Bijlage 2 Concept Strategische Agenda Regio Foodvalley 2026-2030

In paragraaf 3.2.2 gaan we verder in op het belang van een robuust watersysteem en de opgaven die daaruit voortkomen. Balans in zorgvraag en zorgaanbod/Recht op een gezonde toekomst Het ontwikkelen van een gezamenlijke visie op het realiseren van de benodigde schaalsprong in voorzieningen vraagt nog aandacht. Het ontwikkelen van een gedeeld beeld op hoe balans te houden in zorgvraag en zorgaanbod staat daarbij hoog op de agenda. De groei in aantal inwoners in combinatie met vergrijzing en een toename van chronische ziekten zal de vraag naar zorg sterk doen stijgen. Ons zorgaanbod zal door financiële en personele beperkingen niet onbeperkt mee kunnen groeien. Het Regionaal Zorgplan is een nieuwe samenwerking in ontwikkeling die op dit gebied actief moet gaan worden. Naast de zorg is aandacht voor preventie urgent. Juist in de collectieve preventie, waarin een gezonde (voedsel)omgeving belangrijk is, valt nog veel meer te doen en kan de triple helix samenwerking een rol spelen: Goed voedselaanbod is essentieel voor een gezonde en duurzame toekomst. Als foodregio hebben we veel expertise op gebied van gezonde voeding en leefstijl waarop we kunnen doorbouwen. Realiseren uitloopgebieden – recreatie en toerisme Veel inwoners besteden een deel van hun vrije tijd buiten.

Dat moedigen we aan! De groei in inwoners doet de vraag naar hoogwaardige en duurzame recreatieruimte en vrijetijdseconomie stevig groeien. Zowel de Utrechtse Heuvelrug als de Veluwe zijn nu al (te) drukbezochte gebieden met tal van hoogwaardige (recreatieve en toeristische) voorzieningen. Denk aan de vele vakantieparken, Nationaal Park De Hoge Veluwe, restaurants, etc. We willen daarom delen van de regio recreatief en toeristisch ontwikkelen en 2000 ha uitloopgebied realiseren in de regio. Bijvoorbeeld rond de grote

24 | Strategische Agenda 2026-2030

Strategische Agenda 2026-2030 | 25

natuurgebieden en in de buurt van dorpen en steden. Met daarbij toegankelijk erfgoed, activiteiten voor jong en oud en duurzame vervoersmogelijkheden. Dit biedt kansen voor allerlei typen ondernemers en nieuwe/alternatieve verdienmodellen. Voor de inwoners van Regio Foodvalley biedt het meer ontspanning dichtbij huis. Door de verbinding met het landelijk gebied én de natuur van de Utrechtse Heuvelrug en Veluwe wordt de natuur minder belast. Samenwerking met defensie De afgelopen periode is duidelijk geworden dat in Nederland fors geïnvesteerd gaat worden in de taken van defensie. Dit zal mogelijk ook effect hebben op de bestaande defensieterreinen en activiteiten in en grenzend aan onze regio. Het is belangrijk om samen met defensie ook op dit vlak te werken aan groei in balans. We willen hiervoor constructief samenwerken met defensie, waarbij we kiezen voor ‘inbreiden’ op bestaande locaties en het realiseren van goede randvoorwaarden (onder andere op gebied van leefbaarheid en bereikbaarheid) voordat nieuwe terreinen worden aangewezen. Financiering en uitvoeringskracht Voor de realisatie van de schaalsprong is het behulpzaam als in de toekomst een meer gebundelde financiering en uitvoeringskracht zou komen. Minder sectoraal en meer vanuit de opgaven geredeneerd.

In NOVEX verband onderzoeken we hoe we een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie met bij voorkeur gebundelde financiering vanuit het Rijk, provincie(s), waterschappen en regiogemeenten kunnen realiseren. Hiermee voorkomen we tegenstrijdig beleid en zorgen we voor synergie en efficiënt gebruik van overheidsgeld. Dit vraagt dat we als regiogemeenten in Regio Foodvalley samen moeten werken in de uitvoering en wellicht zelfs een gezamenlijk uitvoeringsorganisatie moeten inrichten.

3.2.2 Natuurherstel en robuust watersysteem Regio Foodvalley kent vier grote waardevolle landschappen: de Veluwe, de Gelderse Vallei, de Utrechtse Heuvelrug en het Rivierengebied. Kenmerkend zijn ook de beken die vanaf de Veluwe in westelijke richting stromen en uitmonden in het Valleikanaal. Het Veluwemeer en de Rijn vormen de grenzen en met het ‘Groene Valleilint’ ligt er een prachtige landgoederenzone. De rijkdom aan gevarieerde landschappen en de grote natuurwaarden zijn een belangrijke basis voor gevarieerde flora en fauna en een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. De Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug bevatten één van de grootste zoetwatervoorraden van Nederland, van belang voor onze drinkwatervoorziening die sterk onder druk staat. Het landschap draagt sterk bij aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving en is ook belangrijk voor een toekomstbestendige voedselproductie. De waarde van deze landschappen gaat verder dan onze regio. We herbergen kostbare natuur- en watervoorraden die onmisbaar zijn voor Nederland. We zijn een belangrijke speler in het behalen van nationale doelen. Door klimaatverandering, intensief landgebruik en verstedelijking staan het natuurlijk systeem en de ruimtelijke kwaliteit onder druk. Er zijn meer weersextremen en de bodem-, natuur- en waterkwaliteit is op diverse plekken (te) kwetsbaar.

De draagkracht van het natuurlijk systeem moet weer leidend worden voor de inrichting en het gebruik van het landelijk gebied. Een belangrijke voorwaarde voor een natuurlijk systeem in balans is het worden van klimaatneutraal. Dit vraagt om het terugdringen van broeikasgasemissies. Hier ligt een grote opgave voor bedrijven, landbouw en mobiliteit. Met al deze natuurgebieden en het water hebben we ook een belangrijke opgave: het zorgen voor toekomstbestendige natuur en een robuust watersysteem. In het NOVEX-ontwikkelperspectief hebben we onderstaande opgaven gedefinieerd. In het RPLG Regio Foodvalley (Regionaal Perspectief Landelijk Gebied) hebben de gemeenten deze opgaven nader uitgewerkt en toegelicht. • Water en bodem in balans Met het waterschap wordt invulling gegeven aan het principe water en bodem sturend om te komen tot een robuust watersysteem. Water en bodem zijn hierbij bepalend in plaats van faciliterend. Dit betekent dat we toegaan naar een regio waar de functie van een gebied (steeds meer)

26 | Strategische Agenda 2026-2030

het water en bodemsysteem volgt in plaats van andersom. We hebben vastgesteld dat water en bodem sturing een belangrijk afwegingsprincipe is bij het maken van ruimtelijke keuzes. We gaan dit verder uitwerken en toepassen in ons ruimtelijk beleid en we sluiten aan bij de (EU/Rijks) bodemrichtlijn voor een duurzaam beheer van alle (landbouw)gronden uiterlijk in 2030. • Natuurherstel op de Veluwe De Veluwe is het grootste, op land gelegen, Natura 2000-gebied van Nederland. Het is de groene long van Gelderland en voor Nederland. De kwaliteit van de natuur en de biodiversiteit staan onder druk door met name verdroging, hoge belasting van nutriënten en emissies, versnippering en hoge recreatiedruk. Het Rijk, provincie Gelderland en betrokken regio’s en overheden trekken gezamenlijk op in het herstel en behoud van natuurgebied de Veluwe en nabijgelegen omgeving. • Zoet watervoorraad beschermen en vergroten We moeten onze strategische drinkwatervoorraden beschermen. Het is belangrijk de natuurlijke sponsfunctie van de Veluwe te vergroten en minder water te onttrekken. Ook moeten we de kwaliteit van ons water beschermen door het beperken van het gebruik van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen en het voorkomen van nieuwe (diffuse) verontreinigingen. En gebiedsontwikkelingen mogen de toegang tot onze aangewezen aanvullende strategische drinkwatervoorraden niet in gevaar brengen.

Dit heeft invloed op ruimtelijke keuzes. • Ontwikkeling ecologische verbindingszones en groene ontwikkelingszones We streven naar het realiseren van ecologische verbindingszones tussen natuurgebieden. Dergelijke zones maken het natuurnetwerk robuuster en versterken de biodiversiteit door uitwisseling van flora en fauna tussen natuurgebieden. Deze verbindingszones zijn onderdeel van het realiseren van 10% groenblauwe dooradering. Bij de realisering van deze zones zetten we in op multifunctioneel ruimtegebruik voor natuur, waterberging, recreatie, duurzame energie en landbouw. Een deel van deze zones staat al op beleidskaarten en op een aantal plekken is er door waterschappen, gemeenten en provincies ook al veel werk verzet. We blijven hierop doorbouwen. • Biodiversiteit in stand houden en versterken Biodiversiteit is een belangrijke voorwaarde voor een gezonde leefomgeving en gezonde voedselproductie. Het is daarom belangrijk zowel in stedelijk als landelijk gebied te streven naar herstel en instandhouding van natuurgebieden en naar een Basiskwaliteit Natuur. Dat is de set van condities die nodig is om algemene soorten algemeen te laten zijn, blijven of worden, met andere woorden de minimale kwaliteit van het leefgebied van soorten.

Deze basiskwaliteit is het minimum aan algemene soorten die nodig is om de soortenrijkdom niet verder af te laten nemen en een systeem weerbaar te houden. • Klimaatadaptatie Klimaatadapatie is van belang in zowel landelijk als stedelijk gebied. We krijgen vaker te maken met heel droge of juist extreem natte periodes en piekbuien. Door het bergen en vasthouden van water en bodemverbetering wordt bijgedragen aan een klimaatbestendig landelijk gebied (klimaatrobuuste beekdallandschappen). Het revitaliseren van bossen, gericht op meer biodiversiteit en meer loofhout in plaats van naaldhoud is hiervoor een belangrijk onderdeel. In onze steden en dorpen zetten we onder meer in op het toevoegen en verbeteren van groen en blauw in de openbare ruimte, het tegengaan van hittestress, het realiseren van waterberging en -hergebruik en het realiseren van groene daken. Naast ruimtelijke aanpassingen is ook het sturen op waterbewust zijn van bewoners en bedrijven van belang. Tijdens de planperiode van deze Strategische Agenda ligt de focus op de uitvoeringsfase, de plannen zijn gemaakt, tijd om echt aan de slag te gaan. Via drie lijnen geven we invulling aan deze uitvoering. In het RPLG is de uitvoering nader geconcretiseerd. Ruimtelijk programmeren en gebiedsprocessen In onze ruimtelijke plannen en keuzes onze natuuropgaven een plek geven en water en bodem sturend maken.

We gebruiken hiervoor de instrumenten regionaal ruimtelijk programmeren en gebiedsprocessen, zie voor een nadere toelichting paragraaf 3.2.3. Belangrijk is een constructieve samenwerking van alle bestuurslagen en het uitwisselen van kennis en ervaring.

Strategische Agenda 2026-2030 | 27

Proefondervindelijk aan de slag We gaan een vervolg geven aan de projecten die we onder meer in het kader van de Regio Deal hebben gedaan rond duurzaam bodem en waterbeheer. In deze projecten wordt met agrariërs proefondervindelijk gewerkt aan verbetering van bodem- en waterkwaliteit. Samen met het waterschap en kennisinstellingen zetten we in op doorontwikkeling en opschaling. We sluiten hierbij aan bij het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. Uitvoeringskracht van realisatie Het realiseren van herstel van het natuurlijk systeem gaat niet alleen via normering en vergunningverlening. Sturingsmogelijkheden op ruimtelijke kwaliteit, het verbinden van natuurgebieden en het combineren van functies (natuur, landbouw, recreatie) komen pas echt van de grond wanneer de overheid in staat is om te handelen. Hier gaat het om organiseren van gezamenlijke slagkracht: capaciteit, kennis en kunde en mandaat om te kunnen handelen. Om gronden te verwerven, opnieuw in te richten, langdurig te beheren of te ruilen. Maar ook om kennisontwikkeling en -overdracht. Dit vraagt dat Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen hiervoor een gezamenlijke aanpak ontwikkelen. Aandachtspunt is de financiering van de uitvoering van maatregelpakketten voortkomend uit de gebiedsprocessen. Rijk en provincies zijn hiervoor belangrijke partners.

We moeten als Regio Foodvalley onze bijdragen aan landelijke opgaven en de waarde van onze natuurgebieden helder over het voetlicht brengen en inventief kijken naar de mogelijkheden om mogelijke financieringsstromen binnen te halen en te combineren.

Gebiedsprocessen Via gebiedsprocessen maken we met alle stakeholders concrete ruimtelijke plannen waarbij we alle opgaven integraal meenemen voor specifieke gebieden. We kijken daarbij grensontkennend en werken samen met aangrenzende regio’s en provincies als dat nodig is. We brengen partijen en belangen bij elkaar en werken samen om slimme ruimtelijke keuzes te maken die kunnen rekenen op draagvlak bij de stakeholders.

3.2.3 Slim benutten beschikbare ruimte

3.2.4 Duurzame energievoorziening en oplossen van netcongestie

De ruimte is schaars en onze ambities zijn groot. We streven naar het optimaal benutten van de beschikbare ruimte en kijken altijd naar kansen om functies te kunnen combineren in de ruimte. Hierbij moet ook ruimte gezocht worden in de hoogte van de bouw. Combinaties van wonen en werken, van natuur, landbouw en recreatie, van energieopwekking, economie en natuurherstel, etc. We volgen daarbij de ladder van duurzame verstedelijking en kiezen daarom bijvoorbeeld uitdrukkelijk voor een focus op inbreiding bij het realiseren van de woningopgave, voor een verdichting van bedrijventerreinen en voor uitloopgebieden nabij woon- en werkgebieden waar natuur, recreatie en bedrijvigheid worden gecombineerd. Bij het maken van ruimtelijke keuzes is water en bodem sturend, waarbij we voorkomen dat we problemen afwentelen naar andere gebieden of toekomstige generaties. In de NOVEX-samenwerking hebben we duidelijke afspraken gemaakt over de afwegingsprincipes bij het maken van ruimtelijke keuzes. Ook duurzame bereikbaarheid is sturend bij de ruimtelijke keuzes. Daarnaast is mobiliteitstransitie noodzakelijk voor het realiseren van de opgaven van wonen en werken.

Een belangrijke opgave is hoe we omgaan met energietransitie en een vol stroomnetwerk (netcongestie). Zeker in relatie tot de groei in inwoners, bedrijvigheid en mobiliteit. We hebben als doel om in 2050 energieneutraal te zijn.

We hebben de voorgaande jaren met elkaar onze opgaven steeds beter in beeld gebracht en geconcretiseerd. In deze periode verschuift de focus steeds meer naar planvorming en uitvoering. We moeten ruimtelijke keuzes integraal maken waarbij we de belangen van de verschillende functies en de kenmerken van het gebied centraal zetten. We constateren dat we nog onvoldoende inzicht hebben in de ontwikkelplannen van defensie en wat die betekenen voor onze regio. Ook deze opgaven moeten onderdeel zijn van de integrale ruimtelijke keuzes. Regionaal ruimtelijk programmeren In Regio Foodvalley vertalen we de afwegingsprincipes in specifieke criteria en principes door samen te werken aan Regionaal Ruimtelijk Programmeren. Via regionaal afgestemde regulering sturen we in het ruimtegebruik, een belangrijke focus hierbij is het realiseren van meervoudig ruimtegebruik. Onder meer door regionaal beleid voor vrijkomende agrarische bebouwing, regionaal woningbouwbeleid en regionale vestigingsbeleid voor bedrijven inclusief kennis- en innovatie ecosystemen.

28 | Strategische Agenda 2026-2030

Regionale Energie Strategie (RES) Via de Regionale Energie Strategie (RES) hebben we afspraken gemaakt over duurzame energievoorziening. Hiermee dragen we bij aan de doelen van het Klimaatakkoord. Om dit te bereiken zetten we in op het opwekken van energie (onder andere zon en wind) en energiebesparing in de gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie. We zijn bezig met de uitvoering van de plannen in de RES 1.0 en met de herijking van deze strategie. Energiesysteem van de toekomst We werken aan een visie op het energiesysteem in 2040. Dit gaat zowel over energie en warmtebronnen als bijbehorende distributiesystemen. We hebben hiervoor een scenariostudie ‘Energiesysteem van de toekomst’ laten uitvoeren. De volgende stap is het formuleren van een regionale energievisie als basis voor de lokale energievisies. We doen dit in overleg met provincies, rijk, netbeheerders en andere stakeholders. We gebruiken hiervoor onder meer de NOVEX-tafel. Duurzame energievoorzieningen en oplossingen voor netcongestie Op korte en middellange termijn zien we dat netcongestie sterk beperkend kan zijn voor de gewenste groei in wonen en werken. Voor veel werklocaties en ook voor woonlocaties kunnen tot 2030 aansluitingen op het elektriciteitsnet alleen gerealiseerd worden door lokale oplossingen met een 0-netcapaciteit of door lokale energieopslag te realiseren.

In de NOVEX-samenwerking is netcongestie een van de topprioriteiten die op de agenda staan. We werken aan een scherp beeld van waar de problemen zich voordoen en aan het ontwikkelen van maatregelen die het probleem kunnen verkleinen. Ook ‘onorthodoxe’ maatregelen waarvan je in eerste instantie denkt dat het niet kan of mag worden meegenomen. Netcongestie is een vraagstuk dat van alle betrokken partijen vraagt om creatief te zijn en te kijken hoe iets wel kan. Naast dat we alles op alles zetten om oplossingen te ontwikkelen, zullen we ook kritisch moeten kijken of en waar het noodzakelijk is om bouwplannen te temporiseren.

Strategische Agenda 2026-2030 | 29

3.2.5 Duurzame bereikbaarheid Mobiliteit is een van de bouwstenen in en randvoorwaarde voor de schaalsprong in verstedelijking. We denken in termen van mobiliteit in plaat van modaliteit. We kijken dus niet zozeer naar de vervoersmiddelen maar vooral naar alle manieren waarop we ons kunnen verplaatsen zoals lopen, fietsen, autorijden of gebruik maken van het openbaar vervoer. De druk op de infrastructuur van wegen, fietspaden, spoor en waterwegen neemt toe door de groei in inwoners, economische ontwikkelingen en de verwachte toename van het goederenvervoer. Deze toename in mobiliteit veroorzaakt knelpunten in het netwerk. In dit kader is een visie ontwikkeld op wat nodig is voor duurzame bereikbaarheid. Het vergroten van de capaciteit van het mobiliteitsnetwerk moet hand in hand gaan met de verduurzaming en de mobiliteitstransitie. We doen dit door mobiliteitshubs, het stimuleren van fietsen en lopen, het versterken van het openbaar vervoernetwerk, gedragsmaatregelen en aanpassing van de inrichting van het regionale en landelijke wegennet. Versterken mobiliteitsnetwerk Duurzame bereikbaarheid vraagt naast het beter benutten van de bestaande infrastructuur om een mobiliteitstransitie. Voor een goede bereikbaarheid van woningen, bedrijvigheid en recreatie moet daarnaast het mobiliteitsnetwerk worden versterkt.

De focus daarbij ligt op slimme en schone mobiliteit en hoogwaardig openbaar vervoer. Visie op mobiliteitssysteem van de toekomst We hebben voor Regio Foodvalley een regionale bereikbaarheidsagenda opgesteld. Ook hebben we een regionaal mobiliteitsfonds waarin gelden zitten om in bereikbaarheidsprojecten te investeren. We kijken hierbij integraal naar verschillende modaliteiten en hanteren het STOMP principe, waarmee we prioriteit geven aan meer duurzame vormen van mobiliteit (lopen, fietsen, OV en deelvervoer). De opgaven, wensen en afhankelijkheden van andere partijen zoals het Rijk, zijn groot. We zullen slim moeten prioriteren en inzetten op maatregelen die veel impact hebben om maximaal resultaat te boeken. Om goed te kunnen prioriteren is een gezamenlijke visie op het mobiliteitssysteem van de toekomst voor Regio Foodvalley noodzakelijk. Wat is de stip op de horizon waar we naar toe werken?

Prioriteren en realiseren Vanuit deze gezamenlijk visie en de opgaven vanuit de NOVEX-agenda gaan we gezamenlijk prioriteren in te nemen maatregelen. Dit zal een mix zijn van investeringen in (boven) regionale en lokale infrastructuur, hoogwaardig openbaar vervoer en stimuleren van fietsen, lopen en deelvervoer. Deze prioriteiten zetten we om in een gezamenlijke uitvoerings- en investeringsagenda. We doen dit samen met het rijk, provincies en de aangrenzende regio’s. Bijvoorbeeld aan de noordkant van onze regio werken we samen met regio Amersfoort. Ook daar hebben we een NOVEX-samenwerking. Hier heeft ook een goed OV-aanbod, zoals bijvoorbeeld het sprintervervoer onze aandacht.

3.2.6 De rol van de drie O’s bij opgaven verantwoord groeien Bij de opgaven onder het thema verantwoord groeien is de overheid in de meeste gevallen in de lead. Dit betekent niet dat de andere O’s geen rol hebben. De opgaven die op tafel liggen vragen scherpe keuzes, richtinggevend en kaderstellend beleid maar zeker ook innovatie en gedragsverandering. Overheden: zijn eindverantwoordelijk voor visie-, beleid- en planvorming. Overheden werken nauw samen met belangrijke stakeholders om de opgaven te realiseren. Ze zijn verantwoordelijke voor het realiseren van de woningbouw opgave, het bieden van randvoorwaarden en ruimte voor het energiesysteem van de toekomst en het oplossen van netcongestie en het investeren in infrastructuur en openbaar vervoer. Zij zijn ook verantwoordelijk voor het ontwikkelen van instrumenten om partners te faciliteren en stimuleren bij te dragen aan realisatie van de opgaven. Het regiobureau: coördineert en regisseert. In regionale samenwerking behouden gemeenten hun eigen identiteit, maar bieden elkaar ondersteuning waar nodig. De regio fungeert als tussenpersoon tussen gemeenten en het Rijk en de provincies en zorgt voor een consistent beleid, waaronder regionaal ruimtelijk programmeren en het delen van kennis. De regio vervult ook een belangrijke rol in gezamenlijke agendavorming en lobby.

Het regiobureau zorgt voor de verbinding op deze onderwerpen met de triple helix partners. Ondernemers: zijn verantwoordelijk voor de uitvoering/realisatie van de grote bouwopgave in woningen, maar ook in mobiliteit en energievoorzieningen. Dit biedt kansen aan innovatieve ondernemers uit de regio om dit op een (toonaangevend) toekomstbestendige manier te doen. Evenals de ambitie om multifunctionele uitloopgebieden te realiseren kansen biedt aan ondernemers in het landelijke gebied en recreatie. Ondernemers staan voor de uitdaging zich aan te passen daar waar hun huidige manier van werken niet toekomstbestendig is. Er liggen kansen voor innovatie en nieuwe vormen van ondernemerschap, waarin zij samenwerking met onderwijs- en kennisinstellingen. Zeker ondernemers waarbij bodem- en watergebruik belangrijk is in hun bedrijfsvoering kunnen een actieve rol spelen en hun bedrijfsvoering toekomstbestendig(er) maken. Ondernemers hebben een verantwoordelijkheid in het realiseren van duurzame mobiliteit in hun eigen bedrijfsvoering (medewerkers, leveranciers, distributie). Ondernemers zijn verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen in de eigen bedrijfsvoering die bijdragen aan de energietransitie. Onderwijs- en kennisinstellingen: dragen met kennis bij aan de ruimtelijke en inhoudelijke puzzel om de groei op een toekomstbestendige manier vorm te geven.

Onderwijs heeft ook een belangrijke een rol in onderzoek, kennisoverdracht en -ontwikkeling. Bovendien hebben ze een belangrijk rol in het vergroten van slimme en schone mobiliteit door medewerkers, leerlingen en leveranciers hierin te stimuleren en faciliteren bijvoorbeeld door het anders inrichten van werk- en lestijden, locatiekeuze, promoten van fiets, openbaar vervoer en deelvervoer.

30 | Strategische Agenda 2026-2030

Strategische Agenda 2026-2030 | 31

4 Aan de slag – van strategie naar uitvoering Een Strategische Agenda is geen doel maar een middel om samen doelgericht te bouwen aan onze ambities. In deze agenda hebben we als onderwijs, ondernemers en overheid gezamenlijk onze koers uitgezet voor onze regio. We zijn ambitieus in wat we willen bereiken, maar het behalen van onze doelen is niet vanzelfsprekend. We hebben op steeds meer terreinen te maken met schaarste. Schaarste in ruimte, in resources en in mensen. In de looptijd van deze Strategische Agenda moeten we keuzes maken en prioriteiten stellen. Niet alles kan. Met deze agenda hebben we een gezamenlijk kompas met de ambitieuze titel: Regio Foodvalley: ‘Onderneemt Natuurlijk!’. We gaan samen aan de slag. We gaan de moeilijke keuzes niet uit de weg. Met lef en vertrouwen zoeken we samen naar oplossingen. Hiervoor moeten we ons goed organiseren en doelgericht en vanuit vertrouwen samenwerken. In dit hoofdstuk benoemen we hiervoor zeven belangrijke uitgangspunten.

Samenwerking in de triple helix Deze Strategische Agenda markeert een nieuwe fase in de triple helix samenwerking. Op veel onderwerpen hebben we de afgelopen periode een goede basis gelegd. Partijen kennen elkaar en zitten samen aan tafel. Voor steeds meer onderwerpen hebben we regionale plannen opgesteld (bijvoorbeeld wonen, energie, bedrijfslocatie, mobiliteit, natuurherstel) en zijn we gedeeltelijk begonnen met de uitvoering. In deze agenda is het belang van een toekomstbestendige economie scherp neergezet. Het waarmaken van onze ambitie vraagt dat alle partijen meebouwen en ieder zijn aandeel levert. Onderwijs, ondernemers en overheid, ieder heeft een rol en een verantwoordelijkheid. Geen van de drie kan het alleen. De basis voor een goede samenwerking in de triple helix is dat partijen elkaar kennen en vertrouwen. Samenwerken vraagt duurzame relaties ontwikkelen en onderhouden. Het vraagt inzicht in de belangen en drijfveren van de verschillende partijen. De afgelopen jaren hebben we hierin grote stappen gezet. Living Lab Circulair is een mooi voorbeeld van een krachtige samenwerking in de triple helix. Ieder heeft hierin vanuit zijn rol een waardevolle bijdrage en versterkt elkaar. We zien dat de verbinding met het brede veld van ondernemers nog beter moet. Het begint met meer bekendheid over de triple helix samenwerking en de projecten en programma’s.

We zetten in op een ontwikkeling van kennen naar waarderen, naar activeren. Dit vraagt dat we onze samenwerking zo inrichten dat deze beter aansluit bij de behoeften en leefwereld van ondernemers. En dat er ruimte is voor ondernemers om initiatieven te nemen op een manier die bij hen past. We overwegen daarvoor ook een goed accountmanagement of ondernemersloket in te richten. Om effectief samen te werken is elkaar kennen en vinden belangrijk maar niet voldoende. Voor slagkracht is ook een heldere besluitvormingsstructuur onmisbaar. Niet alle thema’s in deze strategische agenda zijn de verantwoordelijkheid van alle drie de O’s. Een duidelijke besluitvormingsstructuur met hierin een scherpe positionering van de Economic Board is nodig. Hierbij is een goede positie geven aan de stem van de verschillende achterbannen en met name de ondernemers een aandachtspunt. Met de opgaven in onze regio maken we impact buiten onze regio. We dragen bij aan belangrijke opgaven voor de toekomst van Nederland. Een goede samenwerking met provinciale en landelijke overheden is noodzakelijk. Hierbij is het de uitdaging om over de grenzen van de verschillende vraagstukken en organisaties heen te kijken en werken. Goed samenwerken is echter niet voldoende. Het is belangrijk om voldoende en krachtige uitvoeringsmogelijkheden te hebben.

Dat betekent financiering, capaciteit en instrumentarium om doelen te realiseren. Onze ambitie is dat alle partijen in de triple-helix met vertrouwen en lef werken aan de gezamenlijke toekomst.

32 | Strategische Agenda 2026-2030

Strategische Agenda 2026-2030 | 33

Ondernemende overheid Deze Strategische Agenda markeert een nieuwe fase in de regionale samenwerking. Dit stelt andere eisen aan de samenwerkende gemeenten. Waar de focus tot nu toe vooral lag op verstandige regionale afstemming wordt het nu belangrijk om samen te gaan realiseren. Het werken aan onze ambities vraagt om een ondernemende overheid die denkt in kansen en mogelijkheden. Een overheid die oude patronen los durft te laten. Een overheid die durft te kiezen, want niet alles kan. Een overheid die ruimte biedt om te experimenteren en te leren. Een overheid die de handen ineenslaat met andere overheden, met onderwijs en ondernemers. Een overheid met uitvoeringskracht.

Partnerships en coalitievorming Een belangrijke succesfactor voor de toekomst is constructief kunnen samenwerken. Door het smeden van allianties en het bundelen van krachten kunnen we samen meer bereiken. In de triple helix en daarbuiten. Partnership met andere regio’s die ook sterk zijn in food zoals we hebben opgezet in FoodNL. Partnerships met onze omliggende regio’s zoals Regio Amersfoort en de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Partnerships met andere gemeenten zoals Putten en Bunschoten-Spakenburg die deels voor dezelfde opgaven staan. Dichtbij huis zijn de WUR en de Wageningen Campus partijen waarmee een constructieve samen-werking van groot belang is. WUR wil graag opereren in een duurzaam kennis- en innovatie-ecosysteem met een wereldwijde uitstraling en een krachtig regionaal fundament van kennisintensieve organisaties, een sterk foodproductiecluster en een toekomstbestendige agrarische sector. De groeipotentie zit in de waardevolle kennis in de samenleving brengen. Naast WUR is ook Stichting Foodvalley NL een partner om mee samen te werken. Er liggen kansen om elkaar te versterken. Samenwerken is nodig maar is geen doel op zich. We werken samen om onze doelen beter te kunnen realiseren. Bij iedere samenwerking is het belangrijk dat we een duidelijk beeld hebben van het doel voor Regio Foodvalley en van wat de partners willen bereiken.

We spreken af wat we van elkaar en van de samenwerking verwachten door optimaliseren van het alliantiemanagement (afspraken over wederzijdse verwachtingen en lokale verankering).

Trots ons verhaal vertellen Regio Foodvalley is ver buiten de eigen regiogrenzen bekend als belangrijke regio voor de ontwikkeling van het voedselsysteem van de toekomst. In Den Haag wordt onderkend dat onze regio een belangrijk bijdrage levert aan de woningbouwopgave. Dat we in de regio de verantwoordelijkheid dragen voor natuurgebieden en watervoorraden van nationaal belang is bekend. Wat we echter nog veel beter kunnen doen is ons verhaal vertellen. Wat is de kracht van onze regio, op welke manier dragen we bij aan de toekomst van Nederland, welke opgaven liggen op ons bord en op welke manieren zijn we hiermee aan de slag. We zijn wellicht te bescheiden. Beter verkopen van onze regio biedt kansen voor het verkrijgen van meer aandacht voor de regio en het binnenhalen van middelen om onze doelen te realiseren. We moeten zorgen dat ‘Den Haag’ niet om ons heen kan. Dit vraagt om een krachtig en eenduidige boodschap die alle partijen uitdragen.

Als regio moeten we samen onze lobbydoelen vaststellen en daar doelgericht aan werken. Alle partijen in de triple helix hebben hier een rol in. Onze regio moet een gezicht krijgen. Dit vraagt een herkenbaar profiel, goede marketing en vooral beleidsmatig meepraten aan de juiste tafels. We hebben als gemeenten al een gezamenlijke werkgroep public affairs. In de toekomst gaan we nog pro-actiever formuleren wat onze lobbyagenda is, wat we gezamenlijk doen, op welke onderwerpen we samenwerken met partijen met gelijke belangen en wat individuele gemeenten oppakken. Bekendheid bij inwoners van onze regio Regionale samenwerking staat altijd al op wat meer afstand van inwoners dan de eigen gemeente. Gemeenten zijn immers de ‘eerste overheid’ voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Vanwege de noodzaak van regionale samenwerking om de optelsom van de opgaven recht te doen, is het van belang om de bekendheid van de regio te vergroten. In de uitvoeringsagenda wordt hiervoor een voorstel gedaan. Te denken valt aan een halfjaarlijkse Regio Foodvalley bijdrage in de lokale media, verbeteren van het bereik van de sociale media en ook de organisatie van een Regio Foodvalley belevingsdag voor inwoners. Levend uitvoeringsprogramma De uitvoering van de ambities van de strategische agenda organiseren we via een uitvoeringsprogramma Strategische Agenda.

Hieronder valt het totaal aan opgaven zoals beschreven in deze Strategische Agenda. In deze uitvoeringsagenda hebben we aandacht voor de samenhang tussen de verschillende opgaven. In de praktijk betekent dit dat we meer integraal moeten samenwerken. Gezien de veelheid van opgaven en kansen zullen we ook keuzes moeten maken en moeten prioriteren. Daar waar via andere routes zoals bijvoorbeeld NOVEX al invulling wordt gegeven aan de uitvoering van een deel van de opgaven geven we deze route een plek in de uitvoeringsagenda van de Strategische Agenda. De uitvoeringsagenda is een levend document. We zetten meerjarige lijnen uit gericht op het realiseren van onze ambities en sturen bij op basis van wat we leren en ontdekken tijdens de uitvoering en de kansen die op ons pad komen. Het uitvoeringsprogramma is geen optelsom van projecten, maar een hulpmiddel om doelgericht stappen te zetten richting de gezamenlijke ambities. We maken concrete afspraken over de uitvoering via de kaderbrief en jaarplannen per programma. Blik naar buiten houden Deze Strategische Agenda is in principe vastgesteld voor een periode van vier jaar. We hebben gezamenlijk een koers uitgezet en keuzes gemaakt op basis van wat we nu weten en wat we verwachten voor de toekomst. Uitgaande van de (politieke) werkelijkheid zoals die nu bekend is. De wereld staat echter niet stil.

Zo hebben in de afgelopen jaren ontwikkelingen rondom stikstof, corona en netcongestie ons voor uitdagingen gesteld waarvan we bij het schrijven van de Strategische Agenda 2020-2025 ons nog niet bewust waren. Ook in deze periode zullen nieuwe ontwikkelingen op ons pad komen. Ontwikkelingen die we slim kunnen benutten om onze ambitie waar te maken, maar wellicht ook ontwikkelingen die ons noodzaken om onze doelen bij te stellen of nieuwe prioriteiten te formuleren. We moeten daarom de blik naar buiten houden, volgen wat er gebeurt, begrijpen welke consequenties dat heeft voor onze regio en onze plannen aanpassen als het nodig is.

34 | Strategische Agenda 2026-2030

Strategische Agenda 2026-2030 | 35

Bijlage 1 Trends en ontwikkelingen in onze regio We hebben in onze regio te maken met een aantal trends en ontwikkelingen6 die sterk van invloed zijn op de toekomst van de regio. Deze komen op diverse plekken terug in deze Strategische Agenda. Hieronder een samenvatting van belangrijke trends en verwachte ontwikkelingen in de komende periode voor zover we deze op dit moment kunnen voorzien. Ook deze periode kunnen onverwachte uitdagingen en kansen op ons pad komen. Het is belangrijk deze te herkennen en hierop te reageren. • Forse toename aantal inwoners: Deze groei is procentueel gezien aanmerkelijk groter dan die in Nederland namelijk zo’n 20-30% groei in 2040. We hebben een beleidsafspraak om 40.000 extra woningen tot en met 2040 te bouwen in de regio, dit is een groei in inwoners van 20-30%. En waarschijnlijk zal dit aantal naar boven bijgesteld worden. • Ruimte is schaars: Regio Foodvalley wordt door het Rijk (in het voorontwerp van de Nota Ruimte) als gebied aangewezen waar zij ruimtelijke-economische ontwikkelingen wil stimuleren en ziet deze regio als logische plek voor woningbouw. Onze woningbouwopgave is groot en ook vanuit andere sectoren (waardevol landelijk gebied, economie, defensie, mobiliteit, natuur) zijn en komt er steeds meer druk op de ruimte.

• Groei van de werkgelegenheid & brede economie: De economie van Regio Foodvalley wordt gekenmerkt door veel MKB-bedrijven. Het MKB neemt ca 80% van het aantal banen in. In 20102022 groeide het aantal banen met 18% (4% boven het landelijke gemiddelde). Deze groei zet door met zeker 10%. Het kennis en innovatiecluster rond de WUR groeide de afgelopen jaren sneller en zal naar verwachting ook de komende jaren sneller groeien. Regio Foodvalley kent een historisch laag werkeloosheidspercentage. Het aantal Mbo- en Hbo-studenten zal volgens de landelijke trend verder gaan afnemen waardoor arbeidstekorten zullen toenemen. • Mondiale noodzaak tot herontwikkeling voedselvoorziening in de toekomst: De groeiende wereldbevolking en gezondheid van de planeet leiden tot wereldwijde opgaven. Ook strategische autonomie ten aanzien van voedselzekerheid speelt een rol. Het realiseren van een voedselsysteem waarbij wordt ingespeeld op klimaatverandering en negatieve effecten op lucht, water en bodem worden geminimaliseerd. Een voedselpatroon met meer plantaardig eiwit is hier onderdeel van. Ook de ontwikkeling van eiwitten op basis van schimmels, algen etc zal naar verwachting de komende decennia een grote vlucht nemen.

• Ziektepreventie en gezondheidsbevordering is prioriteit: De bevolking wordt ouder en het aantal chronisch zieken neemt toe. Inzetten op preventie is nodig om de stijging van de zorgvraag te beperken en om er voor te zorgen dat meer mensen langer actief een bijdrage kunnen leveren aan onze maatschappij. Gezond eten, bewegen en een gezonde leefomgeving zijn hierbij belangrijk. • Impact van digitalisering (generatieve AI, robotisering, etc.): Digitalisering van producten en dienstverlening is een ontwikkeling die in alle economische sectoren tot efficiency zal leiden. Innovatie komt mede hierdoor in een stroomversnelling. Bijvoorbeeld om ons werk slimmer in te richten of kennis anders te kunnen uitwisselen. Uiteraard vraagt cyberweerbaarheid van onze bedrijven en instellingen de nodige aandacht. • Belang van een goede leefomgeving: Vraagstukken rondom natuurherstel, waterveiligheid, drinkwaterbeschikbaarheid en klimaatadaptatie vereisen investeringen in natuurherstel en robuuste watersystemen en aanpassingen van landbouw, woningbouw etc. Daarbij spelen ook wet- en regelgeving en (inter)nationale afspraken een rol. • Ontwikkeling energiesysteem van de toekomst: De overgang van fossiele energie naar duurzame nieuwe energiebronnen en bijbehorende distributiesystemen is een (internationale) opgave.

Netcongestie is een actueel vraagstuk in grote delen van Nederland en kan een belemmerende functie voor verduurzaming en continuïteit van voorzieningen en bedrijvigheid hebben. • Duurzaamheid en circulariteit is het uitgangspunt: Deze onderwerpen ontwikkelen zich van onderscheidend naar de standaard. Ze worden verweven in allerlei diensten, producten en processen. Om toekomstbestendig te zijn is inzetten op circulariteit en duurzaamheid noodzakelijk. • Regionalisering zet door: De Rijksoverheid werkt steeds meer samen met regionale verbanden waarbij de ‘Regio Deals’ worden doorontwikkeld tot strategische regionale investeringsprogramma’s.

6

36 | Strategische Agenda 2026-2030

Zie: Omgevingsanalyse Regio Foodvalley d.d. maart 2024 Strategische Agenda 2026-2030 | 37

Bijlage 2 Regio Foodvalley overheden richten zich meer op samenwerking met regio’s ten opzichte van samenwerking met individuele gemeenten. Regio Foodvalley ligt in het hart van Nederland. Het ligt gedeeltelijk in de provincie Utrecht en voor het grootste deel in Gelderland. Het maakt onderdeel uit van de Veluwe, de Gelderse Vallei en de Utrechtse Heuvelrug. Regio Foodvalley in cijfers Aantal Gemeenten Inwoners in 2023 Banen Bedrijfsvestigingen

8 360.000 195.000 39.000 waarvan 70% Eenmansbedrijven

Oppervlakte Totaal Landbouw Natuur Bebouwing Infrastructuur Water

69.550 ha 42% 37% 14% 6% 1%

Regio Foodvalley is een samenwerkingsverband van acht gemeenten. De gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen hebben hun samenwerking vastgelegd in een ‘gemeenschappelijke regeling’. Deze samenwerking wordt aangestuurd door het algemeen bestuur waar alle gemeenten plek in hebben. Vanuit dit samenwerkingsverband werken de gemeenten samen met ondernemers en kennisinstellingen in de regio. Ook wel de drie O’s (overheid, onderwijs, ondernemers) of triple-helix samenwerking genoemd. In Regio Foodvalley werken ondernemers, onderwijs en overheid samen aan een gezonde en duurzame regio voor inwoners en bedrijven. Deze triple-helix samenwerking wordt aangestuurd vanuit de Economic Board. In deze board hebben mensen uit de drie O’s zitting. Regio Foodvalley werkt daarnaast veel samen met organisaties buiten de eigen regio. Met de gemeenten Putten en Bunschoten-Spakenburg wordt op onderwerpen samengewerkt. Met de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen vormt Regio Foodvalley het NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Dit is een samenwerking van Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten gericht op het gezamenlijk aanpakken van grote ruimtelijke opgaven in het gebied. Verschillende gemeentes uit Regio Foodvalley participeren in Regio Amersfoort en in de Metropoolregio Utrecht.

Met de regio’s Fruitdelta Rivierenland, Agrifood Capital en Greenport Venlo wordt samengewerkt onder de naam FoodNL. Dit is het grootste aaneengesloten agrifoodgebied in Europa. FoodNL richt zich op het voedselsysteem van de toekomst. Naast een samenwerking is Regio Foodvalley ook een organisatie. Het regiobureau ondersteunt het gemeentelijke samenwerkingsband en de triple-helix samenwerking. We zien dat in Nederland de afgelopen jaren de rol van regio’s in belang toeneemt. Opgaven gaan over gemeentegrenzen heen en vragen om een regionale aanpak. Landelijke en provinciale

38 | Strategische Agenda 2026-2030

Regio Foodvalley (als gemeenschappelijke regeling en regiobureau) concentreert zich sinds jaar en dag overwegend op de (fysieke) leefomgeving en innovatie bevordering, het landelijk gebied, de bereikbaarheid van de regio, circulariteit, woondeals, economie, etc. Een regio kent echter ook sociale vraagstukken en opgaven. Gemeenten en andere partners werken in wisselende samenstelling aan deze opgaven. Een voorbeeld hiervan is de Jeugdhulpregio Foodvalley. Deze agenda richt zich hier niet op, maar we onderschrijven het belang van een sterke sociale structuur en samenwerking. Kortom, Regio Foodvalley is een geografisch gebied, een samenwerkingsverband van acht gemeenten, een triple helix samenwerking en de organisatie van het regiobureau. De focus van Regio Foodvalley is (fysieke) leefomgeving en economie. Hoe willen we met elkaar samenwerken Onze ambities vragen om een proactieve en constructieve samenwerking van alle betrokkenen. Goed samenwerken vraagt om onderling vertrouwen en gedeelde waarden. Ondernemers, onderwijs en overheid willen samenwerken vanuit deze drie waarden: • Verantwoordelijkheid nemen en in vertrouwen ruimte geven Lokaal wat kan, regionaal wat moet: Dat wat lokaal geworteld is, vraagt om lokale oplossingen. We scheppen met elkaar de ruimte voor de mens, het landschap en de ondernemer.

We respecteren elkaars autonomie, zonder daarbij de gedeelde belangen uit het oog te verliezen. Dit is een belangrijk evenwicht. We maken gebruik van de kracht van onze gemeenschappen en onderlinge verbondenheid. Daarbij willen we ruimte geven om te experimenteren en van fouten te leren. Daarin mogen keuzes met lef worden gemaakt. Dat betekent vernieuwingen doorvoeren gericht op een toekomstbestendige en leefbare omgeving. Vernieuwingen waarbij het stimuleren van welvaart en welzijn voorop staat. • Zorgdragen voor onze omgeving De inwoners van Regio Foodvalley zijn onderdeel van hun natuurlijk omgeving. Een gezonde natuur, de lokale gemeenschap en een vitaal landschap bieden de inwoners gezond voedsel, energie, rust en ontspanning. • Toekomstbestendige oplossingen bouwen met respect voor verleden en heden De vraagstukken van deze tijd vragen om een brede blik en lange adem. Maatregelen die de korte termijn overstijgen en oplossingen die recht doen aan verleden én toekomst. We zorgen dat we in verbinding blijven met ons verleden door elkaars blik op de geschiedenis te delen, daarvan te leren en te respecteren. We durven ook ver vooruit te kijken en hebben oog voor effecten op lange termijn. We laten deze effecten zwaar meewegen in de keuzes die we maken. Want we willen dat de generaties na ons hier ook gezond en plezierig kunnen leven.

Strategische Agenda 2026-2030 | 39

Bijlage 3 Resultaten Strategische Agenda 2020-2025 We staan op de schouders van de degenen die de afgelopen jaren hebben gebouwd aan Regio Foodvalley. De regionale samenwerking heeft mooie resultaten opgeleverd. De regio is beter zichtbaar en gesprekspartner voor waardevolle partners buiten de regio. Dat zien we bijvoorbeeld terug in de samenwerking met Rijk, provincies en andere regio’s aan de NOVEX -ontwikkelstrategie voor Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Andere voorbeelden zijn het ‘Regionaal Programma Werklocaties’ met uitgifte strategieën en de ‘Regionale Energie Strategie’ (RES). Ook heeft de samenwerking geleid tot ‘Woondeals’ met het Rijk. Hierbij zijn afspraken gemaakt over bereikbaarheidsinvesteringen en zijn middelen verworven voor realisatie van mobiliteitspakketten en verbreding van de Rijnbrug. De samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid in de regio is de afgelopen periode verder verbeterd. De Regio Deal Foodvalley 2020-2024 is daarin een belangrijk instrument geweest. Het Living Lab Regio Foodvalley heeft laten zien dat triple helix samenwerking inspireert en motiveert op het gebied van nieuwe, circulaire innovaties. Met de meerjarenagenda voor Human Capital is de samenwerking aan de arbeidsmarkt door onderwijs en bedrijven versterkt. Food Academy Nijkerk, Barneveldse Techniekopleidingen en Barneveld Tomorrow zijn hiervan voorbeelden.

Vanuit de samenwerking hebben we tientallen miljoenen euro’s aanvullende financiering van buiten de regio opgehaald. Een veelvoud van wat de samenwerkende partners in de regio inbrengen. Hierdoor kunnen we samen nog meer bereiken. Ter indicatie enkele grote posten: • NOVEX gebiedsgelden € 21 mln • Regionale Energie Strategie (RES) – € 950.000 per jaar • Woondeal – € 850.000 per jaar • Mobiliteitsgelden – € 67 mln • Regio Deal – € 73 mln Van de behaalde resultaten wordt jaarlijks verslag gedaan. In december 2023 is een tussentijdse evaluatie van de Strategische Agenda 2020-2025 verschenen.

40 | Strategische Agenda 2026-2030

Strategische Agenda 2026-2030 | 41

Bijlage 4 Hoe is deze Strategische Agenda tot stand gekomen De Strategische Agenda van de regio is een product van de samenwerkende triple helix organisaties in Regio Foodvalley: ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden. Deze Strategische Agenda is tot stand gekomen met inbreng van al deze partijen. Het Algemeen Bestuur Regio Foodvalley heeft in haar opdracht aan de Commissie Strategische Agenda nadrukkelijk meegegeven dat het proces minstens zo belangrijk is als het eindproduct. Het is essentieel dat alle partners in Regio Foodvalley zich betrokken voelen bij de totstandkoming van de Strategische Agenda en inbreng leveren. Dit heeft geleid tot een proces waarin met veel partijen is gesproken om input en reflectie op te halen. In de samenstelling van de Commissie Strategische Agenda is een vertegenwoordiging van de drie O’s ook gewaarborgd. Binnen de regio: • Gemeenteraad in elke Regio Foodvalley gemeente: aan de voorkant input ophalen, beelden uitwisselen en de Agenda wordt voorgelegd voor zienswijzen voorafgaand besluitvorming. • Ondernemersvertegenwoordiging in elke Regio Foodvalley gemeente: om ondernemers actief te betrekken bij deze agenda als basis voor verdere co-creatie. • LTO Gelderse Vallei: om samen te spreken over de toekomst van het landelijk gebied en de agrarische sector.

• Gezamenlijk overleg onderwijs- en kennisinstellingen Regio Foodvalley: om innovaties en ontwikkelingen en kansen en behoeften voor samenwerking in beeld te hebben. Buren (direct aangrenzende gemeenten en regio’s, provincies aan/van Regio Foodvalley): • Regio Amersfoort • Provincie Utrecht • Provincie Gelderland • Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen • U10 (samenwerkende gemeenten Regio Utrecht) • Waterschap Vallei en Veluwe • Samenwerkende ‘partnership-gemeenten’ (gemeenten Putten en Bunschoten-Spakenburg) Buiten de regio (stakeholders op bestuurlijk/top-ambtelijk en directieniveau gevraagd naar hun perspectief op de toekomst van Regio Foodvalley): • Rabobank • LTO Nederland • Oost NL • MKB-Nederland • Invest NL • MBO Raad • Ministeries BZK, LVVN, I&W, EZK

42 | Strategische Agenda 2026-2030

Dit leverde op hoofdlijnen de volgende input, kansen en aandachtspunten: Samenwerking en proces • Draagvlak voor triple helix samenwerking in de regio is groot • Directe verbinding met partijen binnen de regio is belangrijk en kan nog beter • Regio Foodvalley is zichtbaar en wordt herkend buiten de regio Inhoud: • Thema’s waarin de regio herkenbaar is en moet blijven: food en kennis- en innovatie. • Thema’s/opgaven die voor de regio belangrijk zijn om gezamenlijk aan te werken: grote ruimtelijke opgaven (mede gerelateerd aan grote woningbouwopgave), mobiliteit, arbeidsmarkt en energie (congestie), ruimte om te ondernemen en toekomstperspectief voor (agrarisch) ondernemerschap. Kansen: • Urgentie: in Regio Foodvalley komen grote urgente opgaven die Nederland kent in een regio samen: zoals piekbelasters, stikstofvraagstuk en schaalsprong in verstedelijking. De aanpak en oplossingen in de regio zijn van belang voor Nederland. • Regionale samenwerking neemt in aandacht van het Rijk toe. • De regio is sterk in innovatie: kennis gekoppeld aan praktijk. Deze is nodig voor de transities en de aanpak van de (urgente) opgaven waar de regio én Nederland voor staan. • Sterk profiel van de regio: behoud en versterk het profiel door een sterke verbinding met de WUR en Stichting Foodvalley NL (alliantiemanagement). • Investeringskansen: samenwerking met ROM Utrecht en Oost NL.

• Campus ontwikkelingen in de regio: deze leveren kansen voor publiek-private samenwerkingen. • Verbinding over grenzen heen: de regio staat niet op zichzelf maar met haar positie in het centrum van Nederland is het de verbinding tussen Utrecht – Gelderland en daarmee ook tussen de Metropoolregio Utrecht en Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Aandachtspunten: • Stimuleer/faciliteer meer verbinding met het bedrijfsleven. • De uitvoering zal scherpe keuzes vragen die zullen gaan schuren: deze scherpe keuzes zijn wel nodig voor behoud en versterking van het profiel van de regio. • Dit vraagt koersvastheid, een sterke rug en anticiperen op toekomst. • Inhoudelijk vragen onderwijs en arbeidsmarkt: denk aan Talent Alliantie en Regionale Kennisecosystemen. • Geen grote uitvoeringsorganisatie, maar slim samenwerken.

Strategische Agenda 2026-2030 | 43

Colofon Regio Foodvalley ‘Onderneemt natuurlijk!’ Strategische agenda 2026-2030 is een uitgave van Regio Foodvalley Contact:

info@regiofoodvalley.nl www.regiofoodvalley.nl

44 | Strategische Agenda 2026-2030

Tekst: Dorien van der Heijden (Lobster Company) Fotografie: APA Foto Vormgeving: Rob Gros (CASE communicatie)