Bijlage 3 Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

22

7.

Conclusie

We zetten in op het bereiken van energieneutraliteit in 2040 en klimaatneutraliteit in 2050, zoals geformuleerd in de Routekaart Energietransitie 2019. Hoewel we vooruit gaan, zijn er enkele uitvoeringsknelpunten die de realisatie van bepaalde doelen vertragen. Recentelijk hebben externe factoren, zoals de oorlog in Oekraïne (stijging energieprijzen) en de netcongestie, invloed gehad op het energiegebruik en de mogelijkheden voor het produceren van energie. Toch moeten we, ondanks deze uitdagingen, op lokaal niveau nog steeds onze verantwoordelijkheid nemen. Vooruitgang in duurzame warmtevoorziening We zijn overgestapt naar ons lokale energieloket (Energie coöperatie), met ondersteuning voor inwoners bij energiebesparingen verduurzaming. Het Energieloket fungeert voor de inwoners van de gemeente Rhenen als vraagbaak voor de energietransitie. Met diverse acties wordt jaarlijks aan de bekendheid van het Energieloket gewerkt. De samenwerking met Rhenam in het kader van Duurzaamheid loopt goed. Rhenam werkt aan het energiezuiniger maken van haar woningen en er is een aanzienlijk deel van de woningen voorzien van zonnepanelen. Alle nieuwbouwwoningen worden zonder gasaansluiting gebouwd. Een zorgpunt, ook voor woningbouw, is de netcongestie, waarbij Stedin aangeeft dat het risico bestaat dat vanaf 2026 het elektriciteitsnet overbelast raakt door teveel vraag naar elektriciteit.

Waar het gaat om de warmtevoorzieningen gelden voor de individuele, bestaande bouw individuele oplossingen, zoals warmtepompen. Ook wordt onderzocht of er mogelijkheden ontstaan voor warmtenetten. Achterberg en Remmerden zijn de ‘startwijken’. Uit onderzoek is gebleken dat er in Rhenen geen mogelijkheden zijn voor aardwarmte uit ultradiepe geothermie (op 4 km diepte). Onderzoek wordt gedaan naar dieptes tussen de 2 en 3 km. Positieve trend in transitie naar duurzame elektriciteitsvoorziening We moedigen onze inwoners verder aan om hun daken maximaal te benutten voor zonne-energie. We bieden een duurzaamheidssubsidie aan en informatie via het Energieloket. De toename van het aantal zonnepanelen in Rhenen is hoger dan de landelijke, provinciale en regionale groei. De bijdrage van Rhenam hieraan is groot. Twee projecten gericht op het vullen van grote bedrijfsdaken op Remmerden en het agrarische buitengebied hebben hier ook aan bijgedragen. Zowel particulieren als grootschalige projecten dragen bij aan aanzienlijke energieopwekking, met 16,5 GWh duurzame energie gegenereerd in 2023, wat neerkomt op 22% van het totale potentieel. Er zijn twee zonnevelden, ‘Remmerden’ en ‘Nude’ in procedure. Daarnaast is de Energiecoöperatie Rhenen in 2023 gestart met onderzoek naar het plaatsen van zonnepanelen op restgronden.

De evaluatie van het beleidskader Zon op Land, in 2023, geeft aan dat er discussie blijft bestaan over zonnevelden en windmolen in het Binnenveld. Er komt een nieuw beleid voor Energie op Land. Er is een disbalans wat betreft initiatieven voor zonne-energie en windenergie. Er zijn meer initiatieven voor de opwek van zonne-energie, met als gevolg een onbalans op het netwerk. De provincie Utrecht heeft een planMER Windenergie vastgesteld, met kansrijke gebieden voor duurzame windenergie. We onderzoeken, samen met de gemeente Wageningen of we hiertoe mogelijkheden zien. Onze betrokkenheid bij regionale strategieën tonen brede inspanningen om energiedoelstellingen te behalen. De stand van zaken van de Regionale Energiestrategie (RES) Foodvalley geeft aan dat Rhenen met de lopende projecten de doelen voor 2030 zou kunnen halen, maar dat er extra inspanningen nodig zijn voor een energieneutrale gemeente in 2040. Alle regio’s moeten in 2025 een RES 2.0 hebben. Verder onderzoek naar energieopslag is stilgevallen vanwege personeelstekort. We weten dat batterijen nog steeds kostbaar zijn en (tot nu toe) alleen op kleine schaal toepasbaar. Anderzijds veroorzaakt de netcongestie een grotere interesse in batterijen. Samenwerken in Energyhubs geeft mogelijk ook verlichting voor het netwerk. Op Remmerden onderzoekt een 7-tal bedrijven deze mogelijkheid.

Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

23

Transitie naar duurzame mobiliteit Duurzame mobiliteit is een kernthema in de onlangs opgestelde Rhenense mobiliteitsagenda. Het speelt ook een belangrijke rol in de nieuwe regionale bereikbaarheidsagenda Foodvalley. De verkenning van deelmobiliteit, geplande pilots en de groei van laadpunten benadrukken de inspanningen voor een duurzame toekomst. Er zijn middelen gereserveerd in het Bestuursprogramma om in 2024-2025 pilots uit te voeren, zoals deelbakfietsen en ondersteuning bij het opzetten van deelauto-coöperaties. Er zijn in 2023 twee deelauto’s geplaatst bij het NS station Rhenen. We streven ernaar deelvervoer in de hele gemeente te introduceren om het autogebruik te verminderen. Wat betreft het aantal laadpalen blijven we als gemeente achter. We werken nauw samen met regio Foodvalley om bus- en treinvervoer te verbeteren. Goede voorbeelden De energielabels van verschillende gemeentelijke gebouwen zijn in 2022 en 2023 geüpdatet door het nemen van allerlei duurzaamheidsmaatregelen. De provincie Utrecht geeft advies om 5 gebouwen te verduurzamen. We gaan een plan opstellen voor de verduurzaming van al ons gemeentelijk vastgoed. Wat betreft ons gemeentelijk mobiliteitsbeleid hebben we in de afgelopen jaren regelmatig de "fiets naar je werkweek" georganiseerd en elektrische dienstfietsen en een elektrische dienstauto aangeschaft.

Medewerkers kunnen nu ook via de IKB-regeling een fiets en bijbehorende accessoires aanschaffen. Onlangs hebben we besloten om de CO2-uitstoot van ambtelijke vervoersbewegingen en de CO2-uitstoot van het gemeentelijke wagenpark, zoals vuilnisauto's, beter in kaart te brengen. De wens is om ons wagenpark verder te verduurzamen. In ons inkoopbeleid zijn de begrippen ‘duurzaamheid en circulariteit’ standaard onderdelen. Tot slot hebben we allerlei acties uitgevoerd om inwoners, bedrijven en partners te stimuleren bij te dragen aan een duurzame gemeente Rhenen. Doen we de juiste dingen? Er zijn veel uitdagingen om te komen tot een energieneutraal en klimaatneutraal Rhenen. Het gaat niet alleen om de overgang naar duurzame energie en warmte, maar ook om zaken zoals klimaat, hergebruik, verminderen milieubelasting, ruimtelijke kwesties en het herstellen van de natuur. Duurzaamheid is wat dat betreft meer dan energiebesparing en -opwekking Een ander belangrijk punt is dat de innovaties die we nu hebben, niet meteen oplossingen bieden voor de huidige problemen. Maar op de langere termijn kunnen deze innovaties wel waardevol worden. Op dit moment hebben we echter directe maatregelen nodig om met de huidige uitdagingen om te gaan.

Met deze inzichten, ontwikkelingen en de kennis van nu, moeten we onszelf de vraag durven stellen of de opgaven van energieneutraliteit in 2040 en klimaatneutraliteit in 2050 realistisch zijn. Aangezien we niet alles tegelijk kunnen aanpakken, is focus nodig. En moeten we als gemeente keuzes durven te maken.

Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

24

8.

Communicatie en participatie essentieel

De algemene boodschap is: “Laten we samen slimme keuzes maken, energie besparen en genieten van een groenere, gezondere toekomst. Voor onszelf en onze volgende generaties”. ▪ Deze algemene boodschap werken we uit in richtingen en thema’s als: Het helpt ons geld te besparen op onze energierekening ▪ Duurzaamheid beschermt onze planeet door minder energie te gebruiken en de lucht schoner te houden. ▪ Duurzaamheid maakt ons huis comfortabeler en aangenamer om in te leven. Het zorgt voor schonere lucht, wat goed is voor onze gezondheid. ▪ Duurzaamheid draagt bij aan een betere wereld voor onze kinderen en kleinkinderen. Bereik communicatie- en participatieplan In 2024 maken we een integraal Communicatie- en participatieplan, om de specifieke behoefte en inzet verder te bepalen. Dit plan wordt vanuit het brede perspectief van Duurzaamheid opgesteld. Hieronder vallen 3 grote thema’s: ▪ Energieneutraal Rhenen; ▪ Klimaatbestendigheid; ▪ Circulaire economie. Het doel is om bij de doelgroepen te werken aan herkenning en eenduidigheid, met onder andere een herkenbaar logo. Ook gebruiken we communicatiemiddelen die breed kunnen worden ingezet bij duurzame initiatieven. Doelgroep We richten ons bij onze communicatie en participatie op onze inwoners, ondernemers, bezoekers en onze medewerkers. Inwoners: “Jouw medewerking is onmisbaar. En we helpen je graag”.

Ondernemers: “Jouw medewerking is onmisbaar. We werken graag met jou samen om dit te bereiken”. Medewerkers: “Wij geven graag het goede voorbeeld. Daarom laten wij in ons gedrag zien dat we milieuvriendelijk werken”. Bezoekers: ‘‘Ontdek onze gemeente en draag bij aan duurzaamheid! Laat geen afval achter, verken groene plekken, en maak samen met ons een verschil voor een schonere toekomst.’’ Communicatiemiddelen De volgende communicatiemiddelen worden gebruikt. Informatiebrief Een brief naar inwoners wordt ingezet als het over een specifieke groep mensen gaat Folder Wordt ingezet voor specifieke projecten en onderwerpen. Persmoment In het persgesprek geven we aandacht aan inhoudelijke onderwerpen. Ook nodigen we de pers uit tijdens acties. En sturen we persberichten. Sociale media Facebook, LinkedIn, X en Instagram. Gemeentemagazine Een keer per jaar komt het gemeentemagazine uit. Ook hier kan aandacht worden gegeven aan inhoudelijke onderwerpen. Gemeentepagina Nieuweberichten, uitnodigingen, bewustwordingscampagnes en acties kunnen hier geplaatst worden. Website rhenen.nl Op de website hebben we een duurzaamheidspagina.. Nieuwsberichten over duurzaamheid komen ook op deze pagina terecht. Ondernemersbrief Berichten over duurzaamheid specifiek voor ondernemers. Voorbeelden van communicatieboodschappen • Geld in je zak Energie besparen betekent minder betalen voor energie.

Dat betekent dat er meer geld over is voor leuke dingen! • Hulp voor onze planeet Minder energie gebruiken helpt de aarde gezond te houden.

Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

25

• • •

•

•

•

•

Comfortabel thuis Besparen maakt je huis comfortabeler. Frissere lucht Minder auto’s, schonere lucht. Goed voor jou en iedereen om je heen. Toekomstgericht Jouw kleine acties nu maken de wereld beter voor de toekomst. Een cadeau voor de volgende generaties! Bewuste consumptie Steun lokale winkeliers en agrarische ondernemers. Kies voor duurzame producten en zeg ‘nee’ tegen overtollig plastic. Slim gebruiken van grondstoffen Geef spullen een tweede leven en recycle ze. Minder verspilling betekent schonere straten en een gezondere gemeente. Door bewuster te kiezen verminderen we de druk op onze natuurlijke hulpbronnen. Waterbewustzijn Bespaar water door korter te douchen en slim om te gaan met onze waterbronnen. Het is goed voor jou en onze gemeente. Energiebesparing is cruciaal voor een betrouwbare stroomvoorziening Overbelasting is een groeiend probleem. Doe mee door energiezuinige apparaten te gebruiken en elektrische apparaten uit te schakelen wanneer ze niet worden gebruikt. Samen kunnen we de betrouwbaarheid van ons elektriciteitsnet verbeteren.

We kijken op welke momenten we aansluiten bij landelijke acties. We sluiten aan bij belangrijke landelijke, provinciale en regionale acties en campagnes.

Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

26

9.

Aanpak en organisatie

De overgang naar duurzame energie vereist actieve betrokkenheid van iedereen. Om in 2040 energieneutraal te zijn, moeten we niet alleen investeren in duurzame energie, maar ook aanzienlijk besparen. Deze inzet wordt verwacht van inwoners, belanghebbenden en bedrijven. Het is van essentieel belang dat de samenwerking met stakeholders en inwoners wordt geïntensiveerd. Iedereen moet, vanuit zijn of haar eigen rol en verantwoordelijkheid, bijdragen aan deze transitie. Actiepunt 1: Samenwerking Routekaart energietransitie 2019: De energietransitie is een gezamenlijke opgave waarbij op verschillende onderwerpen en gebieden (zoals buurten, bedrijventerrein en buitengebied) verschillende partijen (bewoners, bedrijven en stakeholders) een rol hebben. Van specifieke belangengroepen tot woningeigenaren. De participatie wordt dan ook per onderwerp opgepakt en vormgegeven.

Belangrijke stakeholders zijn o.a.: • Bewoners • Werkgroep Duurzaam Rhenen (opgeheven in 2020) • Bedrijven • Energiecoöperatie ValleiEnergie • Woningbouwcorporatie Rhenam • Marktpartijen • Energieloket Rhenen • Gebiedscoöperatie O-gen (opgeheven in 2020) • Netwerkbedrijf Stedin • Waterschappen • Werkgroep Energiek Rhenen (burgerinitiatief burgermolen, zichzelf opgeheven in 2021) • Ondernemersverenigingen Stand van zaken: Om een duurzame en toekomstbestendige samenleving te realiseren, is samenwerking met alle betrokken partijen essentieel. Wij betrekken inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden op verschillende manieren. Voor energiebesparing bij woningeigenaren werken we samen met het Energieloket. De energiecaravan gaat naar de inwoners in de drie kernen van onze gemeente, op markten en bij evenementen. Er is een inloopspreekuur in Elst en het loket is telefonisch en via e-mail bereikbaar voor vragen over energiebesparing. Bij de Transitievisie Warmte zijn inwoners, raadsleden, collega's en stakeholders in alle fasen betrokken om een breed gedragen visie te ontwikkelen. Dit participatieproces heeft ook plaatsgevonden bij initiatieven zoals de RES 1.0. Samenwerking is cruciaal om input van alle groepen te integreren bij het ontwikkelen van plannen en beleid.

Het gaat niet alleen om het eindresultaat, maar ook om het starten van een proces waarbij alle betrokkenen nodig zijn. We hebben diverse initiatieven en werkgroepen gehad, waarbij samengewerkt is met inwoners en belangenverenigingen. Sommige zijn opgeheven en nieuwe zijn ontstaan, waaronder een eigen Rhenense energiecoöperatie. En zijn we bezig met de oprichting van een 'adviesraad duurzaamheid'. We intensiveren de samenwerking met netbeheerders om oplossingen te vinden voor problemen door netcongestie. Samenwerking is de sleutel voor het realiseren van duurzame doelen en het betrekken van de hele gemeente in dit proces.

Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

27

Actiepunt 2: Hoe organiseren we dit? Routekaart energietransitie 2019: Energietransitie en een energieneutraal Rhenen zal een integraal onderdeel moeten worden van de gemeentelijke beleidsdoelen. De acties en activiteiten in de routekaart worden dan ook zo veel mogelijk belegd binnen de lijn. Dit betekent dat bij de verschillende beleidsterreinen vanuit energietransitie een beroep gedaan wordt op kennis en capaciteit. Denk hierbij aan input vanuit Openbare Werken bij het opstellen van de Transitievisie Warmte of input vanuit Ruimte voor een beleidskader grootschalige duurzame elektriciteit opwek. Binnen elk werkveld van de gemeentelijke organisatie is een eigen aanspreekpunt energie. Sturing en monitoring op de doelen van de routekaart wordt georganiseerd vanuit het programma Duurzaam en klimaatbestendig Rhenen. Hierbij wordt voor monitoring op basis van data gebruik gemaakt van de landelijk veelgebruikte klimaatmonitor van Rijkswaterstaat. Voor de voortgang van de genoemde acties wordt een stoplichtsysteem ingericht. Bijsturing vindt plaats op basis van monitoring en nieuwe relevante ontwikkelingen. Per thema wordt een eigenaar benoemd. Stand van zaken: De overgang naar duurzame energie en het streven naar energieneutraliteit in Rhenen maken integraal deel uit van de gemeente.

Met het recentelijk gevormde college is dit streven verankerd in het coalitieakkoord en het bestuursprogramma. Alle bijbehorende acties en activiteiten zijn toegewezen aan het team Duurzaamheid, dat in 2023 is opgericht. In de tweede helft van 2023 is het team uitgebreid. Deze uitbreiding is mogelijk gemaakt dankzij de CDOKEgelden. We zoeken nog twee nieuwe teamleden om team Duurzaamheid compleet te maken en taken die zijn blijven liggen effectief uit te voeren. Team Duurzaamheid is niet alleen verantwoordelijk voor de uitvoering, maar ook voor de monitoring van de voortgang. Door deze integratie kunnen we nu effectiever sturen, mede vanwege de uitbreiding van het personeelsbestand. Duurzaamheid is bovendien één van de prioriteiten in het datagedreven werken. Voor elk thema binnen duurzaamheid is een specifieke verantwoordelijke aangewezen.

Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019

28