Bijlage 2 Toelichting ontwerp Gebiedsplan stadshaven

Integraal gebiedsplan Toelichting De afgelopen anderhalf jaar is met verschillende belanghebbenden stapsgewijs toegewerkt naar een integraal gebiedsplan, in een constructief proces. Een aantal bijeenkomsten met de klankbordgroep, diverse één-op-één gesprekken, en twee brede bijeenkomsten op 30 juni en In het plangebied komen verschillende belangen samen. Rhenenaren en mensen van buiten de gemeente weten Moeke te vinden, de haven en de loswal trekken passerende boten en schepen aan, er zijn evenementen als de kermis en de Rijnweek. Het recreatieve gebruik trekt veel automobilisten aan, die momenteel overal kunnen komen en parkeren. Via de Rijnstraat is er uitloop uit Rhenen stad naar de rivier, fietsers pakken de veerpont. Loop- en fietsroutes beginnen en eindigen ergens, er is geen sprake van continuïteit. Niet alleen voor de mens is het gebied belangrijk, ook voor flora en fauna. Het is deel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN-Rijntakken) en de Europese Natura 2000. Leefgebieden van verschillende soorten worden in oost-westrichting verbonden tussen de Utrechtse Heuvelrug en Grebbeberg via de Palmerswaard en uiterwaarden, en van noord naar zuid tussen de stuwwal en de rivier. Al is het gebied een belangrijke schakel, voor natuur en biodiversiteit is momenteel weinig ruimte.

De belangen van natuur én recreatie zijn gediend bij een ontwikkeling die de drukte concentreert dichtbij de Utrechtsestraatweg en het gebied dichtbij het water luwer maakt. Dit wordt bereikt met een

integraal gebiedsplan dat

bestaat uit vier onderdelen.

A. Herontwikkeling van de haven tot een aantrekkelijke, comfortabele, goed geoutilleerde stadshaven van beperkte omvang, alleen bedoeld voor passanten die Rhenen via het water aandoen. B. Verandering van het gebruik van de verkeersruimte, waarbij de fietser en voetganger de dominante verkeersgebruiker worden, het autoverkeer in het havengebied wordt beperkt (overeenkomstig het aantal bestemd parkeerplaatsen) en waarbij de parkeercapaciteit op de Paardenmarkt wordt uitgebreid. C. Toevoeging van recreatieve elementen zodat we het gebied aantrekkelijker maken voor zowel de eigen inwoners als de bezoekers die Rhenen aandoen via de weg en het water. D. Toevoeging van natuurwaarden, waaronder maatregelen om de biodiversiteit te herstellen en te verrijken en om het gebied meer te vergroenen. De plannen voor de Stadshaven worden separaat toegelicht.

-1-

Ander gebruik verkeersruimte

Studio Verbinding (Nijmegen) heeft advies uitgebracht over de toekomstige verkeerssituatie. De uitkomsten zijn verwerkt in het voorliggende gebiedsplan. Vanuit de ambities van het bestuursprogramma van de gemeente Rhenen, het recreatiebeleid en de mobiliteitsagenda is de transitie naar een autoluw gebied een logische stap. Volgens de mobiliteitsagenda kan er vanuit het STOMP-principe gewerkt worden, waarin voetgangers (Stappers) en fietsers (Trappers) centraal staan. Het gebied wordt hierdoor verblijfsvriendelijker voor alle bezoekers, wat bijdraagt aan kwalitatief hoogwaardig toerisme. Omdat in het huidige gebruik de auto dominant is, wordt in deze toelichting wel eerst ingegaan op de plaats voor de auto. Reguleren van het gemotoriseerd verkeer is een sleutel naar het luwer maken van het gebied. Het doel is minder auto’s in het gebied zelf te ontvangen en de parkeermogelijkheid aan de rand van op de Paardenmarkt optimaal te benutten. De drie belangrijkste aanpassingen voor de autotoegankelijkheid zijn de uitbreiding van het (gratis) parkeren op de Paardenmarkt, het terugbrengen van de parkeerdruk in het gebied door uitsluitend de 60 vergunde parkeerplaatsen bij Moeke in te passen, en met een slagboom op de Veerweg en de Rijnstraat de toegang te reguleren volgens het principe ‘vol is vol’.

Daarnaast wordt het Veerplein autovrij gemaakt, en worden Veerweg, Rijnkade en Rijnstraat auloluw. Uitbreiding gratis parkeren Paardenmarkt Op de Paardenmarkt is nu ruimte voor 103 auto’s. Binnen de bestemming Verkeer en buiten de grens van de NNN is het mogelijk dit uit te breiden naar 152 auto’s. Daartoe wordt het bestaande eerste deel van de Paardenmarkt verdubbeld, volgens dezelfde opzet, uitgevoerd als grasparkeerplaatsen. De parkeerplaats wordt beter bereikbaar gemaakt door de bestaande toerit op de afhellende Veerweg naar een lagere plek iets zuidelijker te verplaatsen. Omdat de parkeerplaats twee keer zo lang wordt, is een eenvoudige trap naar de Utrechtsestraatweg in het gebiedsplan voorzien. Deze wordt gesitueerd ter plaatse van een verkeersdrempel, al dan niet te combineren met zebra ten behoeve van veilige oversteekbaarheid van de Utrechtsestraatweg. De trap maakt het gebied beter toegankelijk voor wandelaars uit Rhenen-west. De vormgeving van de trap vereist nadere uitwerking en mag vanzelfsprekend niet conflicteren met de functie als winterdijk. Dubbelgebruik ten behoeve van 7 camperplaatsen Van de voorziene uitbreiding worden 24 nieuwe parkeerplaatsen ingericht voor dubbelgebruik als camperplaatsen, zeven in totaal. Het gaat om 7 langsparkeerplaatsen van 8x6 meter.

Uitgangspunt is dat het stageld, en de toegang tot water en stroom tegen een kleine vergoeding geregeld kan worden via AanUit van het bedrijf Ease2Pay, wat slagbomen onnodig maakt. Behalve vier punten voor stroom en water wordt een lozingsplek voor vuilwater aangelegd. Het rondrijden van gewone geparkeerde auto’s wordt op deze wijze niet onmogelijk gemaakt. Handhaven toegestane parkeercapaciteit bij Moeke, invoeren betaald parkeren Nu laat het bestemmingsplan 32 parkeerplaatsen toe bij de haven en op het Veerplein zijn 21 gemarkeerde parkeerplaatsen vergund aan Moeke, plus 6 parkeerplaatsen aan de noordzijde van het gebouw. Door reorganisatie is het mogelijk binnen de bestemming Verkeer bij de stadshaven 45 parkeerplaatsen te realiseren, waarvan 5 parkeerplaatsen voor mensen met een beperking. Aan de noord- en oostzijde van Moeke kunnen 16 parkeerplaatsen worden gemaakt, tezamen 61 parkeerplaatsen. Voor gebruik van deze parkeerplaatsen moet worden betaald.

-2-

Reguleren toegang vanaf Veerweg en Rijnstraat De parkeerplaatsen bij de stadshaven en Moeke zijn in de toekomst alleen te bereiken na het passeren van een slagboom, gekoppeld aan een betaald parkeersysteem met kentekenherkenning. Een tweede slagboom bij de Rijnstraat is noodzakelijk om een sluiproute te voorkomen. Deze is in principe altijd gesloten, met uitzondering van ontheffinghouders zoals de hulpdiensten. Het kan daarom naar verwachting een handbediende houten slagboom zijn. Beide oplossingen zijn geadviseerd door IV-Infra. Herinrichting Veerweg en Rijnstraat De Veerweg blijft even breed naar wordt visueel versmald door gebruik te maken twee verschillende slijtlagen op het bestaande asfalt. Om te voorkomen dat de Koningstuin wordt gebruikt als overloopparkeerterrein, wordt aan weerszijden een lage haag aangeplant. De stoep vanaf de Utrechtsestraatweg is uitgevoerd in gebakken klinkers. Het deel voorbij de slagboom wordt verbreed van 1.60 naar 2.20 meter en uitgevoerd in terracotta betontegels, en sluit zo visueel beter aan op de gebakken klinkers. Aan de zijde van de stoep worden enkele bomen aangeplant om schaduwplekken te voorzien zonder het vrije doorzicht van de uiterwaarden te zeer te verstoren. De Rijnstraat wordt net als de Veerweg visueel versmald met twee verschillende slijtlagen.

Veerplein Het Veerplein wordt ingericht als verblijfsruimte in perioden dat de rivier binnen de zomerdijken stroomt, niet langer als parkeerplaats. De wandelpromenade langs de terrasmuur is niet mogelijk in combinatie met de bestaande terras-uitbouw. Met Moeke is overleg gaande over vervangende terrasruimte in plaats van de bestaande terras-uitbouw. Er zal ook ruimte blijven voor mensen die gewoon naar het water willen en daar op een bankje willen vertoeven. Bij de nadere uitwerking wordt onderzocht of een deel van de verharding kan worden omgezet in groen. Fietsen Het aantal stallingsplaatsen voor fietsen wordt fors uitgebreid. Vier nieuwe plekken maken het gebied aantrekkelijker om per fiets te bezoeken; aan het begin van de Veerweg, aan het begin van de Stadshaven, aan het begin van de wandelroute naar het strandje/ Palmerswaard en aan de oostzijde van Moeke. Wandelpromenade Een sterke verbetering van de belevingskwaliteit van de Rijnkade maakt deel uit van het gebiedsplan, in plaats van het huidige asfalt. Een hoogwaardige verharding als wandelpromenade met gebakken klinkers of een materiaal met een vergelijkbare uitstraling past bij de voorrang die wandelaars en fietsers zullen krijgen. De wandelpromenade loopt vanaf de haven tot de Loswal. Tolkamer kent bijvoorbeeld al zo’n wandelpromenade. Het smalle pad ten noorden van de Rijnkade komt hiermee te vervallen.

-3-

Toevoeging recreatieve elementen

Behalve de wandelpromenade, ander gebruik van het Veerplein en voorzieningen voor fietsers wordt het ook aangenamer te verblijven langs het water. Gestreefd wordt naar een natuurlijke zonering van recreanten door in het gebied tussen Rijnstraat en Palmerswaard te voorzien in verschillende mogelijkheden om te verpozen. Deze zonering maakt het mogelijk dat in Palmerswaard de rust beter gewaarborgd blijft. Daartoe worden langs de Rijnstraat, Rijnkade en Veerplein bankjes geplaatst. Op de Loswal kan ruimte gemaakt worden voor een extra lange picknickbank. Een wens van de jongeren van Rhenen is een multifunctionele tribune op de Loswal, waar je prettig met elkaar zit. Door het pootje baden veiliger te maken met een ballenlijn tussen de pieren en bij de strandje de ligmogelijkheden te verruimen, wordt voorkomen dat mensen die verkoeling bij het water zoeken doortrekken naar Palmerswaard. De weilanden en de parkeerplaats bij de haven worden momenteel gebruikt voor de kermis en andere tijdelijke evenementen, met name ten westen van de Veerweg. Dit trekt mensen uit Rhenen en de regio. Voor de evenementen is op dit moment geen alternatieve plek voorhanden, en ze horen bij Rhenen. In het gebiedsplan wordt voorgesteld een recreatieve zonering van noord naar zuid te hanteren, met de ruis zo dicht mogelijk bij de Utrechtsestraatweg en de rust nabij de rivier.

Betere zonering betekent dat gestreefd moet worden evenementen zo dicht mogelijk bij de Paardenmarkt te laten plaatsvinden, ter plaatse van de Koningstuin. Dit veld zal vaker gemaaid worden dan de omringende percelen, en indien nodig worden beschermd met tijdelijke rijplaten. In het gebied lopen struinpaden en deze blijven in gebruik. Er worden geen nieuwe struinpaden gemaakt. Recreatief medegebruik van het gebied concentreert zich tussen zonsopkomst en zonsondergang. Om deze reden worden geen extra lichtmasten voorzien. Voor het gebruik van het Veerplein als plek waar jetski’s te water kunnen worden gelaten, wordt samen met de gemeente Buren een andere oplossing gezocht. Het onderwatertalud is hiervoor niet langer geschikt en Rijkswaterstaat staat niet toe dat het geschikt wordt gemaakt.

-4-

Natuurontwikkeling

De weilanden tussen Palmerswaard en de Rijnbrug behoren tot het Nederlands natuurnetwerk (NNN) en Europees beschermde Natura 2000. Desondanks hebben ze nu een beperkte ecologische kwaliteit. Het gras wordt meestal kort gehouden en honden lopen er veelal onaangelijnd. Gemaaid gras is in overeenstemming met de functie die het gebied heeft als rustgebied voor ganzen in de winterperiode tussen 1 november en 1 mei. De potentie van de uiterwaarden op het vlak van biodiversiteit is aanzienlijk. Extensivering van het beheer maakt het mogelijk bloemrijk glanshaverhooiland te laten ontstaan, rijk aan bloemen en planten en aantrekkelijk voor vogels, dagvlinders, bijen en andere insecten. In het Natuurbeheerplan 2023 van de Provincie Utrecht heeft glanshaverhooiland prioriteit 1. Het vergt jaarlijks maaien en afvoeren, zodat de bodem verschraalt. Dit komt de soortenrijkdom ten goede. Er is momenteel sprake van enige verruiging, kleine struwelen langs de oevers en in het zuidelijk deel van de uiterwaarden. Aktiviteit van de bever is waargenomen door de WMR. De WMR heeft een zeer goed beeld welke soorten voorkomen ter plaatse. In gesprekken met WMR en met Utrechts Landschap is besproken dat het wenselijk is compacte stapstenen van struwelen te laten ontstaan tussen de Palmerswaard richting de Grebbeberg, zo mogelijk in combinatie met kleine, door kwelwater gevoede poelen.

vergroten de biodiversiteit. De stapstenen zijn tevens een informele buffer tussen de stadshaven en de Koningstuin, en sluiten aan op het bestaande bosje ten oosten van Moeke. In de Palmerswaard is te zien tot welk beeld extensief beheer kan leiden, als vanzelf ontstaan rivierbegeleidende ooibossen en struwelen. Dit toekomstbeeld is niet weggelegd voor het plangebied, dat ook in de toekomst een veel opener karakter zal behouden. Dit heeft te maken met de waterstaatkundige betekenis van de uiterwaarden, als overstromingsgebied in natte maanden. Als eventuele alternatieven voor glanshaverhooiland is daarom alleen kruiden- en faunarijk grasland in beeld (prioriteit 4), waarbij het maaisel niet hoeft te worden afgevoerd, of kruiden- en faunarijke akker (prioriteit 3). Rust en duisternis zijn voorwaarden voor vogels en kleine zoogdieren die in het gebied willen foerageren en slapen. De aanleg van lage gemengde hagen langs de grens met Palmerswaard en langs de Veerweg verbeteren de leefomstandigheden eveneens voor vogels en kleine zoogdieren. Beweiding door runderen of schapen ligt niet direct voor de hand, vanwege het wat intensievere recreatieve medegebruik. Utrechts Landschap heeft aangegeven niet verantwoordelijk te willen zijn voor het toekomstig beheer. Bij de planuitwerking zal extensieve beweiding en andere opties voor het toekomstig beheer nader worden onderzocht.

-5-