Bijlage 3 Toelichtende memo actualisatie woondeal

Memo Aan

:

Regiodag Wonen

Van

:

Ed Kooger, projectleider Woondeal, Sunta Veerkamp, programmamanager Wonen

Datum

:

25 november 2024

Onderwerp

:

Toelichtende memo actualisatie Woondeal

AANLEIDING De Woondeal 2023 en Verstedelijkingsstrategie worden ingehaald door de praktijk. In de huishoudensprognoses Primos 2023 is dit nadrukkelijk te zien. Tijdens de regiodag van 24 oktober heeft u ingestemd met de volgende uitgangspunten voor de herijking woondeal: 1. De huishoudensprognose Primos 2023, met bijbehorende woningbehoeftegegevens en het inlopen woningtekort van 6% naar 2% als basisscenario voor de woningbouwprogrammering 2025-2034. 2. U heeft afgesproken dat het inlopen van het woningtekort mede als basis geldt voor het regionaal ruimtelijk programmeren van de Foodvalley. U heeft daarbij een aantal kanttekeningen aangegeven. Die worden hier in deze memo nogmaals benoemd. Duidelijk is ook dat in de regio Foodvalley, zonder de locaties in het ruimtelijk regionaal programmeren er nog onvoldoende locaties zijn om de totale woningbehoefte + inlopen woningtekorten op te vangen. Ruimtelijk regionaal programmeren is nodig omdat een aanpak per gemeente niet tot de noodzakelijke aantallen woningen leidt. Zo zijn er gemeenten die van de provincie Utrecht nauwelijks ruimte krijgen om uit te breiden (Rhenen, Renswoude, hoewel voor de laatste gemeente nu meer ruimte lijkt te komen). Er zijn gemeenten die beperkt kennen door de gemeentegrenzen (Veenendaal). We hebben te maken met natuurlijke systemen (o.a. Ede, Wageningen).

Om die reden is het belangrijk dat we deze opgave regionaal oppakken. Daartoe zijn ook in de Verstedelijkingsstrategie een aantal regionale zoekgebieden aangewezen om de regionale vraag op te vangen. In het Woningbehoefteonderzoek Regio Foodvalley staat meer kwalitatieve duiding van de woningbehoefte en het inlopen van het woningtekort alsmede wat dit kwalitatief gezien betekent voor de woningbouwprogrammering.

DE CIJFERS IN RELATIE TOT EERDER GEMAAKTE AFSPRAKEN EN PLANCAPACITEIT

In deze grafiek staat hoe de geactualiseerde woondealafspraken, zich verhouden tot eerder gemaakte afspraken, Primos23 (+inlopen tekort) en de plancapaciteit. De geactualiseerde woondealafspraken (geel) liggen hoger dan de 40 duizend woningen tot 2040 die eerder in de Verstedelijkingsstrategie (groen) zijn afgesproken. Tijdens de regiodag wonen van 24 oktober is afgesproken dat we uitgaan van Primos 2023 en het inlopen van het woningtekort in de regio naar 2% (oranje). Het is belangrijk te realiseren dat de Woondealafspraken voor een deel ambities zijn, hiervoor zijn dus nog niet in alle gemeenten locaties gevonden. Dit is ook terug te zien, wanneer we deze confronteren met de blauwe balken; onze harde en zachte plancapaciteit (blauw, lichtblauw). Dit zijn gecumuleerde cijfers, in 2030 zou het totaal bijvoorbeeld op iets meer dan 25 duizend plancapaciteit (en gerealiseerd) uitkomen. Hierbij wordt met name aandacht gevraagd voor de volgende punten: - Op korte termijn (tot 2030) zien we dat onze planvoorraad voldoende is om te voldoen aan de afspraken. - Er zijn op korte termijn nog heel veel zachte plannen, deze zullen snel hard gemaakt moeten worden om het aantal daadwerkelijk te kunnen realiseren. - Op middellange en lange termijn (na 2030) is er relatief weinig plancapaciteit, dit laat de noodzaak tot regionaal ruimtelijke programmeren zien.

- Ook wanneer dit wordt gerelateerd aan ons historisch gemiddelde zijn er niet genoeg plannen om in hetzelfde tempo woningen te blijven realiseren, en er moet tandje bij. VRO gaat uit dat 130% plancapaciteit nodig is om daadwerkelijk op de gewenste aantallen uit te komen. Foodvalley weet dit proces altijd efficiënt te doorlopen (met minder dan 130% plancapaciteit), bovenstaande laat zien dat dit een aandachtspunt blijft.

2

Aanbeveling is om op korte termijn in te zetten op het hard maken van zachte plannen. En op de (middel)lange termijn in te zetten op het concreet maken van de zoekgebieden De Nieuwe Meent, Veenendaal De Klomp, Kennis-As en Regiopoort Nijkerk. Het regiobestuur stelt wel als voorwaarde dat de randvoorwaarden op orde moeten zijn. Alle gemeenten vragen aandacht voor de medewerking van het Rijk en provincie voor de invulling van de randvoorwaarden.

BEOOGD EFFECT In de jaren 2025 tot en met 2030 spannen we ons in om in de regio Foodvalley 19.580 woningen te realiseren, waarvan minimaal 66% betaalbaar, inclusief minimaal 30% sociale huurwoningen. In de jaren tot 2035 komen hier nog ruim 8.176 woningen bij. Met een doorkijk tot 2040 zou het gaan om ca 40.000 woningen voor de Foodvalley. Binnen het regionaal ruimtelijk programmeren zou er met de kennis van nu in ieder geval nog 8.500 woningen tot 2040 extra geprogrammeerd moeten worden.

FAIR-SHARE Gemeenten werken samen aan het principe van een fair share van het percentage van de woningbouw. Om dit te kunnen realiseren is een gezamenlijke regie en het regionaal programmeren een voorwaarde. Diverse gemeenten geven aan dit ook reeds op te nemen in hun woonvisie/volkshuisvestingsprogramma, andere gemeenten zijn voornemens dit binnenkort te gaan doen. De provincie geeft dat aan dat er op regionaal niveau voldoende sociale huur in de plannen dient te zitten. Dat is op dit moment het geval. De wens voor het fair share principe te kiezen heeft tot gevolg dat de gemeenten zo gelijk mogelijk belast worden met de kwalitatieve opgave. Alle gemeenten hebben de wens uitgesproken hier naar toe te willen groeien. RANDVOORWAARDEN De randvoorwaarden dienen door het rijk en provincie ingevuld te worden. Hier geldt het wederkerigheidsprincipe. Rijk en provincie vervullen de condities, zodat gemeenten de woningbouwopgave kunnen vervullen. Het ontbreken van de kaders van de randvoorwaarden moet geen belemmering vormen voor de woningbouw. In een separate bijlage vindt u een overzicht van de stand van zaken voortgang randvoorwaarden. Vanwege de wens om u in deze ronde al een overzicht te geven van de stand van zaken is ervoor gekozen dit beknopte overzicht vanuit de Staat van de Volkshuisvesting Gelderland 2024 waaraan momenteel wordt gewerkt te geven.

TOEKOMSTBESTENDIG BOUWEN De minister heeft in haar kamerbrief van 18 oktober aangegeven dat zij alle overbodige regels wil schrappen. Dat betekent ook dat het afsprakenkader toekomstgericht bouwen door het ministerie van VRO niet meer gezien wordt als onderdeel van de actualisatie van de Woondeal.

AFSPRAKENKADER OUDERENHUISVESTING U heeft het afsprakenkader ouderenhuisvesting tijdens de regiodag wonen van 24 oktober vastgesteld. Dit afsprakenkader vormt een integraal onderdeel van de actualisatie Woondeal. Dit afsprakenkader is inmiddels gedeeld met de betrokken stakeholders.

3

MIDDELEN Eén van de meest knellende zaken voor de woningbouw is het tekort aan ambtelijke capaciteit. Om de omvang van deze randvoorwaarde scherper in beeld te krijgen, is een onderzoek uitgevoerd. Daaruit blijkt dat bijna 90% van de gemeenten een tekort ervaart, waarbij kleine en middelgrote gemeenten hier het meeste last van hebben. De Rijks- en provinciale overheid voorziet nu in incidentele steun voor de ambtelijke capaciteit, maar het ontbreken van structureel geld is een probleem. RISICO’S De realisatie van bouwplannen is onder andere afhankelijk van regels en belemmeringen rondom stikstof, natuur, bereikbaarheid en netcongestie. Ook is de bouwprijs de afgelopen jaren flink opgelopen, is de rente gestegen en speelt beperkte ambtelijke capaciteit een rol. Dit vraagt financiering en investeringen om de woningbouw mogelijk te maken. De gemeenten kunnen dit niet alleen, hierbij is inzet en ondersteuning vanuit het Rijk en de provincie onmisbaar. BETROKKEN PARTIJEN De colleges van de gemeenten zijn verantwoordelijk voor de wijze waarop de gemeenteraden over de Woondeal geïnformeerd en betrokken worden. Ambtelijk is het programmateam wonen en het kernteam verstedelijking verantwoordelijk voor de voorbereidende behandeling van programmaonderdelen van de Woondeal. Ook de provincies Gelderland en Utrecht maken hier deel van uit.

Medewerkers van de regio Foodvalley zijn mede verantwoordelijk voor het trekken van het proces samen met de ambtelijke en bestuurlijke gremia. Op dit moment is de actualisatie van de Woondeal met name een overheidsaangelegenheid. De woningcorporaties hebben aangegeven zich te beraden op een steunverklaring en/of bod op de actualisatie van de Woondeal. COMMUNICATIE Er worden in klein comité op provinciaal niveau enige zaken voorbereid (zoals een concept raadsinformatiebrief). Hierbij zijn vanuit de diverse regio’s beleidsadviseurs wonen betrokken. Verdere invulling van het communicatietraject volgt nadat zekerheid over het vervolgproces duidelijk is. Hierbij worden regionale en gemeentelijke communicatieadviseurs betrokken. VERVOLG Het proces van de actualisatie van de Woondeal is de afgelopen maanden met de komst van een nieuwe minister helaas gepaard gegaan met onduidelijkheid. De provincie Gelderland hanteert de koers dat we voor zover mogelijk in samenspraak met het ministerie van VRO de reeds ingezette koers blijven volgen. Het is echter mogelijk dat de minister op onderdelen een koerswijziging wenst, onder andere op basis van de op 11 december georganiseerde Woontop. Voor deze Woontop zijn vooral de koepelorganisaties zoals Aedes, VNG, BouwendNL uitgenodigd.

De bijlage ‘Geactualiseerde afspraken over woningbouwaantallen, betaalbaarheid en randvoorwaarden 2024 -2034’ vormt een uitbreiding en actualisatie van de afspraken die zijn gemaakt in de woondeal van de woonregio Foodvalley die op 8 maart 2023 ondertekend is in Zutphen. De hierin opgenomen woningbouwaantallen overlappen deels met de aantallen in de vigerende woondeal, de aantallen in deze bijlage zijn nu leidend. De actualisatie van de Woondeal betreft in feite alleen de aantallen en een uitbreiding met het afsprakenkader ouderenhuisvesting 2024 - 2030. Het aantal gerealiseerde woningen wordt driejaarlijks gemonitord. Dat betekent ook dat aantallen afhankelijk van de gerealiseerde woningen mede op basis van de feitelijke woningbehoefte tussentijds bijgesteld kunnen worden. Ook de gang van zaken van het regionaal programmeren en de regie hierop zal periodiek in beeld gebracht worden. Er zullen dus driejaarlijks updates van de Woondeal volgen. Na de vaststelling en de overeenstemming met VRO zal er geen ceremoniële ondertekening plaatsvinden zoals dit plaats heeft gevonden in 2023.

4