Bijlage 1 Visie op Rhenen 2035
Tekst van het document
Visie op Rhenen 2035
Een toekomstvisie en omgevingsvisie ineen
Een visie op hoe we willen leven in 2035
6 maart 2023
Visie op Rhenen 2035
0
Inhoudsopgave 1.
INLEIDING ............................................................................2
2.
WAT KENMERKT RHENEN ................................................... … 4
2.1
De kaart van Rhenen
2.2
Omschrijving 21 deelgebieden
3.
DE VISIE OP RHENEN 2035.....................................................9
3.1
Uitgangspunten van overheden
3.2
De Visie op Rhenen 2035: Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier
4.
UITVOERING…………………………………………………………………. 14
BIJLAGE 1:
KENMERKEN EN OPGAVEN PER DEELGEBIED............. 17
BIJLAGE 2:
ADVIES VAN DE SAMENLEVING ................................ 39
BIJLAGE 3:
BELANGRIJKSTE CONCLUSIES VAN HET TRENDONDERZOEK .................................................. 42
BIJLAGE 4:
BEANTWOORDING VRAGEN KADERNOTA .................. 45
BIJLAGE 5:
CONTEXTSCENARIO'S…………………………………………..48
BIJLAGE 6:
HET PARTICIPATIEPROCES ..................................... 50
Visie op Rhenen 2035
1
1. INLEIDING
dat accentverschuiving nodig is. De raad gaat hierover in debat en besluit over de eventueel herziene Visie op Rhenen.
Hoe willen we leven in Rhenen in 2035? Deze vraag staat centraal in de Visie op Rhenen 2035. De visie geeft aan waar we op inzetten bij wonen, werken, samenleven, energie opwekken en bijvoorbeeld recreëren in de gemeente Rhenen. Met een Visie op Rhenen 2035: ➢ Beschrijven we beeldend wat wij, als gemeente en gemeenschap, belangrijk vinden; ➢ Weten we waar we extra aandacht aan besteden; dit staat op de voorgrond; ➢ Hebben we met elkaar een duidelijk beeld waar we naartoe willen werken; ➢ Kan de gemeente in de toekomst de juiste keuzes maken. De Visie op Rhenen 2035 geeft de richting aan voor de komende jaren. Bij iedere toekomstige oplossing kijken we hoe deze past binnen de sfeer en de waarden van de Visie op Rhenen 2035.
De Visie op Rhenen 2035 is een toekomstvisie en omgevingsvisie ineen en geeft de richting aan voor de komende jaren Een visie van ons allemaal De inwoners, ondernemers, gemeente en organisaties van Rhenen hebben samen drie voorlopige visies opgesteld. Het gemeentebestuur kiest de uiteindelijke Visie op Rhenen. De keuze is mede gebaseerd op een advies van de gemeenschap. In de periode tot 2035 veranderen omstandigheden. De gemeentelijke organisatie volgt de gebeurtenissen nauwlettend en adviseert het college wanneer de omstandigheden zodanig veranderen dat de Visie op Rhenen moet worden aangepast of het tempo van realisatie (versnellen of vertragen). Elke vier jaar (nieuwe bestuursperiode) toetst het college of de visie nog voldoet of
Visie op Rhenen 2035
2
Leeswijzer De gemeente Rhenen kent verschillende deelgebieden. Elk deelgebied heeft eigen kenmerken. Hoofdstuk 2 beschrijft deze kenmerken en toont de deelgebieden op een kaart van de gemeente Rhenen. In hoofdstuk 3 staat de Visie op Rhenen. De Visie op Rhenen verwijst naar de verschillende deelgebieden. De Visie op Rhenen heeft namelijk gevolgen voor de invulling en het gebruik van de ruimte. Hoofdstuk 3 begint met de punten waar de Visie op Rhenen in ieder geval aan moet voldoen van de gemeente, de provincie en/of het Rijk. Deze uitgangspunten komen uit de Kadernota participatieproces Visie op Rhenen (juni 2021). Wanneer de Visie op Rhenen is vastgesteld door de gemeenteraad, is het tijd om de Visie op Rhenen nader uit te werken en uit te voeren. Hoe de Visie op Rhenen zal worden uitgewerkt en uitgevoerd, staat in grote lijn beschreven in hoofdstuk 4.
Bijlage 6 beschrijft de verschillende momenten en manieren waarop gemeente en samenleving samen de Visie op Rhenen 2035 hebben ontwikkeld.
Er zijn 6 bijlagen De realisatie van de Visie op Rhenen 2035 betekent voor ieder deelgebied bepaalde opgaven. De belangrijkste opgaven per deelgebied staan in bijlage 1. Bijlage 2 bevat het advies van de samenleving aan het gemeentebestuur over de drie voorlopige visies. Welke voorlopige visie heeft de voorkeur? De Visie op Rhenen houdt rekening met ontwikkelingen in de maatschappij. Hier is onderzoek naar gedaan. In bijlage 3 staan de belangrijkste conclusies van dit trendonderzoek en hun betekenis voor de drie voorlopige visies. In bijlage 4 wordt antwoord gegeven op de vragen uit hoofdstuk 4 van de Kadernota participatieproces Visie op Rhenen (juni 2021). Bijlage 5 beschrijft verschillende contextscenario’s. Dit zijn gebeurtenissen die mogelijk gaan plaatsvinden en waar wij geen tot weinig invloed op hebben maar die wel invloed hebben op wat wij willen bereiken: de Visie op Rhenen.
Visie op Rhenen 2035
3
2. WAT KENMERKT RHENEN De gemeente Rhenen heeft in 2022 meer dan 20.000 inwoners en is prachtig gelegen op de Utrechtse Heuvelrug en langs de Rijn. In de gemeente zijn diverse deelgebieden te onderscheiden. Elk met zijn eigen kernmerken en kwaliteiten. In dit hoofdstuk beschrijven we deze deelgebieden omdat de Visie op Rhenen consequenties heeft voor de deelgebieden. Het huidige Rhenen De gemeente heeft een oppervlakte van bijna 43 km2 en bestaat in grote lijn uit drie type gebieden: • Dichtbebouwde gebieden, hieronder vallen de kernen Achterberg, Elst, Rhenen, het bedrijventerrein Remmerden en de bedrijvenlocatie Achterberg en woonzorglocatie Heimerstein. • De randzones, dit zijn de overgangsgebieden tussen bebouwd en onbebouwd. • De nagenoeg onbebouwde gebieden zoals de uiterwaarden, de Utrechtse Heuvelrug en het agrarisch gebied. Ieder type gebied kent deelgebieden. Bepaalde kenmerken maken een deelgebied. De grenzen van ieder deelgebied zijn bepaald met behulp van kaarten, zoals de hoogtekaart Nederland. Ook zijn informatiebronnen gebruikt, zoals de Omgevingsverordening van de provincie Utrecht [zie informatiebronnen, einde pagina 7]. Gezocht is naar natuurlijke grenzen op basis van bodem, hoogte, landschap, wegen en bebouwing, verkaveling en cultuurhistorie. Op basis hiervan kunnen 21 deelgebieden worden onderscheiden.
Rhenen in de regio Geografisch ligt de gemeente Rhenen in de provincie Utrecht op het grensvlak met de provincie Gelderland. Doordat de gemeente tegen de grens van de provincie Utrecht ligt, heeft de gemeente te maken met verschillende provinciale visies. Het is van belang om aansluiting te houden bij mogelijkheden die beide provincies ons kunnen bieden. Door onze geografische ligging is gemeente Rhenen de zuidelijke toegang voor Regio FoodValley. Dit is een samenwerking met zeven andere gemeenten. Gemeente Rhenen werkt samen met haar omliggende gemeenten, want veel opgaven stoppen niet bij de gemeentegrens. In FoodValley-verband werken we samen met de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen aan de verstedelijkingsstrategie om de groeiende bevolking een goede plek te geven. Een ander voorbeeld: met de twee provincies, drie buurgemeenten, landbouw- en natuurorganisaties trekken we samen op in het gebiedsproces Binnenveld. Dit unieke landschap verdient de gezamenlijke aandacht. De Visie op Rhenen 2035 is uitgangspunt in overleggen met de regio. Op enkele regionale opgaven loopt de Visie op Rhenen al vooruit. Na vaststelling: de uitwerking Wanneer de gemeenteraad de Visie op Rhenen 2035 vaststelt, is duidelijk welke kenmerken van de deelgebieden we willen behouden en/of versterken. Bovendien is dan helder welke opgaven er liggen per deelgebied.
Op dat moment kan de Visie op Rhenen worden uitgewerkt in omgevingsplannen, uitvoeringsprogramma’s, sectoraal beleid en/of projecten. Dit gebeurt voor verschillende deelgebieden, afzonderlijk per deelgebied, en in samenspraak met de samenleving. De keuze voor een programma, plan en/of project is afhankelijk van de opgaven en kansen van een deelgebied en de wijze waarop de gemeente wil sturen op het bereiken van de opgaven. In de geest van de omgevingswet wordt iedereen – gemeente en gemeenschap – uitgenodigd om bij te dragen aan een blijvende positieve ontwikkeling van de gemeente. Dit kan door aan te sluiten bij de kenmerken en opgaven per deelgebied, zoals beschreven in de Visie op Rhenen 2035.
Visie op Rhenen 2035
4
Met de Visie op Rhenen weet iedereen waar we als gemeente en gemeenschap aan (willen) werken. Initiatiefnemers en mensen die al plannen hebben, kunnen zelf nagaan in hoeverre hun initiatief of plan past bij de kenmerken en opgaven van het deelgebied waar het initiatief of plan op van toepassing is. De kenmerken en opgaven per deelgebied werken als toetsingskader: draagt mijn initiatief of plan bij aan het behoud en/of de versterking van het gebied?
Visie op Rhenen 2035
5
2.1
De kaart van Rhenen
Visie op Rhenen 2035
6
2.2
Omschrijving 21 deelgebieden
1.
De historische kern is een beschermd stadsgezicht. De Cunerakerk en Cuneratoren zijn Rijksmonument; de toren is een baken. Het winkelgebied in de historische kern heeft ook een functie voor andere kernen dan Rhenen.
2.
De kern Rhenen kent verschillende woonbuurten met eigen identiteiten door type woningen, hoe groen het er is en de mate waarin het hoogteverschil merkbaar is. Ook verschillen de voorzieningen per buurt. De kern Rhenen heeft een treinstation met een verbinding in de richting van Utrecht.
3.
De kern Elst kent een geschiedenis van tabaksteelt. Verschillende voormalige tabaksschuren zijn bewaard gebleven. Elst heeft een kleine dorpskern met de benodigde winkels. Een veerpont zorgt voor verbinding met de overkant van de Neder-Rijn.
4.
De kern Achterberg is het kleinste dorp van de gemeente Rhenen. Van oorsprong is Achterberg een agrarisch dorp; er zijn nog verschillende (monumentale) boerderijen aanwezig. Veel inwoners zijn betrokken bij één van de drie kerken. De kleine dorpskern heeft enkele winkels.
5.
Heimerstein is een voormalig landgoed dat door Zideris in gebruik is als woon-zorglocatie voor mensen die (intensieve) zorg en/of begeleiding nodig hebben. Het is een dorp op zich met het hoofdgebouw en de verschillende zijgebouwen. Dit deelgebied markeert de overgang van de Grebbeberg naar de Gelderse vallei.
6.
Het Veeneind ligt tussen de Cuneraweg en de wijk Petenbos van de gemeente Veenendaal. De bebouwing aan weerszijden van de Cuneraweg is langzaam gegroeid en zal nog verder groeien (stedebouwkundigplan 2004-2005). In dit deelgebied zijn de woningen veelal vrijstaand. Er is lintbebouwing op langgerekte kavels.
Visie op Rhenen 2035
7.
Bedrijventerrein Remmerden is gelegen aan de N225 en biedt ruimte aan verschillende bedrijfstypen met verschillende grootte.
8.
Bedrijvenlocatie Achterberg is een compact gebied voor enkele bedrijven. De locatie is duidelijk begrensd door de Achterbergsestraatweg, Bergweg, Boslandweg en een bossage aan de noordzijde. De locatie ligt midden in een groen en agrarisch gebied en sluit niet aan op andere bebouwing. Het ligt in de groene corridor Rhenen-Achterberg.
9.
Randzone Elst is een natuurlijke overgang tussen woonkern en bosrand. Het gebied wordt gebruikt voor agrarische doeleinden en is een afwisseling van open percelen en percelen voorzien van beplanting. Langs de N416 staan huizen als een los lint met doorkijkjes naar de agrarische percelen. Het gebied wordt gebruikt voor recreatie. Voetbalverenigingen Oranje-wit en de Musketiers hebben er hun thuis. Hier bevindt zich ook het voormalig defensieterrein Zwijnsbergen (MOBcomplex).
10. In randzone Rhenen wisselen agrarische percelen en kleine bospercelen elkaar af. Door dit gebied loopt hoofdweg N225. Langs deze weg is er lintbebouwing. In dit deelgebied bevinden zich Ouwehands dierenpark en sportpark Candia. De westzijde van het gebied vormt een ecologische verbinding tussen heuvelrug en uiterwaarden. 11. Randzone Achterberg is een agrarisch gebied met (grote) agrarische bedrijven, rechte wegen en rechte, rationeel verdeelde kavels. Er zijn houtwallen en op enkele plekken staan langs de kavelranden bomen. Over de grote open kavels is er vrij zicht. 12. Randzone Binnenveld kent een structuur van lange, smalle, rechte kavels. De randen van de kavels zijn beplant, zo ook het erf van de huizen die in een enkele rij naast elkaar staan. De spoorlijn en de Spoorlaan doorkruisen de rechte verkavelingsstructuur diagonaal. De randzone Binnenveld grenst aan een bedrijventerrein van Veenendaal.
7
13. Randzone Remmerden is een akker waar een nationale fietsroute doorheen loopt. De bosrand markeert de rand van dit open, agrarische gebied. 14. Het Hoornwerk maakt onderdeel uit van de Grebbelinie dat een hydrologisch-militair-verdedigingssysteem is. Dit complex is een rijksmonument. De aanleg van het hoornwerk begon in de achttiende eeuw. Het hoornwerk was bedoeld voor de afsluiting en verdediging van de weg Wageningen-Rhenen. In het landschap zijn duidelijk de hoekige vormen te zien, die verhoogd in het landschap liggen.
Nude: fruitteelt, eikenbomen langs de N225 en de aanwezigheid van meidoornhagen. 19. In de Oostflank Utrechtse Heuvelrug bevinden zich agrarische percelen in een licht glooiend landschap. De bossen van de Utrechtse Heuvelrug markeren de rand van het gebied. Op de N233 is veel verkeer.
de Laarsenberg met de Utrechtse Heuvelrug. Hier zal het Natuur Netwerk doorheen gaan lopen. In de groene corridor ligt bedrijfslocatie Achterberg.
20. De Utrechtse Heuvelrug is een uitgestrekt bos met monumentale en waardevolle bomen en enkele open plekken met heide. Door de hoogteverschillen zijn er natuurlijke uitkijkpunten. Het gebied heeft een hoge natuurwaarde en is dus aantrekkelijk voor recreatie. Daarnaast is het een waterwinningsgebied. Er zijn enkele hoofdwegen en er is een fijnmazig netwerk van onverharde paden. Verder bevinden zich hier de landgoederen Prattenburg, Remmerstein, De Tangh en Kwintelooijen.
16. Cultureel erfgoed – Ter Horst. Hier bevindt zich de fundering van het voormalige kasteel Ter Horst. Het kasteel was gelegen op een voormalige horst (=hoogte) in het archeologisch landschap. Het kasteel vormde het middelpunt met uitwaaierende kavels eromheen. Op de kavelgrenzen bevinden zich enkele knotbomen.
21. De uiterwaarden is een open gebied met ver zicht. Bij hoogwater kan de Neder-Rijn hier haar water kwijt. Het gebied heeft bijzondere natuurwaarden, ook door de steilranden. Aan de rand van het gebied bevindt zich een zomerdijk. In het gebied vindt natuurgerichte recreatie plaats.
15. Groene corridor Rhenen – Achterberg. De groene corridor verbindt
17. Veengebied en Grebbelinie. In dit gebied bevindt zich een aantal afzonderlijke rijksmonumenten: bunkers, wallen, verdedigingswerken, kades en de inundatiezone (een zone die opzettelijk onder water kan worden gezet) van de Grebbelinie. Het is een bijzonder natuurgebied met veenrestanten, weidevogels en waterloop De Grift. Het is een open landschap met een enkele boerderij. Het is aantrekkelijk voor recreatie. 18. Het Binnenveld is een agrarisch landschap met grote verscheidenheid in verschijningsvorm door verschil tussen hoog en droog en laag en nat. Het noordelijk deel is open, vlak en nat met rechte wegen en blokvormige kavels – dit wordt een broekontginningslandschap genoemd. Het zuidelijk deel is een kampenlandschap: langgerekte kavels, rechte wegen en sloten, en de bomenrijen langs de wegen zijn als schermen in het landschap. Ook onderdeel van het Binnenveld is de
Visie op Rhenen 2035
Informatiebronnen De volgende kaartlagen zijn over en/of naast elkaar gelegd om tot een begrenzing van een deelgebied te komen: • Luchtfoto 2021 • Kadastrale grenzen • Bestemmingsplangrenzen en grenzen van losse bestemmingen • Interim Omgevingsverordening Utrecht waaronder de kernrandzones • Natura 2000 en Natuur Netwerk Nederland • Basisregistratie Grootschalige Topografie (Rijksdienst voor ondernemend Nederland) – begroeid terreindeel • Basisregistratie Adressen en Gebouwen – bouwjaar panden • Hoogtekaart Nederland • Grondsoortenkaart en geomorfologie
8
3. DE VISIE OP RHENEN 2035 In dit hoofdstuk staat de Visie op Rhenen 2035. In de beschrijving staan bepaalde onderwerpen op de voorgrond. De andere onderwerpen doen er ook toe, maar staan niet expliciet beschreven. Zo ontstaat een beter beeld van de sfeer die voortkomt uit de keuze voor bepaalde waarden. De Visie op Rhenen 2035 is beschreven alsof het al 2035 is. Soms staan er details in om ons dit voor te kunnen stellen. Bij de details gaat het om de boodschap; niet alles dat staat beschreven, zal precies zo worden gerealiseerd. Bij de uitwerking, straks, van de Visie op Rhenen 2035 hebben we het daar weer over. Sowieso zal in 2035 de Visie op Rhenen niet (helemaal) zijn gerealiseerd. Er wordt naartoe gewerkt. De beschrijving geeft de richting aan. De Visie op Rhenen is daarmee een richtinggevend document dat alleen de gemeente zelf bindt. Het geeft het college van burgemeester en wethouders de ruimte om binnen het gedachtegoed van de visie zijn eigen afwegingen te maken. Ook vormt het een startpunt voor het omgevingsplan dat de gemeenteraad zal vaststellen. De Visie op Rhenen is echter geen statisch document. Onze samenleving en de fysieke leefomgeving verandert voortdurend. De gemeenteraad kan de Visie waar nodig aanpassen op deze veranderingen. Ten slotte, misschien klinkt het soms te mooi om waar te kunnen worden. Dat is met opzet.
Zo is er over gesproken en ambitie helpt om verder te komen dan we misschien voor mogelijk houden. Er is wel oog voor wat er kan gebeuren, dat invloed heeft op wat wij willen bereiken en waar wij rekening mee moeten houden. Zie bijlage 5.
3.1
Uitgangspunten van overheden
De gemeenteraad van Rhenen, de provincie Utrecht en/of het Rijk hebben aangegeven dat de Visie op Rhenen aan het volgende moet voldoen. In de Visie op Rhenen • moet er extra ruimte komen voor het realiseren van minimaal 1000 woningen tot 2040; • moet er minimaal 5 hectare extra bouwgrond komen voor bedrijfsactiviteiten;
Visie op Rhenen 2035
• • • • •
• •
moet er ruimte komen voor voorzieningen voor het opwekken van schone energie om in 2040 energieneutraal te zijn; zijn nieuwe gebouwen en nieuwe inrichting van de openbare ruimte aangepast aan de veranderingen van het klimaat; is het Binnenveld vooral voor agrarische doeleinden en natuur; de randen worden gebruikt voor woningbouw en energieopwekking; telt iedereen mee en kan iedereen meedoen; er is geen verschil; worden de Natura 2000-gebieden niet aangetast en in het Natuurnetwerk Nederland vinden in principe geen ruimtelijke ontwikkelingen plaats; kunnen het waterwingebied en het grondwaterbeschermingsgebied beperkt worden gebruikt; wordt het Militair Erfgoed Grebbelinie beschermd.
In de beschrijving van de Visie op Rhenen 2035 staat de D in bijvoorbeeld (D1, 2, 3) of (D12) voor deelgebied. De nummers komen overeen met de nummers op de kaart van Rhenen in hoofdstuk 2.
3.2
Visie op Rhenen 2035: Behoud ons Rhenen en maak het nog mooier
a) Belangrijkste verandering: het goede van de gemeente onderhouden en verbeteren Met alles wat de gemeente Rhenen mooi maakt, is in de periode 2022-2035 behoedzaam omgegaan: • de cultuurhistorie, zoals van de Grebbeberg en de Cunerakerk; • de natuur van met name de Utrechtse Heuvelrug; • het open landschap van onder andere de uiterwaarden en het Binnenveld; • de vele vrijwilligers die bijdragen aan de samenleving; • het karakteristieke aan de kernen, zoals de tabaksschuren in Elst, de kerkgemeenschappen in Achterberg en de wederopbouw (na 1945) van Rhenen; • Ouwehands dierenpark. Van dit alles kunnen we nu, in 2035, dus nog steeds genieten.
9
b) Woonbuurten: dichter bij elkaar en groener In de kernen wonen nu meer mensen dan voorheen. De voordelen: de natuurlijke sociale vangnetten zijn blijven bestaan en ook de winkels zijn er nog steeds. In Elst is er zelfs een lunchroom bijgekomen en in Rhenen-hoog staan iedere week meerdere marktkramen. Vooral voor oudere inwoners is dit alles fijn. Zorg, sociaal contact en hulp zijn zo dicht bij huis. In de kernen is bijgebouwd én er is meer groen gekomen. Ook particulieren droegen hieraan bij. Zo bleven de woonbuurten leefbaar in de hete zomers. Het groen en de hoge bomen zorgen voor schaduw en verkoeling. Het groen nodigt uit om naar buiten te gaan voor spel, ontmoeting, sport of een wandeling. c) Woningen: extra woningen, ook in Achterberg, Elst en Rhenen In iedere kern (D1, 2, 3, 4 en 6) zijn woningen bijgebouwd op een schaal en in een stijl die passen bij de kern. Indien mogelijk zijn woningen gerealiseerd door oude gebouwen om te bouwen. Verdeeld over de kernen (D1, 2, 3, 4) en rond de kernen (D9, 10, 11) ontstonden zo ongeveer 1.000 nieuwe woningen. Jongeren, gezinnen en ouderen konden zo in hun dorp of stad blijven. Voor ouderen zijn kleinere woningen naar wens gebouwd. Hierdoor kwamen eengezinswoningen vrij voor jonge gezinnen. De bouw van woningen aan de randen van de kernen (D9, 10, 11) bleef beperkt.
Het groen dat hierdoor verdween, is op andere manieren teruggekomen: langs de wegen en de gevels van gebouwen, in de tuinen en op daken. Het vrije zicht over de open kavels is behouden; in de randzones van Achterberg, Elst en Rhenen is geen hoogbouw gekomen. Aan de rand van het Binnenveld (D12) ontstaat een nieuwe woonkern in een eigen stijl. Hier komen ongeveer 2.500 woningen. Deze nieuwe kern heeft net als de andere kernen veel groen en de nodige voorzieningen voor verschillende leeftijdsgroepen. De Oostflank (D19) is een overgangsgebied van stedelijk naar natuur. Het heeft een parkachtig karakter. Zo is het open landschap behouden. Ontwikkelingen die er plaatsvonden, hebben de kwaliteit van het gebied en de aanwezige natuur verbeterd. In dit gebied (D19) is de samenhang tussen wonen, recreatie en natuur versterkt.
Visie op Rhenen 2035
In ieder deelgebied waar nieuwe woningen komen, zijn zo mogelijk innovatieve woonvormen toegepast, zodat jong en oud bij elkaar woont en voor elkaar kan zorgen. Bovendien zijn de goedkopere nieuwbouwwoningen – huur en koop - eerst beschikbaar gesteld aan inwoners. Zo kunnen meer mensen in de gemeente Rhenen blijven wonen. Met alle woningen die erbij komen, groeit het aantal inwoners. Op 1 juli 2021 had de gemeente 20.220 inwoners. Richting 2040 wonen er tussen de 25.000 en 27.000 mensen in de gemeente. d) Samenleven: we staan voor elkaar klaar We zijn gesteld op onze welvaart en ons sociale leven. We werken veel, houden van gezelligheid en genieten van de goede restaurants in onze gemeente. Ook zorgen we voor elkaar. Zo staan we in 2035 nog steeds klaar voor de mensen die het minder en/of moeilijker hebben. Bijvoorbeeld bij het energiezuiniger maken van woningen en het laten delen in cultuur en muziek. Bovendien weten we hoe we moeten omgaan met mensen in onze omgeving die tekenen van dementie vertonen. In 2035 hebben we sowieso geleerd om beter contact te hebben met mensen die anders in het leven staan en andere denkbeelden en/of gewoonten hebben. Groepsactiviteiten en samen cultuur en muziek maken en beleven, dragen daaraan bij. Wat er te doen is in de gemeente, kan daarvoor gemakkelijk worden opgezocht, ook door wie niet digitaal vaardig is.
Dus alles staat op websites, wordt gedeeld via sociale media en is op papier te vinden: activiteiten op het gebied van welzijn, sport, cultuur, leren, vrije tijd, zorg en politiek. Dit past bij ons idee van meedoen. In 2035 kijken we namelijk breder naar het idee van ‘meedoen’; het gaat om een zinvolle invulling van de dag en kan bestaan uit vrijwilligerswerk, betaald werk, training en/of (om)scholing. e) Gezondheid en welzijn: wandelen in de natuur en langs de culturele schatten van ons mooie Rhenen Voor ons plezier, (mentale) gezondheid en welzijn bewegen we tegenwoordig meer – van jong tot oud. Kinderen spelen buiten en met z’n allen sporten, wandelen en fietsen we volop. Vaak doen we dit in gezelschap. Onze omgeving nodigt dan ook uit om naar buiten te gaan voor
10
bewegen en ontmoeten. Wat cultuur-historische waarde had, is namelijk bewaard gebleven, eventueel in ere hersteld en/of verder versterkt. Zo is de Delftse schoolstijl (wederopbouw) in de benedenstad van de historische kern (D1) beter zichtbaar door verbouwing en renovatie. Het Hoornwerk (D14) is in ere hersteld, net als de stadsmuur en het Koningin Elisabethplantsoen (D1). En in Elst (D3) is het gelukt om een tabaksschuur een openbare functie te geven. Er vinden nu allerlei activiteiten plaats voor jong en oud. Ook de natuur zien we als een cultuurschat. We hebben gedaan wat we konden om de kwaliteit van de natuur te verbeteren. De verschillende natuur, dichtbij de kern of iets verder afgelegen, en cultuur bieden interessante en mooie wandel- en fietsroutes. Waar de weg of het pad van laag naar hoog gaat, staan voldoende zitbankjes om tijdens de klim even uit te rusten. f) Economie en energie: zonnepanelen op woningen en bedrijven Op Remmerden (D7) zijn de bedrijven in de loop van de jaren veranderd. Er hebben zich vooral bedrijven gevestigd waar meer mensen werken en die minder afhankelijk zijn van goederentransport. Op deze manier is er meer werk dicht bij huis gekomen en minder vrachtverkeer naar en van Remmerden. Op twee plekken in de gemeente is ruimte gemaakt voor nieuwe bedrijven om zich te vestigen.
Het gaat om randzone Remmerden (D13) tegen Remmerden (D7) aan, en randzone Binnenveld (D12) naast bedrijventerrein Nijverkamp (gemeente Veenendaal). Het gaat om kleine tot middelgrote bedrijven die weinig tot geen belasting vormen voor het milieu. Tussen het nieuwe bedrijventerrein in randzone Binnenveld (D12) en de nieuwe woningen in dit gebied is voldoende groene ruimte. Verspreid over de gemeente zijn nieuwe en bestaande woningen voorzien van werkruimtes. Handig voor kleinschalige bedrijven. Energie besparen helpt en toch gebruiken wij steeds meer elektriciteit. Bijvoorbeeld voor warmtepompen, airco’s, elektrische auto’s en digitaal werken. Bovendien groeit de bevolking en gaan we van het aardgas af.
Visie op Rhenen 2035
Samen betekent dit dat wij ook meer schone energie moeten opwekken. We hebben daarom verschillende energiebronnen nodig. In de gemeente Rhenen zetten we eerst in op goede isolatie van woningen en andere gebouwen. We combineren dit met zonne-energie op daken van woningen en gebouwen. Het gaat om alle woningen en gebouwen: bestaande en nieuwe. Waar mogelijk liggen aan de zonkant zonnepanelen en bestaat de schaduwkant uit sedum als extra isolatie. Dit om zoveel mogelijk te voorkomen dat er grote zonneweides moeten komen die het landschap wezenlijk veranderen. Het dorpse en agrarische karakter van de gemeente was en blijft namelijk een groot goed. Behalve besparen, isoleren en zonne-energie opwekken, onderzochten we sinds 2022 andere mogelijkheden om aan schone energie te komen. De waterkracht van de Neder-Rijn. Aandelen in een windpark op zee. Dubbel gebruik van de ruimte, bijvoorbeeld door parkeerplaatsen een dak van zonnepanelen te geven. Kleine windmolens naast (agrarische) bedrijven voor eigen gebruik en eventueel omliggende woningen en bedrijven. g) Agrarische sector: goed lopende bedrijven In het Binnenveld (D18) hebben agrariërs de ruimte gekregen om hun bedrijf goed en duurzaam te runnen. Jongeren die boer wilden worden, kregen daartoe de kans. De agrariërs werkten verschillende manieren uit om de landbouw duurzaam te maken.
Dit deden zij samen met Wageningen Universiteit. Op deze manier werd het stikstofprobleem gedeeltelijk opgelost en bleven hun bedrijven toekomstbestendig. Ook de agrariërs hebben het maximale gedaan om op hun gebouwen en land schone energie op te wekken met behulp van zon en wind. h) Natuur De waarde van de natuur, zowel boven de grond als eronder, komt goed tot haar recht in de natuurgebieden, maar ook daarbuiten, zoals bij de landbouw. En in de kernen en op de bedrijventerreinen ziet de gemeente er in 2035 groener uit dan nu. Nieuw groen en groen dat wordt vervangen, helpt om de kwaliteit van de natuur te verbeteren en de biodiversiteit te vergroten. Gezonde natuur zorgt voor schone lucht en beschermt ons beter tegen extreme weersomstandigheden als hitte, droogte en heftige regenval.
11
Het groen zelf moet ook beter tegen extreme weersomstandigheden kunnen. Deze weersomstandigheden maken dat agrariërs ook aanpassingen zullen doen. Zij zullen (gedeeltelijk) andere gewassen telen en de verblijven van de dieren veranderen met het oog op dierenwelzijn. i)
Toerisme: natuur en cultuur zijn goed voor inwoners van de gemeente en uit de regio Het toerisme in de gemeente is maar weinig toegenomen het afgelopen decennium. Het gaat vooral om mensen uit de regio. Net als de lokale bevolking, genieten zij van de natuur, het water, de cultuur en de gastronomie die onze gemeente te bieden heeft. Langs de Rijn zijn schaduwvolle strandjes aangelegd. En er zijn twee wandelpaden bijgekomen die ook toegankelijk zijn voor mensen in een rolstoel. Beide wandelpaden liggen in de uiterwaarden (D21). Eén pad loopt langs de Rijn naar het centrum van Rhenen. En één loopt langs de Veerweg en de oude steenfabriek in Elst. De bomen langs de wandelpaden zorgen voor schaduw. De historische kern van Rhenen (D1) koesteren we. We spannen ons in om de oude glorie te herstellen en/of te onderhouden. De Delftse School-stijl is er prominent aanwezig. Er is een haven gekomen die in grootte en gebruik bij de schaal van de gemeente Rhenen past. In het Binnenveld (D18) is een natuurlijk bosbad aangelegd. In de buurt kan er bij de boer worden gekampeerd. Jongeren vermaken zich hier ook prima. Recreatie en sport zijn belangrijk voor onze gezondheid en ons welzijn, maar deze schaden de dieren in de natuur en het milieu niet.
j) Verkeer en vervoer: doorgaand verkeer niet door stadscentrum We hebben nog steeds een voorkeur voor de auto, maar zijn gaan inzien dat auto’s te veel ruimte innemen voor onze andere waarden: in de gemeente kunnen blijven wonen, de natuur behouden, de historische kern (D1) koesteren en de woonbuurten groener maken en deze geschikt houden voor spelen, bewegen en ontmoeten.
Visie op Rhenen 2035
Ten eerste rijden er minder auto’s en vrachtwagens door het stadscentrum van Rhenen (D1) en Elst (D3). We hebben met elkaar en de provincie creatieve oplossingen bedacht om dit te realiseren. Het is ons daarbij gelukt om de centra van Rhenen en Elst goed bereikbaar te houden voor de lokale bevolking en de toeristen, ook met de auto. Er is voldoende parkeergelegenheid. Ten tweede is er een beter netwerk aan fietspaden. We kunnen ons goed en snel op de fiets verplaatsen tussen de dorpen en de stad en naar school en werk in de regio. Zo zijn er fietstunnels of -bruggen op de plekken die eerder de gevaarlijkste kruispunten waren. Ten derde is het aanbod van het openbaar vervoer verbeterd. Het openbaar vervoer draait nu gedeeltelijk op vrijwilligers. Zo kunnen extra routes worden gereden en ritten worden aangevraagd. De verbetering van de OVverbinding tussen het treinstation van Rhenen (D2) en die van Kesteren helpt ook. Ten vierde is in de hele gemeente deelvervoer geïntroduceerd: auto’s, scooters en fietsen. Ten slotte is de Rijnbrug (D2) verbreed. Dat is een verbetering, hoewel door de toename van het aantal inwoners in de regio en onze voorkeur voor de auto, het verkeer hier in de spits nog steeds wel eens vast staat. k)
Gemeentebestuur: Rhenen blijft een zelfstandige en zelfbewuste gemeente De gemeente groeit van 20.000 naar zo’n 25.000 tot 27.000 inwoners. We hechten aan onze zelfstandigheid om onze cultuur-historische identiteit te kunnen bewaren. We willen graag blijven wie we zijn. De bestuurscultuur van de gemeente is nog meer samen verkennen en samen doen geworden. Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties nemen volop initiatief om het leven in de gemeente te verbeteren. Zij nodigen steeds anderen uit om ook mee te doen. Samen komen zij ook zelf in actie om het initiatief uit te laten groeien tot iets van
12
waarde voor de gemeenschap. Initiatieven kunnen gaan over diverse onderwerpen. Met elkaar iets voor elkaar doen, is het motto. De gemeente kan ook worden uitgenodigd om mee te doen aan een initiatief. Gelijk aan iedere genodigde, bepaalt de gemeente zelf hoe aan een initiatief mee te doen. De gemeente kan ook worden uitgedaagd door inwoners. Wanneer inwoners menen dat zij iets beter kunnen oppakken en/of uitvoeren dan de gemeente, is hier ruimte voor. De gemeente blijft daarbij wel altijd verantwoordelijk voor borging van minimale eisen die zij stelt aan een gezonde en veilige leefomgeving.
Visie op Rhenen 2035
13
4. UITVOERING Met de Visie op Rhenen hebben we samen een koers uitgezet. Er liggen kansen en opgaven. Hier werken we mee om onze Visie op Rhenen 2035 te bereiken. De gemeente doet dit graag samen met inwoners, ondernemers en organisaties op dezelfde manier als de Visie op Rhenen 2035 tot stand is gekomen. We verkennen samen en doen samen. De Visie op Rhenen in relatie tot bestaand beleid en hoger beleid Bij de uitwerking van de Visie op Rhenen is het bestaande beleid van de gemeente en het beleid van hogere overheden leidend. Dit geldt ook voor afspraken die al zijn gemaakt in de regio. Wanneer bestaand gemeentebeleid toe is aan herziening, wordt de Visie op Rhenen richtinggevend. De Visie op Rhenen in relatie tot regionale overleggen De Visie op Rhenen is uitgangspunt in overleggen met de regio. Op enkele regionale opgaven loopt de Visie op Rhenen al vooruit. Van Visie op Rhenen naar uitvoering De gemeenteraad stelt de Visie op Rhenen vast als omgevingsvisie onder de Omgevingswet. Uitvoering van de Visie op Rhenen gebeurt in de eerste plaats door middel van het bestuursprogramma van het college van burgemeester en wethouders. In dit programma staat bijvoorbeeld dat een kernrandenvisie wordt opgesteld. Vervolgens wordt de Visie op Rhenen uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. De uitvoeringsagenda is aanvullend aan het bestuursprogramma.
De agenda geeft de doelen aan voor de langere termijn. In de uitvoeringsagenda staat welke stappen de gemeente gaat zetten om ieder doel te bereiken en binnen welke tijd. De gemeente geeft daarbij steeds duidelijk aan wat de gemeente kan doen en waarvoor de gemeente een beroep moet doen op andere overheden, zoals het waterschap en de provincie. De uitvoeringsagenda geeft bovendien de ruimte aan voor initiatieven vanuit de samenleving. Deze
Visie op Rhenen 2035
initiatieven moeten bijdragen aan de richting die uit de Visie op Rhenen spreekt. Werken in een beleidscyclus De omgevingsvisie geeft sturing en richting aan alle plannen, beleidsontwikkeling en projecten op het gebied van de fysieke leefomgeving. Uitvoering kan plaats vinden in omgevingsplannen, programma’s, sectoraal beleid, gebiedsgerichte visies en/of projecten. De keuze voor een programma, plan en/of project is afhankelijk van de opgaven en kansen van een deelgebied en de wijze waarop de gemeente wil sturen op het bereiken van de opgaven. De beleidscyclus van de Omgevingswet
Na uitvoering volgt monitoring, evaluatie en zo nodig aanpassing van de Visie op Rhenen. Op deze wijze komt de logische cyclus van beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling rond. Monitoring en evaluatie van de Visie op Rhenen De gemeente ziet de Visie op Rhenen als een levend document: het wordt aangepast als ontwikkelingen of omstandigheden dit nodig maken. De snelheid waarmee dit gebeurt, is afhankelijk van de snelheid van ontwikkelingen of de bestuurlijke visie op ontwikkelingen. Er zijn geen voorgeschreven termijnen. Met de gemeenteraad spreekt het college af dat tekstuele correcties altijd kunnen worden verwerkt in de Visie op Rhenen. En als er nieuw sectoraal beleid wordt vastgesteld door de gemeenteraad, kan het college van burgemeester en wethouders besluiten om dit te verwerken in de Visie op Rhenen. Aanpassingen die echt een bijstelling van de koers van de Visie op
14
Rhenen betekenen, worden vanzelfsprekend door de gemeenteraad vastgesteld. Proceswijzer Voor initiatiefnemers vanuit de samenleving maakt de gemeente een proceswijzer. Dit is een handleiding voor initiatiefnemers en laat zien op welke wijze initiatiefnemers rekening kunnen houden met de Visie op Rhenen. De proceswijzer is gericht op initiatieven die passen binnen de Visie op Rhenen en die dus goed zouden zijn voor Rhenen, maar op basis van bestaande regels nog geen vergunning kunnen krijgen. Met de proceswijzer krijgen initiatiefnemers inzicht in de stappen die in ieder geval gezet moeten worden om te voldoen aan wettelijke vereisten. Bovendien deelt de proceswijzer kennis over het organiseren van verschillende belangen en het uitnodigen van belangstellenden om met elkaar het initiatief te realiseren. Hoe gaan we om met kosten bij ontwikkelingen De gemeente is verplicht om kosten voor werkzaamheden of maatregelen, waar initiatiefnemers van profiteren, bij die initiatiefnemers in rekening te brengen. Dit geldt onder de Wet ruimtelijke ordening, maar ook onder de Omgevingswet. Als de gemeente eigenaar is van de grond waarop wordt gebouwd, dan berekent de gemeente de gemaakte kosten door in de verkoopprijs van de kavels. Als de gemeente geen eigenaar is van de grond, dan sluit de gemeente bij voorkeur vooraf een overeenkomst met de eigenaar.
In deze overeenkomst staat welke kosten in rekening worden gebracht. Als het niet mogelijk is om vooraf afspraken te maken, moet de gemeente op een andere manier kosten verhalen. Dit kan in het omgevingsplan (de vervanger van het bestemmingsplan) of in een omgevingsvergunning. Relatie met milieuaspecten Milieu is een integraal onderdeel van de fysieke leefomgeving. Onder milieu verstaan we ook de kwaliteit van de bodem, het grondwater en het oppervlakte water. In Europees verband zijn de zogenoemde vier milieubeginselen vastgelegd. Dit zijn afspraken over de manier waarop we
Visie op Rhenen 2035
zorgen voor ons milieu. Als gemeente hebben we kennis van de vier milieubeginselen1 en beschouwen we milieu als een integraal onderdeel van de fysieke leefomgeving. Vanuit dit oogpunt hanteert de gemeente Rhenen de volgende uitgangspunten: • De door de Rijksoverheid wettelijk vastgestelde kwaliteitseisen vormen het minimale niveau voor de gemeente Rhenen. Daar waar afwegingsruimte beschikbaar is vanuit milieu, hanteren we voornamelijk het ‘ja, mits’ uitgangspunt. Met als doel dat meer functies in elkaars nabijheid kunnen voorkomen, zonder beperkingen op te leveren. • De milieukwaliteit wordt per saldo niet onevenredig aangetast. Onevenredige aantasting van milieukwaliteit treedt op als wettelijke normen worden overschreden. Tussen aantasting en onevenredige aantasting van de milieukwaliteit ligt delicate afwegingsruimte. Daar waar deze afwegingsruimte bij de gemeente ligt, wordt een integrale benadering van belangen gevraagd. Waar nodig én mogelijk wordt de milieukwaliteit verbeterd; • Bij de bescherming en de verbetering van de milieukwaliteit zoeken we naar koppelkansen met ruimtelijke ontwikkelingen en andere beleidsvelden; • Gebiedsgericht milieubeleid: de milieukwaliteit in een gebied is passend voor de functie van dat gebied.
Het mengpaneel binnen de Omgevingswet kan ons in staat stellen om op sommige milieuaspecten wat strenger en op andere wat minder strenge regels te hanteren (waarbij bedacht dient te worden dat de bandbreedtes in de Omgevingswet zodanig zijn gekozen dat altijd sprake blijft van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat). Op dit moment hanteert de gemeente nog geen gebiedsgericht milieubeleid. De gemeente volgt (nu en straks) de milieukwaliteitseisen op Rijksniveau. Op het moment dat de gemeente heeft uitgewerkt hoe om te gaan met de bandbreedtes op het gebied van milieu (denk aan: lucht, geluid, externe
15
veiligheid, trilling, geur en bodem) verwerkt de gemeente dit in de Visie op Rhenen 2035. Veiligheid en gezondheid In samenwerking met verschillende partners dragen we zorg voor het voorkomen en beperken van risico’s die onze veiligheid en gezondheid aantasten. 1
-
-
-
Deze luiden als volgt: Het voorzorgsbeginsel: als er goede redenen zijn om te vrezen dat een activiteit (waar een vergunning voor nodig is) negatieve gevolgen kan hebben voor het milieu dan moet deze activiteit worden voorkomen. Het beginsel van preventief handelen: milieuvervuiling moet zoveel als mogelijk worden voorkomen. Het beginsel van bestrijding aan de bron: als een activiteit negatieve gevolgen voor het milieu heeft dan moet als eerste worden gekeken naar de directe omgeving van de activiteit: kan er iets worden veranderd bij of in de directe omgeving van de activiteit? Het beginsel van de vervuiler betaalt: degene die de activiteit uitvoert, moet ook betalen voor het voorkomen of opruimen van de negatieve gevolgen.
Visie op Rhenen 2035
16
BIJLAGE 1: KENMERKEN EN OPGAVEN PER DEELGEBIED De Visie op Rhenen 2035 heeft gevolgen voor de inrichting en het gebruik van de ruimte. Deze gevolgen zijn inzichtelijk gemaakt per deelgebied. Kenmerken per deelgebied Per deelgebied zijn de kenmerken beschreven. De Visie op Rhenen geeft aan welke goede kenmerken van de gemeente Rhenen te behouden en/of te versterken. Per deelgebied liggen er opgaven De Visie op Rhenen 2035 leidt tot verschillende opgaven die na vaststelling nader worden uitgewerkt. De belangrijkste opgaven staan in deze bijlage beschreven. Bepaalde opgaven kunnen alleen worden gerealiseerd door de inzet van één of meerdere organisaties. Aan andere opgaven kunnen ook individuele inwoners, ondernemers of professionals bijdragen. Naast de opgaven per deelgebied is er een aantal deelgebied overstijgende opgaven.* • Deelvervoer (auto’s, scooters en fietsen) breed introduceren in de gemeente, met name in gebieden met veel auto’s of waar veel automobilisten willen parkeren. • Goede isolatie van woningen en andere gebouwen, opwekken van energie, vooral met zonnepanelen, en zorgen voor een toereikende elektrische infrastructuur. • Het verbeteren van OV-verbindingen binnen gemeente Rhenen en richting andere gemeenten. • Het netwerk van fietspaden verbeteren, inclusief oversteekplekken veiliger maken.
• Aandacht voor de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress en wateroverlast. • Meer bomen planten en ander groen toevoegen in de kernen van gemeente Rhenen.
Visie op Rhenen 2035
• • • • • •
Randzones optimaal ontwikkelen. In de randzones inzetten op natuurlijk spelen, wandelen en recreëren. De cultuurhistorie van landgoederen onderhouden. Informatie over erfgoed en geschiedenis verbeteren. Op plekken van archeologisch en cultuurhistorische belang de mogelijkheden om te wandelen verbeteren. Waardevolle ontmoetingen tussen mensen mogelijk maken.
*: bij sommige deelgebieden zijn deze opgaven nog wel extra genoemd, omdat deze opgaven specifieke aandacht vragen in het betreffende deelgebied. De kenmerken en opgaven spelen een belangrijke rol bij het opstellen van het omgevingsplan en bij de toetsing van (buitenplanse) omgevingsvergunningen. Het omgevingsplan bevat juridisch bindende regels waarmee kan worden gezorgd dat kenmerken behouden blijven en opgaven gerealiseerd kunnen of zelfs moeten worden. Bij de afweging van nieuwe initiatieven vormen de kenmerken en opgaven het toetsingskader: Een initiatief moet passen bij de kenmerken van een deelgebied en levert bij voorkeur een positieve bijdrage aan de opgaven van het deelgebied en/of deelgebied overstijgende opgaven.
17
1. Historische kern De historische kern is een beschermd stadsgezicht. De Cunerakerk en Cuneratoren zijn beeldbepalende Rijksmonumenten; de toren is een baken. Het winkelgebied in de historische kern heeft ook een functie voor andere kernen dan Rhenen. Kenmerken historische kern: • • • • • • •
Historisch stadscentrum Smalle pittoreske straatjes, pleintjes en restanten van eeuwenoude stadsmuur Cunerakerk met toren die zichtbaar is vanuit de wijde omgeving Recreatief en toeristisch aantrekkelijk Kleinstedelijke en dorpse kwaliteiten Kern winkelgebied Beperkte mogelijkheden om te parkeren
Opgaven historische kern voor (samenwerkende) organisaties: • •
Meer bomen planten. Minder auto’s en vrachtverkeer door het centrum.
Opgaven historische kern voor individuen: • In ere herstellen en/of beter zichtbaar maken: de gevels van de Delftse school en de wederopbouw. • Gevels, daken en tuinen: meer begroeiing aanbrengen en beter water opvangen. • Het plaatsen van zonnepanelen die passen bij de historische gebouwen. • Ruimte boven winkels bewoonbaar maken. • Inzetten op deelvervoer.
Visie op Rhenen 2035
18
2. Kern Rhenen De kern Rhenen kent verschillende woonbuurten met eigen identiteiten door type woningen, hoe groen het er is en de mate waarin het hoogteverschil merkbaar is. Ook verschillen de voorzieningen per buurt. De kern Rhenen heeft een treinstation met een verbinding in de richting van Utrecht. Kenmerken kern Rhenen • • • • • • • •
Gevarieerd woningaanbod Woonwijken met eigen identiteit Hoogteverschil zichtbaar in verschillende wijken Groene ecologische verbindingen door de kern en speelvoorzieningen Treinstation met goede verbinding in de richting van Utrecht Voorzieningencentrum, ook voor andere kernen Veel zzp-ers in de dienstverlening Plaatsen van archeologisch en cultuurhistorisch belang
Opgaven kern Rhenen voor (samenwerkende) organisaties: • • • • • • • •
Van NS-station een verbindingsknooppunt maken om het gebruik van het OV en deelvervoer te verbeteren en te stimuleren. Verbeteren van de OV-verbindingen richting Utrechtse Heuvelrug, Wageningen en de Betuwe. Knelpunt Rijnbrug oplossen. Meer bomen planten. Aanleggen: schaduwrijke wandelpaden die via cultuur-historische gebouwen en plekken naar de natuur voeren. Aanleggen: veilige fietsroutes naar scholen en andere voorzieningen. Voorzieningen voor recreatie ook goed toegankelijk maken voor kinderen en mindervaliden. Bij mogelijke inbreiding goedkope duurzame woningen bouwen in de stijl van de kern; hoogbouw van een aantal verdiepingen past hier.
Visie op Rhenen 2035
Opgaven kern Rhenen voor individuen: Gevels, daken en tuinen: meer begroeiing aanbrengen en beter water opvangen
19
3. Kern Elst De kern Elst kent een geschiedenis van tabaksteelt. Verschillende voormalige tabaksschuren zijn bewaard gebleven. Elst heeft een kleine dorpskern met een aantal winkels. Een veerpont zorgt voor verbinding met de overkant van de Neder-Rijn. Kenmerken kern Elst • • • •
Voormalige tabaksschuren Karakteristieke doorkijkjes richting uiterwaarden Sociale binding binnen subgroepen Speelvoorzieningen
Opgaven kern Elst voor (samenwerkende) organisaties: • Ruimte maken om (extreem) hevige regenbuien op te vangen en zo wateroverlast te voorkomen. • Meer bomen planten en ander groen toevoegen. • Voorzieningen behouden voor ouderen en zo mogelijk uitbreiden. • Voorzieningen behouden voor de jeugd (>12 jaar) en zo mogelijk uitbreiden • In vrije tussenruimtes duurzame woningen bouwen in de stijl van de kern, waaronder kleinere woningen naar wens voor oudere inwoners van Elst. • Karakteristieke doorkijkjes richting uiterwaarden behouden. • Oude gebouwen ombouwen naar woningen. Opgaven kern Elst voor individuen: • Gevels, daken en tuinen: meer begroeiing aanbrengen en beter water opvangen. • Meer ruimte geven aan de jeugd.
Visie op Rhenen 2035
20
4. Kern Achterberg De kern Achterberg is het kleinste dorp van de gemeente Rhenen. Van oorsprong is Achterberg een agrarisch dorp; er zijn nog verschillende (monumentale) boerderijen aanwezig. Veel inwoners zijn betrokken bij één van de drie kerken. De kleine dorpskern heeft enkele winkels. Kenmerken kern Achterberg • (Monumentale) boerderijen • Karakteristieke doorkijkjes naar het achterliggende landelijke gebied • Sociale binding • Veel gezinnen met kinderen • Christelijke identiteit en zondagsrust • Groen en landelijk • Veel zzp-ers met ambachtelijk beroep • Identificatie met agrariërs Opgaven kern Achterberg voor (samenwerkende) organisaties: • Ook kleinere woningen voor ouderen bouwen in de stijl van de kern. • Innovatieve woonvormen ontwikkelen, zodat jong en oud bij elkaar woont en voor elkaar kan zorgen. • Meer saamhorigheid op maatschappelijke thema’s realiseren. • Winkels behouden. • Aanleggen: schaduwrijke wandelpaden die naar de natuur leiden. • Voorzieningen voor verschillende leeftijdsgroepen behouden en zo mogelijk uitbreiden. Opgaven kern Achterberg voor individuen: • Gevels, daken en tuinen: meer begroeiing aanbrengen en beter water opvangen.
Visie op Rhenen 2035
21
5. Heimerstein Heimerstein is een voormalig landgoed dat door Zideris in gebruik is als woon-zorglocatie voor mensen die (intensieve) zorg en/of begeleiding nodig hebben. Het is een dorp op zich met het hoofdgebouw en de verschillende zijgebouwen. Dit deelgebied markeert de overgang van de Grebbeberg naar de Gelderse vallei. Kenmerken Heimerstein • Kleinschalige zorgorganisatie Zideris, dorp op zich • Markeert de overgang van de Grebbeberg naar de Gelderse vallei • Voormalige ijskelder is bewaard gebleven • Voor voorzieningen aangewezen op andere kernen Opgaven Heimerstein voor (samenwerkende) organisaties: • Meer gezamenlijke activiteiten voor inwoners Rhenen en Heimerstein. Opgaven Heimerstein voor individuen: • Beter betrekken van inwoners Heimerstein bij de rest van de Rhenense samenleving.
Visie op Rhenen 2035
22
6. Veeneind Het Veeneind ligt tussen de Cuneraweg en de wijk Petenbos van de gemeente Veenendaal. De bebouwing aan weerszijden van de Cuneraweg is langzaam gegroeid en zal nog verder groeien (stedebouwkundigplan 20042005). In dit deelgebied zijn de woningen veelal vrijstaand. Er is lintbebouwing op langgerekte kavels. Kenmerken Veeneind • Veelal vrijstaande woningen in woonwijk, daarnaast lintbebouwing op langgerekte kavels. • Kavels voorzien van erfrandbeplanting. • Bomenrijen in verkavelingsrichting. • Laanbeplanting langs wegen. • Gemeente overschrijdende samenwerking met Veenendaal (vuilnis ophalen) Opgaven Veeneind voor (samenwerkende) organisaties: • Het mogelijk maken van de woningbouwplannen die voortkomen uit de stedenbouwkundige visie Veeneind 2005. • Doorgaan met het bouwen in hofjes met veel groen in het midden. • De nieuwe woningen energieneutraal maken. • De nieuwe woningen bij voorkeur gunnen aan inwoners uit de gemeente Rhenen.
Visie op Rhenen 2035
23
7. Bedrijventerrein Remmerden Bedrijventerrein Remmerden is gelegen aan de N225 en biedt ruimte aan verschillende bedrijfstypen met verschillende grootte. Kenmerken Bedrijventerrein Remmerden • Goede aansluiting op N225 • Vrij zicht over de Rijn • Bedrijventerrein ligt vrij van woonbebouwing • Geen groen • Concentratie van bedrijven met relatief weinig arbeidsplaatsen ten opzichte van bedrijfsruimte • Schaarse ruimte rondom Remmerden om uit te breiden Opgaven Bedrijventerrein Remmerden voor (samenwerkende) organisaties: • Ander soort bedrijvigheid: minder afhankelijk van goederentransport en meer arbeidsplaatsen per m2. • Beter openbaar vervoer naar en van Remmerden vanuit de verschillende omliggende kernen. • Energieneutraal maken van bedrijventerrein. • Uitvoering geven aan de warmtetransitie. • Grootschalige opwekking van energie op o.a. daken. • Vervoer over water verkennen • Passende uitbreiding onderzoeken Opgaven Bedrijventerrein Remmerden voor individuele bedrijven: • Gebouwen isoleren, zonnepanelen op daken plaatsen en/of windenergie opwekken voor eigen gebruik. • Groen toevoegen.
Visie op Rhenen 2035
24
8. Bedrijvenlocatie Achterberg Bedrijvenlocatie Achterberg is een compact gebied voor enkele bedrijven. De locatie is duidelijk begrensd door de Achterbergsestraatweg, Bergweg, Boslandweg en een bossage aan de noordzijde. De locatie ligt midden in een groen en agrarisch gebied en sluit niet aan op andere bebouwing. Het ligt in de groene corridor Rhenen-Achterberg. Kenmerken Bedrijvenlocatie Achterberg • Landelijk gelegen • Compact bedrijventerrein • Vrije zichten over omliggende agrarische percelen • Bedrijvenlocatie vormt vrijwel gesloten geheel doordat het is omkaderd door wegen en een bossage Opgaven Bedrijvenlocatie Achterberg voor individuele bedrijven: • Gebouwen isoleren, zonnepanelen op daken plaatsen en/of windenergie opwekken voor eigen gebruik. • Verbeteren van de bereikbaarheid van deze bedrijvenlocatie. • Groen toevoegen.
Visie op Rhenen 2035
25
9. Randzone Elst Randzone Elst is een natuurlijke overgang tussen woonkern en bosrand. Het gebied wordt gebruikt voor agrarische doeleinden en is een afwisseling van open percelen en percelen voorzien van beplanting. Langs de N416 staan huizen als een los lint met doorkijkjes naar de agrarische percelen. Het gebied wordt gebruikt voor recreatie. Voetbalverenigingen Oranje-wit en de Musketiers hebben er hun thuis. Hier bevindt zich ook het voormalig defensieterrein Zwijnsbergen (MOB-complex). Kenmerken Randzone Elst • Natuurlijke overgang tussen woonkern en bosgebied • Gebied met agrarisch karakter met lange smalle percelen • Afwisseling tussen open percelen en percelen voorzien van beplanting langs perceelsgrenzen en rondom erven • Bosrand als afbakening van het gebied • Woonbebouwing als een los lint aan de weg, met doorkijkjes over de agrarische percelen • Recreatief uitloopgebied voor de woonkernen • Voetbalvereniging Oranje-wit en Musketiers
•
Voormalig defensieterrein Zwijnsbergen (MOB-complex)
•
Plaatsen van archeologisch en cultuurhistorisch belang
Opgaven Randzone Elst voor (samenwerkende) organisaties: • Ruimte maken om (extreem) hevige regenbuien op te vangen en zo wateroverlast te voorkomen. • Beperkt bijbouwen van duurzame woningen. • Het groen dat door de woningbouw verdwijnt op andere manieren terug laten komen.
Visie op Rhenen 2035
26
10.
Randzone Rhenen
In randzone Rhenen wisselen agrarische percelen en kleine bospercelen elkaar af. Door dit gebied loopt hoofdweg N225. Langs deze weg is er lintbebouwing. In dit deelgebied bevinden zich Ouwehands dierenpark en sportpark Candia. De westzijde van het gebied vormt een ecologische verbinding tussen heuvelrug en uiterwaarden. Kenmerken randzone Rhenen Westzijde: • Afwisseling tussen agrarische percelen en kleine bospercelen • Lintbebouwing langs de hoofdweg • Afwisseling tussen vrije zichten en doorkijkjes tussen woningen en bossages over de uiterwaarden
•
Ecologische verbinding tussen heuvelrug en uiterwaarden
• •
Doorkijkjes op de Rijn en de uiterwaarden Plaatsen van archeologisch en cultuurhistorisch belang
Kenmerken randzone Rhenen Oostzijde: • Ouwehands Dierenpark • Sportpark Candia • Bosrijke omgeving Opgaven Randzone Rhenen voor (samenwerkende) organisaties: Westzijde • De wandelroute door de Palmerswaard aanvullen met wandelroute richting het bos van de Utrechtse Heuvelrug. • De cultuurhistorie van landhuis en landgoed De Tangh onderhouden. • Doorzicht op de Rijn en de uiterwaarden bewaren.
Visie op Rhenen 2035
Oostzijde • Ouwehands dierenpark duurzaam ontwikkelen. • Fietsverbinding naar sportpark Candia en Ouwehands Dierenpark verbeteren. • Sportpark rolstoel toegankelijk maken. • Meer bomen planten en ander groen toevoegen. • Beperkt bijbouwen van duurzame woningen. • Het groen dat verdwijnt door de nieuwe woningen op andere manieren terug laten komen.
27
11.
Randzone Achterberg
Randzone Achterberg is een agrarisch gebied met (grote) agrarische bedrijven, rechte wegen en rechte, rationeel verdeelde kavels. Er zijn houtwallen en op enkele plekken staan langs de kavelranden bomen. Over de grote open kavels is er vrij zicht. Kenmerken Randzone Achterberg • Gebied met agrarisch karakter • (Grote) agrarische bedrijven • Rechte wegen en rechte rationele kavels • Houtwallen, kavelranden op aantal plekken voorzien van enkele bomenlaan • Vrij zicht over de grote open kavels Opgaven Randzone Achterberg voor (samenwerkende) organisaties: • Wanneer een agrariër besluit te stoppen, kan het vrijkomende land gebruikt worden door andere boeren om duurzaam te boeren. Maar ook kan het vrijkomende land gebruikt worden om woningen op te bouwen, er natuur en/of waterberging te realiseren. • Beperkt duurzame woningen bouwen. • Het groen dat door de woningbouw verdwijnt op andere manieren terug laten komen. Opgaven Randzone Achterberg voor individuen: • Woningen en gebouwen isoleren, zonnepanelen op daken plaatsen en windenergie opwekken voor eigen gebruik. • Gevels, daken en tuinen: meer begroeiing aanbrengen en beter water opvangen.
Visie op Rhenen 2035
28
12.
Randzone Binnenveld
Randzone Binnenveld kent een structuur van lange, smalle, rechte kavels. De randen van de kavels zijn beplant, zo ook het erf van de huizen die in een enkele rij naast elkaar staan. De spoorlijn en de Spoorlaan doorkruisen de rechte verkavelingsstructuur diagonaal. De randzone Binnenveld grenst aan een bedrijventerrein van Veenendaal. Kenmerken Randzone Binnenveld • Lange, smalle, rechte verkavelingsstructuur • Randen van kavels aangezet met beplanting • Lintbebouwing voorzien van erfrandbeplanting • Spoorlijn en Spoorlaan doorkruisen de rechte verkavelingsstructuur diagonaal Opgaven Randzone Binnenveld voor (samenwerkende) organisaties: • Een nieuwe woonkern bouwen in een eigen stijl met mogelijk ruimte voor bedrijvigheid. • Ruimte tussen woningen houden voor groen; deze ruimte nodigt uit om te bewegen, spelen, ontmoeten en sporten. • Voorzieningen realiseren voor de inwoners van de nieuwe kern. • Nieuwe bedrijven met veel werkgelegenheid aantrekken; deze bedrijven vormen weinig tot geen belasting voor de omgeving. • Duurzame energie opwekken. • Uitstekende bereikbaarheid realiseren met het openbaar vervoer en de fiets richting de historische kern Rhenen en het verbindingsknooppunt in de kern Rhenen. • Deel-vervoerders (elektrische auto’s en scooters) naar de nieuwe woonkern trekken. • Onderzoek doen naar mogelijkheid van een OV-knooppunt.
Visie op Rhenen 2035
29
13.
Randzone Remmerden
Randzone Remmerden is een akker waar een fietsroute doorheen loopt. De bosrand markeert de rand van dit open, agrarische gebied. Kenmerken Randzone Remmerden • Grote open agrarische akker • Bosrand markeert de rand van dit open gebied Opgaven Randzone Remmerden • Tegen Remmerden (D7) aan: mogelijkheden onderzoeken voor uitbreiding bedrijventerrein. • Mogelijkheden onderzoeken voor energieopwekking waarbij zo min mogelijk het open karakter wordt aangetast.
Visie op Rhenen 2035
30
14.
Hoornwerk
Het Hoornwerk maakt onderdeel uit van de Grebbelinie dat een hydrologisch-militair-verdedigingssysteem is. Dit complex is een rijksmonument. De aanleg van het hoornwerk begon in de achttiende eeuw. Het hoornwerk was bedoeld voor de afsluiting en verdediging van de weg Wageningen-Rhenen. In het landschap zijn duidelijk de hoekige vormen te zien, die verhoogd in het landschap liggen. Kenmerken Hoornwerk • Het unieke, in samenhang met het landschap ontworpen hydrologische en militair verdedigingssysteem, bestaande uit een samenhangend stelsel van onder andere forten, dijken, kanalen en inundatiekommen (dit zijn gebieden die opzettelijk onder water kunnen worden gezet). • Groen en overwegend rustig karakter • Open landschap • Nabij het hoornwerk ligt de versterkte Grebbedijk Opgaven Hoornwerk voor (samenwerkende) organisaties: • Het Hoornwerk in ere herstellen. • Het landschap van de Grebbelinie versterken.
Visie op Rhenen 2035
31
15.
Groene corridor Rhenen – Achterberg
Groene corridor Rhenen – Achterberg. De groene corridor verbindt de Laarsenberg met de Utrechtse Heuvelrug. Hier zal het Natuur Netwerk doorheen gaan lopen. In de groene corridor ligt bedrijfslocatie Achterberg. Kenmerken Groene corridor Rhenen – Achterberg • Oude bouwlanden op de flanken van de stuwwallen • Bolle ligging van het landschap • Openheid en zicht over het agrarische gebied (mede door hoogte) • Aanwezigheid van steilranden en graften bij de Laarsenberg (een graft is een knik of mini-terras op een helling) • Ecologische verbindingszone • Recreatief aantrekkelijk gebied • Relatie en zicht op oostelijk en westelijk deel Utrechtse Heuvelrug • Plaatsen van archeologisch en cultuurhistorisch belang Opgaven Groene corridor Rhenen – Achterberg voor (samenwerkende) organisaties: • Open karakter verbeteren of minimaal niet verder aantasten. • Wandelen en recreëren aantrekkelijker maken door tijdelijk en kleinschalig kunst, cultuur en/of natuureducatie langs wandelroutes aan te bieden. • Onderhouden van de aanwezige graften. • De negatieve effecten van recreatie beperken en herstellen.
Visie op Rhenen 2035
32
16.
Cultureel erfgoed – ter Horst
Cultureel erfgoed – Ter Horst. Hier bevindt zich de fundering van het voormalige kasteel Ter Horst. Het kasteel was gelegen op een voormalige horst (=hoogte) in het archeologisch landschap. Het kasteel vormde het middelpunt met uitwaaierende kavels eromheen. Op de kavelgrenzen bevinden zich enkele knotbomen. Kenmerken Cultureel erfgoed – Ter Horst • Voormalig kasteel Ter Horst, gelegen op een voormalige horst (=hoogte) in het landschap • Fundering nog ondergronds aanwezig • Zelfstandige landschappelijke eenheid met afwijkende kavelvorm, kavels waaieren uit met voormalig kasteel als middelpunt • Sporadische knotbomen op de kavelgrenzen Opgaven Cultureel erfgoed -Ter Horst voor (samenwerkende) organisaties: • De contouren van oude kasteel en landerijen zichtbaar maken. • Een wandelpad aanleggen dat toegankelijk is voor mindervaliden. • Een (mobiele) horecagelegenheid organiseren.