Bijlage 2 Kwaliteitskompas welzijnswerk over Rhenen Hoog 2021

Kwaliteitskompas “Wijkplan Rhenen Hoog” 2020-2021 Versie: 7 april 2021 Auteurs: Kitty van den Hoek, Marjolein Siebelink en Elle Joosten, Welzijn Rivierstroom

Inhoud Inleiding ................................................................................................................................................... 2 1.

Achtergrond en ambities ................................................................................................................. 2 2.1 De sociale geografie van Rhenen Hoog ......................................................................................... 2 2.2 Het wijk-DNA en de uitdagingen ................................................................................................... 3 2.3 De Buurtgarage als katalysator ..................................................................................................... 5 2.4 Leefbaarheid als integrale uitdaging ............................................................................................. 5 2.5 Ambitie .......................................................................................................................................... 6

2. Maatschappelijk resultaat ................................................................................................................... 7 2.1 Doelen, indicatoren en activiteiten ............................................................................................... 7 2.2 Methodiek ................................................................................................................................... 10 2.3 Netwerk Rhenen Hoog en monitoring ........................................................................................ 10 2.4 Meet- en monitoringsinstrumenten ........................................................................................... 11

1

Inleiding De gemeente Rhenen heeft als bestuurlijke opgave om de vitale samenleving sterker te maken1. Eén van de doelen van deze opgave is het verbeteren van de leefbaarheid op Rhenen Hoog. Het buurtopbouwwerk van Welzijn Rivierstroom heeft tot taak om bewoners en partners te verleiden, te stimuleren en te faciliteren om bij te dragen aan die leefbaarheid. Dit kwaliteitskompas maakt inzichtelijk hoe we dat doen en met welke focus. Rol welzijn en gemeente Welzijn Rivierstroom legt verbindingen tussen het sociale, gezondheids-, fysieke en economische domein, in de buurten van Rhenen Hoog. Het Plan van Aanpak Rhenen Hoog (Ellen Knippenborg, april 2020) biedt de basis voor deze integrale benadering. De rol van welzijn is die van lokaal verbinder. Bijvoorbeeld tussen woningcorporatie, gemeente en inwoners, als het gaat om de kwaliteit van woningen en voortuinen. Of tussen Taalhuis, klantmanagers Werk & Inkomen en beweegaanbieders, als het gaat om actief meedoen van laaggeletterden. Die samenwerkingen hebben tot resultaat dat de kwaliteit van het leven als inwoner op Rhenen Hoog verbetert. De gemeente is als regisseur eindverantwoordelijk voor die resultaten. Bijzondere omstandigheden Dit kompas loopt tot en met december 2021. In de planning en uitvoering van activiteiten houden we rekening met zeer bijzondere omstandigheden.

De verwachting is dat Corona en de daarbij horende maatregelen nog zeker tot in het voorjaar van 2021 tot beperkingen leiden bij de uitvoering van dit kompas. Zo zullen bewoners van 70+ en/of met een verminderde weerstand nog lange tijd niet op dezelfde wijze mee kunnen doen met activiteiten. Dat vraagt om aanpassingen, zodat ook zij van voorzieningen gebruik kunnen blijven maken.

1. Achtergrond en ambities Wat bedoelen we met ‘Rhenen Hoog’? Wat weten we over het gebied en zijn inwoners? Waar liggen knelpunten en kansen en welke ambitie formuleren we?

2.1 De sociale geografie van Rhenen Hoog Rhenen Hoog is een typisch Rhenens gebied: divers in typen woningen en inkomensgroepen. Het welvarende huishouden woont tegenover het bijstandsgezin. Huis Ten Dale, dat dwars op de Valleiweg staat, is een ‘serviceflat’ met 76 koopappartementen met o.a. recreatieruimte, fitnessmogelijkheden en sociale activiteiten in eigen beheer. Kijken we aan de overkant van de straat, de Anjerlaan, dan zien we sociale huurwoningen met hier en daar een verwaarloosde voortuin en lappen voor de ramen i.p.v. gordijnen. Zij kijken uit op Huis ten Dale. Rhenen Hoog als ‘zwakke wijk’ bestempelen is dus een lastige. Het is te divers. En de vraag rijst ‘wiens’ leefbaarheid versterkt moet worden: ieder type inwoner heeft zijn of haar eigen beeld van wat er beter kan in de wijk. En van de vraag hoeveel straten ver de noemer ‘Rhenen Hoog’ eigenlijk reikt.

1

Bestuursprogramma 2018 – 2020, Wonen in wijken. Pagina 7 – 10. Gemeente Rhenen.

2

We richten ons daarom vooral op bepaalde groepen inwoners die in verschillende buurten in de wijk wonen. Het accent ligt op inwoners van sociale huurwoningen in samenwerking met Rhenam. In 2021 nemen wij ook de buurt rondom de Prunuslaan/Meidoornlaan mee, tot en met de Julianastraat/tot de Achterbergsestraatweg. Vanuit de Buurtgarage merken wij dat er ook inwoners uit deze straten langskomen, zij behoren tot de doelgroep en het ligt er ook relatief dichtbij. Ook deze inwoners kunnen bij de Buurtgarage aankloppen bij vragen rondom taal, financiën en ontmoetingen. En daarnaast zien wij daar ook nog mogelijkheden en kansen om daar de leefbaarheid te verbeteren, zoals het tuinproject. Partner Rhenam Wonen staat hier zeer positief tegenover. Dus vanaf 2021 breiden we ons gebied ook meer uit naar Rhenen Midden.

2.2 Het wijk-DNA en de uitdagingen Wat is het DNA van de wijk? Met welke bouwstenen, knelpunten en kansen gaan we aan de slag? In oktober 2018 is er ter voorbereiding op het leefbaarheidsonderzoek een eerste verkenning met (beleids)medewerkers en partners van de gemeente Rhenen rondom Rhenen Hoog geweest.2 Rhenen Hoog scoort volgens (beleids)medewerkers hoger op de volgende punten ten opzichte van Rhenen: • • • • •

(Zwerf)afval rondom de Lijsterberg Aantal WMO-voorzieningen (veel psychiatrische problematiek, vervoer- en woonvoorzieningen en begeleiding) Hoger aantal inwoners met een bijstandsuitkering Relatief hoog aantal statushouders dat het Nederlands nog niet machtig is Aantal meldingen bij handhaving3

In 2019 is er een DNA van de wijk vastgelegd door onderzoeksbureau NOVIO. In de onderstaande tabel maakt NOVIO een aantal verschillen in Rhenen Hoog ten opzichte van Rhenen inzichtelijk. Onderwerp Vroegtijdige schoolverlaters (2016) Bijstandsgerechtigden (2017) Huishoudens rondom of op het sociaal minimum Gemiddeld inkomen per inwoner Koopwoningen Huurwoningen Inwoners met een migratieachtergrond (2017)

Rhenen Hoog 8,8% 9% 8,6%

Rhenen 1,6% 2,8% 4,8%

€18.400 30% 67% 23,1% waarvan 16,7% nietwesters en 6,4% westers.

€23.915 62% 29% 10,7% waarvan 5,2% niet-westers en 5,5% westers

2

Sociaal team/WMO, afval/grondstoffen, participatie, jongerenwerk, jeugd/jongeren, wijkagent, handhaving en economische zaken waren aanwezig. 3 In de latere verkenning van Ellen Knippenborg (9 april 2020) is dit tegengesproken door de BOA’s, die stelden dat er juist weinig meldingen gedaan worden.

3

Geneesmiddelengebruik Gemiddelde leeftijd bij overlijden

42,2% 74 jaar

38,7% 78,1 jaar

Daarnaast constateerde NOVIO: • • • •

Minder aantal personen per huishouden; Een hoger percentage eenouderhuishoudens; Een lager aandeel hoogopgeleiden; Een hoger aantal niet-werkende werkzoekenden.4

Het aandeel van inwoners met de leeftijd 65+ is in heel Rhenen 20,1% tegenover 18,7% in Rhenen Hoog. Rhenen Hoog is in die zin dus niet een vergrijst gebied, hoewel er uiteraard buurten cq. flats zijn die primair door senioren worden bewoond. Gesprekken en observaties in de wijk Uit de gesprekken en observaties in de wijk (o.a. 24 november 2020) komen deze geluiden: •

•

•

• • • • • • •

De winkelstrip aan de Valleiweg is aantrekkelijker geworden met de komst van de Buurtgarage. Maar een echt open en uitnodigende uitstraling van de winkelstrip ontbreekt nog. Mede door corona. Er zijn onvoldoende sociale kruispunten (‘bumping places’) in de wijk voor mensen die op zoek zijn naar een loopje en een praatje. De Buurtgarage vervult daarin een belangrijke functie. In Rhenen Midden zijn er grote verschillen in onderhoud van de tuinen; veel potentie voor een tuinproject. Veel tuinen kunnen wel een verbeterslag gebruiken. Maakt ook nieuwsgierig naar hoe de achtertuinen er bij veel huishoudens uitzien. Tuinen zijn ofwel groen/onkruid ofwel versteend. Je wordt in de straten begroet door buurtbewoners Jong en oud wonen gemengd in de wijk Het valt mee hoeveel gordijnen er dicht zitten; het voelt niet gesloten Her en der zwerfafval te zien Veel steen/parkeerplekken. Af en toe stukken met struiken. Op Rhenen Midden geen speelvoorzieningen

Samenvattend We zien, in samenhang met - of als voorwaarde voor - het versterken van leefbaarheid en leefkwaliteit, de volgende uitdagingen: • • • • •

Aanpak armoede & problematische schulden Aanpak laaggeletterdheid Versterken hulpnetwerken (eenoudergezinnen, ouderen, migranten / statushouders) Aanpak zwerfafval Aanpak verkeersveiligheid

4

Deze resultaten komen uit de factsheet ‘DNA analyse Rhenen Hoog’ en staan uitgebreid in de ‘Wijkanalyse Rhenen Hoog’ van NOVIO Consult, 2019.

4

• •

Aanpak speel- en beweegruimte Aanpak winkelstrip / winkelgebied, versterken van de ontmoetingswaarde in de openbare ruimte door (mobiel) terras en marktfunctie aan de Valleiweg

2.3 De Buurtgarage als katalysator Aan de Valleiweg 16 ligt de Buurtgarage: een prachtig middel om de leefbaarheid in de wijk te vergroten. Een ‘katalysator’, die bijdraagt aan de contacten tussen bewoners. Als accommodatie is de Buurtgarage in beheer van de gemeente en wordt gehuurd van V.O.F. Van Vessem.

2.4 Leefbaarheid als integrale uitdaging Fysieke leefbaarheid omvat o.a.: -

kwalitatief goede woningen een verkeersveilige openbare ruimte toereikende speelruimte (in brede zin) voor jeugd aantrekkelijk (zicht)groen toegankelijke voorzieningen (hulp, educatie, ontmoeting, 1e levensbehoeften, vervoer, gezondheid etc.)

Sociale leefbaarheid betekent: -

mensen kennen en herkennen elkaar groeten elkaar spreken elkaars taal spreken elkaar in de openbare ruimte, in ‘bumping places’ en in activiteitenverband er zijn lichte, wederkerige sociale banden (‘weak ties’) waarin zowel informatie als praktische hulp worden uitgewisseld.

Onderzoek5 toont aan dat als mensen op buurtniveau sociale contacten met elkaar onderhouden: -

de buurt schoner oogt en veiliger voelt voor bewoners speelruimte beter benut wordt door de jeugd en speeltoestellen heel blijven er minder spanningen zijn tussen groepen of buurtgenoten bewoners zelf of met enige hulp spanningen of potentiële conflicten kunnen hanteren zodat deze niet uit de hand lopen het organiseren van buurtgerichte activiteiten meer betrokkenheid en effect sorteert (bijvoorbeeld georganiseerde burenhulp, vergroeningsprojecten en jeugdactiviteiten) er over het geheel genomen meer vertrouwen is in elkaar en in instanties.

5

Zie bijv. Betrekkelijke betrokkenheid. Studies in sociale cohesie (2008) Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau

5

Sociale leefbaarheid hangt samen met fysieke leefbaarheid en vice versa. Een schone buurt hangt af van het sociaal gedrag van bewoners. Vergroening vraagt om betrokkenheid van bewoners. Daarmee is het versterken van leefbaarheid een gedeelde uitdaging voor partners uit verschillende disciplines. Welzijn Rivierstroom legt verbindingen tussen die partners uit het sociale, gezondheids-, fysieke en economische domein, in de buurten van Rhenen Hoog. De gemeente is als regisseur eindverantwoordelijk voor de resultaten van die verbindingen.

2.5 Ambitie We formuleren de volgende ambitie: De leefkwaliteit en leefbaarheid in de buurten van Rhenen Hoog is versterkt. Deze ambitie wordt in het volgende hoofdstuk verder uitgewerkt met doelen en meetbare indicatoren voor 2020 en 2021.

6

2. Maatschappelijk resultaat 2.1 Doelen, indicatoren en activiteiten We vertalen de ambitie naar doelen, indicatoren en activiteiten. Doelen eind 2021 Bewoners ervaren meer voorzieningen in de wijk.

Meetbare indicatoren Er is een markt operationeel aan de Valleiweg met meer dan één standhouder. Er is een toename van bezoekers aan de Buurtgarage. De spreekuren zijn bekend bij bewoners. De spreekuren krijgen voldoende bezoekers om voort te zetten.

Bewoners vinden hun buurt schoner / netter en aantrekkelijker.

Bewoners geven aan dat er minder zwerfafval is. Er hebben een aantal huishoudens meegedaan met acties om (voor)tuinen te vergroenen. De activiteiten van het Taalhuis worden voldoende bezocht door deelnemers uit Rhenen Hoog en Midden.

Basisvaardigheden van inwoners op Rhenen Hoog en Midden zijn versterkt, laaggeletterdheid is verminderd. Armoede op Rhenen Hoog is afgenomen en financiële zelfredzaamheid van inwoners is versterkt.

De spreekuren en activiteiten van financiële hulpaanbieders in de Buurtgarage worden voldoende bezocht. Meer bewoners van Rhenen Hoog maken gebruik van het aanbod van financiële hulporganisaties.

Activiteiten Verbeteren inrichting Buurtgarage: - Isolatie, energiebesparing en zonwering - Vergroten opbergruimte - Toiletvoorziening geschikt maken voor andersvaliden Verder uitbouwen programma Buurtgarage. Ondersteunen bij het opzetten en promoten van een wekelijks spreekuur in de Buurtgarage door: Taalhuis, Sociaal Team, Formulierenbrigade, Budgetloket, Schuldhulpmaatje. Organiseren van zwerfafval-acties i.s.m. ZAAP, Rhenam en actieve bewoners. Bijdragen aan acties om tuinen te vergroenen. Ondersteunen van Taalhuis bij het opzetten van activiteiten: leestafel, Klik & Tik, praatgroep, Zoute Inval, in de Buurtgarage. Actief partner zijn in het Taalhuis netwerk. Ondersteunen bij het opzetten en promoten van spreekuren en activiteiten door het Budgetloket, Schuldhulpmaatje, Formulierenbrigade, Jobhulpmaatje en Sociaal Team in de Buurtgarage. In overleg met jongerenwerk hoe jongeren en jongvolwassenen met schulden bereikt kunnen 7

worden. Bijdragen aan acties hiertoe. ‘Hoe word ik miljonair?’, ‘Dealen met Formulieren’, ‘Help ik word 18, hoe hou ik alles bij?’ Inwoners van Rhenen Hoog en Midden hebben meer en prettiger contact met elkaar. De Buurtgarage Rhenen Hoog wordt goed bezocht en benut.

Mensen geven aan elkaar vaker te groeten.

Verbeteren inrichting en uitstraling en programma Buurtgarage (als sociaal kruispunt).

Mensen geven aan meer buurtgenoten te kennen. Het aantal bezoekers per week aan de Buurtgarage neemt in de periode 2020 – 2021 toe van 30 eind 2020 naar 50 eind 2021.

Activiteiten organiseren op Burendag 2021. We verbeteren indeling, inrichting en uitstraling van de Buurtgarage, als voorwaarde voor betrekken van partners en verbeteren van programmering.

De steungroep van De Steiger is tevreden over de samenwerking en draagt actief bij aan het doorontwikkelen van mogelijkheden. Tenminste 5 Steiger deelnemers hebben een actieve rol in de Buurtgarage.

We vragen de gemeente om de schoonmaak professioneel te laten verzorgen.

Samenwerkingspartners zijn tevreden met de aanloop van deelnemers.

We stellen een communicatieplan op voor de Buurtgarage en voeren dit uit. We starten een Facebookgroep en Instagram als Buurtgarage vernieuwd is.

We gaan in overleg met project Gastvrij om beheer goed te regelen.

We gaan in gesprek met partners die we graag inschakelen om wekelijks een activiteit te verzorgen in de Buurtgarage: Taalhuis / RB ZOUT, Sociaal Team, Formulierenbrigade, Budgetloket, Schuldhulpmaatje.

8

We richten een verkooppunt voor cadeau-artikelen in ism de Steiger. We verkennen het maken en verkopen van een aantrekkelijk kernproduct dat voldoende verkoop genereert. We maken samen een compact marketingplan en voeren dat uit. Deelnemers dragen naar vermogen bij aan het programma van de Buurtgarage. Team Gastvrij draait goed.

Eind 2021 is team Gastvrij voor de Buurtgarage uitgebreid naar tenminste twee personen.

Bijdragen aan werving team Gastvrij i.s.m. Jos Roukema.

De verkeersveiligheid in de buurten van Rhenen Hoog is verbeterd.

Bewoners zijn betrokken bij het verbeteren van de verkeersveiligheid.

Bij concrete aanleidingen, ondersteunen we bewoners om zichzelf te organiseren op dit thema.

De speel- en beweegruimte van Rhenen Hoog en Midden is aantrekkelijker.

Bewoners zijn betrokken bij het aantrekkelijker maken van de speelruimte.

Bij concrete aanleidingen, ondersteunen we bewoners om zichzelf te organiseren op dit thema.

Deelnemers nemen verschillende taken op zich t.b.v. de Buurtgarage.

Promoten van speelplekken tijdens Buitenspeeldag 2021.

Er is structurele en doelmatige afstemming tussen partners over de wijkaanpak.

Er is een netwerk van enkele partners dat eens per half jaar samenkomt om signalen uit te wisselen, voortgang van de wijkaanpak te monitoren en bij te stellen.

Deelnemen aan werkgroep Beweegroute olv Sportservice. Partners benaderen, overleggen inplannen, uitvoeren en vastleggen. Opbrengsten verwerken in evaluatie en kompas.

9

2.2 Methodiek In 2020 en 2021 blijft de focus liggen op de presentie-methodiek. Daarnaast zetten we de Asset Based Community Development (ABCD) methodiek in. We doen dit omdat we inmiddels meerdere bewoners in de buurt kennen: het goud van de buurt. Deze bewoners willen wij inzetten voor het verder uitbreiden van onze netwerken en de verbindingen in de wijk. ABCD gaat uit van kwaliteiten en talenten in de wijk, waarbij bewoners zelf een grote rol spelen. ABCD is een wijkaanpak waarbij er van binnenuit gewerkt wordt aan een in economisch, cultureel en sociaal opzicht leefbare buurt, door sociale relaties tot stand te brengen en onvermoede capaciteiten van bewoners, organisaties en instellingen binnen de lokale gemeenschap te mobiliseren.6 ABCD in praktijk Binnen de ABCD methode brengen we de volgende zes assets (hulpbronnen, kwaliteiten en vaardigheden van bewoners) in kaart: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Gifts. De bijdragen van inwoners: zoals vaardigheden, ervaringen, passies en kennis. Verbanden. Clubs, groepen en netwerken van inwoners. Lokale instellingen. Lokale plekken (waar komt men samen). Handel. Verhalen. Lokale cultuur van inwoners.

Vervolgens worden deze assets aan elkaar verbonden. Daarbij stellen de bewoners zichzelf de volgende vragen: 1. Wat kunnen we zelf? 2. Wat kunnen we met hulp van anderen? 3. Wat moeten derden doen voor ons? ABCD is een proces. De assets blijven we ophalen in contact met bewoners.

2.3 Netwerk Rhenen Hoog en monitoring Dit Kwaliteitskompas is in aanleg een plan waar allerlei partners aandeelhouder in zijn. Dit gezamenlijk eigenaarschap krijgt werkenderwijs vorm in een netwerk van betrokken organisaties. De kernpartners van dit netwerk Rhenen Hoog/Midden komen twee keer per jaar bij elkaar om voortgang te monitoren en om het plan door te ontwikkelen. Partners bij aanvang: Rhenam Wonen, gemeente Rhenen. Het Netwerk Meedoen en het Netwerk Armoede zijn belangrijke klankborden en voedingsbronnen voor de inspanningen op Rhenen Hoog. Op onderdelen is ook het Netwerk Langer Zelfstandig Thuis dat. We kunnen voorstellen indienen bij deze netwerken en partners betrekken bij deelprojecten of aanhaken bij initiatieven van anderen die nuttig zijn voor Rhenen Hoog. Welzijn Rivierstroom en de gemeente Rhenen organiseren een gezamenlijk leerproces. Dit krijgt vorm in:

6

Kijk voor meer informatie op https://www.movisie.nl/interventie/abcd

10

-

-

een tweemaandelijks monitoringsgesprek met Welzijn Rivierstroom; de agenda wordt zoveel mogelijk vooraf samengesteld op initiatief van Welzijn Rivierstroom met input van de gemeente; een eindevaluatie in de 3e week van november 2021, waarbij meet-informatie is opgehaald op de afgesproken indicatoren; een herzien Kwaliteitskompas 2022-2023 dat in de 1e helft december 2021 in concept gereed is en in de 2e week van januari 2022 besproken wordt.

Wat Netwerk Rhenen Hoog

Frequentie Twee keer per jaar

Monitoringsoverleg Eindevaluatie

Tweemaandelijks 3e week van november 2021

Met wie Rhenam Wonen, gemeente Rhenen, Welzijn Rivierstroom Gemeente Team Rhenen en gemeente

2.4 Meet- en monitoringsinstrumenten Hoe brengen we de voortgang op de outcome-indicatoren in beeld? We tellen en we vertellen. Tellen 1. Aantal contactmomenten met inwoners uit Rhenen Hoog 2. Aantal actieve bewoners in Rhenen Hoog 3. Aantal georganiseerde activiteiten Vertellen 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Sfeerverslagen van activiteiten (foto/film) Sfeerverslagen van bewonersavonden (foto/film) Impact/meerwaarde van een initiatief voor een inwoner Evaluatie samenwerkingspartners Foto’s van activiteiten Reacties van deelnemers aan activiteiten

11