026 incl. bezuiniging €0

€1.103

€0

Vervalt vanaf 2026

€12.518

€6.259

Continueren maar afschalen besparing 50% Continueren maar afschalen besparing 33% Continueren maar afschalen besparing 59%

d) intensivering verbindende JGZ

€5.232

€5.616

€3.744

e) begeleiding ziekteverzuim voortgezet onderwijs (MAZL) f) huisvesting

€15.640

€11.935

€4.914

€34.945

€35.823

€35.823

g) Nu Niet Zwanger

€7.847

€3.690

€3.690

h) voor en vroegschoolse educatie (VVE) i) advisering vrijstelling leerplicht j) coördinatie weerbaarheids-lessen Totaal lokaal maatwerk

€14.155

€15.194

€15.195

€1.109

€1.186

€1.186

€4.061

€0

€98.649

€90.032

€912.935

€988.130

Totale gemeentelijke bijdrage (begroot)

4

€70.811

toelichting Vervalt vanaf 2026

Continueren scenario’s uitwerken voor consultatiebureau Elst Continueren vanwege kosten/baten Continueren (dekking uit SPUK OAB) Continueren wettelijke taak

Totale besparing op lokaal maatwerk is €19.221 (21,35%). Totale besparing op gemeentelijke bijdrage is 1,95%.

Vervolg Vervolgstappen Na de collegevergadering van 1 april 2025 stellen we dezelfde dag de GGDrU op de hoogte van het collegebesluit. Communicatie Zie vervolgprocedure. Participatie Zie kanttekeningen Monitoring of evaluatie We blijven in contact met de scholen in het voortgezet onderwijs over het langdurig ziekteverzuim. Bijlagen Bijlage 1: Vastgestelde samenwerkingsovereenkomst GGDrU 2025 Bijlage 2: Bijlage bij samenwerkingsovereenkomst GGDrU 2025 Bijlage 3: Concept rapportage maatwerkverantwoording GGDrU 2024 Bijlage 4: Rapport gemeente Rhenen gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Bijlage 5: Aangepaste afspraak doorgeven opzeggingen maatwerk Bijlage 6: Reactie GGDrU op alternatieve voorstel rondom MAZL in 2026

5