Bijlage 1 Tussenevaluatie Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie en Groenbeleidsplan

Tussenevaluatie groenbeleid en Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie (BRA) Inleiding Aanleiding In dit document worden twee beleidsplannen geëvalueerd: het Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022 – 2027 (BRA) en het Groenbeleidsplan Rhenen 2023-2028 – Multifunctioneel groen, van waarde voor iedereen. Voor deze laatste ligt de focus op de speerpunten klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het derde speerpunt, leefbaarheid, wordt ingevuld samen met het sociaal domein om een aantrekkelijke en toegankelijke buitenruimte voor iedereen te maken. Daarnaast is dit speerpunt moeilijk in data te vangen waardoor deze in deze evaluatie weinig aandacht krijgt. De evaluatie voor het BRA komt uit het Bestuursprogramma 2022 – 2026. Voor het Groenbeleidsplan stond een update na twee jaar opgenomen in het raadsvoorstel. Doel Deze evaluatie heeft drie doelen. Als eerste geeft het een stand van zaken: wat is er de afgelopen jaren waar gemaakt? Daarnaast is data gedreven werken steeds meer een onderdeel geworden van de organisatie. Met deze evaluatie hebben we indicatoren waar mogelijk toegevoegd. Ten slotte stelt het ook prioriteiten: niet alle maatregelen zijn uitvoerbaar en de financiële middelen zijn beperkt. 3-30-300-regel Een belangrijke indicator die we toevoegen is de 3-30-300-regel. Deze staat ook al opgenomen in de Visie op Rhenen.

Deze regel houdt in dat: 3 – vanuit elk gebouw minimaal 3 volwassen bomen te zien zijn, 30 – elke buurt een boomkroonbedekking van minimaal 30% heeft én 300 – iedereen heeft op 300 meter wandelafstand een groene verblijfplek. Dit is een vuistregel, geen perfecte norm. Het zegt bijvoorbeeld niks over kwaliteit, biodiversiteit of inheemse soorten. Toch is deze regel wijdverspreid én geeft het een goede eerste indruk: wij vinden het een waardevolle toevoeging. Waar baseren we de evaluatie op? Er is een enquête gehouden door Rhenen Spreekt, deze is als bijlage toegevoegd. We hebben informatie ingewonnen via andere organisaties of opgezocht. Er wordt verwezen naar Rhenen Spreekt of externe data. Als er geen voetnoot is, dan zijn de gegevens gebaseerd op interne data. Leeswijzer Hierna volgen de verschillende thema's uit de beleidsplannen. De thema's die (voornamelijk) uit het BRA komen, hebben een titel in het blauw, die uit het groenbeleid in het groen. Per thema leest u eerst kort waar het over gaat en wat de ambitie is. Vervolgens heeft elke maatregel een (stoplicht)kleur gekregen: Groen: Maatregel is uitgevoerd of staat gepland. Oranje: Maatregel is deels uitgevoerd, vertraagd of loopt. Rood: Maatregel is niet uitgevoerd en staat ook niet meer op de planning. U ziet dus hoeveel groene, oranje en rode maatregelen er per thema zijn. Niet elke thema heeft evenveel maatregelen.

Deze voortgang wordt toegelicht met wat we hebben gedaan én wat nu de huidige situatie is. Dit alles leidt tot een vervolg: waar ligt de focus? Na alle thema’s volgt de financiële paragraaf.

1

Conclusie

Over het algemeen zijn we tevreden met de voortgang op deze twee beleidsplannen. Het belang van klimaatadaptatie (in het BRA ook groenblauw belang of werken genoemd) wordt nu bij ruimtelijke ontwikkelingen, (her)inrichtingsprojecten en de meerjarenplanning volwaardig meegenomen. Ook inwoners zijn de afgelopen jaren op verschillende manieren ondersteund om zelf aan de slag te gaan, bijvoorbeeld met de afkoppelcoach, Heuvelrugtuinen, NK Tegelwippen en andere initiatieven. Waardevolle groenelementen zijn in kaart gebracht en we hebben bloemrijke bermen, insectenhotels en ander groenbeheer toegepast. In deze tussenevaluatie zijn 90 maatregelen bekeken. Hiervan zijn er 37 (41%) uitgevoerd of staan gepland. 28 (31%) zijn deels uitgevoerd, vertraagd of lopen. 25 (28%) zijn niet uitgevoerd en staan ook niet meer op de planning. Bij deze laatste groep zijn er een paar uitzonderingen: voornamelijk bij de ambities ‘voorbereid op noodsituatie’ en ‘bewust’. Deze ambities hebben de afgelopen tijd niet de aandacht gekregen, onder andere doordat qua crisisbeheersing de focus op andere ontwikkelingen lag. Desondanks blijven deze thema's belangrijk en gaat daar de komende jaren meer tijd heen. Bij de andere thema's gaan we meer focus aanbrengen: niet alles tegelijkertijd en niet 30 samenwerkingspartners, maar daar waar het logisch en nuttig is.

Ook in de activatie voor inwoners willen we ons op één campagne focussen en niet elk jaar een nieuwe naam introduceren. Ook zijn er genoeg thema's waar we tevreden zijn met de resultaten en we doorgaan zoals we bezig zijn. Opvallend is dat meerdere maatregelen niet zijn uitgevoerd of slechts deels vanwege beperkt budget. Doordat de financiële doorvertaling niet juist is gegaan, kunnen niet alle ambities behaald worden. Ten slotte kiezen we nu voor de 3-30-300-regel. Met de huidige analyse hebben we een 0-meting en kunnen we in 2027/2028 kijken hoe dit zich ontwikkeld heeft: hebben al onze maatregelen daadwerkelijk meer groen als gevolg? Ook de andere indicatoren die in deze tussenevaluatie geïntroduceerd zijn, kunnen we opnieuw bekijken.

2

Inhoudsopgave Conclusie Samenwerken met durf Groen leeft! Ontstenen en vergroenen Balans Voorbereid op noodsituatie Bewust Rust en verkoeling Waterberging op de berg Hergebruik maakt water tot vriend Realiseren van ecologische verbindingen Bescherming van landschapselementen Gemeentelijke locaties inrichten als voorbeeldlocatie Bestrijding van invasieve soorten en plagen Waarde van groen Financiën Bibliografie

2 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 20

3

Samenwerken met durf Introductie Ruimtelijke adaptatie is een thema dat in alle werkzaamheden mee zou moeten worden genomen: de klimaatcrisis treft alles en iedereen. Ambitie We werken samen met partners en inwoners aan een klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen. Dit, en het belang daarvan, is voor iedereen helder en vanzelfsprekend. Wat hebben we gedaan?

20 Rhenense tuinen zijn op de kaart gezet als Heuvelrugtuin

1

Hoe is het in Rhenen?

10% groenoppervlak in het stedelijk gebied

2

Het ambitieniveau voor ‘Samenwerken met durf’ is te hoog. Daarnaast is het net ook te wijd uitgeworpen: het is niet realistisch om met meer dan 10 partijen intensief contact te hebben. Daarnaast gingen sommige plannen of pilots toch een andere kant op dan verwacht bij het opstellen van het beleidsplan. Toch is het gelukt om in bij alle ruimtelijke ontwikkelingen het belang van ruimtelijke adaptatie mee te nemen.

Vervolg We focussen op de samenwerking waar dat realistisch én nuttig is. Niet met allerlei partijen afzonderlijk, maar verzameld, bijvoorbeeld in het Platform Water Vallei en Eem. Andere, zoals bijvoorbeeld de Blauwe Agenda, houden we in de gaten, maar investeren we pas meer tijd in als dat direct nut heeft. 1

Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. (sd). Heuvelrugtuinen. Opgehaald van NP Utrechtse Heuvelrug: https://www.np-utrechtseheuvelrug.nl/heuvelrugtuinen/ 2 Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT)

4

Groen leeft! Introductie Een groene leefomgeving zorgt voor een vitale en gezonde samenleving. Belangrijk voor mens en dier! Ambitie We willen een groene leefomgeving met veel verkoelingsplekken. Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met de 3-30-300 regel. We nemen ruimtelijke adaptatie mee bij realisatie en vervanging van onze gebouwde omgeving. Wat hebben we gedaan?

Hoe is het in Rhenen?

54% is (zeer) tevreden over de hoeveelheid openbaar groen in de buurt, in 2020 was dit nog 64%3

Hoewel we met de maatregelen goed op weg zijn, zijn de inwoners minder tevreden over de hoeveelheid openbaar groen in hun buurt. Wel hebben in veel buurten bijna alle inwoners een koele plek op wandelafstand. Vervolg De komende twee jaar moeten bepaalde gewoontes vastgelegd worden in de besluitvorming. Ook moeten we de inwonerstevredenheid in de gaten houden: neemt het openbaar groen daadwerkelijk af of is dit alleen beleving? En wat kunnen we daaraan doen?

3

Moventem. (2024). Bijlagenboek bij Rapportage Groen & Klimaatadaptatie Gemeente Rhenen.

5

Ontstenen en vergroenen Introductie Alle weersextremen verergeren bij een grote mate van verstening, maar verlichten juist bij vergroening. Groen verkoelt en neemt water op. Meer groen verkleint dus de klimaatrisico's. Ambitie In 2035 is er meer groen bijgekomen doordat we werken met de 3-30-300 regel. Dit komt door onze inzet én we stimuleren inwoners om hun eigen grond ook te vergroenen. Wat hebben we gedaan?

14 subsidies toegekend aan inwoners voor afkoppelen en groene daken, met een gemiddelde waarde van € 350,-

Hoe is het in Rhenen?

86% kent het NK Tegelwippen (een beetje) 48% kent het project Heuvelrugtuinen 4

We doen ons best om inwoners en andere partijen te stimuleren, maar het is lastig om dit op te bouwen. Het NK Tegelwippen heeft bijvoorbeeld nationale bekendheid, maar de Rhenense animo viel tegen: er is veel ambtelijke capaciteit ingestoken, maar het aantal gewipte tegels (ongeveer 1 per 10 inwoners) valt daarbij tegen. Andere mooie ideeën, zoals de groenblauwe subsidie of brigade, worden nauwelijks gebruikt. Vervolg Het is belangrijk om één campagne te kiezen, zodat deze herkenbaar wordt voor inwoners. Onder die paraplu kunnen dan meerdere dingen georganiseerd worden. Onze voorkeur gaat uit naar project de Heuvelrugtuinen, omdat die regionale bekendheid heeft, past bij onze identiteit en meerdere thema's samen laat komen, zoals afkoppelen, biodiversiteit én vergroening.

4

Moventem. (2024). Bijlagenboek bij Rapportage Groen & Klimaatadaptatie Gemeente Rhenen.

6

Balans Introductie Het is van belang om middelen, lasten en lusten eerlijk te verdelen tussen landbouw en natuur. De klimaatcrisis heeft op beide grote impact, dit vraagt om structurele oplossingen. Ambitie De balans tussen landbouw en natuur vinden op basis van kennis. Wat hebben we gedaan?

Hoe is het in Rhenen? Er staat een Visie Landelijk Gebied op de planning. Wegens personele wisselingen lag dit tijdelijk stil. Vervolg De klimaatcollega's blijven aangehaakt bij de Visie Landelijk Gebied en zoeken naar de samenwerking tussen landbouw en klimaat.

7

Voorbereid op noodsituatie Introductie De vraag is niet of er een noodsituatie in Rhenen ontstaat, maar wanneer. De impact van een overstroming, extreme neerslag of een hittegolf kan groot en levensbedreigend zijn. Ambitie We willen dat onze gemeente voorbereid is op zulke noodsituaties. Dat vraagt om voorbereiding, ook voor inwoners, keuzes en evalueren. Wat hebben we gedaan?

0 inwoners gesproken na hittegolf

Hoe is het in Rhenen?

1 hittegolf sinds 2022, zonder oversterfte

5 6

Hoewel er weinig actie op deze ambitie is geweest, is er ook geen sprake geweest van een noodsituatie met nadelige gevolgen. Indirect hebben onze activiteiten wel aan deze ambitie bijgedragen. Zo zijn we met het Lokaal Hitteplan beter voorbereid op hete periodes. Vervolg De komende twee jaar krijgt deze ambitie meer de aandacht. We kijken of het opstellen van een risicoanalyse met VRU en de waterschappen nog relevant is, of dat die informatie ergens anders al bekend is.

5

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. (2024). Hittegolven. Opgehaald van KNMI: https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/lijsten/hittegolven 6 Centraal Bureau voor de Statistiek. (2023, Januari 6). Overledenen per week, provincie en gemeente, week 52, 2022. Opgehaald van CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2023/01/overledenen-per-week-provincieen-gemeente-week-52- 2022

8

Bewust Introductie De vraag is niet of er een noodsituatie in Rhenen ontstaat, maar wanneer. Niet iedereen is hier bewust van, wat ze minder weerbaar en (zelf)redzaam maakt. Ambitie Onze wens is om bewustzijn voor de maatschappij te verhogen, zodat ook de weerbaarheid wordt verhoogd. In 2026 zijn 80% van de inwoners bewust van de gevolgen van weersextremen. Wat hebben we gedaan?

0 crisis ambassadeurs extreem weer

Hoe is het in Rhenen?

Ondanks de tegenvallende maatregelen is meer dan 80 procent is dus bewust van de gevolgen van deze weersextremen: dit doel is dus nu al behaald! 7

Vervolg Komende jaren zoeken we meer de samenwerking op met crisisbeheersing, zodat we ook voorbereid zijn op overstroming en extreme neerslag, naast hitte en droogte.

7

Moventem. (2024). Bijlagenboek bij Rapportage Groen & Klimaatadaptatie Gemeente Rhenen.

9

Rust en verkoeling Introductie Rhenen heeft een hoop te bieden: de Heuvelrug, uitzicht op de Neder-Rijn en een rijke cultuurhistorie. Iedereen is welkom om hiervan te genieten. Ambitie Wij willen rust, natuur en het (fiets-) toerisme als profiel voor Rhenen versterken. Er is een grens aan intensieve recreatie. De Neder-Rijn is een veilige recreatieplek, alsmede een koele plek. Wat hebben we gedaan?

Hoe is het in Rhenen?

8

Bijna alle Rhenenaren (stad) kunnen op hete dagen binnen 5 minuten naar een koele plek wandelen. Een koele plek in de Stadshaven, de enige maatregel voor deze ambitie, zal dit niet vergroten: het is verder dan 300 meter weg van alle gebouwen én alle buurten in Rhenen hebben al een percentage van 90% of hoger. Vervolg We blijven aandacht houden voor koele plekken, zeker in gebieden met een hoge recreatiewaarde. Ook is het belangrijk om te kijken of een situatie echt verbeterd en voor wie: in de buurt Achterberg is het percentage bijvoorbeeld maar 23%. Daar zou een koele plek veel meer impact kunnen maken voor inwoners dan bij de Stadshaven. 8

Klimaateffectatlas. (sd). Afstand tot koelte. Opgehaald bij Stichting Climate Adaptaion Services: https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/afstand-tot-koeltekaart

10

Waterberging op de berg Introductie De Heuvelrug heeft een goed doorlaatbare bodem: een ideale plek om regenwater op te vangen, her te gebruiken en op te slaan. Ambitie In samenwerking met partners gaan we het watersysteem op de berg robuuster maken. Dit betekent dat een bui van 74 mm per uur verwerkt wordt zonder wateroverlast op of onderaan de berg. Wat hebben we gedaan?

€4.807subsidie toegekend in 2023 en 2024

Hoe is het in Rhenen? Ondanks de flinke subsidiepot, wordt de subsidie nog niet door veel inwoners gebruikt. Ook andere stimuleringsmaatregelen, NK Tegelwippen en afkoppelcoach, worden vooral door een groep enthousiastelingen gebruikt. Vervolg Alleen een maatregel aanbieden blijkt niet genoeg, het is ook belangrijk om inwoners actief te informeren en stimuleren om van het aanbod gebruik te maken. Ook is de continuïteit én het makkelijk aanvragen van een subsidie cruciaal! Inwoners verliezen interesse en vertrouwen als ze worden afgewezen of een jaar moeten wachten.

11

Hergebruik maakt water tot vriend Introductie Hoewel het in natte voorjaren misschien niet zo lijkt: schoon water is schaars en wordt alleen maar schaarser. We moeten anders over regenwater denken: niet zo snel mogelijk afvoeren, maar juist vasthouden voor langdurige periodes van droogte. Ambitie In 2050 zijn alle gebouwen in de gemeente afgekoppeld. Daarnaast kijken we breder: ruimtelijk adaptieve maatregelen worden gekoppeld aan andere opgaven, zogenaamde meekoppelkansen. Wat hebben we gedaan?

Bij de projecten die we gedaan hebben is klimaatadaptatie meegenomen, er is zoveel mogelijk groen in een straat opgenomen en de parkeerplaatsen zijn groene parkeerplaatsen geworden, voorbeelden het plein bij het Dorpshuis van Achterberg, de parkeerplaats bij de voetbalvelden van Elst. Hoe is het in Rhenen? Ruimtelijk adaptatie wordt bij de meeste ruimtelijke projecten meegenomen of daarover advies gevraagd. Toch blijven grote stappen uit, omdat er vooral ambities, maar geen geld is. Vervolg Voor deze ambitie gaan we door op de bestaande manier.

12

Realiseren van ecologische verbindingen Introductie Ecologische verbindingen bieden fauna de mogelijkheid om van het ene naar het andere (natuur)gebied te verplaatsen. Een natuurlijke inrichting draagt bij aan een hoge mate van biodiversiteit maar biedt ook een natuurlijke afweer tegen ziektes en plagen. Ambitie Groene elementen zo in inrichting en beheer aanpassen dat ze fungeren als ecologische verbinding. Wat hebben we gedaan?

Hoe is het in Rhenen?

9

We hebben op dit gebied geen projecten zelf, maar volgen ruimtelijke projecten. Op elke doorgaande weg in Rhenen heeft de Provincie wel een maatregel genomen. Vervolg We zetten ons beleid voort.

9

Nationaal Georegister. (sd). Ecoducten en Faunapassages. Opgehaald van NGR: https://nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/metadata/31f422b1-629b-4912-a6b6306748314fb9

13

Bescherming van landschapselementen Introductie Oude bomen en landschapselementen zijn belangrijk voor ecologie, leefbaarheid en klimaat. Ambitie Groen beschermen. Wat hebben we gedaan?

28 keer advies gevraagd voor een omgevingsvergunning voor het

kappen van bomen

Hoe is het in Rhenen? Het is moeilijk meetbaar om te bepalen of we alles behouden. We inventariseren en herzien de bomenkaart regelmatig. Door de 3-30-300-regel kunnen we plaatsen aanwijzen die meer aandacht nodig hebben, waar bomen bij moeten komen. Vervolg We gaan ons beleid voortzetten.

14

Gemeentelijke locaties inrichten als voorbeeldlocatie Introductie Door voorbeelden op de eigen grond van de gemeente te laten zien, de bewoners stimuleren om ook te vergroenen. Ambitie Meer biodiversiteit toevoegen en concept heuvelrugtuin uitdragen. Wat hebben we gedaan?

3 voorbeeld heuvelrugtuinen aangelegd

10

Hoe is het in Rhenen? Om dit te monitoren kunnen we de 3-30-300-regel toepassen. Vervolg Vervolg geven aan meer diversiteit in plantvakken en bewonersinitiatieven ondersteunen.

10

Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. (sd). Heuvelrugtuinen. Opgehaald van NP Utrechtse Heuvelrug: https://www.np-utrechtseheuvelrug.nl/heuvelrugtuinen/

15

Bestrijding van invasieve soorten en plagen Introductie Bewuste soorten en soortensamenstelling toe te passen om invasieve soorten en plagen te voorkomen. Ambitie Soorten toepassen die bijdragen aan een gezonde leefomgeving voor mens en dier. Wat hebben we gedaan?

25 nieuw geplante bomen die hebben bijgedragen aan meer

biodiversiteit die beschermt tegen plagen

Hoe is het in Rhenen? De meldingen over de eikenprocessierups zijn minder geworden. De plaatsen waar Japanse duizendknoop is hebben we in beeld en deze bestrijden we. Vervolg We zetten de bestrijding van exoten door.

16

Waarde van groen Introductie De kwaliteit van het beheer van de openbare ruimte wordt gebaseerd op het kwaliteitsplan Onderhoudsniveaus Openbare Ruimte. Ambitie Regelmatig schouwen om te voldoen aan het onderhoudsniveau. Wat hebben we gedaan?

Hoe is het in Rhenen? De nulmeting geeft aan dat we voor de meeste beeldmatten op niveau basis zitten. Vervolg We zetten ons beleid voort.

17

Financiën De volgende maatregelen zijn in het Beleidsplan Ruimtelijk Adaptatie of Groenbeleid gekoppeld aan een uitvoeringsjaar en totale kosten. Voor het Beleidsplan Ruimtelijk Adaptatie is dat bij veel maatregelen niet gedaan omdat die: onder een ander beleid/visie vallen, of binnen bestaande middelen vallen, of onder regionale maatregelen en middelen vallen. Daardoor is het lastig deze financieel te evalueren. Andere maatregelen hebben wel een kostenpost gekregen. Dit zijn maatregelen waarvoor de middelen al beschikbaar zijn of geen extra middelen nodig zijn én maatregelen waar wel extra middelen nodig zijn. Voor die laatste moesten nog budgetten gevonden of beschikbaar gesteld worden, wat niet is gebeurd. In het Groenbeleidsplan staat dat er voor de invulling van de speerpunten in 2023, 2024 en 2025 dekking is uit reguliere budgetten. Grootschalig onderzoek of projectmatige uitvoering zou aan de raad worden voorgelegd. Daarvoor zou incidenteel en eenmalig middelen worden aangevraagd. Als er geen budget was ingevuld, dat die acties onder reguliere budgetten kunnen worden gerealiseerd of vanuit een andere discipline. Als acties niet onder reguliere budgetten kunnen, dan is er een richtbedrag aangegeven, per maatregel wordt dit voor aanvang nog aan de raad voorgelegd. In onderstaande tabel staan alle maatregelen met kosten genoemd.

Kosten uit een rode cel zullen niet meer gemaakt worden. Kosten uit een gele cel zullen nog wel gemaakt worden. Maatregel Uitvoeringsjaar Totale Extra info uit Evaluatie kosten beleidsplan Project Groene Pleinen 2023 – 2027 p.m. Subsidie, andere Stopgezet, provincie benodigde heeft subsidie en middelen begeleidingstraject onduidelijk Opstellen risicoanalyse in 2023 5k Indicatie Niet gedaan en samenwerking met VRU en onbekend bij VRU waterschappen Integraal opstellen 2023 10k Eenmalig, Intern gedaan, geen integrale ontwerpeisen incidenteel worden kosten voor gemaakt openbare ruimte aangevraagd Plan gedachtegoed 2023 5k Binnen bestaande Niet gedaan toekomstbestendige budgetten inrichting opnemen in organisatievisie en plan Klimaatanalyse historische 2023 15k Eenmalig, Uitgesteld, zodat het analyse incidenteel worden mee kan met de aangevraagd update van klimaatanalyse, onbekend of kosten nog gelijk zijn Groenblauwe brigade 2024 5k Eenmalig, Stopgezet, geen incidenteel worden animo, geen kosten aangevraagd gemaakt Monitoringsonderzoek 2026 5k Eenmalig, Nog steeds nodig groen en groenbeleving incidenteel worden aangevraagd Opstellen klimaatanalyse 2026 25k Eenmalig, Nog steeds nodig, incidenteel worden onbekend of kosten aangevraagd nog gelijk zijn Voortzetten project 2022 20k -> Jaarlijks, in 2024 en Heuvelrugtuinen 11k 2025 11k per jaar Inventariseren van 2023 5k Geen Niet

gedaan faunaknelpunten gemeentelijke (bijvoorbeeld passage van taak, wachten om wegen of water) mee te liften met een provinciaal project. Faunaknelpunten oplossen 2023-2028 p.m. Niet gedaan, meekoppelen Onderzoeken bijdrage 2023 – 2024 5k Niet onderzocht, gemeentelijke snippergroen intern besloten om 18

en plantvakken aan opgave ecologie en klimaat Lijst en kaart met 2023 beschermde en waardevolle groenelementen kenbaar maken aan inwoners en hierop handhaven Anticiperen op de 2023 veroudering van bomen door jonge bomen naast oude bomen te planten d.m.v. opstellen vervangingsplan bomen gebaseerd op inspectiegegevens en kwaliteitsstatus bomen Cursus werken conform 2023 gedragscode F&F voor buitendienst Middels voorbeeldtuin 2023 bewoners stimuleren hun tuinen in te richten als Heuvelrugtuin Bijdragen in groene 2024 initiatieven derden Toepassen van 2024 insectenhotels

Aanleg bloemrijke bermen 2025

10k

snippergroen niet uit te geven Bomenkaart op website, intern opgesteld

5k

Uitgesteld

2,5k

Uitgesteld

10k

Elke kern heeft een voorbeeldtuin, uit bestaande middelen

10k

Samengevoegd met Heuvelrugtuinen Gedaan, kosten uit het regulier beheerbudget en deels gesponsord door Bartimeus. Uitgevoerd

5k

500

Voor dit geld, in totaal €73.500,- zullen aparte voorstellen komen of zijn deze al gedaan. Voor nu lijkt dit niet geheel uit bestaande middelen te kunnen en dat brengt de uitvoering van de beleidsplannen in gevaar. Het project Heuvelrugtuinen kost ons per jaar €11.000,-, in plaats van €20.000,-. De kosten voor het opstellen van de klimaatanalyse zijn gestegen naar €35.000,-. Andere kosteninschattingen lijken nog steeds realistisch.

19

Bibliografie

Centraal Bureau voor de Statistiek. (2023, Januari 6). Overledenen per week, provincie en gemeente, week 52, 2022. Opgehaald van CBS: https://www.cbs.nl/nlnl/maatwerk/2023/01/overledenen-per-week-provincie-en-gemeente-week-52-2022 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. (2024). Hittegolven. Opgehaald van KNMI: https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/lijsten/hittegolven Moventem. (2024). Bijlagenboek bij Rapportage Groen & Klimaatadaptatie Gemeente Rhenen. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. (sd). Heuvelrugtuinen. Opgehaald van NP Utrechtse Heuvelrug: https://www.np-utrechtseheuvelrug.nl/heuvelrugtuinen/

20