Bijlage 3 - Casussen Gemeenten Rhenen en Venray - Vanuit Oorzaken naar duurzame oplossing (16 sept)

Machtafstand en het falen van de Adviesraden Sociaal Domein Casussen Gemeenten Rhenen en Venray Managementsamenvatting De Adviesraden Sociaal Domein (ASD) in Rhenen en Venray laten zien hoe burgerparticipatie kan vastlopen wanneer de machtsafstand tussen bestuur en adviesraad onder stress teveel afwijkt van het afgesproken “normaal” en niet meer tijdig door de gezaghebbenden actief wordt verkleind. Volgens de machtafstandreductietheorie van Mauk Mulder leidt een te grote machtsafstand vervolgens tot een proces van toenemende machteloosheid en motivatieverlies bij degenen die inspraak zouden moeten hebben én bij de bestuurders van de besluitvorming.. Rhenen: In 2024 kon het normaal advieswerk niet meér worden uitgevoerd en raakten veel persoonlijke verhoudingen te ernstig verstierd. Er traden nauwelijks nieuwe leden meer toe, ondanks intensieve werving. Oorzaak: adviezen worden beperkt maar vooral niet benut, de agenda ligt bij de gemeente en ontbreekt als aansturing voor de Adviesraad, en terugkoppeling ontbreekt. Gevolg: kandidaten geloven niet in daadwerkelijke invloed. Leden nemen einde 2024 ontslag Venray: in 2024 stapten alle ASD-leden collectief op. Oorzaak: frustratie over het structureel negeren van adviezen en ervaren schijnparticipatie. Gevolg: de adviesstructuur viel volledig weg. Overeenkomsten: in beide gemeenten is de machtsafstand te groot gebleven.

Het bestuur bood onvoldoende ruimte voor gelijkwaardigheid en invloed, met leegloop en uitval als resultaat. Aanbeveling: erken de ASD als volwaardige gesprekspartner, betrek de Adviesraad vroegtijdig bij beleidsontwikkeling, maak zichtbaar hoe adviezen worden verwerkt, en geef de ASD de ruimte om eigen thema’s te agenderen. pag. 1 van 4 Opgesteld op 16 september 2025 t.b.v. Inspraak Commissie Samenleving 23 september 2025 van burger Arie Stuijt uit Elst

Machtafstand en het falen van de Adviesraden Sociaal Domein Alleen door bewuste machtsafstandreductie tot ‘het normaal’ is hersteld kan de adviesraad zijn rol vervullen en wordt participatie meer dan een formele verplichting. Inleiding Adviesraden Sociaal Domein (ASD) zijn ingesteld om burgers en cliënten een stem te geven bij sociaal beleid. Hun bestaansrecht ligt in participatie, dialoog en gelijkwaardigheid. De adviesverhoudingen moet worden ingesteld én gehandhaafd. Toch worstelen veel gemeenten met deze adviesstructuren. De situaties in Rhenen en Venray zijn daarvan nu helaas sprekende voorbeelden. Mulders machtafstandreductietheorie biedt een helder verklaringsmodel. Mulders theorie in het kort Machtshebbers vergroten vaak de machtsafstand door beslissingen en controle naar zich toe te trekken. Minder machtigen proberen de afstand te verkleinen om invloed te krijgen. Vergrote machtsafstand → motivatieverlies, verzet of terugtrekking. Verminderde machtsafstand → (herstel) betrokkenheid, loyaliteit en samenwerking. Rhenen: structureel wervingsprobleem dat niet technisch of instrumenteel is op te lossen. In Rhenen meldden zich nauwelijks sinds begin 2024 nieuwe leden, ondanks intensieve werving. Oorzaak: adviezen niet of te beperkt benut, agenda grotendeels door gemeente bepaald, geen terugkoppeling met herstel normale gezagsverhoudingen.

Gevolg: kandidaten geloven niet in invloed, motivatie stokt. pag. 2 van 4 Opgesteld op 16 september 2025 t.b.v. Inspraak Commissie Samenleving 23 september 2025 van burger Arie Stuijt uit Elst

Machtafstand en het falen van de Adviesraden Sociaal Domein Interpretatie: de machtsafstand bleef te groot einde 2024, waardoor toetreden en aanblijven als lid onaantrekkelijk werd. Venray: collectief ontslag maar wél in constructief overleg met het gemeentebestuur. In Venray leidde onvrede in 2024 tot een collectief ontslag van alle ASD-leden. Oorzaak: frustratie over geringe benutting adviezen en ervaren schijnparticipatie. Gevolg: uitholling van de adviesstructuur, reputatieschade en vacuüm in burgerparticipatie. Interpretatie: machtsafstand werd bevestigd i.p.v. verkleind, waardoor leden concludeerden dat voortzetting zinloos was. Vergelijking Rhenen: uitval via falende bestaansgrond. Venray: uitval via collectieve exit. Kern: in beide gemeenten bleef de machtsafstand te groot → machteloosheid, demotivatie en leegloop. Essentie: niet de kwaliteit van de leden faalde, maar de bestuurlijke cultuur en omgang met participatie. Conclusie De casussen tonen dat Mulders theorie een krachtig verklaringsmodel biedt. Gemeenten die adviesraden instellen maar de machtsafstand niet actief verkleinen in spannende tijden, veroorzaken zelf hun falen. Aanbevelingen: Erken de ASD als volwaardige gesprekspartner. pag. 3 van 4 Opgesteld op 16 september 2025 t.b.v. Inspraak Commissie Samenleving 23 september 2025 van burger Arie Stuijt uit Elst

Machtafstand en het falen van de Adviesraden Sociaal Domein Betrek hen vroegtijdig bij beleidsontwikkeling. Maak zichtbaar hoe adviezen worden benut. Geef de ASD ruimte voor eigen agendering. Alleen door bewuste machtsafstandreductie kunnen adviesraden duurzaam functioneren en hun democratische rol waarmaken. Rhenen kan volstaan in de beweging tot herstel door dagelijkse toepassing van de afgesproken Principes.

Arie Stuijt Burger uit Elst 16 september 2025 Gebruikt onderzoeksmiddel: Zie o.a. https://nl.wikipedia.org/wiki/Machtafstand

pag. 4 van 4 Opgesteld op 16 september 2025 t.b.v. Inspraak Commissie Samenleving 23 september 2025 van burger Arie Stuijt uit Elst