Bijlage 3 Jaarverslag 2024 Stadsmuseum

STADSMUSEUM RHENEN | VVV JAARVERSLAG 2024

2024

VOORWOORD

een jaar met glans!

In de nog jonge geschiedenis van Stadsmuseum Rhenen was 2024 een topjaar. Sinds 2018 passeerden niet eerder zoveel bezoekers, namelijk meer dan 10.300, onze entree en daarmee gaat dit verslagjaar zondermeer als ‘historisch’ en ‘eclatant’ in de boeken. De rijke geschiedenis van onze vestigingsplaats Rhenen biedt tal van aanknopingspunten. Voor een aantrekkelijke expositie is het daarom voortdurend speuren naar ‘hoogstandjes’ op het gebied van erfgoed en/of kunst. Van sommige proposities is een kassucces aannemelijk. Voor andere, ogenschijnlijk minder populaire, exposities is het hoopvol afwachten en zeer gericht promoten. De populariteit van archeologie in Nederland neemt toe en Stadsmuseum Rhenen heeft met de expositie ‘Gouden Vrouwen, Frankische schatten thuisgebracht’ daar in 2024 evident van geprofiteerd. Een selectie van eeuwenoude vondsten, ontdekt in 1951 op de Donderberg, is aan ons dankbaar uitgeleend door het Rijksmuseum voor Oudheden te Leiden en met naam en faam hier in Rhenen tentoongesteld. Buiten het indrukwekkende bezoekersaantal zijn we verrast door de publicitaire waarde van deze expositie. In de media kreeg ’Gouden Vrouwen’ en dus Stadsmuseum Rhenen, veel aandacht en gaf het Rhenen als toeristisch trefpunt een rake impuls. Het organiseren van zo’n grote publiekstrekker is geen sinecure.

De welwillendheid van de bruikleengever gaat hand in hand met strenge eisen rond beveiliging, klimaat, aanlichting en veel extra kosten. De financiering vergt forse inspanningen en medewerking van fondsen en andere sponsoren. Dat alles wordt overtroffen door inzet, draagvlak en enthousiasme van onze vrijwilligers die elke dag weer bereid zijn om Stadsmuseum Rhenen kwalitatief hoogstaand te positioneren. Handelsmerk daarbij is de uitgekiende presentatie van de collectie en onze gastvrijheid en de aimabele bejegening van de bezoekers. En blik op het de commentaren in het gastenboek van ‘Gouden Vrouwen’ ontlokt een glimlach en een knipoog waarvoor het met en voor elkaar wordt gedaan. Ervaringen uit het tentoonstellingsjaar 2024 nemen we graag en dankbaar mee naar nieuwe exercities waarbij het een uitdaging is om de opgaande lijn vast te houden. Op het personele vlak hebben we in 2024 een substantiële aderlating ervaren met het vertrek van onze, en eerste, directeur Maike Wolding. Haar keuze voor een prepensioen hebben wij alleszins gerespecteerd en luister bijgezet met een gedenkwaardige bijeenkomst in de Cunerakerk. Na een gedegen werving- en selectietraject is ons bestuur er tijdig in geslaagd om per 1 januari 2025 in haar opvolging te voorzien. De selectie en benoeming van een nieuwe penningmeester is medio 2024 afgerond.

Tot de memorabele momenten in het verslagjaar rekenen wij ook het vertrek van drs. Hans van der Pas die als burgemeester Rhenen in maart 2024 verliet wegens benoeming elders. Onder zijn persoonlijke verdiensten voor de Grebbestad scharen wij zijn inzet en bijdragen voor de realisatie van het Stadsmuseum, waarmee hij ook min of meer de grondslag voor het topjaar 2024 legde. Gert Veenhof, voorzitter bestuur

INHOUD 1. Missie & doelstellingen

4

2. Hoogtepunten

6

3. Bezoekers & samenwerking

8

4. Collectie

10

5. Tentoonstelling & Activiteiten

13

6. Educatie

18

7. PR & communicatie

19

8. Horeca & VVV

20

9. Organisatie

22

10. Bedrijfsvoering & financiën

26

11. Bijlagen

28

De foto’s in dit jaarverslag zijn door Jan van den Brink gemaakt., met uitzondering van het campagnebeeld van Gouden Vrouwen.

1. MISSIE & DOELSTELLINGEN MISSIE

Naast het tonen van objecten die met de geschiedenis van Rhenen verbonden zijn, wil het Stadsmuseum de plaats zijn voor het verwerven van nieuwe inzichten, inhoudelijke discussies, historische verdieping en cultureel genoegen. Stadsmuseum Rhenen wil met zijn programma een breed publiek interesseren voor en bewust maken van de geschiedenis, het erfgoed en de cultuurhistorie van Rhenen. Rhenen weliswaar een kleine stad, maar door haar ligging is zij onderdeel geweest van gebeurtenissen van (inter)nationaal belang. Het museumprogramma beoogt inwoners van Rhenen mede tot wereldburgers te maken en toeristen tot Rhenen-fans.

DOELSTELLINGEN Stadsmuseum Rhenen wil een uitnodigend en verrassend museum zijn, dat bezoekers de ogen opent voor de rijke (cultuur)geschiedenis van Rhenen en omgeving, en opvalt door museale kwaliteit, enthousiasme, gedrevenheid en oog voor het publiek. Het stadsmuseum wil een toonaangevende culturele instelling zijn voor de stad en de regio en stelt kwaliteit boven kwantiteit. Stadsmuseum Rhenen vertelt het verhaal van de stad en de regio met inzet van de collecties archeologie, stads- en regiogeschiedenis en kunst. Het museum kiest steeds nieuwe invalshoeken om Rhenen te tonen als een stad en een omgeving met een lange en indrukwekkende geschiedenis. Benadrukt wordt ook hoezeer het landschap – de Rijn en de Heuvelrug – bepalend is geweest, en nog is, voor de ontwikkeling van Rhenen tot de stad en regio van vandaag. De verwerving in 2022 van een topschilderij van Jan van Goyen uit 1649 geeft een extra dimensie aan het profiel van Rhenen, namelijk dat Rhenen een lieveling is geweest van grote schilders vanaf de 17de-eeuw, en in dat opzicht een bijzonder plek inneemt in de nationale kunsthistorie.

De belangrijkste doelstellingen zijn, naast het vertellen van het verhaal van Rhenen, het bewaren en conserveren, en waar nodig uitbreiden van de historische collectie en het laten zien van historische objecten aan zoveel mogelijk mensen van binnen en buiten Rhenen via aansprekende tentoonstellingen.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

4

ONS PUBLIEK Stadsmuseum Rhenen richt zich in eerste instantie op inwoners van Rhenen, Elst, Achterberg en de regio, maar evengoed op toeristen en bezoekers van verder weg die willen kennismaken met Rhenen en haar omgeving. Wij maken onze programma’s voor mensen die een dagje of weekend op stap zijn en geïnteresseerd zijn in (cultuur)historie, en voor herdenkingstoeristen; mensen die vanwege de oorlogsgeschiedenis naar Rhenen komen. Hoewel het museum er vooral wil zijn voor volwassenen, hebben nadrukkelijk ook jonge mensen onze aandacht, zoals de leerlingen van het basisonderwijs in Rhenen. Voor hen werden en worden speciale programma’s ontwikkeld om hen lokale en regionale historische kennis en inzichten bij te brengen. Een museumcafé, museumtuin en trouwzaal zijn er voor de ontvangst van museumbezoekers en passanten. Daarmee verlaagt het museum ook de drempel voor museumbezoek. Op afspraak verwelkomt het museum groepen voor familiefeestjes, trouwerijen, bedrijfspresentaties en symposia. Het middeleeuwse monument, waarin het museum is gehuisvest, én het museum zelf zijn een visitekaartje voor de stad. Regelmatig maakt de gemeente Rhenen gebruik van de locatie, ook voor representatieve doeleinden. In lijn met zijn missie huisvest Stadsmuseum Rhenen de VVV als plek waar publiek terecht kan voor toeristische tips en informatie.

Intensief is de samenwerking met het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug en Vallei, de vaste toeristische partner van de gemeente Rhenen. Voor de boeking van arrangementen wordt effectief samengewerkt met het Cuneragilde en Stichting De Greb. In de verslagperiode is intensiever samengewerkt met andere erfgoedinstellingen, zoals de Historische Vereniging Rhenen en omstreken (HVOR), het Cuneragilde, Stichting De Greb en de Stichting Vrienden van de Cunerakerk. Met de HVOR vindt jaarlijks overleg plaats over wederzijds inzet en uitwisseling van historische kennis. In de zomermaanden was de tuin van Stadsmuseum Rhenen weer de uitgelezen plek om te luisteren naar een serie beiaardconcerten vanuit de Cuneratoren. Dit onder genot van een drankje, verzorgd door onze vrijwilligers. Het Cuneragilde organiseert deze concertserie.

MUSEUMNORM Als geregistreerd museum vormt de Museumnorm (Ethische Code, de Governance Code Cultuur, de Fair Practice Code, de Code Diversiteit & Inclusie en de Leidraad Afstoten Museale Objecten) het uitgangspunt voor ons handelen. Hoe wij hier invulling aan geven staat beschreven in dit jaarverslag. Stadsmuseum Rhenen heeft een culturele ANBI-status.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

5

2. HOOGTEPUNTEN Een collectief hoogtepunt was de uitzonderlijke inzet van het vrijwilligersteam, dat onafgebroken in de weer is geweest om de bijzondere tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ te faciliteren en het de bezoekers naar de zin te maken. Er moest regelmatig snel geschakeld worden in de hectiek rondom de tentoonstelling met gemiddeld 40 bezoekers per dag. Het bestuur heeft grote waardering voor de vrijwilligers en hun inzet.

GOUDEN VROUWEN

De tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen. Frankische Schatten thuisgebracht’ was het onbetwiste hoogtepunt van 2024. Deze tentoonstelling, samengesteld in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden, bracht kostbaarheden uit de Frankische grafvelden in en nabij Rhenen terug naar de plek, waar ze destijds (400-800 n Chr.) begraven en in 1951 teruggevonden zijn. Deze tentoonstelling maakte onderdeel uit van een tiental achtereenvolgende tentoonstellingen in den lande onder het thema ‘Onder ons’, waarbij archeologische objecten uit de collectie van het RMO teruggaan naar hun oorspronkelijke vindplaatsen. De tentoonstelling werd mogelijk via ruimhartige sponsoring van de Vriendenloterij. Meer dan 10.000 bezoekers, ruim tweemaal zoveel als gemiddeld, passeerden in 2024 de kassa, vooral vanwege de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’, die nationale bekendheid kreeg vanwege het aansprekende onderwerp en een uitgekiende reclamecampagne. Een belangrijke boodschap van de tentoonstelling was dat vrouwen, anders dan vaak verondersteld, in de Frankische periode van onze geschiedenis veel meer macht en aanzien hadden in de gemeenschap destijds dan gedacht. Dit werd onder meer afgeleid uit de schitterende grafgiften. Daarnaast werd ook duidelijk dat Rhenen onderdeel uitmaakte van een internationaal handelsnetwerk gezien de herkomst van de juwelen.

Voor het eerst waren er 9 basisscholen die bij het Stadsmuseum één expositie bezochten, een unicum. Hierbij werd samengewerkt met de Projectgroep Erfgoed Educatie Rhenen (PEER). Het was duidelijk dat heel veel kinderen nog nooit in een museum waren geweest, laat staan het onze. Dat het onderwerp ze zeer aansprak bleek ook uit de grote belangstelling voor het maken van Frankische sieraden, o.a. een fibula. Hun werkstukken lieten zien dat ze heel goed naar de vormen en kleuren hadden gekeken van de echte fibula’s in de expositie.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

6

UITBREIDING COLLECTIE De verwerving van de Jan van Goyen in 2022 heeft ertoe bijgedragen dat er twee panoramische schilderijen uit de 17e eeuw aan de museumcollectie konden worden toegevoegd. Het gaat hier om een tweede schilderij van Jan van Goyen (uit 1652) met Rhenen als onderwerp en geschilderd vanuit oostelijke positie. Dit panorama is in permanente bruikleen verkregen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Een tweede schilderij betreft een Gezicht op Rhenen van Anthonie Jansz. Van der Croos uit 1656, dat ooit in het Getty Museum in Los Angeles hing en voor vijf jaar in permanente bruikleen is verkregen van een privépersoon. De twee Van Goyens en de Anthonie Jansz. Van der Croos vormen nu de kern van de deelcollectie ‘Rhenen, lieveling van schilders’.

KOMEN EN GAAN DIRECTEUR

In december hebben bestuur, vrijwilligers, Rhenense culturele instellingen en overige genodigden afscheid genomen van Maike Woldring, sinds 2018 directeur van het Stadsmuseum Rhenen. Per 1 januari 2025 is zij teruggetreden en met vroegpensioen gegaan. Hoogtepunten uit haar carrière in Rhenen waren de herinrichting van het Stadsmuseum op basis van het ‘Verhaal van Rhenen’ in 2019, de verwerving van de Jan van Goyen uit 1649 in 2022 en de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ in 2024. Natalie Kriek, afkomstig van Stadsmuseum Veenendaal, volgt haar per 1 januari 2025 op.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

7

3. BEZOEKERS & SAMENWERKING BEZOEKERSAANTALLEN Het aantal bezoekers aan het museum is in 2024 ruim twee keer zoveel geweest als in 2023. Deze ruime verdubbeling is vooral het gevolg van het succes van de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’, die 8901 bezoekers heeft getrokken. Daarmee is de doelstelling uit het beleidsplan om jaarlijks 5% meer bezoekers te ontvangen meer dan gehaald. Iets minder bezoekers vonden de weg naar de VVV-balie, maar diegenen die ook bezoeker van de het museum waren zijn niet meegenomen. Het afgelopen jaar werd goed gebruikgemaakt van de door het Stadsmuseum geboden horecavoorzieningen, waarbij moet worden aangetekend dat het aantal huwelijksvoltrekkingen enigszins is teruggelopen. De verklaring hiervoor is dat er geen actieve werving voor trouwerijen heeft plaatsgevonden, grotendeels door personele onderbezetting binnen het horeca-team en de noodzakelijke inzet voor de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’.

2024 11.754 bezoekers

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

8

SAMENWERKINGEN Samenwerking met organisaties binnen en buiten de gemeente Rhenen is essentieel voor Stadsmuseum Rhenen. Het zorgt voor meer slagkracht op het gebied van programmering, educatie, marketing, communicatie, toeristische ontwikkeling en meer zichtbaarheid binnen de Rhenens gemeenschap en daarbuiten. Heel bijzonder was dit jaar de samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden uit Leiden in het kader van het programma ‘Onder ons’. Dit programma, dat loopt van 2023-2027, beoogt topstukken uit de rijkscollectie naar regionale musea in Nederland te brengen via speciale tentoonstellingen. Stadsmuseum Rhenen toonde via de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ een prachtige collectie Frankische grafgiften uit Rhenen - in de stad waar ze gevonden zijn. Daarnaast werd er in 2024 onder andere samengewerkt met het Cultuurplatform Rhenen, de Historische Vereniging Oudheidkamer Rhenen en omstreken, het Cuneragilde, werkgroep PEER, de Stichting Slag om de Grebbeberg en de Stichting Behoud Collectie Erfgoed Rhenen. Ook werd er waar mogelijk ingespeeld op activiteiten van deze erfgoedorganisaties.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

9

4. COLLECTIE RESTAURATIE

Stadsmuseum Rhenen heeft een selectie gemaakt van schilderijen die in 2023, 2024 of 2025 een restauratie zouden moeten ondergaan. Het leeuwendeel van deze selectie speelt een essentiële rol in de vaste presentatie Het Verhaal van Rhenen. Een professioneel restaurator heeft destijds de urgenties bepaald en de restauratiekosten ingeschat. In september 2023 heeft overleg plaatsgevonden met de gemeente Rhenen over restauratie van deze werken, die eigendom zijn van de gemeente. De CollectieBeheersovereenkomst met de gemeente Rhenen (2017) biedt mogelijkheden tot vergoeding van de restauratiekosten van deze werken. Een aanvraag tot restauratie van tien schilderijen is eind 2023 door de gemeente Rhenen goedgekeurd. In 2024 is een zevental schilderijen gerestaureerd.

KLIMAATBEHEER Een deel van de collectie dat onderdeel uitmaakt van de diverse presentaties in Stadsmuseum Rhenen (‘Het Verhaal van Rhenen’ en ‘Rhenen lieveling van schilders’ is onderworpen aan een adequaat klimaatbeheer in de diverse tentoonstellingsruimtes. Het depot in de kelder van het Huis van de Gemeente is niet geklimatiseerd en niet ideaal voor opslag van kwetsbare en gevoelige historische objecten.

STICHTING BEHOUD COLLECTIE ERFGOED RHENEN

In 2024 was er wederom een constructieve samenwerking met de SBCER bij het aanschaffen van erfgoed of kunstobjecten, die op de markt of via particulieren werden aangeboden. Daarbij gaan het SBCER en het Stadsmuseum Rhenen selectief te werk. Alleen objecten die in een lacune van het bezit van kunst of erfgoed voorzien of toegevoegde waarde hebben worden aangeschaft. In de bijlage staat beschreven tot welke verwervingen en bruiklenen de samenwerking heeft geleid.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

10

BRUIKLENEN In 2023 is een inventarisatie gemaakt van kunstwerken die een relatie hebben met Rhenen en bij de Rijksdienst Cultureel Erfgoed in Amersfoort in beheer zijn. Daarbij is een schilderij van Jan van Goyen ‘Gezicht op Rhenen vanuit het zuidoosten’ uit 1652 gevonden. Dit panoramaschilderij behoort tot de NK-collectie, een verzameling kunst die in verband gebracht wordt met onvrijwillige ruil van eigenaar in de jaren 1930-1945. Het schilderij is gevonden in een zoutmijn in Oostenrijk. Het is onbekend wie de oorspronkelijke eigenaar was, ondanks zorgvuldig herkomstonderzoek. De Rijksdienst is bereid gevonden het werk in bruikleen te geven aan Stadsmuseum Rhenen totdat een rechtmatige eigenaar is gevonden. Dit voor het Stadsmuseum tweede schilderij van Van Goyen toont Rhenen vanuit een andere gezichtshoek, het zuidoosten, en is daarom complementair aan de Jan van Goyen die het Stadsmuseum Rhenen reeds in bezit heeft. Het schilderij heeft dit jaar een plaats gekregen in de vaste schilderijententoonstelling ’Rhenen, lieveling van schilders’; in eerste instantie voor een periode van vijf jaar.

COLLECTIEREGISTRATIE De collectie van de gemeente Rhenen bevindt zich op twee locaties: het Stadsmuseum Rhenen en het gemeentelijk depot onder het Huis van de Gemeente. De achterstand in de adequate registratie van de collectie is in 2024 enigszins ingelopen, maar is vanwege de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ nog niet compleet. Hoewel niet ideaal in het gebruik voor vrijwilligers, wordt het collectie-registratiesysteem Axiell gehandhaafd. Aan het consequent toepassen van een geactualiseerde thesaurus wordt gewerkt om de vindbaarheid van objecten te vergoten. De meeste objecten zijn geadministreerd, met uitzondering van de bodemvondsten. Het verkrijgen van additionele fondsen om de registratie up-to-date te maken en in lijn met wat in de museumwereld gebruikelijk is, is nog niet gelukt. Een sluitende registratie is nodig om ook naar buiten toe, onder andere via onze website, onze collectie zichtbaar te maken voor publiek en collegamusea. In september heeft het museumbestuur de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed onderschreven. Dit betekent dat de Stichting een inspanning zal plegen om de collectieregistratie te verbeteren, toegankelijker te maken en voor een belangrijke deel voor het publiek te ontsluiten. Dit onderwerp vormt een belangrijk aspect van het nieuwe beleidsplan dat in 2025 gereed moet zijn.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

11

BEGELEIDINGSCOMMISSIE Bij het Stadsmuseum Rhenen is een gemeentelijke collectie van historische objecten ondergebracht. Hiervoor is een Collectie-Beheersovereenkomst opgesteld, die de rechten en plichten van Stadsmuseum Rhenen en gemeente Rhenen bevat en loopt van 2017 tot en met 2025. Onderdeel van deze overeenkomst is een jaarlijks overleg om zaken betreffende de gemeentelijke collectie te bespreken. Ook in november 2024 heeft dat overleg plaatsgevonden en zijn voorbereidingen getroffen voor het hernieuwen per 1 januari 2026 van de Collectie-Beheersovereenkomst. In 2024 heeft intensief overleg plaatsgevonden over een nieuwe behuizing van de apostelbeelden, die oorspronkelijk van de Cuneratoren afkomstig zijn en in het voormalige Rondeel stonden. Stadsmuseum Rhenen heeft ze in bruikleen van de gemeente Rhenen.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

12

5. TENTOONSTELLINGEN & ACTIVITEITEN NAAR BUITEN

Op 15 februari 2024 werd de tentoonstelling ‘Naar buiten’, waarin Rhenense schilders in de periode 1880-1960 met een vijftigtal werken waren vertegenwoordigd, beëindigd. De Rhenense schilder Jan Adam Zandleven kwam ruim aan bod en er verscheen een biografie over hem die tijdens de tentoonstelling gepresenteerd werd. Het gastenboek liet zien dat bezoekers deze tentoonstelling zeer hebben gewaardeerd. De tentoonstelling maakte nog eens duidelijk wat voor aantrekkingskracht Rhenen en omgeving in die periode had op het schildersgilde en wat voor prachtige schilderijen in die periode zijn voortgebracht.

GOUDEN VROUWEN Van 9 april tot en met 7 december was de toptentoonstelling ‘Gouden Vrouwen: Frankische schatten thuisgebracht’ te zien, georganiseerd in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden (RMO). Samenwerking met het RMO gaf 10 musea in ons land de kans om topstukken tentoon te stellen, die in beheer zijn bij het RMO. Daartoe werd het project ‘Onder ons’ opgestart, met financiële steun van de Vriendenloterij. Met de expertise van het RMO en dankzij de genereuze steun van de VriendenLoterij kon het RMO onze nationale archeologische collectie door Nederland laten reizen. In 2024 was de beurt aan Stadsmuseum Rhenen. Doel van de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ was een breed publiek bekend te maken met de voor velen verborgen geschiedenis van ca. 20 generaties Franken, die tussen het jaar 400 en 800 op de Utrechtse Heuvelrug hebben geleefd. Als ‘Onder ons’-partner ontving Stadsmuseum Rhenen een budget voor de marketing & PR, én voor de totstandkoming van de presentatie. Dankzij deze bijdrage, plus een aanzienlijke investering vanuit het museum, is ons initiatief geslaagd. Hulde aan het team voor een enorme inzet, van organisatorische voorbereidingen tot en met de afbouw.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

13

De bruiklenen van het RMO - sieraden, gebruiksvoorwerpen, glaswerk en wapens waren de uitgelezen vertolkers van het verhaal van de Franken. De presentatie van de voorwerpen vond plaats in veertien speciale vitrines. Tevoren kon men een introductiefilm bekijken in de trouwzaal van het museum, die de bezoekers al liet landen in de wereld van de Franken, en vertelde over de opgravingen op de Donderberg in 1951. We zijn Stichting Gebroken Lente Rhenen erkentelijk dat zij bereid waren bij te dragen aan de financiering van deze film.

‘Goede film: je kunt al even landen voordat je de expositie ingaat’ Alleszins opmerkelijk was de aanwezigheid van het schedelreliek van de Heilige Cunera: ook een van de ‘Gouden Vrouwen’. De legende waarin de jonge Engelse prinses Cunera het brengt tot beschermheilige van Rhenen, speelt al in de Frankische tijd. Het reliek was niet eerder uitgeleend. Het werd getraceerd in Utrecht, in de Oud-Katholieke kathedraal, en voor het eerst aan een museum uitgeleend door Oud-Katholieke Parochie van Utrecht. Uiteraard was - naast de bruiklenen uit het grafveld op de Donderberg- een deel van de befaamde muntschat van Remmerden (bij Rhenen) aanwezig op de tentoonstelling: de grootste gouden en zilveren muntschat van de middeleeuwen die ooit gevonden is in Europa. Blikvangers waren ook de gouden halsringen, gemaakt van omgesmolten Romeinse munten, gevonden in Achterberg (gemeente Rhenen). Op zaterdag 6 april werd de tentoonstelling geopend door waarnemend burgemeester Corry van Rhee-Oud Ammerveld, gevolgd door een rondgang langs de expositie en een aangekleed buffet. Deze eerste archeologische topexpositie in het 5-jarig bestaan van Stadsmuseum Rhenen bood een uitgelezen kans om dit unieke verhaal te vertellen. Dankzij de tentoonstelling kan het publiek met een ‘Frankische’ bril kijken. De expositie heeft verwondering, bewondering, bewustzijn én kennis gebracht.

De Donderberg was tot aan de expositie voor velen niet meer dan een groene weide aan de provinciale weg tussen Rhenen en Elst (U). De buitenwereld associeert Rhenen en de Heuvelrug niet snel met het verhaal van de Franken; dat beeld is dankzij de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ bijgesteld. Op 4 september, halverwege de looptijd van de tentoonstelling, werd de 5.000ste bezoeker verwelkomd. Uiteindelijk trok de tentoonstelling bijna 9.000 bezoekers. Ter vergelijking, in heel 2023 trok het Stadsmuseum Rhenen 4.200 bezoekers, destijds het hoogste aantal sinds de opening in 2018.

Uit het gastenboek: ‘indrukwekkend’, ‘goede teksten’, ‘prachtig gepresenteerd’, ‘een wereld ging voor me open’.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

14

Het leeuwendeel van onze bezoekers van buiten Rhenen (60%) kwam voor het eerst naar Stadsmuseum Rhenen. Bijna 5% van de bezoekers waren kinderen tussen 5-16 jaar. Veel mensen uit Rhenen zelf kwamen soms meerdere malen de expositie bekijken. Een deel hiervan kwam voor het eerst naar het museum. Het randprogramma van lezingen en activiteiten was een extra aanleiding om terug te komen (zie bijlage). Naast de tentoonstelling hebben ook veel bezoekers in Rhenen en omgeving een kijkje kunnen nemen. De tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ was daarmee ook voor Rhenen een toeristische topattractie in 2024. De expositie benadrukte de aanzienlijke invloed die vrouwen in deze Frankische periode hebben gehad. Omdat in de graven van vrouwen op de Donderberg zoveel bijzondere voorwerpen werden aangetroffen, zijn vrouwen in de tentoonstelling extra in de spotlichten gezet. Het denkbeeld dat mannen de Frankische samenleving zouden hebben gedomineerd en louter vechtjassen waren is daarmee bijgesteld. De expositie kreeg veel waardering voor de manier waarop het verhaal van de Franken werd verteld. Men prees de variatie aan thema’s, de heldere teksten en de sfeervolle wijze waarop de schatten werden gepresenteerd. De twee zalen met daarin veertien RMO-vitrines bleken voor een juiste dosering van informatie en kijkgenoegen te zorgen.

De film in de trouwzaal zorgde voor een prima eerste kennismaking met de Franken, met de Donderberg en Rhenen en de Utrechtse Heuvelrug. De tentoonstelling heeft voor Stadsmuseum Rhenen gunstig uitgepakt. Het bestuur van het Stadsmuseum Rhenen is dan ook verheugd dat het RMO openstaat voor langdurige bruiklenen, zodra wij adequate ruimte hebben voor een nieuwe, aansprekende archeologische presentatie. Het is een van de dromen die Stadsmuseum Rhenen koestert. Plannen daartoe zullen onderdeel zijn van het komende meerjarige beleidsplan.

ACTIVITEITEN Activiteiten geven extra dynamiek aan het Stadsmuseum Rhenen. Ze hebben niet alleen toegevoegde waarde vanwege de culturele functie van het museum, maar verhogen ook de zichtbaarheid bij inwoners van Rhenen en de regio en publiek in het land. Hierna volgt een selectie van activiteiten, gerelateerd aan tentoonstellingen en losstaand. ‘Schoenen tekenen voor kinderen’ was een activiteit in het kader van de tentoonstelling ‘Naar Buiten. Zandleven en tijdgenoten’ onder leiding van de familie Zandleven op 3 en 5 januari. Inspiratiebronnen: schoenen getekend door Zandleven en Van Gogh. Achterneef Ids Zandleven las voor uit de biografie ‘Zandleven & Zoon’, geschreven door A.J. Zandleven-Snoek. Op 10 februari konden mensen die een schilderij van Jan Adam Zandleven in bezit hebben in het Stadsmuseum Rhenen meer te weten komen over hun schilderij van kunstexpert Jan Huibers.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

15

Op 19 januari ontving het Stadsmuseum Rhenense kunstenaars om hen bij te praten over de expositie ‘Gouden Vrouwen’ en hen te inspireren werken te maken voor een speciale ‘Kunst-in-de-etalage’-route in de binnenstad, met als thema ‘Gouden Vrouwen’. Dit was een activiteit in augustus en september 2024 in samenwerking met de werkgroep Kunst van het Cultuurplatform Rhenen, De feestelijke opening van de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ vond plaats op zaterdagmiddag 6 april door wnd-burgemeester Corry van Rhee-Oud Ammerveld, in het bijzijn van ca 100 gasten, waaronder ook de collega’s van het RMO uit Leiden. Voor het eerst organiseerde Stadsmuseum Rhenen, samen met de gemeente Rhenen, activiteiten in het kader van de Nationale Archeologiedagen. Het programma, op 15 juni, sloeg bijzonder goed aan. Veel kinderen én hun ouders kwamen voor het eerst naar het museum. Centraal stond de expositie ‘Gouden vrouwen’. Voor kinderen was er een eendaagse opleiding tot archeoloog met diploma en al. Een fotospeurtocht, maar ook activiteiten als graven met een metaaldetector en zelf fibula’s maken, waren onderdeel van de ‘opleiding’. Dit alles vond plaats in samenwerking met het Archeologisch Centrum Rivierenland.

In de zomermaanden werden door het Cuneragilde groepen rondgeleid over de Donderberg, waar in 1951 de Frankische voorwerpen waren gevonden die een plek hadden in de expositie ‘Gouden Vrouwen’. Het programma was samen met het Cuneragilde, de rondleiders van het museum en enkele professionele archeologen tot stand gekomen. Op 10 augustus bezochten de Ridders van Gelre – een populair radioprogramma van Omroep Gelderland – het museum. Zij deden een oproep om het museum en de expo ’Gouden Vrouwen’ die ochtend onder hun leiding te komen bezoeken; het museum was hiervoor extra vroeg opengesteld. Vanuit het museum werd ‘live’ uitgezonden. De workshop ‘Frankische Kralen maken’ op 25 augustus mocht zich in een grote belangstelling verheugen. Zo’n 25 personen kregen kennis van materialen en techniek, en gingen met een zelfgemaakte ketting naar huis, geïnspireerd op kralenkettingen die archeologen hadden gevonden in graven van Frankische mensen. Een bezoek aan de expositie ‘Gouden Vrouwen’ maakte deel uit van de middag. Op 4 september verwelkomde de wethouder van Cultuur van Rhenen, Dick Poortinga, samen met de voorzitter van het bestuur en de directeur van het museum, de 5.000ste bezoeker van het museum, die de expositie ‘Gouden Vrouwen’ in ogenschouw nam.

De 10.000ste bezoeker die de kassa van het museum in 2024 passeerde werd feestelijk binnengehaald op zondag 8 december door bestuur, directeur en enkele ‘gouden vrouwen’.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

16

Het Stadsmuseum Rhenen was op Open Monumentendag op 14 en 15 september opengesteld, waarbij meer dan 200 bezoekers werden ontvangen. Het thema was: Onderweg, routes, netwerken en verbindingen. De expositie ‘Gouden Vrouwen’ sloot uitstekend bij dit thema aan. De fotospeurtocht door de expositie viel erg in de smaak bij ouders en kinderen. Kinderen konden als herinnering een ‘Frankische’ kraal uit een pot kralen kiezen. Ook waren er diverse mini-rondleidingen, verzorgd door de teamleden van het museum. Op 15 september werd in de tuin van het Stadsmuseum onder grote belangstelling de kunstenaar van het jaar 2024 van Rhenen bekendgemaakt. Thema was ‘Gouden Vrouwen’. Renske de Vries viel de eer te beurt de prijs in ontvangst te mogen nemen. Alle deelnemers waren met hun inzending aanwezig en toonden aan dat in Rhenen een grote verscheidenheid van kunstenaars actief is. Samen met de Vrije Academie organiseerde het museum een ontvangst voor de achterban van dit landelijke instituut voor cultuur- en kunsteducatie. Op 28 september kregen ze een welkom door de directeur en een lezing door Martijn Pieters. Daarna bezochten ze de expositie Gouden Vrouwen. Ook online werd door de Vrije Academie een lezing verzorgd over de Frankische cultuur naar aanleiding van onze tentoonstelling.

Een bijzondere bijeenkomst was de Archeodag Utrecht van het Landschap Erfgoed Utrecht, welke dit jaar op 5 oktober in Rhenen werd gehouden voor professionals en amateurs op het gebied van archeologie. De bijeenkomst vond plaats in de Cunerakerk. Stadsmuseum Rhenen zorgde voor de ontvangst in het museumcafé en de catering, en uiteraard een rondleiding door de expositie ‘Gouden Vrouwen’. De bijeenkomst was een groot succes. Zeer positieve geluiden klonken tijdens en na de ontvangst van raadsleden van de gemeente Rhenen op 12 november. Bestuur en directie gaven acte de présence en namen de gasten mee naar de expositie ‘Gouden Vrouwen’. Vooraf werd toegelicht wat er zoal nodig is bij de totstandkoming van deze toptentoonstelling en wat dit met zich meebracht voor de museumorganisatie. Behalve de voorgaande, meer inhoudelijke, activiteiten zijn onderstaande bijeenkomsten vermeldenswaard. Op 9 september werd een tegenbezoek gebracht door vrijwilligers van het Museum Jan Cunen aan Stadsmuseum Rhenen. Zij kregen uiteraard een rondleiding door de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’. Zo’n 30 donateurs van de Stichting Behoud Collectie Erfgoed Rhenen waren te gast op 14 november. Directeur Maike Woldring vertelde hen over de totstandkoming van de expositie ‘Gouden Vrouwen’ en over de plannen voor de toekomst van het museum, waarna bezoek aan de tentoonstelling volgde.

Bij gelegenheid van het afscheid van Maike Woldring werd een ontvangst voor relaties georganiseerd op uitnodiging van het bestuur op 16 december in de Cunerakerk, met een lezing door Dr. Nadine Akkerman over Elizabeth Stuart, ‘de Hartenkoningin’. De dag daarvoor was er een warm afscheid van het museumteam met toespraken, presentaties en een gezamenlijk diner in het museumcafé.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

17

6. EDUCATIE RONDLEIDINGEN & LEZINGEN

Het team rondleiders verzorgde in 2024 zo’n 30 groepsrondleidingen door de vaste presentatie en de tentoonstellingen ‘Naar buiten’ en ‘Gouden Vrouwen’. In de maanden juli en augustus werden daarnaast instaprondleidingen verzorgd, wekelijks op woensdag om 13.30 uur. Voor deze instaprondleidingen was alleen een museumticket noodzakelijk. Vanaf 3 augustus vonden er in de zomer samen met het Cuneragilde wandelingen plaats over de Donderberg langs de diverse vindplaatsen van Frankische objecten. Op 9 januari verzorgde de Rubico-school voor filosofie uit Maastricht een lezing over het Koningshuis en Elizabeth Stuart in de trouwzaal van het museum. Ook was er een bijzondere lezing van Martijn Pieters op 28 september als onderdeel van het Vrije Akademie programma met ca. 40 bezoekers. Er was een uitgebreid lezingenprogramma met inleidingen over onderdelen of aspecten van de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’. Dit bood de gelegenheid verdieping in de onderwerpen aan te brengen. Voor nadere informatie zie verslag tentoonstellingen en de bijlage. Op 10 februari konden mensen die een kunstwerk van Zandleven in bezit hebben meer te weten komen over hun schilderij van kunstexpert Jan Huibers.

WORKSHOPS & ONDERWIJS Op 24 februari organiseerde Mascha Bossuyt van Think Pink in het museumcafé een kinderworkshop met erfgoed als onderwerp. In het kader van de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ was er op 25 augustus een workshop ‘Frankische kralen maken’, waar overweldigende belangstelling voor was. Voor basisschoolleerlingen van de gemeente Rhenen heeft de werkgroep PEER een speciaal lespakket ontwikkeld in het teken van “Gouden Vrouwen’. Dit lespakket is van 30 september tot 25 november dankzij de werkgroep PEER door negen scholen afgenomen. De uitvoering van het onderwijsprogramma bij ‘Gouden Vrouwen’ voor leerlingen van het basisonderwijs groep 7 en 8 vond plaats in de periode 30 september tot en met 25 november. Zo’n negen scholen uit Rhenen bezochten de expositie, een groot succes. Dit is tevens te danken aan de samenwerking van ons team met PEER, Projectgroep Educatie Erfgoed Rhenen.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

18

7. PR & COMMUNICATIE In onze PR & Communicatie-campagne is gebruikgemaakt van een pakket on- en offline promotiemiddelen en daarnaast is veel aandacht besteed aan het creëren van ‘freepublicity’. Een programma van lezingen, evenementen, een schoolproject en groepsontvangsten met rondleidingen is bewust ingezet om extra bezoekers te genereren en ‘in the picture’ te blijven gedurende de hele tentoonstellingsperiode van ‘Gouden Vrouwen’ (34 weken). Veel profijt werd getrokken van de inzet van communicatiemiddelen van het RMO zelf, online en offline. Een belangrijk onderdeel van de PR- en communicatiestrategie voor de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ was het ontwerpen van een pakkend beeldmerk. Hiervoor is de nieuwste technologie gebruikt. Er kan geconcludeerd worden dat dit beeldmerk zeer heeft bijgedragen aan de bekendheid van de tentoonstelling. Samenwerking met derden (zoals de tijdschriften Archeologie Magazine, Museumtijdschrift, Vorsten, organisaties als de Vrije Academie, de Nationale VriendenLoterij en Landschap Erfgoed Utrecht) heeft geholpen landelijke en regionale netwerken en hun achterban te bereiken. Via bijzondere momenten (opening, 5000ste, 10.000ste bezoeker) werd extra media-aandacht gecreëerd.

De gemeente Rhenen ondersteunde intensief via haar sociale media (Facebook, Twitter, Instagram), maar ook de HVOR en tal van erfgoed- en landschappelijke organisaties en het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug & Vallei waren tot steun. Events en activiteiten met andere partijen zorgden er ook voor dat de spotlights op de expositie bleven gericht. Zo werd er een ‘Gouden Vrouwen’-etalageroute in de binnenstad van Rhenen, georganiseerd samen met het Cultuurplatform Rhenen, kunstenaars en lokale ondernemers, en Donderbergwandelingen gehouden voor groepen in samenwerking met het Cuneragilde Rhenen. Dankzij samenwerking met de Projectgroep Erfgoed Educatie Rhenen (PEER) werd zo’n 10-tal basisscholen via een speciaal lespakket geïnteresseerd voor bezoek aan ‘Gouden Vrouwen’. Er is actief PR bedreven richting overheden en belangengroepen door hen tijdig van informatie en promotiemiddelen te voorzien. Daarmee werd al ver voor de opening van de tentoonstelling begonnen. Zo kregen alle leden van de gemeenteraad van Rhenen een exemplaar van Archeologie Magazine in handen: op de cover prijkte het beeldmerk Franca, in het tijdschrift stond een aansprekend en mooi uitgevoerd artikel over de expositie ‘Gouden Vrouwen’ en over Rhenen.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

19

8. HORECA & VVV HORECA Dankzij de succesvolle tentoonstelling heeft het publiek in 2024 het museum en de bijbehorende horeca goed gevonden. Bezoekers - met en zonder museumticket – werden in het sfeervolle museumcafé en de museumtuin ontvangen. Een kop koffie of thee was in 2024 nog inbegrepen bij een museumticket Lunches, aangeklede borrels en diners zijn er voor groepen op afspraak. Dit werkt goed. Het ontvangstteam was in 2024 actief bij ongeveer 70 bijeenkomsten, klein en groot. Een deel daarvan vond plaats rond eigen evenementen, lezingen en boekingen van rondleidingen. Als het gaat om huwelijken is er een licht herstel te zien in 2024. In 2023 vonden vijf huwelijken plaats, in 2024 zeven. Hier zou een verdere verbetering mogelijk moeten zijn door actieve promotie. Daarmee wordt wel tegelijk tegen de grenzen van de groei van ontvangsten aangelopen. Onze (vaak oudere) vrijwilligers kunnen niet te zeer en te vaak worden belast met pittig horecawerk. Er wordt continu gekeken naar wat ‘behapbaar’ is voor de vrijwilligers.

VVV

De VVV in Stadsmuseum Rhenen fungeert als toeristisch informatiepunt voor inwoners van Rhenen, de regio en voor toeristen. Deze laatste groep komt vooral in het zomerseizoen naar Rhenen, vaak om te wandelen en te fietsen. Steeds vaker wordt het museumbezoek gecombineerd met bezoek aan de stad Rhenen. Als service voor toeristen is er een oplaadpunt voor e-bikes geplaatst. De VVV is tevens de plek waar Rhenense souvenirs en andere ‘merchandise’ worden verkocht. In 2024 werden specifiek voor de VVV circa 750 klanten bediend, 150 minder dan in 2023. De tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ heeft zeker een impuls gegeven aan het toerisme in en om Rhenen. Dat werd ook vernomen van de ondernemers. In 2024 zorgde Stadsmuseum Rhenen voor de boeking van gidsen van het Cuneragilde voor (groeps)wandelingen door de stad, in de Cunerakerk en over de Grebbeberg. De programma’s worden aangevraagd door het onderwijs, particulieren, organisaties en bedrijven. Ook de boekingen voor Stichting De Greb neemt de VVV voor haar rekening. In 2024 werd 75 keer een stadswandeling of rondleiding geboekt.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

20

Het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug en Vallei organiseerde diverse folderverspreidingsacties en besteedde de nodige aandacht aan het Stadsmuseum en zijn tentoonstellingen, en aan Rhenen op zijn toeristische website. Ook Utrecht Marketing droeg een steentje bij. Voor de bevordering van het inkomend toerisme heeft de gemeente Rhenen in 2024 een overeenkomst gesloten met het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug en Vallei. Dat verzorgt de collectieve promotie van heel veel gemeenten en ondernemers op de Utrechtse Heuvelrug. De gemeente Rhenen investeert jaarlijks € 3.000 in het VVVinfopunt in Rhenen, hetgeen amper dekkend is voor deze dienst.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

21

9. ORGANISATIE VRIJWILLIGERS Onze circa 45 vrijwilligers zijn de kurk waarop Stadsmuseum Rhenen drijft. In 2024 is hun inzet bijzonder groot geweest, niet in de laatste plaats voor en tijdens de uiterst succesvolle tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ en bij het uittreden van onze directeur, Maike Woldring. Wij als bestuur zijn alle vrijwilligers enorm dankbaar. Dankzij vrijwilligers en hun inzet en flexibiliteit kon het museum het hele jaar door vijf dagen in de week open zijn (maandag t/m zaterdag) en gemiddeld 40 bezoekers per dag verwelkomen. De dagelijkse gang van zaken, bezetting van de balie, onderhoud van museumtuin en -gebouw en regelmatige hand- en spandiensten waren in zeer goede handen bij vrijwilligers. Daarnaast zorgden vrijwilligers voor de registratie van museale objecten, organisatie van randprogrammering als lezingen en rondleidingen, het doen van onderzoek ten behoeve van nieuwe exposities en het geven van rondleidingen. Weer anderen hielden zich bezig met voorraadbeheer, het doen van bestellingen voor winkel (VVV) of horeca en het onderhoud van de tuin Ook de vele ontvangsten werden door vrijwilligers geregeld, bemenst en gecaterd. De tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ vereiste een gedeeltelijke ontruiming van de bovenverdieping en bijna volledige herinrichting van de bovenverdieping.

Speciale vitrines werden vanuit Leiden ingebracht en gevuld met Frankische objecten. De bijbehorende techniek en inrichting werd door vrijwilligers gerealiseerd. De vele rondleidingen werden met charme en ambitie door vrijwilligers verzorgd. Vrijwilligers werden regelmatig geïnformeerd over het reilen en zeilen van het museum. Zo verschenen er in 2024 regelmatig Nieuwsbrieven en werd er tussendoor geïnformeerd via e-mails. De diverse werkgroepen kwamen regelmatig bijeen voor overleg, afgewisseld met plenaire bijeenkomsten. Hier werden plannen en ervaringen uitgewisseld om de organisatie van het museumwerk te stroomlijnen. Ook zijn de vrijwilligers geconsulteerd bij het opstellen van een profielschets voor de nieuwe directeur en bij de selectie van de kandidaat. In maart bezocht een groep vrijwilligers het Museum Jan Cunen in Oss, waar de tentoonstelling ‘De Vorst van Oss en tijdgenoten’ uit de IJzertijd liep. Deze is onderdeel van het RMO-project ‘Onder Ons: de Rijkscollectie op reis’. Het bezoek aan Oss vormde een mooie opmaat voor onze eigen tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ binnen dit project. Vrijwilligers van Museum Jan Cunen brachten in september een tegenbezoek aan Stadsmuseum Rhenen en konden de lopende tentoonstelling bezoeken.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

22

In 2024 zijn de functioneringsgesprekken met vrijwilligers voortgezet, waarin het eigen functioneren en de rol binnen het museum besproken werd. In dit gesprek werd uitgenodigd tot reflectie en mogelijke andere rollen, of uitbreiding of inperking van taken. De Ethische Code was tevens onderdeel van het gesprek. Voor iedere vrijwilliger is er nu een gepersonaliseerde en geactualiseerde taakomschrijving en er zijn vrijwilligerscontracten met afspraken. Het aantal vrijwilligers is in 2024 stabiel gebleven, waarbij enkelen het vrijwilligersteam hebben verlaten en anderen zijn toegetreden. De status van Stadsmuseum Rhenen levert voldoende interesse en aanwas op om in vacatures te voorzien en stabiel te blijven. Voor specifieke taken (administratie, ICT, rondleiders) is er altijd behoefte en ruimte om nieuwe vrijwilligers in het team op te nemen. Het blijft wel een uitdaging nieuwe aanwas te vinden in een competitieve vrijwilligersmarkt. Inmiddels is er ook ruimte voor mensen die zich aan het heroriënteren zijn op de arbeidsmarkt of anderszins een ‘onderkomen’ zoeken om zich op te laden in een ‘warme’ omgeving. In dat geval wordt maatwerk geleverd. Het bestuur en directeur doen er alles aan om een hecht team te hebben en zo ook een maatschappelijke rol te vervullen. Er is veel aandacht voor ontspannen samenzijn.

Vrijwilligers konden gratis lezingen bijwonen rond de ‘Gouden Vrouwen’-tentoonstelling en kregen als eersten de expositie te zien na een inleiding van gastconservator Marie-France van Orsouw. In de zomer was er de jaarlijkse gezamenlijke barbecue met partners in de museumtuin. Op zondag 15 december was er een genoeglijk samenzijn in het museum en een goede gelegenheid voor de vrijwilligers persoonlijk afscheid te nemen van directeur Maike Woldring. In voorkomende gevallen werden door het jaar heen kleine attenties richting vrijwilligers bezorgd. Dit om te laten blijken hoe groot onze waardering is voor ieders inzet en enthousiasme.

BESTUUR

Stadsmuseum Rhenen wordt geëxploiteerd door Stichting ’Het Oude Raadhuis’. Per 1 januari 2024 bestond het bestuur van de Stichting uit vijf personen: Gert Veenhof, voorzitter, Sjaak Karsten, secretaris, Hans de Wilt, penningmeester, Jorna Kniese, museale zaken, en Just Vlak, Rhenense historie. Zij zijn allen onbezoldigd bestuurslid. De bestuursperiode is 3 jaar met de mogelijkheid eenmaal met eenzelfde periode te verlengen. Eén bestuurslid, Hans de Wilt, trad per 31 maart 2024 af als penningmeester, aangezien hij de maximale zittingsduur (2 x 3 jaar) had volgemaakt. Hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd in de eerste fase van het bestaan van het Stadsmuseum. Het bestuur en de Rhenens gemeenschap zijn hem veel dank verschuldigd. Hij blijft als vrijwilliger aan het Stadsmuseum verbonden.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

23

Het bestuur heeft een nieuwe profielschets van een penningmeester opgesteld en de vacature via diverse kanalen verspreid. Uit de reacties kon geen geschikte kandidaat worden gevonden. Omdat er bij het aflopen van de functie op 1 april 2024 nog geen nieuwe penningmeester in beeld was, was Hans de Wilt bereid de lopende financiële zaken waar te nemen en als administrateur op te treden. Op 1 juli 2024 trad Willemijn Rijnsburger aan als nieuwe penningmeester. Zij heeft een ruime ervaring in financiële administratie en het juiste profiel om Stadsmuseum Rhenen financieel gezond te houden. Een bijbehorend persbericht is uitgegaan. Het bestuur kwam in 2024 tien keer bijeen voor een plenaire bestuursvergadering in bijzijn van de directeur en daarbuiten enkele keren zonder de directeur in verband met haar opvolging. In 2024 heeft er vanwege de vele bestuurswisselingen geen zelfevaluatie plaatsgevonden. Op 11 maart 2025 is er een evaluatievergadering geweest en is het bestuur tot de conclusie gekomen dat uitbreiding van het bestuur voor specifieke taken in overweging moet worden genomen. Op de website staan een overzicht van aan- en aftreden van de bestuursleden en een lijst van nevenfuncties. Mogelijke belangenverstrengeling is in het bestuur besproken.

EXTERNE AANGELEGENHEDEN Op 7 maart waren bestuur en directie van Stadsmuseum Rhenen aanwezig in het House of Birds bij het afscheid van Hans van der Pas als burgemeester van Rhenen. Hij was een groot pleitbezorger van Stadsmuseum Rhenen en het bestuur is hem daarvoor zeer erkentelijk. Op 14 mei was er een ontvangst van ruim honderd gasten in het museum en de tuin vanwege de herdenking van de Slag om de Grebbeberg in 1940, gevolgd door een concert in de Cunerakerk.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

24

VERTREK DIRECTEUR Medio 2024 kondigde de directeur aan met vervroegd pensioen te willen gaan. Het bestuur heeft eerst een profielschets voor een nieuwe directeur opgesteld en de vacature via diverse kanalen verspreid. Een delegatie van het bestuur vormde een sollicitatiecommissie. Uit de vele reacties is uiteindelijk Natalie Kriek, conservator van het Stadsmuseum Veenendaal, als meest geschikte kandidaat naar voren gekomen en zij is per 1 januari 2025 benoemd. Eind 2024 heeft het jaargesprek plaatsgevonden tussen een delegatie van het bestuur en directeur Maike Woldring. Dat gesprek stond vooral in het teken van haar aanstaande afscheid. Dit vond plaats op 16 december 2024 in een bijeenkomst in de Cunerakerk, waar liefst een kleine 200 relaties ‘acte de présence’ gaven. Dit gebeurde in het bijzijn van B&W van de gemeente Rhenen en vele vertegenwoordigers van erfgoedorganisaties uit Rhenen en omstreken. Prof. Nadine Akkerman uit Leiden verzorgde op deze bijeenkomst een inleiding over Elizabeth Stuart. Het gemeentebestuur van Rhenen en het eigen bestuur hebben de vertrekkende directeur in het zonnetje gezet vanwege haar grote verdiensten voor het museum. Van de vrijwilligers heeft Maike Woldring afscheid genomen in een aparte bijeenkomst in het museum.

Hoogtepunten uit haar carrière in Rhenen waren de herinrichting van het Stadsmuseum op basis van het ‘Verhaal van Rhenen’ in 2019, de verwerving van de Jan van Goyen (1649) in 2022 en de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ in 2024. Daarnaast heeft zij met verve een actieve vrijwilligersorganisatie uit de grond gestampt en vele tentoonstellingen tot werkelijkheid gemaakt. Door haar onvermoeibare inzet, natuurlijk enthousiasme en grote deskundigheid heeft zij het Stadsmuseum Rhenen in korte tijd ‘op de kaart’ gezet en inmiddels een plaatst in de top-50 van Stadsmusea in Nederland bezorgd. Na een uitgebreid openbaar wervingsproces is Natalie Kriek, conservator van Stadsmuseum Veenendaal, per 1 januari 2025 benoemd tot opvolger van Maike Woldring als directeur van het Stadsmuseum Rhenen.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

25

10. BEDRIJFSVOERING & FINANCIËN FINANCIËN De exploitatie van Stadsmuseum Rhenen heeft in 2024, mede dankzij het succes van de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ een batig saldo van 25.949 euro opgeleverd. De vermogenspositie van Stadsmuseum Rhenen is navenant toegenomen, waarbij een deel als bestemmingsreserve is vastgelegd (2025). Voor gedetailleerde informatie wordt verwezen naar het aangehechte financieel jaarverslag. Een grote meevaller was het uiteindelijke bezoekersaantal van het Stadsmuseum van meer dan 10.000 bezoekers over het hele jaar, waarbij de tentoonstelling ’Gouden Vrouwen’ het leeuwendeel leverde. Dit had positieve financiële gevolgen voor de jaarrekening en de balans. Positief was ook de grote hoeveelheid ‘free publicity’ die de tentoonstelling, en dus Stadsmuseum Rhenen, heeft gekregen en de positieve uitwerking voor de Rhenense horeca. Een tegenvaller was de geringe aanvullende financiering die, buiten de royale ondersteuning van de VriendenLoterij vooraf, (te) kort voor de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’ nog kon worden verkregen. Afgesproken is bij volgende tentoonstellingen structureel en ruim op tijd fondsen te benaderen.

BEDRIJFSPROCESSEN Dit jaar is een begin gemaakt met een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) van bedrijfsvoering en organisatie. Een dergelijk RI&E is een wettelijke eis voor werkgevers om potentiële gevaren en risico’s in kaart te brengen en regelmatig te evalueren. Doel is om hiermee goede zorg voor ‘personeel’ (betaald en onbetaald) te borgen. Voorbeelden zijn een calamiteitenplan en een ontruimingsplan.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

26

DUURZAAMHEID Ook in 2024 is binnen onze organisatie kritisch gekeken naar het milieubewustzijn en hoe dat praktisch te vertalen met relatief eenvoudige stappen. Deze zijn gezet. Goede voorbeelden hiervan zijn het (steeds) vaker hergebruiken van decoratiemateriaal afkomstig van eerdere exposities. Het nieuwe kassasysteem reduceert het papiergebruik en een ander koffiezetapparaat veroorzaakt nu veel minder afval. Naast deze initiatieven blijken onze vrijwilligers met elkaar verrassend creatief om onze duurzaamheidsambities gestalte te geven. Men spreekt elkaar erop aan, bevordert de omzet van streek-eigen producten, en doet aankopen bij lokale leveranciers. Het zijn relatief kleine handelingen, maar zeker functioneel in de uitvoering. Anders ligt het met de monumentale fysieke inrichting van het pand. Deze was in 2024, net als in voorgaande jaren, helaas weer een permanente bron van zorg als het gaat om de (te) substantiële energiebehoefte: de verwarming en klimaatbeheersing. De grote temperatuurverschillen zijn kwestieus voor de (duurzame) exploitatie en het beheer van het museum. De eigenaar van het pand, gemeente Rhenen, heeft dit gebouw al eerder aangemerkt als een prioriteit in het nemen van duurzaamheids-maatregelen. Welke acties dat zijn en binnen welke termijn deze gerealiseerd worden, verkeert nog in de fase van planvoorbereiding.

Naar wij hopen volgt de uitvoering nog in de lopende huurperiode, dat wil zeggen tot medio 2028.

INVESTERINGEN In het verslagjaar zijn wat kleine investeringen gedaan, waaronder een transportopening van een schuifraam. Dat was nodig in verband met de tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen’, maar ook handig in de toekomst als ‘toegang’. Dankzij een financiële bijdrage van de Vrienden van het Stadsmuseum werd een en ander mogelijk gemaakt. Dankzij een ruimhartige donatie van de Lions Club ‘De Grebbeleeuw Rhenen’ kon dit jaar een nieuwe, professionele luchtbevochtiger worden aangeschaft. Deze was hard nodig om de kwetsbare onderdelen van de collectie beter te beschermen en in de toekomst makkelijker kwetsbare bruiklenen te krijgen voor tentoonstellingen.

FONDSENWERVING Voor de komende tentoonstelling ‘Op de Vlucht’ in het kader van 80 jaar bevrijding en 85 jaar begin van de Tweede Wereldoorlog zijn tijdig een groot aantal fondsen aangeschreven om deze tentoonstelling te realiseren. Ten tijde van de afronding van dit jaarverslag (juni 2025) was al bekend dat ruime financiële ondersteuning beschikbaar is.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

27

11.BIJLAGEN VERWERVINGEN & BRUIKLENEN

LEZINGEN Er zijn in 2024 negen lezingen in het Stadsmuseum Rhenen gehouden. Op 20 januari hield achterneef Ids Zandleven de lezing ‘Jan Adam Zandleven, een wereld van licht en donker' in het kader van de expositie ‘Naar buiten! Zandleven & tijdgenoten in Rhenen (1880-1960)'. In het programma bij de expositie ‘Gouden Vrouwen, Frankische schatten thuisgebracht’ vonden acht lezingen plaats: 1. Drs. Peter Weterings ‘Archeologische ontdekkingen op de Utrechtse Heuvelrug’ op 13 april 2. Drs. Martijn Pieters ‘Van Clovis naar Karel. Kunst en cultuur in de Merovingische en Karolingische tijd’ op 25 mei 3. Drs. Louis Runhaar (custos reliquiarum Gertrudiskathedraal Utrecht) ‘Het bijzondere verhaal van Cunera’s schedel-reliek’ op 8 juni 4. Dr. Annemarieke Willemsen ‘Het wonderboek van Cunera’ op 22 juni 5. Drs. Mette Langbroek ‘De wereld om je hals. Over kralen(kettingen) in de Vroege Middeleeuwen’ op 20 juli 6. Dr. Wim Kemme ‘Handelsroutes en -betrekkingen in de Frankische tijd’ op 16 augustus 7. Drs. Dorothee Olthof ‘Een dag uit het leven van Frankische vrouwen. Een reis voor je zintuigen’ op 2 november 8. Drs. Joep Hendriks ‘Over de Franken, en wat we van hun kunnen grafvelden kunnen leren’ op 23 november Het gemiddeld aantal bezoekers was 45 en de top betrof de twee lezingen van Peter Weterings en Mette Langbroek met ieder 49 aanwezigen.

Stadsmuseum Rhenen Jaarverslag 2024

28