Bijlage 1 Startnotitie Visie Sociaal Rhenen 2030

Startnotitie Visie Sociaal Rhenen 2030 Consultatie commissie Samenleving d.d. 13 september 2022

Inleiding Bijgaand treft u de ‘startnotitie Visie Sociaal Rhenen 2030’ in voorbereiding op de consultatie over de Visie Sociaal Rhenen. In aanloop naar de consultatie met uw commissie, sprak het college ook met de raadswerkgroep sociaal domein. In bijgaande notitie leest u: • Een beknopte omschrijving over de omvang van het sociaal domein met de daarbij horende wettelijke kaders; • De belangrijkste trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op het sociaal domein; • De voorgestelde aanpak om te komen tot een nieuwe visie op het sociaal domein in Rhenen. Vragen aan de commissie Samenleving tijdens de consultatie 1. Bent u het met college eens dat de wettelijke kaders en de reeds vastgestelde kaders ook de kaders zijn die richting geven aan de Visie Sociaal Rhenen 2030? a. Visie op Rhenen 2035 b. Coalitieakkoord c. Organisatievisie d. Regiovisie Jeugdhulpregio FoodValley 1. Zijn er nog aandachtspunten die u het college wilt meegeven voor het proces voor de Visie Sociaal Rhenen 2030? 2. Op welke manier wilt u betrokken worden in het proces?

Vervolgprocedure De uitkomsten van de consultatie worden verwerkt in de startnotitie. Het college stelt de startnotitie daarna definitief vast. De definitieve startnotitie wordt ter informatie naar uw raad gestuurd. Pas daarna start het participatietraject. Uw raad wordt periodiek geïnformeerd over de verschillende fases van het traject. De Visie Sociaal Rhenen 2030, stelt u als raad uiteindelijk vast.

1

Omvang van het sociaal domein Het sociaal domein gaat over alle inspanningen die de gemeente verricht in de zorg en ondersteuning aan haar inwoners. Deze zijn in programma 4 van de begroting opgenomen. De gemeente heeft twee rollen 1. De gemeente als behartiger van het algemeen belang Algemeen belang voor de leefbaarheid, veiligheid en vitaliteit van de lokale samenleving. Vanuit het algemeen belang heeft de gemeente een faciliterende en stimulerende rol gericht op het creëren en in stand houden van een sterke en vitale samenleving. En daarmee de algemene en collectieve voorzieningen. Algemene en collectieve voorzieningen dragen ook bij aan het voorkomen van problemen: preventie. 2. De gemeente als uitvoerder van wettelijke taken De gemeente fungeert als vangnet voor hen die (tijdelijk) niet zelfredzaam zijn. Voor een relatief klein deel van de inwoners dat wel (tijdelijk) hulp of ondersteuning nodig heeft, ligt een taak voor de gemeente om hierin te voorzien. Deze taken zijn vastgelegd in wet- en regelgeving. Dit zijn maatwerkvoorzieningen. Niet iedere inwoner heeft zorg of ondersteuning nodig vanuit de gemeente. Hierbij kan je ervan uitgaan dat ca. 80% van de inwoners het redt zonder hulp van de gemeente. Zij maken gebruik van algemene of collectieve voorzieningen (sport, bewegen, cultuur, vrijwilligerswerk, dorpshuizen) zonder tussenkomst van de gemeente.

Financiële middelen Voor het organiseren en uitvoeren van wettelijke taken ontvangen gemeenten middelen vanuit het Rijk. Maatwerkvoorzieningen kennen een ‘open einde’. Voor de beheersbaarheid van de financiën ligt een sterke relatie met de mate waarop geïnvesteerd wordt in preventie en in algemene –en collectieve voorzieningen. Inzet op preventie, algemene -en collectieve voorzieningen helpt om vraag naar maatwerkvoorzieningen te beperken. Het gemeentelijk sociaal domein is er voor alle inwoners. Van -9 maanden oud tot 100 jaar en ouder. Het in meer of mindere mate nodig hebben van (maatwerk)voorzieningen vanuit de gemeente is onder andere afhankelijk van: • trends en ontwikkelingen; • de gebeurtenissen waar inwoners tijdens de verschillende fases in hun leven mee te maken krijgen; • de weerbaarheid en gezondheid van de inwoner; • de wijze waarop je als gemeente algemene voorzieningen organiseert.

2

Kaders en richting Wettelijke kaders Binnen het sociaal domein zijn de volgende wetten van toepassing: • Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo); • Jeugdwet; • Participatiewet; • Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs); • Wet Inburgering 2021 (WI2021); • Wet verplichte GGZ; • Aanverwante wetten en de samenhang daartussen zoals; Wet publieke gezondheidszorg, Jeugdgezondheidszorg, Leerplichtwet, leerlingenvervoer, Wet passend onderwijs, Wet zorg en dwang, Omgevingswet en AVG. Vanuit het Rijk zijn diverse wijzigingen aangekondigd op meerdere van deze wetten. Bij de vertaling van de visie naar integraal beleid, moet rekening gehouden worden met eventuele wijzigingen van wettelijke taken. Waaronder: • Hervormingsagenda Jeugdwet; • Wetswijzingen Wet maatschappelijke ondersteuning; • Breed offensief Participatiewet;

• •

Actieplan Aanpak geldzorgen, armoede en schulden; Wet Aanpak Meervoudige problematiek Sociaal domein (WAMS).

Wat is nog meer van invloed op de Visie Sociaal Rhenen 2030? Buiten de wettelijke kaders moet er ook rekening gehouden worden met al reeds vastgestelde kaders. De onderstaande kaders worden meegenomen in de vorming van de Visie Sociaal Rhenen 2030. Visie op Rhenen 2035 De visie op Rhenen is nog niet vastgesteld. De visie op het sociaal domein moet passen binnen de Visie op Rhenen 2035. De voorkeuren die tijdens het participatieproces van de Visie op Rhenen opgehaald zijn, worden meegenomen. Tijdens de openbare raadsvergadering op 20 april 2021 stelde uw raad de kaders vast voor het participatieproces van de Visie op Rhenen 2035. Eén van deze kaders luidt: ‘Bij alles wat de gemeente besluit en doet, is er duidelijk aandacht voor het gegeven dat iedereen meetelt en mee kan doen.’ Coalitieakkoord ‘Samen bouwen aan een duurzame toekomst’ In het coalitieakkoord staan de ambities van het college voor de komende vier jaar. De ambities uit het coalitieakkoord geven richting aan de Visie Sociaal Rhenen 2030. Organisatievisie 2027 ‘Slim samenspel’; De organisatievisie gaat over hoe we onze organisatie nog beter maken en over wat er nog slimmer kan. In de organisatievisie staat onze strategie hoe de organisatie zich wil ontwikkelen en op welke manier we daaraan gaan werken. De visie op het sociaal domein en de organisatievisie moeten elkaar aanvullen.

Regiovisie Jeugdhulpregio FoodValley; De gemeenten1 Rhenen, Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel, Renswoude en Veenendaal werken samen in het verband: Jeugdhulpregio FoodValley. De zeven gemeenten werken samen om te zorgen voor betere jeugdhulp. Voor deze samenwerking is een regionale visie opgesteld. Het uitgangspunt voor regionale samenwerking in deze visie is: ‘De samenwerking wordt alleen op die onderdelen regionaal georganiseerd waar dit vereist of van meerwaarde is.’ 1

Wageningen is geen onderdeel van de Jeugdhulpregio FoodValley.

3

Trends en ontwikkelingen Binnen het sociaal domein zijn een aantal trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op het sociaal domein. Er komt nog een lokale verdieping van de trends en ontwikkelingen op Rhenen tijdens het proces. De belangrijkste landelijke trends en ontwikkelingen staan hieronder genoemd: Schaarste/krapte op de arbeidsmarkt Er is momenteel sprake van krapte op arbeidsmarkt. Tekort aan zorgpersoneel zorgt voor oplopende wachtlijsten. Daarnaast is het steeds lastiger om vrijwilligers te vinden en dreigen steeds meer mantelzorgers overbelast te raken. Ook als overheid hebben we last van krapte om onze taken in het sociaal domein uit te voeren. Dubbele vergrijzing We worden steeds ouder en het aantal ouderen neemt toe. Het aantal jongeren neemt juist af. Dit leidt tot een stijgende vraag naar zorg en daarmee oplopende kosten, extra druk op mantelzorgers en een stijgende vraag naar levensloopbestendige woningen. Armoede Armoede en schulden vormen een groot probleem voor zowel de betreffende persoon als de maatschappij. Het zorgt voor veel stress en gezondheidsklachten voor de mensen die er mee te maken hebben. Met als gevolg dat er veel andere problemen ontstaan. De economie groeit, maar de mensen met een laag inkomen krijgen het steeds zwaarder. De kloof tussen arm en rijk wordt steeds groter.

De huidige inflatie, stijgende energie- en benzinekosten maken het voor steeds meer huishoudens lastig om rond te komen. Digitalisering Steeds meer zaken kunnen digitaal geregeld worden. Aanvragen van voorzieningen, bestellen van boodschappen, betalingen, vergaderen, sociale media, gamen, etc. Ook bij de gemeente kan steeds meer digitaal geregeld worden. Voor veel mensen een uitkomst, maar het brengt ook de nodige uitdagingen met zich mee. Er liggen voor kwetsbare inwoners gevaren op de loer zoals: cybercriminaliteit, verslaving en eenzaamheid. Niet iedereen is digitaal vaardig en sommigen hebben hier hulp bij nodig.

4

Aanpak De Visie Sociaal Rhenen 2030 komt tot stand in samenwerking met inwoners, maatschappelijke partners en professionals. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de principes van het Participatiestatuut. Daarnaast is de methodiek van Waarderend Vernieuwen van toepassing. Communicatiestrategie Een belangrijke bepaling in het participatiestatuut is dat de gemeente iedereen steeds goed informeert en uitnodigt om mee te doen. Voor alle communicatie uitingen gelden in ieder geval de volgende pijlers: 1. Begrijpelijk en goed leesbaar (taalniveau B1), waarbij visualisatie de boodschap ondersteunt; 2. Herkenbaar vormgegeven in de huisstijl van de gemeente; 3. Tijdig en transparant; actuele informatie is te vinden op de website; 4. Interactief en afgestemd op de diverse doelgroepen (in beeld, schema en tekst); 5. Aandacht voor specifieke doelgroepen: bijvoorbeeld mensen met een beperking, mensen met beperkte digitale vaardigheden en jongeren. De betrokkenen worden tijdens elke fase geïnformeerd via verschillende platforms • Periodieke informatiemail voor professionals en maatschappelijke partners In de informatiemail worden betrokken professionals en maatschappelijke partners geïnformeerd over de voortgang en tussentijdse resultaten. • Gemeentenieuws In de huis-aan-huiskrant verschijnen artikelen, aankondigingen, of belangrijke updates.

• Sociale media Berichtgeving vindt plaats vanuit het account van de gemeente en persoonlijke accounts van B&W. • Intranet Via Intranet informeren we ook de interne collega’s die niet direct betrokken zijn bij het sociaal domein. Proces en planning Het proces om te komen tot de visie is opgedeeld in vier logische stappen: 1. Onderzoeken 2. Visie vormen 3. Toetsen 4. Realiseren De nadere toelichting op deze stappen staan in bijlage 1. Het is de planning om de Visie Sociaal Rhenen 2030 in het eerste kwartaal van 2023 aan u voor te leggen. Tussentijds vindt periodiek afstemming plaats met de raadswerkgroep sociaal domein over de voortgang.

5

6

Bijlage 1 Toelichting op de stappen Stap 1: Onderzoeken Wat: Deze stap gaat over Verkennen & Verlangen. Aan de hand van vijf thema’s wordt in verschillende participatievormen onderzocht hoe het sociaal domein in Rhenen er in 2030 uit moet zien. De vijf thema’s zijn: • Veilig opvoeden en opgroeien • Vrije tijd en sociaal netwerk • Leren en werken • Zorg en ondersteuning • Gezondheid en sport en bewegen Tijdens deze stap wordt antwoord gezocht op de volgende vragen: • Wat kunnen de gemeente, inwoners, en professionals doen om de sociale basis2 in wijken en buurten succesvol te versterken?

• • • • • • • •

Wat moet er minimaal aan voorzieningen beschikbaar zijn (mag verschillen per kern)? Meer professionals of meer voorzieningen? Welke wensen en behoeften hebben inwoners over de wijze van contact met de gemeente over ondersteuningsvragen? Hoe zorgen we voor verbinding tussen de gemeentelijke loketten en (vrijwilligers-) organisaties in de sociale basis voor opschalen/afschalen en samenwerking? Welke wensen en behoeften hebben inwoners over de wijze van contact met de gemeente over ondersteuningsvragen? Wanneer de gemeente investeringsruimte heeft in de toekomst, aan wie en/of wat moeten de investeringen dan met name ten goede komen? Door wie en hoe kunnen gemeentelijke taken het beste worden uitgevoerd?

In hoeverre moet gemeentelijke zorg en ondersteuning toegankelijk blijven voor hen die het nodig hebben, ook wanneer er eigen bijdragen worden gevraagd en niet iedereen deze kan betalen? • Hoe ziet u de rol van maatschappelijke organisaties, zoals vrijwilligersorganisaties (bijv. Voedselbank, Rode Kruis, IVN), kerken en belangenorganisaties? De antwoorden op deze vragen geven input voor de Visie Sociaal Rhenen 2030. Wie: Inwoners, professionals (in- en extern), maatschappelijke partners, Adviesraad sociaal domein, jongerenraad, kinderburgemeester, klankbordgroep Rhenen.

2

Alle diensten, voorzieningen en relaties in de leefomgeving van mensen die bijdragen aan de behoeften van

een persoon: lichamelijke behoeften, veiligheid en zekerheid, sociale behoeften, erkenning en zelfontplooiing.

7

Participatievormen:

1. Kleinschalige bijeenkomsten Per thema verkennen en analyseren van trends en ontwikkelingen met vakinhoudelijke professionals en beleidsmedewerkers. Centrale vraag: Herken je de trends en ontwikkelingen? Zien we samenhang tussen de trends en ontwikkelingen? Welke kansen en bedreigingen zien we op basis van deze gegevens? 2. Themabijeenkomsten Grote bijeenkomsten met: inwoners, professionals (in –en extern), maatschappelijke partners, adviesraad sociaal domein, jongerenraad, kinderburgemeester, seniorenraad, klankbordgroep. Centrale vragen: Wat is al goed? Wat zou u anders willen zien, nu en naar de toekomst? Waar droom je van? Hoe ziet het sociaal domein er in jouw ogen in 2030 uit? 3. Op bezoek Op bezoek bij specifieke groepen zoals bezoekers van buurthuizen, Talenthouse, Taalhuis, jongerenraad. Centrale vragen: Wat is al goed? Wat zou u anders willen zien, nu en naar de toekomst? Waar droom je van? Hoe ziet het sociaal domein er in jouw ogen in 2030 uit?

Stap 2: Visie vormen Wat: Deze stap gaat over vormgeven. Op basis van alle opbrengsten uit stap 1 wordt een voorlopige visie opgesteld. Een visie is een streefbeeld waar wij als gemeente en gemeenschap voor willen gaan. Een visie geeft antwoord op de vraag waar we heen willen, wie wij willen zijn en hoe we met ons sociaal domein willen omgaan. De visie is bindend voor de gemeente en inspireert haar inwoners. Wie: Beleidsadviseurs gemeente, professionals (in –en extern), vrijwilligers, adviesraden. Participatievormen: 1. Schrijfsessies Met de projectgroep en beleidsmedewerkers vinden een aantal schrijfsessies plaats waarin een concept visie wordt opgesteld. 2. Contextscenario’s In twee bijeenkomsten maakt een groep van bovenstaande deelnemers contextscenario’s. Deze groep toetst de voorlopige visie aan deze scenario’s en bespreekt de effecten van de visie. Centrale vraag: Wat als... dit of dat gebeurt? Is de visie dan nog haalbaar?

Stap 3: Toetsen voorlopige visie Wat: Deze stap gaat ook over Vormgeven. In deze stap wordt de voorlopige visie getoetst. De voorlopige visie wordt voorgelegd aan de raadswerkgroep sociaal domein, adviesraad sociaal domein, diverse stakeholders en inwoners. Alle feedback wordt verwerkt in een definitieve versie. Deze wordt voorgelegd aan de raad. Wie: inwoners, professionals (in- en extern), maatschappelijke partners, adviesraad sociaal domein, jongerenraad, kinderburgemeester, klankbordgroep Rhenen. Participatievorm: 1. Bijeenkomsten In één of twee groepen van de bovenstaande deelnemers wordt de visie getoetst. Centrale vragen tijdens deze stap zijn: Geeft de visie antwoord op de vragen uit stap 1? Sluit de visie aan op hetgeen is besproken in stap 1?

8

Stap 4: Realiseren Wat: Deze stap gaat over Vernieuwen. Nadat de visie is vastgesteld, wordt deze vertaald in integraal strategisch beleidskader. Het strategisch beleidskader is een routekaart waarmee we de visie vertalen naar: • Ambities; • Concrete beleidsdoelen; • Indicatoren; • Gewenste maatschappelijke effecten. In het strategisch beleidskader maken we concreet: • Wat betekent het voor de inwoner; • Wat betekent het voor de samenleving; • Wat betekent het voor de organisatie. Wie: vakinhoudelijke beleidsadviseurs, professionals (in –en extern) en maatschappelijke partners. Participatievormen: De gemeente neemt hier zelf het initiatief toe en nodigt anderen uit om mee te doen met het maken en uitvoeren van plannen en projecten. Ieder project en plan zal een eigen participatietraject kennen.

9