Bijlage 5 Aangehouden Raadsvoorstel kaders aanpassing kruising Achterbergsestraatweg

Bestuurlijk Voorstel raad Datum Behandelaar Zaaknummer Portefeuillehouder Besluitvormend orgaan Publicatie Onderwerp

: : : : : : :

13 februari 2024 Jacco Snuverink ook Lansink 1155278 Drs. J.G. Boerkamp Gemeenteraad Rhenen Openbaar Kaders gemeenteraad aanpassing kruising Achterbergsestraatweg N233

Voorstel: De gemeenteraad besluit: 1. in te stemmen met het kader ‘gelijkvloerse kruising’ zodat planuitwerking voor de aanpassing van de kruising Achterbergsestraatweg N233 gezamenlijk met de provincie Utrecht opgestart kan worden met de volgende subkaders: a. participatie geschiedt in lijn met het Participatiestatuut van de gemeente Rhenen en de methode ‘waarderend vernieuwen’, zie verder het kader ‘participatie’; b. de realisatieovereenkomst met de provincie Utrecht gaat uit van een gezamenlijk project om extra hinder te voorkomen en efficiëntie te bewerkstelligen, zie verder het kader ‘realisatieovereenkomst’; 2. voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen ter hoogte van € 100.000 excl. BTW voor het opstellen van het omgevingsplan inclusief bijbehorende onderzoeken; 3. de investeringskosten voor de voorbereiding en realisatie bedragen € 8,5 miljoen excl. BTW. De gemeente Rhenen stelt € 1,5 miljoen excl. BTW beschikbaar voor de werkzaamheden aan het gemeentelijke wegennet, dit bedrag is exclusief grondverwerving en planschade; 4. de gemeente Rhenen is verantwoordelijk voor de grondverwerving ten behoeve van het gemeentelijke wegennet. De begrote kosten voor grondverwerving en planschade ten behoeve van het gemeentelijke wegennet bedragen € 330.000 incl. BTW.

Aanleiding/ korte voorgeschiedenis • De Provincie Utrecht heeft mede op basis van een uitgebreid SWOV rapport uit 2016 (zie bijlage 1) in eerste instantie de koers gevaren om een plateau te realiseren op de kruising N233 Achterbergsestraatweg te Rhenen om de doorstroming en verkeersveiligheid te verbeteren. Mede door afstemming met en initiatieven vanuit inwoners uit Achterberg (o.a. ook projectgroep Wij Willen Veilig Oversteken (WWVO)) en een klankbordgroep heeft de Provincie Utrecht de mogelijkheden verkend voor een variant fietstunnel op deze kruising. • Op 11 februari 2020 heeft uw raad niet ingestemd met het voorstel voor een financiële bijdrage van de gemeente Rhenen voor de realisatie van een fietstunnel. Het besluit van de provincie Utrecht hierop is om een variant met een fietstunnel niet tot uitvoering te brengen. • De provincie Utrecht heeft in reactie hierop door adviesbureau Arcadis een verkeerskundig ontwerp voor een gelijkvloerse kruising met plateau uitgewerkt inclusief aanpassingen aan de gemeentelijke wegenstructuur (zie bijlage 2). • Op basis van afstemming met WWVO heeft de provincie Utrecht samen met de gemeente Rhenen in een werkgroep drie mogelijke varianten uitgewerkt voor de aanpassingen van de kruising. Deze varianten zijn beschreven en afgewogen in een rapportage (zie bijlage 3).

1

• •

Op basis van de afwegingsrapportage is de variant ‘gelijkvloerse kruising’ de meest doelmatige en veilige variant. Het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht heeft op 22 februari 2024 de financiële middelen op basis van de variant ‘gelijkvloerse kruising’ beschikbaar gesteld.

Kaders • De Provincie Utrecht is als wegbeheerder verantwoordelijk voor de N233 inclusief de kruising Achterbergsestraatweg inclusief de verkeersregelinstallatie (VRI). • De gemeente Rhenen is als wegbeheerder verantwoordelijk voor de Bergweg en Achterbergsestraatweg. • ProRail is verantwoordelijk voor de spoorwegovergang inclusief de automatische overweg installatie. Participatie De gemeente vindt de samenwerking met inwoners, ondernemers, partners en leden van belangenorganisaties belangrijk. Daarom wordt bij het opstellen van het omgevingsplan, de planvoorbereiding en tijdens de uitvoering in lijn van het Participatiestatuut van de gemeente Rhenen en de methode ‘Waarderend vernieuwen’ gewerkt.

Het omgevingsplan en verdere planvoorbereiding wordt opgesteld op basis van het kader ‘gelijkvloerse kruising’ waarbij de volgende subkaders voor participatie gehanteerd worden: • De omgeving en geïnteresseerden worden met een informatiebijeenkomst geïnformeerd over het raadbesluit; o Tijdens en na de bijeenkomst is aanmelding voor verdere participatie mogelijk; • In een eerste werksessie worden thema’s en specifieke knelpunten bepaald voor participatie; • Belanghebbenden adviseren vervolgens per thema en knelpunt over optimalisaties op basis van het referentie ontwerp; • Belanghebbenden adviseren vervolgens per thema en knelpunt over versoberingen op basis van het referentie ontwerp; • Uitwerking van de advisering binnen de kaders van de omgevingswet; • Uitwerking van de advisering binnen de gemeentelijk en provinciaal vastgesteld beleid, regelgeving en gehanteerde richtlijnen; • Uitwerking van de advisering zoveel mogelijk binnen de eigendomsgrenzen van de gemeente en provincie; • Het bestaande regenwaterbassin ten noordwesten van de kruising in stand houden; • Spoorkruising blijft gelijkvloers. Realisatieovereenkomst Vanuit integraal werken, efficiëntie en het voorkomen van twee keer hinder wordt het project gezamenlijk door de gemeente en provincie Utrecht voorbereid, aanbesteed en uitgevoerd.

Om de wijze en mate van samenwerking vast te leggen is een concept realisatieovereenkomst (zie bijlage 4) inclusief beheergrenzen (zie bijlage 5) opgesteld op basis van het kader ‘gelijkvloerse kruising’. De volgende subkaders zijn specifiek opgenomen in de concept overeenkomst: • De provincie Utrecht is penvoerder • Samenwerking in bouwteam (provincie, gemeente, ingenieursbureau en aannemer) • Financiën op basis van de scopeverdeling provincie / gemeente • Risicoverdeling op basis van de scopeverdeling provincie / gemeente • Toekomstige eigendommen en beheergrenzen zijn vastgelegd • Inzet van lokale ondernemers is wenselijk • Standaarden voor de openbare ruimte van de gemeente Rhenen worden toegepast op haar eigen areaal • SROI conform gemeentelijk beleid • Het omgevingsplan wordt door de gemeente Rhenen opgesteld en voorgefinancierd Beoogd effect Met het aanpassen van de kruising ter hoogte van de N233 - Achterbergsestraatweg en het doorvoeren van aanpassingen aan het aansluitende, gemeentelijke, wegennet wordt de veiligheid en

2

de capaciteit van de kruising vergroot. Hiermee is de kruising voorbereid om het verwachte verkeersaanbod in 2030 veilig en efficiënt af te wikkelen. In deze verkeerscijfers zijn toekomstige woningbouwplannen zoals de verstedelijkingsstrategie regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley meegenomen evenals daaruit voortvloeiende ontwikkelingen zoals de verbreding van de Rijnbrug en de aanpassing van de Rondweg-oost bij Veenendaal. Met de veiligheids- en capaciteitsvergroting verbeterd de doorstroming op zowel de N233, de Achterbergsestraatweg en de Bergweg. Hierdoor worden wachttijden verkort en neemt de verkeersveiligheid voor zowel gemotoriseerd-, fiets-, als treinverkeer toe. Door het verkorten van de wachttijden verbeterd de bereikbaarheid van de kernen Achterberg en Rhenen. Met de realisatie van vrijliggende fietspaden langs de Achterbergsestraatweg en de Bergweg heeft fietsverkeer een eenduidige plek op de weg en neemt de veiligheid voor deze groep weggebruikers toe. Door afsluiting van de Bergweg-oost voor gemotoriseerd verkeer en de realisatie van een nieuwe aansluiting via de Boslandweg is ook het knelpunt op de spoorwegovergang weggenomen.

Argumenten 1.1 De huidige kruising kan de huidige en toekomstige verkeersintensiteiten niet verwerken en de veiligheid en leefbaarheid zijn in het geding De huidige kruising N233-Achterbergestraatweg kan de huidige verkeerintensiteiten niet efficiënt afwikkelen. Dit heeft lange wachtrijen op zowel het provinciale en gemeentelijke wegennet tot gevolg. Door de lange wachtrijen ontstaan onveilige situaties voor zowel fiets- als gemotoriseerd verkeer. De bereikbaarheid van de kernen Rhenen en Achterberg is in het geding waardoor de leefbaarheid verslechterd. Om voorbereid te zijn op de toename van de verkeersintensiteit door woningbouwopgaven en ontwikkelingen rondom de Rijnbrug is aanpassing van het kruispunt op korte termijn noodzakelijk. 1.2 De gemeente Rhenen en provincie Utrecht initiëren een gezamenlijk project voor de aanpassing van de kruising N233-Achterbergestraat en gemeentelijke wegenstructuur op basis van de variant ‘gelijkvloerse kruising’. De provincie Utrecht heeft aangegeven gezamenlijk met de gemeente Rhenen de planuitwerking te starten nadat de gemeenteraad een positief besluit heeft genomen voor de variant ‘gelijkvloerse kruising’. 1.3

Uitstel van het besluit leidt tot vertraging of solitaire keuze van de provincie Utrecht

De provincie heeft aangegeven dat een ander besluit van de gemeenteraad dan de variant ‘gelijkvloerse kruising’ leidt tot vertraging of solitaire uitvoering door de provincie Utrecht. Bij een andere keuze moet het project opnieuw langs de Provinciale Staten. Daarbij is het reëler dat de provincie het project solitair uitvoert, waarbij de verkeerssituatie op de gemeentelijke wegenstructuur niet wordt verbeterd ten opzichte van de huidige situatie. 1.4

De SWOV ziet geen aanleiding om een ongelijkvloerse kruising te overwegen

De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) heeft onderzoek gedaan naar de objectieve en subjectieve verkeersveiligheid van het N233-kruispunt Rhenen-Achterberg (zie bijlage 1). Hierin komt zij tot de conclusie: ‘ Het huidige ongevallenbeeld, de verkeerssituatie (inclusief

conflicten) en het toekomstig verkeer (vooral de aantallen fietsers) op het kruispunt geven geen aanleiding om een ongelijkvloerse fiets- of voetgangersbrug of –tunnel te overwegen. 1.5

Vergroten van de fietsverkeersveiligheid en -bereikbaarheid

Door het realiseren van vrijliggende fietspaden langs de Bergweg en Achterbergsestraatweg oost worden fietsverkeerstromen vanuit Achterberg naar Rhenen en andersom gescheiden van het autoverkeer. Fietsverkeer krijgt een eigen regelprogramma in de verkeersregelinstallatie (VRI) voor de oversteek van de N233. Hierdoor wordt de kans op mogelijke conflicten tussen fietsverkeer en

3

gemotoriseerd verkeer verkleind. Dit draagt bij aan de fietsverkeersveiligheid en –bereikbaarheid van de kernen Achterberg en Rhenen. 1.6 Vergroten van de bereikbaarheid voor gemotoriseerd verkeer van de kernen Achterberg en Rhenen De wachttijden in de spits op huidige kruising op basis van het verkeersaanbod in 2030 lopen op tot meer dan 300 seconden. Door het realiseren van opstelstroken op zowel de Bergweg-west en de Achterbergsestraatweg-oost wordt en het toepassen van een efficiënte VerkeersRegelInstallatie (VRI), wordt de capaciteit van het kruispunt ook op het gemeentelijk wegennet vergroot. Daardoor worden wachttijden verkort tot 104 seconden in de spits op basis van het verkeersaanbod in 2030. Hiermee wordt de bereikbaarheid van de kernen Achterberg en Rhenen vergroot. De variant ‘ongelijkvloerse kruising’ leidt tot een verminderde bereikbaarheid van de kernen Rhenen en Achterberg doordat ontsluiting vanaf de N233 via een nieuwe ontsluitingsweg verloopt die aansluit op de Bergweg. 1.7

Het voorstel past in het ingezet beleid

Een toekomstgerichte oplossing voor de kruising is benoemd in het bestuursprogramma. Het voorstel past in de bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley (zie bijlage 6) en het fietsveilig actieplan (bijlage 7) van de gemeente Rhenen vastgesteld in de raad van maart 2018. 1.8 De verkeerstoename als gevolg van de uitbreidingsplannen in Achterberg is (veilig) te ontsluiten via de variant ‘gelijkvloerse kruising’ In Achterberg zijn diverse uitbreidingsplannen voorzien, dit brengt een verkeerstoename met zich mee. De verkeerstoename heeft gevolgen voor de ontsluiting van Achterberg. Met de aanpassing van de kruising op basis van de variant ‘gelijkvloerse kruising’ is de verkeerstoename als gevolg van de reeds bekende uitbreidingsplannen veilig en efficiënt te ontsluiten. Met de realisatie van het vrijliggende fietspad langs de Achterbergsestraatweg heeft de verkeerstoename geen nadelige gevolgen voor fietsverkeer. 1.9

Het knelpunt met de spoorwegovergang ter hoogte van de Bergweg is weggenomen

In de huidige situatie bestaat de mogelijkheid dat voertuigen op de spoorwegovergang stil staan als gevolg van (vracht)verkeer uit de Bergweg (zijde Achterberg). Bij aanpassing van de kruising eist beheerder ProRail aanpassingen van de situatie ter plaatse van de Spoorwegovergang. De Bergweg aan de zijde van Achterberg wordt daarom afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. Het bedrijventerrein wordt ontsloten met een nieuwe ontsluitingsweg die aansluit op de Boslandweg. De provincie Utrecht draagt de kosten voor de nieuwe ontsluitingsweg. 1.10 De variant ‘gelijkvloerse kruising’ houdt alle opties voor de toekomst open De variant ‘gelijkvloerse kruising’ is toekomstbestendig, er is gerekend met de meest actuele beschikbare verkeerscijfers, hierin zijn toekomstige woningbouwplannen zoals de verstedelijkingsstrategie regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley meegenomen evenals daaruit voortvloeiende ontwikkelingen zoals de verbreding van de Rijnbrug en de aanpassing van de Rondweg-oost bij Veenendaal. Mocht in de toekomst de capaciteit van het kruispunt ontoereikend zijn of de inzichten over de N233 veranderen, dan zijn alle opties mogelijk: er zijn geen onomkeerbare ingrepen en of obstakels in de openbare ruimte aangebracht. 1.11 De gemeente Rhenen draagt enkel bij aan de aanpassingen aan de gemeentelijke wegenstructuur oftewel de wegen waarvan zij zelf wegbeheerder is.

De aanpassing van de kruising zelf wordt volledig door de Provincie Utrecht bekostigd. De aanpassingen aan de gemeentelijke wegenstructuur zoals de realisatie van vrijliggende fietspaden langs de Bergweg-west en Achterbergsestraatweg-oost zijn voor rekening van de gemeente Rhenen. Daarbij bekostigd de provincie Utrecht de realisatie van de nieuwe ontsluiting van het bedrijventerrein via de Boslandweg. 4

Risico’s en nadelen 1.1 Wordt de bijdrage van de gemeente Rhenen niet hoger bij kostenoverschrijdingen? De gemeente Rhenen financiert enkel de aanpassingen aan haar eigen wegenstructuur. Indien op deze scope van kostenoverschrijdingen sprake is, dan komen deze ten laste van de gemeente Rhenen. 1.2

Is al een planning voor de realisatie van het kruispunt bekend?

De provincie Utrecht en gemeente Rhenen starten starten na het besluit van de gemeenteraad met het opstellen van het omgevingsplan en het uitvoeren van bijbehorende onderzoeken. Pas na vaststelling van het omgevingsplan en afronding van de verwerving van gronden kan er gestart worden met de uitvoering. Verwachting is dat dit op zijn vroegst Q4 2025 zal zijn. 1.3

Heeft de keuze omtrent de kruising impact op het Rijnbrugproject?

De provincie Utrecht heeft aangegeven het project Rijnbrug duidelijk losgekoppeld te zien van de kruising N233 Achterbergsestraatweg. Wel is rekening gehouden met toekomstige verkeersintensiteiten als gevolg van het Rijnbrugproject. 1.4

Is grondverwerving noodzakelijk?

Grondverwerving is noodzakelijk voor de variant ‘gelijkvloerse kruising’. Financiële middelen voor de grondverwering en planschade zijn reeds begroot op een bedrag van € 330.000 incl. BTW. Door optimalisaties in het ontwerp in de planvoorbereidingsfase wordt geprobeerd zoveel als mogelijk het ontwerp op eigen grond in te passen. Voor de gronden die uiteindelijk noodzakelijk zijn voor het ontwerp wordt een minnelijk verwervingstraject in gang gezet. Om vertraging te voorkomen wordt tegelijk een onteigeningsprocedure opgestart, voor het geval dat een minnelijk traject niet tot een succesvolle grondaankoop leidt. Uw raad dient te zijner tijd bij besluitvorming rondom het Omgevingsplan ook te besluiten over onteigening. 1.5

De omlegging van de Bergweg-Oost is geen onderdeel van de besluitvorming

De afsluiting van de Bergweg-Oost voor gemotoriseerd verkeer en de daarmee noodzakelijke omlegging is essentieel voor het creëren van een veiliger situatie ter hoogte van de kruising en de spoorwegovergang. Daarnaast is de afsluiting van de Bergweg-Oost voor gemotoriseerd verkeer een harde eis van ProRail om extra opstelstroken ter plaatse van de spoorwegovergang te kunnen creëren. 1.6

De grond voor omlegging van de Bergweg-Oost komt niet beschikbaar

De beoogde locatie voor de omlegging van de Bergweg-Oost ligt naast een groene contour, dat brengt het risico met zich mee dat bij de beoordeling door het bevoegd gezag van de provincie Utrecht geen toestemming voor deze locatie wordt gegeven. Deze afdeling wordt zeer vroegtijdig bij de planvorming betrokken. Voor de verwerving van gronden wordt uitgegaan van een succesvolle minnelijke procedure. Tegelijk met het opstarten van de minnelijke procedure wordt een onteigeningsprocedure opgestart. Dit voorkomt vertraging bij het eventueel mislukken van de minnelijke procedure. Uw raad dient te besluiten over onteigening. Financiële toelichting Investeringen Voorbereidingskrediet De gemeente Rhenen financiert het budget voor het opstellen van het omgevingsplan voor. Achteraf wordt het werkelijke bedrag gedeeld door de provincie Utrecht en gemeente Rhenen op basis van de verhouding van de realisatiekosten. De lasten voor het opstellen van het omgevingsplan inclusief onderzoeken bedragen €100.000 excl. BTW. De baten op basis van de verhouding van de

5

realisatiekosten bedragen € 80.000 excl. BTW. Het voorbereidingskrediet is uiteindelijk onderdeel van het totale realisatiekrediet. Krediet ten behoeve van grondverwerving Voor de variant ‘gelijkvloerse kruising’ is grondverwerving noodzakelijk. De gemeente Rhenen is verantwoordelijk voor de verwerving van gronden ten behoeve van de aanpassingen aan het gemeentelijk wegennet. De begrote kosten voor grondverwerving en planschade op het gemeentelijke wegennet bedragen € 330.000 incl. BTW. Realisatiekrediet De lasten voor de realisatie van de aanpassingen aan het gemeentelijk wegennet zijn begroot op € 1,5 miljoen excl. BTW. De gemeente Rhenen betaalt deze kosten aan de provincie Utrecht op basis van daadwerkelijke voortgang van het Werk. Beschikbare middelen In de investeringsplanning civiel is in totaal € 1,865 miljoen opgenomen voor de het aanpassen van de kruising N233/Achterbergsestraatweg, de reconstructie van de Bergweg en de reconstructie van de Achterbergsestraatweg. Hiermee zijn de lasten van de voorbereiding, grondverwerving en de realisatie gedekt. Personele gevolgen De inzet van de gemeentelijk projectleider en verkeerskundige blijft gelijk. Omdat de gemeente penvoerder is voor het Omgevingsplan, is de inzet van een adviseur Ruimtelijke Ordening noodzakelijk voor circa 0,2 fte gedurende de looptijd van het omgevingsplan.

Duurzaamheid Zowel de gemeente als de provincie hebben duurzaamheid hoog in het vaandel staan. We hebben daarom als doel tijdens de realisatie zoveel als mogelijk gebruik te maken van duurzame materialen en verwerkingsmethodes zoals elektrisch materieel, om de stikstofuitstoot tijdens de realisatiefase te beperken. Algemeen kan worden gesteld dat het verbeteren van de fietsveiligheid en bereikbaarheid door het realiseren van de gelijkvloerse kruising een bijdrage levert aan duurzame mobiliteit. Participatie Externe communicatie / afstemming Participatie vindt plaats in lijn met het Participatiestatuut van de gemeente Rhenen en de methode ‘Waarderend vernieuwen’. Zie het kader ‘participatie’. Participatiebijeenkomsten worden gezamenlijk door de gemeente en provincie voorbereid en begeleid. Tijdens de voorbereiding en uitvoering is het bouwteam gezamenlijk verantwoordelijk voor de bouwcommunicatie. Interne communicatie / afstemming Er heeft afstemming plaats gevonden met de betrokken interne adviseurs, betrokken collega’s in de lijn, afdeling financiën en communicatie. Het resultaat van deze afstemming is verwerkt in dit voorstel. Communicatie De gemeente en provincie zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de projectcommunicatie.

Hierbij worden zij ondersteund door de communicatie- en participatiemedewerker van de gemeente en de omgevingsmanager en communicatiemedewerker van de provincie. Tijdens de bouwteamfase (deel voorbereiding en uitvoering) sluiten hierbij ook het ingenieursbureau en de aannemer aan. Er wordt altijd gezamenlijk gecommuniceerd. Vervolgprocedure Na uw raadsbesluit voor het kader wordt de provincie geïnformeerd over het besluit. Bij instemming zal de voorbereiding voor het omgevingsplan opgestart worden. Uw raad wordt periodiek geïnformeerd over de voortgang en dient te besluiten over het Omgevingsplan, het verwerven en 6

indien noodzakelijk onteigenen van gronden. Met het Omgevingsplan komt het met de omgeving geoptimaliseerde ontwerp van de variant ‘gelijkvloerse kruising’ ter besluitvorming bij uw raad. Bijlagen: Bijlage 1: SWOV onderzoek Eindrapport Bijlage 2: Verkeerskundig onderzoek ARCADIS variant gelijkvloerse kruising Bijlage 2A: Verkeersschouw kruispunt Bijlage 2B: SWOV onderzoek Eindrapport (zie bijlage 1) Bijlage 2E : Quickscan overwegveiligheid N233 Achterbergsestraatweg Bijlage 2I: Verkeerskundig ontwerp variant gelijkvloerse kruising Bijlage 3: Rapport Varianten N233 Achterbergsestraatweg Bijlage 3A: Verkeerskundig onderzoek ARCADIS variant gelijkvloerse kruising (zie bijlage 2) Bijlage 3B: Onderzoek SWECO variant ongelijkvloerse kruising Bijlage 3B1: Situatieschets variant ongelijkvloerse kruising Bijlage 3B2: Dwarsprofielen variant ongelijkvloerse kruising Bijlage 4: Concept Realisatieovereenkomst tussen de provincie Utrecht en gemeente Rhenen Bijlage 5: Toekomstige beheergrenzen provincie Utrecht en gemeente Rhenen Bijlage 6: Bereikbaarheidsagenda regio foodvalley Bijlage 7: Fiets veilig actieplan gemeente Rhenen

7