Bijlage 1: Visie op Rhenen 2035 incl. Randzonevisie met wijzigingen bijhouden
Tekst van het document
Wijziging 1 september 2025
20 juni 2023, 16 december 2025: wijziging Randzonevisie
Visie op Rhenen 2035
1
Inhoudsopgave Inhoud 1 INLEIDING .................................................................................................................................................................................................5 2 Wat kenmerkt Rhenen ................................................................................................................................................................................9 2.1 De kaart van Rhenen .............................................................................................................................................................................. 11 2.2 Omschrijving 25 deelgebieden ................................................................................................................................................................. 13 3 De visie op Rhenen 2035 .......................................................................................................................................................................... 18 3.1 Uitgangspunten van overheden ................................................................................................................................................................ 18 3.2 Visie op Rhenen 2035: Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier ...........................................................................................................
19 4 Randzonevisie (2025) .............................................................................................................................................................................. 25 5 Uitvoering ................................................................................................................................................................................................ 38 5.1 Uitvoering Visie op Rhenen 2035 (2023) ................................................................................................................................................... 38 5.2 Uitvoering Randzonevisie (2025).............................................................................................................................................................. 41 BIJLAGE 1: KENMERKEN EN OPGAVEN PER DEELGEBIED..................................................................................................................................... 43 1 Historische kern Rhenen ............................................................................................................................................................................ 46 2 Kern Rhenen ............................................................................................................................................................................................
49 3 Kern Elst.................................................................................................................................................................................................. 52 4 Kern Achterberg ....................................................................................................................................................................................... 55 5 Heimerstein ............................................................................................................................................................................................. 58 6 Veeneind ................................................................................................................................................................................................. 61 7 Bedrijventerrein Remmerden ...................................................................................................................................................................... 64 8 Bedrijvenlocatie Achterberg .......................................................................................................................................................................
67 9 Randzone Elst .......................................................................................................................................................................................... 69 10 Randzone Rhenen ................................................................................................................................................................................... 77 Visie op Rhenen 2035
2
10 Randzone Rhenen West ........................................................................................................................................................................... 79 11 Randzone Rhenen Oost ............................................................................................................................................................................ 85 11 Randzone Achterberg .............................................................................................................................................................................. 89 12 Randzone Achterberg Noord ..................................................................................................................................................................... 90 13 Randzone Achterberg Zuid ....................................................................................................................................................................... 95 14 Heerlijkheid .......................................................................................................................................................................................... 100 15 Randzone Remmerden ...........................................................................................................................................................................
106 16 Hoornwerk ........................................................................................................................................................................................... 112 17 Groene corridor Rhenen – Achterberg ...................................................................................................................................................... 114 18 Cultureel erfgoed – Ter Horst ................................................................................................................................................................. 121 19 Veengebied Achterbergse Hooilanden ...................................................................................................................................................... 126 20 Binnenveld ........................................................................................................................................................................................... 128 21 Oostflank Utrechtse Heuvelrug................................................................................................................................................................ 132 22 Utrechtse Heuvelrug ..............................................................................................................................................................................
138 23 Uiterwaarden ........................................................................................................................................................................................ 141 24 Cuneraweg Noord ................................................................................................................................................................................. 144 25 Cuneraweg Zuid.................................................................................................................................................................................... 148 BIJLAGE 2: ADVIES VAN DE SAMENLEVING VISIE OP RHENEN (2023) ................................................................................................................ 152 BIJLAGE 3: BELANGRIJKSTE CONCLUSIES VAN HET TRENDONDERZOEK VISIE OP RHENEN (2023) ........................................................................ 156 BIJLAGE 4: BEANTWOORDING VRAGEN KADERNOTA VISIE OP RHENEN (2023) ................................................................................................... 160 BIJLAGE 5: CONTEXTSCENARIO’S VISIE OP RHENEN (2023) .............................................................................................................................
164 BIJLAGE 6: HET PARTICIPATIEPROCES VISIE OP RHENEN (2023) ...................................................................................................................... 166 BIJLAGE 7: HET PARTICIPATIEPROCES RANDZONEVISIE (2025) ........................................................................................................................ 173
Visie op Rhenen 2035
3
In dit document Visie op Rhenen 2035 zijn wijzigingen aangebracht. Deze wijzigingen noemen we Randzonevisie. De gewijzigde teksten in het document Visie op Rhenen 2035 herken je aan het volgende: De tekst is cursief, blauw gemarkeerd en aangegeven met een balk aan de linkerzijde van de tekst. Teksten en afbeeldingen die doorgehaald zijn horen niet meer bij de Visie op Rhenen 2035.* *Wijzigingen in doornummering, grammaticale tekstaanpassingen en marginale tekstaanpassingen zijn niet gemarkeerd.
Visie op Rhenen 2035
4
1 INLEIDING Hoe willen we leven in Rhenen in 2035? Deze vraag staat centraal in de Visie op Rhenen 2035. De visie geeft aan waar we op inzetten bij wonen, werken, samenleven, energie opwekken en bijvoorbeeld recreëren in de gemeente Rhenen. Met een Visie op Rhenen 2035: a. Beschrijven we beeldend wat wij, als gemeente en gemeenschap, belangrijk vinden; b. Weten we waar we extra aandacht aan besteden; dit staat op de voorgrond; c. Hebben we met elkaar een duidelijk beeld waar we naartoe willen werken; d. Kan de gemeente in de toekomst de juiste keuzes maken. De Visie op Rhenen 2035 geeft de richting aan voor de komende jaren. Bij iedere toekomstige oplossing kijken we hoe deze past binnen de sfeer en de waarden van de Visie op Rhenen 2035. De Visie op Rhenen 2035 is een toekomstvisie en omgevingsvisie ineen en geeft de richting aan voor de komende jaren. Een visie van ons allemaal De inwoners, ondernemers, gemeente en organisaties van Rhenen hebben samen drie voorlopige visies opgesteld. Het gemeentebestuur heeft gekozen voor deze Visie op Rhenen. Deze keuze is mede gebaseerd op een advies van de gemeenschap. In de periode tot 2035 veranderen omstandigheden.
De gemeentelijke organisatie volgt de gebeurtenissen nauwlettend en adviseert het college wanneer de omstandigheden zodanig veranderen dat de Visie op Rhenen moet worden aangepast of het tempo van realisatie (versnellen of vertragen). Elke vier jaar (nieuwe bestuursperiode) toetst het college of de visie nog voldoet of dat accentverschuiving nodig is. De raad gaat hierover in debat en besluit over de eventueel herziene Visie op Rhenen. Juridische status van de Visie op Rhenen 2035 De Visie op Rhenen 2035 is een toekomst- en omgevingsvisie ineen. Het gaat over het gehele grondgebied van de gemeente Rhenen. In de visie beschrijven wij welke kant we met elkaar op willen de komende jaren. Het helpt bij het maken van keuzes in zaken als samenleven, wonen, werken, ontspannen, vervoer. De visie bindt de gemeente De Visie op Rhenen 2035 is juridisch bindend voor de gemeente. Het vormt het begin van de beleidscyclus. Keuzes in de nabije toekomst zijn in lijn met de Visie op Rhenen 2035. Of de gemeente wijkt daar beargumenteerd vanaf, bijvoorbeeld bij onvoorziene gebeurtenissen. Dit zorgt ervoor dat de besluiten die het college neemt consequent zijn. Daarnaast is het voor inwoners transparant hoe deze besluiten tot stand komen. Visie op Rhenen 2035
5
Vertaling naar omgevingsplan De omgevingsvisie is niet juridisch bindend voor burgers. Hiervoor is het nodig de omgevingsvisie te vertalen naar een omgevingsplan. Burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen worden betrokken bij de voorbereiding van het omgevingsplan. Hoofdregel is dat de raad het omgevingsplan vaststelt. Voor kleine wijzigingen heeft de raad deze bevoegdheid gedelegeerd aan het college. Het eerste omgevingsplan van de gemeente Rhenen Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking. Vanaf die dag vormen de huidige bestemmingsplannen en het overige ruimtelijke beleid automatisch het eerste omgevingsplan. De rechten en plichten die nu staan in het bestemmingsplan blijven dus gelden. In de loop van de tijd zal de gemeente het omgevingsplan wijzigen. De Visie op Rhenen 2035, inclusief de deelgebieden, vormt daarvoor de basis. Randzonevisie (2025): De eerste wijziging van de Visie op Rhenen 2035 Onze gemeente heeft meerdere randzones. Randzones zijn overgangsgebieden tussen het landelijk gebied en de bestaande kernen (Achterberg, Elst en Rhenen), bedrijventerrein Remmerden en natuurgebied de Utrechtse Heuvelrug. Deze gebieden worden als specifieke deelgebieden genoemd in de Visie op Rhenen. Ook staat in de Visie op Rhenen dat we deze randzones optimaal ontwikkelen.
Daarmee bedoelen we dat ruimte kostbaar is, we benutten elke plek met de juiste functies: landbouw, wonen, recreatie, natuur, energieopwekking of werken (niet-agrarische bedrijfsfuncties). In 2025 zijn de randzones verder uitgewerkt. We noemen dit de Randzonevisie. Het is de eerste wijziging van de Visie op Rhenen. In de Randzonevisie zijn details en keuzes, zoals voor woningbouwlocaties, verder uitgewerkt. De uitwerking van de randzones leest u terug in hoofdstuk 4 Randzonevisie en in bijlage 1 ‘Kernmerken en opgaven per deelgebied’. In bijlage 1 ziet u van elke randzone de historische opbouw, de kwaliteiten, de mogelijke verbeteringen van die kwaliteiten en onze visie op de randzone. Leeswijzer De gemeente Rhenen kent verschillende deelgebieden. Elk deelgebied heeft eigen kenmerken. Hoofdstuk 2 beschrijft deze kenmerken en toont de deelgebieden op een kaart van de gemeente Rhenen. In staat de Visie op Rhenen. De Visie op Rhenen verwijst naar de verschillende deelgebieden. De Visie op Rhenen heeft namelijk gevolgen voor de invulling en het gebruik van de ruimte. Hoofdstuk 3 begint met de punten waar de Visie op Rhenen in ieder geval aan moet voldoen van de gemeente, de provincie en/of het Rijk. Deze uitgangspunten komen uit de Kadernota participatieproces Visie op Rhenen (juni 2021). In hoofdstuk 4 wordt de Randzonevisie (2025) toegelicht.
De Visie op Rhenen is vastgesteld door de gemeenteraad (juni 2023) en voor de randzones van Rhenen gewijzigd in 2025. De uitwerking en uitvoering staat in grote lijn beschreven in hoofdstuk 5. is het tijd om de Visie op Rhenen nader uit te werken en uit te voeren. Hoe de Visie op Rhenen zal worden uitgewerkt en uitgevoerd, staat in grote lijn beschreven in hoofdstuk 4. Er zijn 7 bijlagen: De realisatie van de Visie op Rhenen 2035 betekent voor ieder deelgebied bepaalde opgaven. De belangrijkste opgaven per deelgebied staan in bijlage 1. Bijlage 2 bevat het advies van de samenleving aan het gemeentebestuur over de drie voorlopige visies. Welke voorlopige visie heeft de voorkeur?
Visie op Rhenen 2035
6
De Visie op Rhenen houdt rekening met ontwikkelingen in de maatschappij. Hier is onderzoek naar gedaan. In bijlage 3 staan de belangrijkste conclusies van dit trendonderzoek en deze vormen een integraal onderdeel van de Visie op Rhenen. In bijlage 4 wordt antwoord gegeven op de vragen uit hoofdstuk 4 van de Kadernota participatieproces Visie op Rhenen (juni 2021). Bijlage 5 beschrijft verschillende contextscenario’s. Dit zijn gebeurtenissen die mogelijk gaan plaatsvinden en waar wij geen tot weinig invloed op hebben maar die wel invloed hebben op wat wij willen bereiken: de Visie op Rhenen. Bijlage 6 beschrijft de verschillende momenten en manieren waarop gemeente en samenleving samen de Visie op Rhenen 2035 hebben ontwikkeld. Bijlage 7 beschrijft het participatieproces van de Randzonevisie (2025).
Visie op Rhenen 2035
7
Visie op Rhenen 2035
8
2 Wat kenmerkt Rhenen Het huidige Rhenen De gemeente heeft een oppervlakte van bijna 43 km2 en bestaat in grote lijn uit drie type gebieden: a. Dichtbebouwde gebieden, hieronder vallen de kernen Achterberg, Elst, Rhenen, het bedrijventerrein Remmerden en de bedrijvenlocatie Achterberg en woonzorglocatie Heimerstein. b. De randzones, dit zijn de overgangsgebieden tussen bebouwd en onbebouwd. c. De nagenoeg onbebouwde gebieden zoals de uiterwaarden, de Utrechtse Heuvelrug en het agrarisch gebied. Ieder type gebied kent deelgebieden. Bepaalde kenmerken maken een deelgebied. De grenzen van ieder deelgebied zijn bepaald met behulp van kaarten, zoals de hoogtekaart Nederland. Ook zijn informatiebronnen gebruikt, zoals de Omgevingsverordening van de provincie Utrecht [zie informatiebronnen, einde hoofdstuk 2]. Gezocht is naar natuurlijke grenzen op basis van bodem, hoogte, landschap, wegen en bebouwing, verkaveling en cultuurhistorie. Op basis hiervan kunnen 21 deelgebieden worden onderscheiden. Rhenen in de regio Geografisch ligt de gemeente Rhenen in de provincie Utrecht op het grensvlak met de provincie Gelderland. Doordat de gemeente tegen de grens van de provincie Utrecht ligt, heeft de gemeente te maken met verschillende provinciale visies. Het is van belang om aansluiting te houden bij mogelijkheden die beide provincies ons kunnen bieden.
Door onze geografische ligging is gemeente Rhenen de zuidelijke toegang voor Regio FoodValley. Dit is een samenwerking met zeven andere gemeenten. Gemeente Rhenen werkt samen met haar omliggende gemeenten, want veel opgaven stoppen niet bij de gemeentegrens. In FoodValley-verband werken we samen met de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen aan de verstedelijkingsstrategie om de groeiende bevolking een goede plek te geven. Een ander voorbeeld: met de twee provincies, drie buurgemeenten, landbouw- en natuurorganisaties trekken we samen op in het gebiedsproces Binnenveld. Dit unieke landschap verdient de gezamenlijke aandacht. De Visie op Rhenen 2035 is uitgangspunt in overleggen met de regio. Op enkele regionale opgaven loopt de Visie op Rhenen al vooruit. Na vaststelling: de uitwerking Nu de gemeenteraad in 2023 de Visie op Rhenen 2035 heeft vastgesteld, is duidelijk welke kenmerken van de deelgebieden we willen behouden en/of versterken. Bovendien is nu helder welke opgaven er liggen per deelgebied. De Visie op Rhenen kan nu worden uitgewerkt in omgevingsplannen, uitvoeringsprogramma’s, sectoraal beleid en/of projecten. Dit gebeurt voor verschillende deelgebieden, afzonderlijk per deelgebied, en in samenspraak met de samenleving. Een voorbeeld van een uitwerking van de Visie op Rhenen 2035 is de Randzonevisie (2025).
De keuze voor een programma, plan en/of project is afhankelijk van de opgaven en kansen van een deelgebied en de wijze waarop de gemeente wil sturen op het bereiken van de opgaven.
Visie op Rhenen 2035
9
In de geest van de Omgevingswet wordt iedereen – gemeente en gemeenschap – uitgenodigd om bij te dragen aan een blijvende positieve ontwikkeling van de gemeente. Dit kan door aan te sluiten bij de kenmerken en opgaven per deelgebied, zoals beschreven in de Visie op Rhenen 2035. Met de Visie op Rhenen weet iedereen waar we als gemeente en gemeenschap aan (willen) werken. Initiatiefnemers en mensen die al plannen hebben, kunnen zelf nagaan in hoeverre hun initiatief of plan past bij de kenmerken en opgaven van het deelgebied waar het initiatief of plan op van toepassing is. De kenmerken en opgaven per deelgebied werken als toetsingskader: draagt mijn initiatief of plan bij aan het behoud en/of de versterking van het gebied? In 2027 actualiseren we de Visie op Rhenen 2035.
Visie op Rhenen 2035
10
2.1 De kaart van Rhenen
Visie op Rhenen 2035
11
Kaart deelgebieden
Visie op Rhenen 2035
12
2.2 Omschrijving 25 deelgebieden 1 Historische kern Rhenen De historische kern Rhenen is een beschermd stadsgezicht. De Cunerakerk en Cuneratoren zijn Rijksmonument; de toren is een baken. Het winkelgebied in de historische kern heeft ook een functie voor andere kernen dan Rhenen. 2 Kern Rhenen De kern Rhenen kent verschillende woonbuurten met eigen identiteiten door type woningen, hoe groen het er is en de mate waarin het hoogteverschil merkbaar is. Ook verschillen de voorzieningen per buurt. De kern Rhenen heeft een treinstation met een verbinding in de richting van Utrecht. 3 Kern Elst De kern Elst kent een geschiedenis van tabaksteelt. Verschillende voormalige tabaksschuren zijn bewaard gebleven. Elst heeft een kleine dorpskern met de benodigde winkels. Een veerpont zorgt voor verbinding met de overkant van de Neder-Rijn. 4 Kern Achterberg De kern Achterberg is het kleinste dorp van de gemeente Rhenen. Van oorsprong is Achterberg een agrarisch dorp; er zijn nog verschillende (monumentale) boerderijen aanwezig. Veel inwoners zijn betrokken bij één van de drie kerken. De kleine dorpskern heeft enkele winkels. 5 Heimerstein Heimerstein is een voormalig landgoed dat door Zideris in gebruik is als woon-zorglocatie voor mensen die (intensieve) zorg en/of begeleiding nodig hebben. Het is een dorp op zich met het hoofdgebouw en de verschillende zijgebouwen.
Dit deelgebied markeert de overgang van de Grebbeberg naar de Gelderse vallei. 6 Veeneind Het Veeneind ligt tussen de Cuneraweg en de wijk Petenbos van de gemeente Veenendaal. De bebouwing aan weerszijden van de Cuneraweg is langzaam gegroeid en zal nog verder groeien (stedebouwkundigplan 2004-2005). In dit deelgebied zijn de woningen veelal vrijstaand. Er is lintbebouwing op langgerekte kavels. 7 Bedrijventerrein Remmerden Bedrijventerrein Remmerden is gelegen aan de N225 en biedt ruimte aan verschillende bedrijfstypen met verschillende grootte.
Visie op Rhenen 2035
13
8 Bedrijvenlocatie Achterberg Bedrijvenlocatie Achterberg is een compact gebied voor enkele bedrijven. De locatie is duidelijk begrensd door de Achterbergsestraatweg, Bergweg, Boslandweg en een bossage aan de noordzijde. De locatie ligt midden in een groen en agrarisch gebied en sluit niet aan op andere bebouwing. Het ligt in de groene corridor Rhenen-Achterberg. 9 Randzone Elst Randzone Elst is een natuurlijke overgang tussen woonkern en bosrand. Het gebied wordt gebruikt voor agrarische doeleinden en is een afwisseling van open percelen en percelen voorzien van beplanting. Langs de N416 staan huizen als een los lint met doorkijkjes naar de agrarische percelen. Het gebied wordt gebruikt voor recreatie. Onder andere Voetbalverenigingen Oranje-wit en de Musketiers en de tennisvereniging hebben er hun thuis. Hier bevindt zich ook het voormalig defensieterrein Zwijnsbergen (MOB-complex). 10 Randzone Rhenen In randzone Rhenen wisselen agrarische percelen en kleine bospercelen elkaar af. Door dit gebied loopt hoofdweg N225. Langs deze weg is er lintbebouwing. In dit deelgebied bevinden zich Ouwehands dierenpark en sportpark Candia. De westzijde van het gebied vormt een ecologische verbinding tussen heuvelrug en uiterwaarden. 10 Randzone Rhenen West In randzone Rhenen West wisselen agrarische percelen en kleine bospercelen elkaar af. Door dit gebied loopt hoofdweg N225.
Langs deze weg is er lintbebouwing. Het gebied vormt een ecologische verbinding tussen Utrechtse Heuvelrug en de uiterwaarden van de Rijn. 11 Randzone Rhenen Oost In randzone Rhenen Oost bevinden zich Ouwehands Dierenpark en sportpark Candia. Verder wordt het gebied omringd door het natuurgebied de Laarsenberg en loopt hoofdweg N225 langs het gebied. 11 Randzone Achterberg Randzone Achterberg is een agrarisch gebied met (grote) agrarische bedrijven, rechte wegen en rechte, rationeel verdeelde kavels. Er zijn houtwallen en op enkele plekken staan langs de kavelranden bomen. Over de grote open kavels is er vrij zicht. 12 Randzone Achterberg Noord Randzone Achterberg Noord is een agrarisch gebied met (grote) agrarische bedrijven, rechte wegen en rechte, rationeel verdeelde kavels. De kavels liggen strak en recht naast elkaar, zoals dat vaak is gedaan in landbouwgebieden in dit soort veenweidelandschappen. Dat maakt het land makkelijker te bewerken en goed te gebruiken voor agrarisch gebruik. Er zijn houtwallen en op enkele plekken staan langs de kavelranden bomen. Over de grote open kavels is er vrij zicht op het Binnenveld. Is aangewezen als zoekgebied in de gebiedsverkenning Binnenveld.
Visie op Rhenen 2035
14
13 Randzone Achterberg Zuid Randzone Achterberg Zuid is een agrarisch gebied met een aantal agrarische bedrijven, woningen en andere bebouwing. Over de open kavels is er vrij zicht richting de kern Achterberg en natuurgebied de Laarsenberg. Is aangewezen als zoekgebied in de gebiedsverkenning Binnenveld. 14 Heerlijkheid Heerlijkheid wordt begrensd door de verkeersluwe Oude Veensegrindweg en de drukke provinciale weg, N233. Het gebied ligt direct aan het natuurgebied Kwintelooijen. Het is een gevarieerd gebied met onder meer een wooncomplex voor senioren, vrijstaande woningen, bedrijven en een vakantiepark. Daarnaast zijn er nog enkele open agrarische percelen in het gebied aanwezig. 15 Randzone Remmerden Randzone Remmerden is een akker waar een nationale fietsroute doorheen loopt. De bosrand markeert de rand van dit open, agrarische gebied. Aan drie zijden wordt het gebied begrensd door het bestaande bedrijventerrein Remmerden. Naast de agrarische percelen zijn aan de Autoweg ook enkele woningen en de begraafplaats terug te vinden. 16 Hoornwerk Het Hoornwerk maakt onderdeel uit van de Grebbelinie dat een hydrologisch-militair-verdedigingssysteem is. Dit complex is een rijksmonument. De aanleg van het hoornwerk begon in de achttiende eeuw. Het hoornwerk was bedoeld voor de afsluiting en verdediging van de weg Wageningen-Rhenen.
In het landschap zijn duidelijk de hoekige vormen te zien, die verhoogd in het landschap liggen. 17 Groene corridor Rhenen - Achterberg Groene corridor Rhenen - Achterberg. De groene corridor verbindt de Laarsenberg met de Utrechtse Heuvelrug. Hier zal het Natuurnetwerk Nederland (NNN) doorheen gaan lopen. De functie van de groene corridor zelf concentreert zich op de smalle groene corridor tussen Achterberg en Rhenen. In de groene corridor ligt bedrijfslocatie Achterberg. 18 Cultureel erfgoed - Ter Horst Cultureel erfgoed - Ter Horst. Hier bevindt zich de fundering van het voormalige kasteel Ter Horst. Het kasteel was gelegen op een voormalige horst (=hoogte) in het archeologisch landschap. Het kasteel vormde het middelpunt met uitwaaierende kavels eromheen. Op de kavelgrenzen bevinden zich enkele knotbomen. Een klein westelijk gedeelte van Cultureel erfgoed – Ter Horst is aangewezen als zoekgebied in de gebiedsverkenning Binnenveld. 19 Veengebied Achterbergse Hooilanden Veengebied Achterbergse Hooilanden. In dit gebied bevindt zich een gedeelte van de inundatiezone (een zone die opzettelijk onder water kan worden gezet) van de Grebbelinie. Het is een bijzonder natuurgebied met veenrestanten, weidevogels en waterloop De Grift.
Visie op Rhenen 2035
15
20 Binnenveld Het Binnenveld is een agrarisch landschap met grote verscheidenheid in verschijningsvorm door verschil tussen hoog en droog en laag en nat. Het deel van het Binnenveld dat grenst aan een bedrijventerrein van Veenendaal kent een structuur van lange, smalle, rechte kavels. De randen van de kavels zijn beplant, zo ook het erf van de huizen die in een enkele rij naast elkaar staan. De spoorlijn en de Spoorlaan doorkruisen de rechte verkavelingsstructuur diagonaal. Het deel eronder is open, vlak en nat met rechte wegen en blokvormige kavels – dit wordt een broekontginningslandschap genoemd. Het zuidelijk deel is een kampenlandschap: langgerekte kavels, rechte wegen en sloten, en de bomenrijen langs de wegen zijn als schermen in het landschap. Ook onderdeel van het Binnenveld is de Nude: fruitteelt, eikenbomen langs de N225 en de aanwezigheid van meidoornhagen. In het oostelijk deel van het Binnenveld bevindt zich een aantal afzonderlijke rijksmonumenten: bunkers, wallen, verdedigingswerken, kades en de inundatiezone (een zone die opzettelijk onder water kan worden gezet) van de Grebbelinie. Het noordelijk deel van het Binnenveld is aangewezen als zoekgebied in de gebiedsverkenning Binnenveld. 21 Oostflank Utrechtse Heuvelrug In de Oostflank Utrechtse Heuvelrug bevinden zich agrarische percelen in een licht glooiend landschap.
De bossen van de Utrechtse Heuvelrug markeren de rand van het gebied. Op de N233 is veel verkeer. 22 Utrechtse Heuvelrug De Utrechtse Heuvelrug is een uitgestrekt bos met monumentale en waardevolle bomen en enkele open plekken met heide. Door de hoogteverschillen zijn er natuurlijke uitkijkpunten. Het gebied heeft een hoge natuurwaarde en is dus aantrekkelijk voor recreatie. Daarnaast is het een waterwinningsgebied. Er zijn enkele hoofdwegen en er is een fijnmazig netwerk van onverharde paden. Verder bevinden zich hier de landgoederen Prattenburg, Remmerstein, De Tangh en Kwintelooijen. 23 Uiterwaarden De Uiterwaarden is een open gebied met ver zicht. Bij hoogwater kan de Neder-Rijn hier haar water kwijt. Het gebied heeft bijzondere natuurwaarden, ook door de steilranden. Aan de rand van het gebied bevindt zich een zomerdijk. In het gebied vindt natuurgerichte recreatie plaats. Aansluitend aan de rand van Rhenen liggen in de uiterwaarden een passantenhaven, parkeerplaats, loswal, evenemententerrein en een horecaonderneming. 24 Cuneraweg Noord Cuneraweg Noord ligt tussen de Cuneraweg, de spoorlijn en de Noordelijke en Zuidelijke Meentsteeg. Het is een vrij open gebied met vooral een agrarisch karakter. Het is een overgangsgebied tussen en met zichten op het Binnenveld en de Utrechtse Heuvelrug.
25 Cuneraweg Zuid Tussen de Cuneraweg, de spoorlijn en de Zuidelijke Meentsteeg ligt Cuneraweg Zuid. In het gebied zijn verschillende bedrijven en een aantal woonpercelen aanwezig aan de Cuneraweg met daarachter nog enkele open agrarische percelen.
Visie op Rhenen 2035
16
Informatiebronnen voor Visie op Rhenen 2035 (vastgestelde versie juni 2023) De volgende kaartlagen zijn over en/of naast elkaar gelegd om tot een begrenzing van een deelgebied te komen: a. Luchtfoto 2021 b. Kadastrale grenzen c. Bestemmingsplangrenzen en grenzen van losse bestemmingen d. Interim Omgevingsverordening Utrecht waaronder de kernrandzones e. Natura 2000 en Natuur Netwerk Nederland f. Basisregistratie Grootschalige Topografie (Rijksdienst voor ondernemend Nederland) – begroeid terreindeel g. Basisregistratie Adressen en Gebouwen – bouwjaar panden h. Hoogtekaart Nederland i. Grondsoortenkaart en geomorfologie
Visie op Rhenen 2035
17
3 De visie op Rhenen 2035 In dit hoofdstuk staat de Visie op Rhenen 2035 In de beschrijving staan bepaalde onderwerpen op de voorgrond. De andere onderwerpen doen er ook toe, maar staan niet expliciet beschreven. Zo ontstaat een beter beeld van de sfeer die voortkomt uit de keuze voor bepaalde waarden. De Visie op Rhenen 2035 is beschreven alsof het al 2035 is Soms staan er details in om ons dit voor te kunnen stellen. Bij de details gaat het om de boodschap; niet alles dat staat beschreven, zal precies zo worden gerealiseerd. Bij de uitwerking, straks, van de Visie op Rhenen 2035 hebben we het daar weer over. Sowieso zal in 2035 de Visie op Rhenen niet (helemaal) zijn gerealiseerd. Er wordt naartoe gewerkt. De beschrijving geeft de richting aan. De Visie op Rhenen is daarmee een richtinggevend document dat alleen de gemeente zelf bindt. Het geeft het college van burgemeester en wethouders de ruimte om binnen het gedachtegoed van de visie zijn eigen afwegingen te maken. Ook vormt het een startpunt voor het omgevingsplan dat de gemeenteraad zal vaststellen. De Visie op Rhenen is echter geen statisch document. Onze samenleving en de fysieke leefomgeving verandert voortdurend. De gemeenteraad kan de Visie waar nodig aanpassen op deze veranderingen. Ten slotte, misschien klinkt het soms te mooi om waar te kunnen worden. Dat is met opzet.
Zo is er over gesproken en ambitie helpt om verder te komen dan we misschien voor mogelijk houden. Er is wel oog voor wat er kan gebeuren, dat invloed heeft op wat wij willen bereiken en waar wij rekening mee moeten houden. Zie bijlage 5. 3.1 Uitgangspunten van overheden Visie op Rhenen 2035 (2023) De gemeenteraad van Rhenen, de provincie Utrecht en/of het Rijk hebben aangegeven dat de Visie op Rhenen aan het volgende moet voldoen. In de Visie op Rhenen: a. moet er extra ruimte komen voor het realiseren van minimaal 1.000 woningen tot 2040; b. moet er minimaal 5 hectare extra bouwgrond komen voor bedrijfsactiviteiten; c. moet er ruimte komen voor voorzieningen voor het opwekken van schone energie om in 2040 energieneutraal te zijn; d. zijn nieuwe gebouwen en nieuwe inrichting van de openbare ruimte aangepast aan de veranderingen van het klimaat; e. is het Rhenense Binnenveld een landelijk gebied. Het blijft primair bedoeld voor agrarische activiteiten op het gebied van voedselvoorziening en natuur. Het land van de agrariërs die willen stoppen, is interessant voor agrariërs die meer ruimte nodig hebben, bijvoorbeeld voor het extensiveren van hun bedrijf. Het vrijkomende land van agrariërs is ook interessant voor natuurontwikkeling. Andere functies zijn mogelijk in het Binnenveld als zij bijdragen aan het groene karakter hiervan, zoals natuurrecreatie.
Alleen de randen van het Binnenveld kunnen eventueel worden benut voor andere doeleinden, zoals wonen of de duurzame energieopgave; f. telt iedereen mee en kan iedereen meedoen; g. worden de Natura 2000-gebieden niet aangetast en in het Natuurnetwerk Nederland vinden in principe geen ruimtelijke ontwikkelingen plaats; Visie op Rhenen 2035
18
h. kunnen het waterwingebied en het grondwaterbeschermingsgebied beperkt worden gebruikt; i. wordt het Militair Erfgoed Grebbelinie beschermd. In de beschrijving van de Visie op Rhenen 2035 staat de D in bijvoorbeeld (D1, 2, 3) of (D12) voor deelgebied. De nummers komen overeen met de nummers op de kaart van Rhenen in hoofdstuk 2. Uitgangspunten Randzonevisie (2025) Binnen de gemeente spelen in 2025 drie gebiedstrajecten. De gebiedsverkenning Binnenveld, het Programma landelijk gebied en de Randzonevisie, wijziging Visie op Rhenen 2035. Tijdens het proces met het college en de raad is een van de uitgangspunten gewijzigd. Naast de doelstelling van 1000 woningen in en rond de kernen voor 2040, wordt het streven nog 2500 woningen extra te bouwen. De zoeklocaties hiervoor zijn aangewezen rondom Achterberg en deels tegen de Nijverkamp aan, het noordelijk deel van het deelgebied Binnenveld. 3.2 Visie op Rhenen 2035: Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier a ) Belangrijkste verandering: het goede van de gemeente onderhouden en verbeteren Met alles wat de gemeente Rhenen mooi maakt, is in de periode 2022-2035 behoedzaam omgegaan: a. de cultuurhistorie, zoals van de Grebbeberg en de Cunerakerk; b. de natuur in de gemeente Rhenen; c. het open landschap van onder andere de uiterwaarden en het Binnenveld; d. de vele vrijwilligers die bijdragen aan de samenleving; e.
het karakteristieke aan de kernen, zoals de tabaksschuren in Elst, de kerkgemeenschappen in Achterberg en de wederopbouw (na 1945) van Rhenen; f. Ouwehands Dierenpark. Van dit alles kunnen we nu, in 2035, dus nog steeds genieten. b ) Woonbuurten: dichter bij elkaar en groener In de kernen wonen nu meer mensen dan voorheen. De voordelen: de natuurlijke sociale vangnetten zijn blijven bestaan en ook de winkels zijn er nog steeds. In Elst is er zelfs een lunchroom bijgekomen en in Rhenen-hoog staan iedere week meerdere marktkramen. Vooral voor oudere inwoners is dit alles fijn. Zorg, sociaal contact en hulp zijn zo dicht bij huis. In de kernen is bijgebouwd én er is meer groen gekomen. De gemeente houdt hierbij rekening met de 3‑30‑300 regel waarbij vanuit elke woning 3 bomen zichtbaar zijn, elke buurt minstens 30% bladerdak heeft en iedere inwoner van Rhenen binnen 300 meter van een park of groene ruimte woont.
Visie op Rhenen 2035
19
Ook particulieren droegen hieraan bij. Zo bleven de woonbuurten leefbaar in de hete zomers. Het groen en de hoge bomen zorgen voor schaduw en verkoeling. Het groen nodigt uit om naar buiten te gaan voor spel, ontmoeting, sport of een wandeling. Voor jongeren is er meer, en meer divers aanbod in de buitenruimte om elkaar te ontmoeten en om te bewegen. c ) Woningen: extra woningen, ook in Achterberg, Elst en Rhenen In iedere kern (D1, 2, 3, 4 en 6) zijn woningen bijgebouwd op een schaal en in een stijl die passen bij de kern. Indien mogelijk zijn woningen gerealiseerd door oude gebouwen om te bouwen. Ook is de bestaande woningvoorraad goed benut doordat daar waar mogelijk bestaande woningen zijn gesplitst in twee of meer wooneenheden. Verdeeld over de kernen (D1, 2, 3, 4) en rond de kernen (D9, 10, 11, 12, 13) ontstonden zo ongeveer 1.000 nieuwe woningen. Jongeren, gezinnen en ouderen konden zo in hun dorp of stad blijven. Voor ouderen zijn kleinere woningen naar wens gebouwd. Hierdoor kwamen eengezinswoningen vrij voor jonge gezinnen. De bouw van woningen aan de randen van de kernen (D9, 10, 11, 12 ,13) bleef beperkt. Het groen dat hierdoor verdween, is op andere manieren teruggekomen: langs de wegen en de gevels van gebouwen, in de tuinen en op daken. Het vrije zicht over de open kavels is behouden; in de randzones van Achterberg, Elst en Rhenen is geen hoogbouw gekomen.
Aan de rand van het Binnenveld (D20), tegen de grens met Veenendaal, is een zoekgebied voor de ontwikkeling van een nieuwe woonkern benoemd. Er is onderzoek gedaan naar de wenselijkheid en haalbaarheid van een nieuwe woonkern met zelfstandige basisvoorzieningen. De Oostflank Utrechtse Heuvelrug (D21) is een overgangsgebied van stedelijk naar natuur. Het heeft een parkachtig karakter. Zo is het open landschap behouden. Ontwikkelingen die er plaatsvonden, hebben de kwaliteit van het gebied en de aanwezige natuur verbeterd. In dit gebied (D21) is de samenhang tussen wonen, recreatie en natuur versterkt. In ieder deelgebied waar nieuwe woningen komen, zijn zo mogelijk innovatieve woonvormen toegepast, zodat jong en oud bij elkaar woont en voor elkaar kan zorgen. Nieuwe woonvormen, zoals erfdelen en knarrenhofjes waar jong en oud samenwonen op grote percelen, verrijken de woningvoorraad in de gemeente. Bovendien zijn de goedkopere nieuwbouwwoningen – huur en koop - eerst beschikbaar gesteld aan inwoners. Zo kunnen meer mensen in de gemeente Rhenen blijven wonen. Met alle woningen die erbij komen, groeit het aantal inwoners. d ) Samenleven: we staan voor elkaar klaar We zijn gesteld op onze welvaart en ons sociale leven. We werken veel, houden van gezelligheid en genieten van de goede restaurants in onze gemeente. Ook zorgen we voor elkaar.
De gemeente faciliteert dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, kan dat niet, dan staat in iedere kern een locatie voor 24-uurs zorg klaar. Bovendien weten we hoe we moeten omgaan met mensen in onze omgeving die tekenen van dementie vertonen. Visie op Rhenen 2035
20
In 2035 staan wij dus nog steeds klaar voor de mensen die het moeilijker hebben. Ook staan wij klaar voor mensen die het minder hebben. De gemeente Rhenen heeft haar uiterste best gedaan om te zorgen dat in 2035 geen enkele inwoner meer in armoede leeft. Daarnaast helpt de gemeente bijvoorbeeld bij het energiezuiniger maken van woningen en het laten delen in cultuur en muziek. Rhenen heeft een rijk cultureel leven en veel verschillende sportverenigingen. De leden en vrijwilligers van deze organisaties en verenigingen vormen het cement van de samenleving. De gemeente ondersteunt deze organisaties en verenigingen in brede zin. In 2035 hebben we geleerd om beter contact te hebben met mensen die anders in het leven staan en andere denkbeelden en/of gewoonten hebben. Groepsactiviteiten en samen cultuur en muziek maken en beleven, dragen daaraan bij. Wat er te doen is in de gemeente, kan daarvoor gemakkelijk worden opgezocht, ook door wie niet digitaal vaardig is. Dus alles staat op websites, wordt gedeeld via sociale media en is op papier te vinden: activiteiten op het gebied van welzijn, sport, cultuur, leren, vrije tijd, zorg en politiek. Dit past bij ons idee van meedoen. In 2035 kijken we namelijk breder naar het idee van ‘meedoen’; het gaat om een zinvolle invulling van de dag en kan bestaan uit vrijwilligerswerk, betaald werk, training en/of (om)scholing.
e ) Gezondheid en welzijn: wandelen in de natuur en langs de culturele schatten van ons mooie Rhenen Voor ons plezier, (mentale) gezondheid en welzijn bewegen we tegenwoordig meer – van jong tot oud. Kinderen spelen buiten en met z’n allen sporten, wandelen en fietsen we volop. Vaak doen we dit in gezelschap. Onze omgeving nodigt dan ook uit om naar buiten te gaan voor bewegen en ontmoeten. Wat cultuurhistorische waarde had, is namelijk bewaard gebleven, eventueel in ere hersteld en/of verder versterkt. Zo is de Delftse schoolstijl (wederopbouw) in de benedenstad van de historische kern (D1) beter zichtbaar door verbouwing en renovatie. Het Hoornwerk (D16) is in ere hersteld, net als de stadsmuur en het Koningin Elisabethplantsoen (D1). En in Elst (D3) is het gelukt om een tabaksschuur een openbare functie te geven. Er vinden nu allerlei activiteiten plaats voor jong en oud. Ook de natuur zien we als een cultuurschat. We hebben gedaan wat we konden om de kwaliteit van de natuur te verbeteren. De verschillende natuur, dichtbij de kern of iets verder afgelegen, en cultuur bieden interessante en mooie wandel- en fietsroutes. Nieuwe wandel- en fietsroutes zijn gecreëerd en bestaande routes zijn opgeknapt. De wandel- en fietsroutes vormen een fijnmazig net, toegankelijk voor alle inwoners.
Waar de weg of het pad van laag naar hoog gaat, staan voldoende zitbankjes om tijdens de klim even uit te rusten. f ) Economie en energie: zonnepanelen op woningen en bedrijven Op twee plekken in de gemeente is ruimte gemaakt voor nieuwe bedrijven om zich te vestigen. Het gaat om randzone Remmerden (D15) tegen Remmerden (D7) aan, en het Binnenveld (D20) naast bedrijventerrein Nijverkamp (gemeente Veenendaal). Het gaat om kleine tot middelgrote bedrijven die weinig tot geen belasting vormen voor het milieu. Tussen het nieuwe bedrijventerrein in Binnenveld (D20) en de eventueel nieuwe woningen in dit gebied is voldoende groene ruimte.
Visie op Rhenen 2035
21
Verspreid over de gemeente zijn nieuwe en bestaande woningen voorzien van werkruimtes. Handig voor kleinschalige bedrijven. Energie besparen helpt en toch gebruiken wij steeds meer elektriciteit. Bijvoorbeeld voor warmtepompen, airco’s, elektrische auto’s en digitaal werken. Bovendien groeit de bevolking en gaan we van het aardgas af. Samen betekent dit dat wij ook meer schone energie moeten opwekken. We hebben daarom verschillende energiebronnen nodig. In de gemeente Rhenen zetten we eerst in op goede isolatie van woningen en andere gebouwen. We combineren dit met zonne-energie op daken van woningen en gebouwen. Het gaat om alle woningen en gebouwen: bestaande en nieuwe. Waar mogelijk liggen aan de zonkant zonnepanelen en bestaat de schaduwkant uit sedum als extra isolatie. Dit om zoveel mogelijk te voorkomen dat er grote zonneweides moeten komen die het landschap wezenlijk veranderen. Het dorpse en agrarische karakter van de gemeente was en blijft namelijk een groot goed. Behalve besparen, isoleren en zonne-energie opwekken, onderzochten we sinds 2022 andere mogelijkheden om aan schone energie te komen. De waterkracht van de Neder-Rijn. Aandelen in een windpark op zee. Dubbel gebruik van de ruimte, bijvoorbeeld door parkeerplaatsen een dak van zonnepanelen te geven.
Kleine windmolens naast (agrarische) bedrijven voor eigen gebruik en eventueel omliggende woningen en bedrijven. g ) Agrarische sector: goed lopende bedrijven In het Binnenveld (D20) hebben agrariërs de ruimte gekregen om hun bedrijf te runnen met oog voor verduurzaming en lokale voedselvoorziening zonder een rendabele exploitatie uit het oog te verliezen. Jongeren die boer wilden worden, kregen daartoe de kans. De agrariërs werkten verschillende manieren uit om de landbouw te verduurzamen en te zorgen voor lokale voedselvoorziening zonder een rendabele exploitatie uit het oog te verliezen. Dit deden zij samen met Wageningen Universiteit. Op deze manier werd het stikstofprobleem gedeeltelijk opgelost en bleven hun bedrijven toekomstbestendig. Ook de agrariërs hebben het maximale gedaan om op hun gebouwen en land schone energie op te wekken met behulp van zon en wind. h ) Natuur De waarde van de natuur, zowel boven de grond als eronder, komt goed tot haar recht in de natuurgebieden, maar ook daarbuiten, zoals bij de landbouw. En in de kernen en op de bedrijventerreinen ziet de gemeente er in 2035 groener uit dan nu. Nieuw groen en groen dat wordt vervangen, helpt om de kwaliteit van de natuur te verbeteren en de biodiversiteit te vergroten. Gezonde natuur zorgt voor schone lucht en beschermt ons beter tegen extreme weersomstandigheden als hitte, droogte en heftige regenval.
Het groen zelf moet ook beter tegen extreme weersomstandigheden kunnen. Deze weersomstandigheden maken dat agrariërs ook aanpassingen zullen doen. Zij zullen (gedeeltelijk) andere gewassen telen en de verblijven van de dieren veranderen met het oog op dierenwelzijn. i ) Toerisme: natuur en cultuur zijn goed voor inwoners van de gemeente en uit de regio
Visie op Rhenen 2035
22
Het toerisme in de gemeente is maar weinig toegenomen het afgelopen decennium. Het gaat vooral om mensen uit de regio. Net als de lokale bevolking, genieten zij van de natuur, het water, de cultuur en de gastronomie die onze gemeente te bieden heeft. Langs de Rijn zijn schaduwvolle strandjes aangelegd. En er zijn twee wandelpaden bijgekomen die ook toegankelijk zijn voor mensen in een rolstoel. Beide wandelpaden liggen in de uiterwaarden (D23). Eén pad loopt langs de Rijn naar het centrum van Rhenen. En één loopt langs de Veerweg en de oude steenfabriek in Elst. De bomen langs de wandelpaden zorgen voor schaduw. De historische kern van Rhenen (D1) koesteren we. We spannen ons in om de oude glorie te herstellen en/of te onderhouden. De Delftse School-stijl is er prominent aanwezig. Er is een haven gekomen die in grootte en gebruik bij de schaal van de gemeente Rhenen past. In het Binnenveld (D20) is een natuurlijk bosbad aangelegd. In de buurt kan er bij de boer worden gekampeerd. Jongeren vermaken zich hier ook prima. Recreatie en sport zijn belangrijk voor onze gezondheid en ons welzijn, maar deze schaden de dieren in de natuur en het milieu niet.
j ) Verkeer en vervoer: doorgaand verkeer niet door stadscentrum We hebben nog steeds een voorkeur voor de auto, maar zijn gaan inzien dat auto’s te veel ruimte innemen voor onze andere waarden: in de gemeente kunnen blijven wonen, de natuur behouden, de historische kern (D1) koesteren en de woonbuurten groener maken en deze geschikt houden voor spelen, bewegen en ontmoeten. Ten eerste rijden er minder auto’s en vrachtwagens door het stadscentrum van Rhenen (D1) en Elst (D3). We hebben met elkaar en de provincie creatieve oplossingen bedacht om dit te realiseren. Het is ons daarbij gelukt om de centra van Rhenen en Elst goed bereikbaar te houden voor de lokale bevolking en de toeristen, ook met de auto. Er is voldoende parkeergelegenheid. Ten tweede is er een beter netwerk aan fietspaden. We kunnen ons goed en snel op de fiets verplaatsen tussen de dorpen en de stad en naar school en werk in de regio. Zo zijn er fietstunnels of -bruggen op de plekken die eerder de gevaarlijkste kruispunten waren. Ten derde is het aanbod van het openbaar vervoer verbeterd. In overleg met de provincie zijn structurele oplossingen gerealiseerd om het aanbod van routes blijvend te vergroten. De inzet van vrijwilligers speelt daarbij een rol. Zo kunnen extra routes worden gereden en ritten worden aangevraagd.
De verbetering van de OV-verbinding tussen het treinstation van Rhenen (D2) en die van Kesteren helpt ook. Ten vierde is in de hele gemeente deelvervoer geïntroduceerd: auto’s, scooters en fietsen. Ten slotte is de Rijnbrug (D2) verbreed. Dat is een verbetering, hoewel door de toename van het aantal inwoners in de regio en onze voorkeur voor de auto, het verkeer hier in de spits nog steeds wel eens vast staat.
Visie op Rhenen 2035
23
k ) Gemeentebestuur: Rhenen blijft een zelfstandige en zelfbewuste gemeente De gemeente groeit van 20.000 naar zo’n 25.000 tot 27.000 inwoners. We hechten aan onze zelfstandigheid om onze cultuur-historische identiteit te kunnen bewaren. We willen graag blijven wie we zijn. De bestuurscultuur van de gemeente is nog meer samen verkennen en samen doen geworden. Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties nemen volop initiatief om het leven in de gemeente te verbeteren. Zij nodigen steeds anderen uit om ook mee te doen. Samen komen zij ook zelf in actie om het initiatief uit te laten groeien tot iets van waarde voor de gemeenschap. Initiatieven kunnen gaan over diverse onderwerpen. Met elkaar iets voor elkaar doen, is het motto. De gemeente kan ook worden uitgenodigd om mee te doen aan een initiatief. Gelijk aan iedere genodigde, bepaalt de gemeente zelf hoe aan een initiatief mee te doen. De gemeente kan ook worden uitgedaagd door inwoners. Wanneer inwoners menen dat zij iets beter kunnen oppakken en/of uitvoeren dan de gemeente, is hier ruimte voor. De gemeente blijft daarbij wel altijd verantwoordelijk voor borging van minimale eisen die zij stelt aan een gezonde en veilige leefomgeving. NB: In 2025 lopen er drie ruimtelijke trajecten in de gemeente Rhenen: Het Programma Landelijk Gebied, de Randzonevisie en de Gebiedsverkenning Binnenveld.
Deze drie trajecten zijn van invloed op de visie genoemd in deze bovenstaande paragraaf 3.2. De visie in paragraaf 3.2 dateert van 2023. De belangrijkste wijzigingen met het opstellen van de Randzonevisie (2025) zijn: • Er zijn twee plekken toegevoegd waar nieuwe bedrijven zich kunnen vestigen. Het gaat om randzone Cuneraweg Noord (D24) en randzone Cuneraweg Zuid (D25). • De visie dat ongeveer 1.000 nieuwe woningen toegevoegd worden in en rond de kernen, wordt uitgebreid met 2.500 woningen rondom Achterberg en in het noordelijk deel van het Binnenveld tegen Nijverkamp aan. Hiervoor loopt een apart traject, de gebiedsverkenning Binnenveld waarin deze gronden zijn aangewezen als een zoekgebied waar grootschalige woningbouw wordt onderzocht.
Visie op Rhenen 2035
24
4 Randzonevisie (2025) De gemeente Rhenen staat voor meerdere ruimtelijke opgaven Er is behoefte aan ruimte voor woningbouw, landbouw, niet-agrarische bedrijvigheid, recreatie, natuur en energieopwekking. Juist in de randzones – de overgangsgebieden tussen bebouwing en landelijk gebied – komen deze ambities samen. In de Visie op Rhenen 2035 is daarom uitgesproken dat deze zones “optimaal benut” moeten worden. Deze Randzonevisie geeft hieraan een nadere invulling. In deze visie zijn ook twee nieuwe randzones opgenomen: Cuneraweg Noord en Cuneraweg Zuid, naar aanleiding van een verzoek tot vestiging van bedrijven op deze locaties. Ook zijn de randzones Rhenen en Achterberg in tweeën gesplitst. Onze leefomgeving staat voor ingrijpende veranderingen. De energietransitie en klimaatadaptatie stellen nieuwe eisen aan het gebruik van de ruimte en vragen om aanpassingen in de landbouw en inrichting van het landschap. Tegelijkertijd is er een toenemende druk op de ruimte door de behoefte aan woningen, economische ontwikkeling en een gezondere leefomgeving. We zien ook vanuit de samenleving steeds vaker initiatieven ontstaan voor woningbouw, recreatie of hergebruik, ook wel functieverandering genoemd, van bestaande erven. Nieuwe woningen of bedrijven hebben ook weer invloed op de opgaven vanuit de energietransitie. Vooral in de randzones komen deze opgaven samen.
Hier botsen belangen, maar ontstaan ook kansen voor slimme combinaties van functies, zoals landbouw, wonen, recreatie, energieopwekking, natuur en werken (niet-agrarische bedrijfsfuncties). Die ruimte is alleen niet onbegrensd. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk als ze rekening houden met de kwaliteiten van het gebied en daar ook een bijdrage aan leveren. In deze Randzonevisie bepalen we voor alle randzones individueel wat de kansen zijn voor het versterken van de kwaliteiten van de betreffende randzone, welke ontwikkelruimte daarbij past en welke randvoorwaarden daar dan bij horen. In dit hoofdstuk lichten we toe hoe we naar deze opgave kijken.
Visie op Rhenen 2035
25
Schematische beleidsweergave hoe we vanuit de ambitie om randzones optimaal te benutten gekomen zijn tot de uitwerking van deze Randzonevisie De Randzonevisie in relatie tot het beleid van de provincie Utrecht De provincie Utrecht ziet randzones als kansrijke gebieden en biedt beleidsmatig ruimte voor ontwikkeling. Die ruimte is niet onbegrensd: initiatieven moeten aansluiten bij de kwaliteiten van het gebied en daar een aantoonbare bijdrage aan leveren. Omdat deze kwaliteiten per randzone verschillen, variëren ook de ontwikkelmogelijkheden. Mede om die reden stimuleert de provincie Utrecht de gemeente Rhenen om een randzonevisie op te stellen. Op dit moment worden initiatieven individueel afgestemd met de provincie Utrecht. Door samen met gebiedspartijen en de provincie Utrecht een integrale visie op te stellen, krijgt de gemeente een beleidskader in handen. Dit vergroot de kans van slagen voor initiatieven en versnelt de afstemming met de provincie Utrecht. De randzonevisie biedt daarmee helderheid, richting en versnelling in planprocessen.
Visie op Rhenen 2035
26
In de randzones zijn de stad-landverbindingen van groot belang voor de provincie Utrecht. Dit gaat verder dan fysieke verbindingen zoals recreatieve routes: het gaat ook om verbindingen via landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden. Denk aan het behoud van openheid, karakteristieke verkavelingsstructuren, zichtlijnen, natuurwaarden en archeologische elementen. Ook het natuurlijk systeem speelt een sleutelrol. De provincie Utrecht beschouwt natuur als een samenhangend geheel van bodem, water, planten en dieren. Een gezond systeem houdt water vast, voedt de bodem en biedt ruimte aan biodiversiteit – en draagt zo ook bij aan een gezonde, klimaatbestendige leefomgeving voor mensen. Daarom is het belangrijk natuur en landschap te versterken en waar nodig te herstellen. Voor Rhenen betekent dit een zorgvuldige balans tussen ontwikkelen en beschermen. Door de ligging tussen waardevolle natuurgebieden en de rijke cultuurhistorie vraagt elke ruimtelijke keuze om een afgewogen aanpak, waarin nieuwe functies samengaan met behoud en versterking van de gebiedskwaliteit. De randzones in de Randzonevisie Deze Randzonevisie geeft richting aan de toekomstige ontwikkeling van de randzones. Per randzone is in beeld gebracht welke functies het meest kansrijk zijn en onder welke voorwaarden ontwikkelingen mogelijk zijn.
Zo ontstaat er duidelijkheid: waar is ruimte voor kleinschalige woningbouw, dagrecreatie of een nieuwe invulling van een erf, en waar staat behoud van het huidige landschap, gronden voor de landbouw of natuur centraal. Tegelijk laat de visie zien hoe initiatieven kunnen bijdragen aan de kwaliteiten van de randzones én aan de bredere doelen uit de Visie op Rhenen 2035. Uiteindelijk is het doel om de juiste functie op de juiste plek te laten landen en op een zorgvuldige manier sturing te kunnen geven aan initiatieven in de randzones. Deze Randzonevisie helpt bij het maken van ruimtelijke keuzes én bij het beoordelen van initiatieven uit de samenleving. En deze visie maakt duidelijk waar ruimte is voor ontwikkeling, én onder welke voorwaarden. Daarmee vormt de visie een ruimtelijk kompas én toetsingskader.
Visie op Rhenen 2035
27
Overzichtskaart van de randzones van de gemeente Rhenen
Visie op Rhenen 2035
28
Ontwikkelen met respect voor de waarden en kwaliteiten van de plek In de gemeente Rhenen is de druk op de ruimte groot. De gemeente zoekt ruimte voor woningbouw, toekomstbestendige landbouw, niet-agrarische bedrijvigheid, energieopwekking én recreatie. Om ontwikkelingen mogelijk te maken is ook ruimte nodig voor compensatie in de vorm van natuurontwikkeling, zowel kwalitatief als kwantitatief. De randzones kunnen een belangrijke rol vervullen in deze ruimtelijke vraagstukken. Om het ontwikkelpotentieel van de randzones goed te kunnen bepalen zijn in deze Randzonevisie de kenmerken en kwaliteiten van de gebieden uitgebreid in beeld gebracht. Daarbij is gekeken naar de stad-landverbindingen, maar ook naar de aanwezige waarden op het gebied van natuur, landschap, groen, archeologie en cultuurhistorie. Deze elementen bepalen in belangrijke mate het karakter van de randzones en vormen samen een essentieel onderdeel van de identiteit van Rhenen.
Landschap De ontstaansgeschiedenis van het landschap van de gemeente Rhenen is grotendeels bepaald door de voorlaatste ijstijd, zo’n 150.000 jaar geleden. Landijs drong ver Nederland binnen. In de Gelderse Vallei lag een grote ijstong, die zand en grond uit de ondergrond voor zich uitduwde. De Utrechtse Heuvelrug is door dit landijs opgestuwd. De randzone Rhenen West bijvoorbeeld is aan de bovenzijde redelijk vlak, doordat het landijs de bovenzijde van de stuwwal afvlakte. Een tweede belangrijke kracht, die van invloed is geweest op de randzones van Rhenen is het smeltwater van diezelfde ijsplaat uit de ijstijd. De randen van de Utrechtse Heuvelrug zijn gevormd doordat aan het einde van de ijstijd het smeltwater water en sediment naar beneden spoelde. Aan de voet van de Utrechtse Heuvelrug ligt een ring van zogenoemde sandrs en puinwaaiers. Een sandr is een mix van zand en grind, die aan het einde van de ijstijd door smeltwater naar beneden zijn gespoeld. De sandrs zien we met name aan de westzijde van de Utrechtse Heuvelrug. Puinwaaiers zijn Visie op Rhenen 2035
29
eveneens afzettingen van zand en grind. Ze hebben een kegelvormige vorm en zijn ontstaan als een beek plotseling zijn kracht verloor, bijvoorbeeld in een dooiperiode. Deze afzettingen komen vooral voor aan de oostzijde van de gemeente Rhenen. Voor een deel is de rand van de Utrechtse Heuvelrug bedekt met een laag dekzand. Deze is na de voorlaatste ijstijd door de wind afgezet. Een bijzonder geologisch fenomeen vormen de droogdalen. Dit zijn de oude smeltwaterdalen, die door het inslijten van smeltwater zijn ontstaan. Ze zorgen voor langgerekte dalen die dwars staan op de Utrechtse Heuvelrug. Deze dalen zijn op meerdere plekken goed te zien. We zien ze binnen de randzones als waardevolle elementen. We zorgen ervoor dat de dalen van beneden naar boven goed herkenbaar, aantrekkelijk en toegankelijk voor inwoners en bezoekers, zijn.
Kaart landschap Visie op Rhenen 2035
30
Typerende landschapsvormen binnen de randzones van de gemeente Rhenen, aangevuld met onder meer natte gebieden, grondwaterbeschermingszones en landgoederen
Natuur/groen De randzones van Rhenen grenzen voor een groot deel aan de Utrechtse Heuvelrug, de Laarsenberg of de uiterwaarden van de Rijn. Deze drie gebieden vallen binnen het zogenoemde Natuurnetwerk Nederland (NNN). Ze zijn in de provinciale Omgevingsverordening beschermd als natuurgebied. Direct aansluitend op NNN-gebieden zijn ook Groene Contourgebieden aangewezen in de provinciale Omgevingsverordening. In de Groene Contourgebieden zijn agrarische en niet-stedelijke zones opgenomen, die belangrijk zijn voor het versterken en verbinden van natuur, maar die niet formeel tot het NNN behoren. Ze sluiten daar echter wel op aan en worden gezien als ontwikkelzones voor nieuwe natuur. Nieuwe stedelijke ontwikkelingen zijn beperkt en onder voorwaarden mogelijk als het geheel bijdraagt aan de versterking van de natuur. Binnen de randzones komen allerlei natuurwaarden voor. In meerdere randzones vinden we bosjes en brede houtsingels. Deze vervullen een belangrijke rol voor de ecologische waarde in een gebied. In bosranden en overgangsgebieden met veel landschapselementen vinden we een hoge dichtheid aan soorten (kleine) zoogdieren, vogels en insecten. Een aantal houtwallen, zoals in randzone Rhenen West, is al heel oud. Deze kennen extra kwaliteiten. Door een rijke, voedselrijke bodem met veel organisch materiaal is het bodemleven er gevarieerder.