Bijlage 2 Advies Denktank op speerpunten

Denktank “Arm, maar rijk aan ervaringen”, Rhenen

Ons advies over de speerpunten voor het Plan van Aanpak Armoedebestrijding Wie wij zijn Wij zijn inwoners van de gemeente Rhenen die ervaren wat armoede is. Wij weten hoe het is om te moeten leven met weinig geld en hoe dat uitwerkt op ons die erdoor getroffen worden. Wij hebben hiermee veel ervaring opgedaan. Wij lopen vaak aan tegen problemen, als we een beroep doen op regelingen van de gemeente Rhenen. Wij beseffen dat er veel mensen en organisaties in Rhenen zijn die meedenken en meedoen om armoede te bestrijden. Maar wij merken dat die onvoldoende weten van waar mensen met weinig geld in de praktijk mee te maken krijgen. Die kennis zit wel bij ons. Wij realiseren ons dat mensen, zoals wij, die moeten leven van weinig geld, niet allemaal hetzelfde zijn. Er kunnen allerlei omstandigheden zijn, waardoor mensen in zo’n situatie terecht komen. De behoefte aan meer geld en andere vormen van ondersteuning verschilt daarom ook. Tegelijkertijd valt het ons op dat het moeten leven met weinig geld veel met ons doet; het levert ons heel veel zorgen op, het kost enorm veel energie en tijd, ook om wijs te worden van allerlei ingewikkelde regelingen en vormen van ondersteuning waarop wij worden geacht een beroep te doen. Vaak worden we er heel verdrietig, teleurgesteld, moe, boos of onverschillig van en voelen we onze energie wegglippen; energie die we hard nodig hebben om te overleven.

Ook al beseffen wij dat het de goed bedoelde intentie van de gemeente en andere instanties is om ons daadwerkelijk te helpen. Wij vinden het belangrijk onze eigen ervaringen en die ons van lotgenoten bekend zijn, naar buiten te brengen. Daarom hebben wij ons verbonden in deze denktank. Wij delen onze ervaringen met het leven met weinig geld met elkaar. Wij willen deze ervaringen actief gebruiken om ons en andere mensen in dezelfde situatie te helpen en de ondersteuning vanuit de gemeente te verbeteren, onder het motto van onze Denktank: “Arm, maar rijk aan ervaringen”.

Belangrijke keuzen voor de Aanpak van Armoedebeleid Moniek Spoor werkt aan een nieuw Plan van Aanpak Armoedebestrijding. Zij baseert zich daarvoor onder meer op een evaluatie van de bestaande armoedebeleid, waarover in december 2022 is gerapporteerd, en de uitgangspunten van de Visie Sociaal Domein 2030, die dit voorjaar is verschenen. Ook de ervaringen die zij heeft opgedaan in een landelijk congres van 12 april jl. onder auspiciën van het Ministerie van Sociale Zaken, geven haar inspiratie voor dit nieuwe Plan van Aanpak. Moniek onderkent dat armoede een heel ingewikkeld en veelzijdig maatschappelijk probleem is dat niet eenvoudig kan worden opgelost. Zij realiseert zich dat niet alles tegelijk gedaan kan worden en dat de gemeente keuzen moet maken. Het gaat om te kiezen van wat belangrijk is en snel moet worden aangepakt en van wat meer tijd nodig heeft of op dit moment minder urgent en minder belangrijk is. De belangrijkste (prioritaire) onderwerpen (speerpunten) wil zij als eerste behandelen in het Plan van Aanpak. Daarom heeft zij onze Denktank om advies over deze keuze gevraagd en met argumenten aan te geven waarom wij aan deze onderwerpen de voorkeur geven. Moniek heeft ter voorbereiding van de bespreking van het advies van de Denktank een aantal mogelijke onderwerpen gepresenteerd en uitgelegd.

Advies over de speerpunten voor het Armoedebeleid De Denktank onderschrijft het uitgangspunt van Moniek dat aandacht voor meer geld, ofwel grotere budgetten, voor mensen met weinig geld dringend nodig is en onderkend dient te worden. De inkomensongelijkheid en armoede in onze samenleving groeien nog steeds, onder meer ten gevolge van inflatie, in het bijzonder van primaire levensbehoeften als voedsel, energie en gezondheidszorg. De sterke inflatie van de prijzen van juist deze zaken drukt naar verhouding heel sterk op onze doelgroep. Alleen al daarom is er alle reden om de budgetten voor armoedebestrijding sterker te laten groeien dan wat voor een gemiddelde inflatiecorrectie noodzakelijk wordt geacht.

1

Denktank “Arm, maar rijk aan ervaringen”, Rhenen Wij hebben ons vervolgens gebogen over de specifieke speerpunten en komen tot het volgende advies. Daarbij houden wij de volgorde aan van het belangrijkste naar het minst belangrijke:

1. Vereenvoudiging en minder regelingen: “Bomen kappen” Veruit het belangrijkste vinden wij dat het veel eenvoudiger wordt dan nu om ondersteuning te krijgen. “Bomen kappen” bedoelen we niet letterlijk. We bedoelen ermee dat er nu heel veel regelingen zijn, waardoor er een onoverzichtelijke en ondoordringbaar “woud” van regelingen is. We zien figuurlijk “door de bomen het bos niet meer” en “verdwalen” in de complexiteit van regelingen. Wij dringen er op aan figuurlijk “bomen te kappen” om ons overzicht en eenvoud te bieden. Het vergt heel veel kennis, energie en tijd om erachter te komen wat de regelingen inhouden, of wij voor hen in aanmerking komen en wat we moeten doen om ons voor hen aan te melden. Die kennis, tijd en energie hebben we vaak niet. Een beroep doen op de veelheid aan regelingen is uitermate vermoeiend. Voor zieke mensen, mensen met weinig tijd en veel andere taken (zoals voor de zorg van kinderen e.a.) en mensen die moeite hebben om de vaak ingewikkelde taal van deze regelingen te begrijpen (bijvoorbeeld omdat zij Nederlands niet als eerste taal hebben opgedaan) geldt dit nog in veel sterkere mate. Door gebrek aan overzicht en samenhang zullen velen van ons geld en andere vormen van ondersteuning mislopen, omdat we verdwalen in het woud van regelingen.

Vaak komen we er slechts bij toeval achter dat we misschien voor een bepaalde regeling in aanmerking komen; structuur en systematiek zijn voor ons doorgaans onvoldoende te vinden. Wij nemen aan dat het beheren van al deze regelingen de gemeente ook veel kost aan bureaucratie en geld; geld en personele inzet die beter direct voor ons kan worden aangewend. Wij adviseren de gemeente dringend het stelsel van voorzieningen veel simpeler, overzichtelijker en samenhangender te maken dan het nu is. Het vormen van één centraal punt of loket zou ook een onderdeel van dit speerpunt kunnen zijn (zie verder punt 4 van dit lijstje).

2. Niet over ons en zonder ons, maar met ons Ook dit vinden wij een belangrijk speerpunt. Wij realiseren ons dat de gemeente en andere instellingen hun best doen om ons te helpen. Zij ontwikkelen allerlei regelingen die aspecten van ons leven (financieel) moeten vergemakkelijken en die bovendien passen binnen de kaders die het rijk, de gemeenteraad en anderen voorschrijven. Heel vaak worden deze regelingen gemaakt zonder met ons, direct betrokkenen, te overleggen en zonder dat daadwerkelijk wordt nagegaan of deze regelingen ons echt helpen. Echte betrokkenheid en inspraak ontbreken vooralsnog. Wij denken dat het helpt, als wij direct betrokkenen vooraf meedenken, voordat de gemeente nieuwe regelingen inzet.

3. Voorkomen is beter dan genezen Het derde speerpunt is voor ons het proberen te voorkomen dat mensen in armoede terechtkomen. Wij beseffen dat dit niet eenvoudig is. Veel lotgenoten vinden het moeilijk om toe te geven dat zij in financiële problemen zijn gekomen. Daardoor kunnen die problemen in de loop van de tijd alsmaar groter worden en steeds ingewikkelder om hen op te lossen. In het armoedebeleid zou daarom (nog meer) aandacht moeten zijn voor het tijdig signaleren van dreigende armoede en van het attenderen op voorzieningen om schulden op te lossen (vgl. bijvoorbeeld de verwijzingen naar hulp bij schuldhulp die belangrijke institutionele schuldeisers, zoals de woningbouwstichtingen, energiemaatschappijen, belastingdienst, zorgverzekeraars, soms in hun facturen opnemen). Ook kan gedacht worden aan het verlagen van de drempels om voor hulp in aanmerking te komen. Wij tekenen aan dat ondanks allerlei preventief beleid “het ziekenhuis” nodig blijft en dat eerst de problemen moeten worden opgelost, voordat “ziekenhuisafdelingen worden gesloten”.

2

Denktank “Arm, maar rijk aan ervaringen”, Rhenen Dit zijn de drie onderwerpen die wij aanbevelen als belangrijkste speerpunten. Andere onderwerpen die wij nog met elkaar hebben besproken in volgorde van belangrijkheid zijn:

4. Eén centraal aanspreekpunt In het eerste speerpunt benadrukten wij al het probleem van de ingewikkeldheid van het “woud van regelingen”. Het zou ons helpen, als er één centraal aanspreekpunt of loket zou zijn dat ons echt helpt om de weg te vinden. Maar het helpt nog meer, als eerst het mes gaat in het aantal ingewikkelde regelingen.

5. Liquiditeit: voldoende geld op het juiste moment Natuurlijk is het ook nodig dat wij op het juiste moment over het geld beschikken dat wij nodig hebben om rekeningen te betalen en noodzakelijke uitgaven te doen. Het steeds weer bedenken hoe we “de gaatjes moeten stoppen” levert ons zorgen op en kost ons energie.

6. Overleven versus rondkomen Uiteindelijk willen we natuurlijk een normaal leven kunnen leiden, zoals alle andere inwoners van de gemeente, zonder grote financiële en andere zorgen. Daarvoor zijn het vorige punt (voldoende geld op het juiste moment) belangrijk en alle voorgaande onderwerpen evenzeer. Omdat die concreter zijn dan dit punt, adviseren wij de eerste drie onderwerpen als speerpunt voor het Plan van Aanpak te kiezen.

3