Bijlage 1 Projectplan

Projectblad: Integraal gebiedsontwikkelplan Haven Onderwerp Rol

Het ontwikkelen van een stadshaven en de omgeving daarvan in de uiterwaarden nabij de stad Rhenen medio 2023-2026 (892427). Wie

Bestuurlijk opdrachtgever

Wethouder D. Poortinga

Ambtelijk opdrachtgever

Margot van Diessen

Projectleider

Hugo Greeven

Versie

1

5 april 2023

A. Opdracht 1. Aanleiding

Op 2 juni 2009 heeft de gemeenteraad van Rhenen het ‘Inrichtingsplan voor de uiterwaarden bij de stad Rhenen’ vastgesteld. In dit gebied liggen verschillende opgaven. Zo zijn er plannen om de natuur- en recreatiefunctie van het gebied te versterken. Daarnaast wordt de ecologische verbindingszone tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, in opdracht van het Rijk, ingepast in het open uiterwaardenlandschap. Om deze projecten te kunnen realiseren is op 6 juni 2014 een bestemmingsplan vastgesteld: Bestemmingsplan Uiterwaarden bij de stad Rhenen. In het bestuursprogramma 2018-2022 is vastgelegd dat het masterplan verder uitgevoerd dient te worden. Op 1 juli 2020 presenteerde een groep van vijf inwoners, in de raadscommissie Ruimte en Economie, een Burgerinitiatief met als doel de bestaande passantenhaven te vernieuwen. De initiatiefgroep had inmiddels een eerste schetsontwerp opgesteld, inclusief een globale investeringsbegroting. De huidige onderhoudsstaat van de haven is slecht te noemen. Sinds 2021 zijn we niet meer in staat de gehele lengte van de steigers te water te laten. Wil de gemeente de haven behouden dan is een investering nodig. Zo niet dan verliest Rhenen een potentiële parel aan het water.

Daarom komt het Burgerinitiatief nu dan ook op het juiste moment en is de haalbaarheid groter dan bij eerdere plannen omdat het voorstel een publiek-private financiering betekent. In het bestuursprogramma 2022-2026 is vastgelegd dat een kwaliteitsimpuls van de passantenhaven/stadshaven, het bijbehorende rivieroevergebied en de loswal en omgeving noodzakelijk is. Raadsbesluiten Het Burgerinitiatief leidde tot opeenvolgende raadsbesluiten: a. Op 7 juli 2020 nam de raad een motie (9.M.6) aan waarbij het college verzocht werd € 50.000 beschikbaar te stellen voor de planvorming. b. Op 3 juni ’21 stemde raad in met de financiële kaders ten behoeve van de verdere planvorming en realisatie van het plan: I.een extra bijdrage van € 50.000 voor plankosten; II.€ 225.000 als bijdrage aan de investeringskosten van de vernieuwing van de haven (de zgn. bruidsschat); III.€ 100.000 als bijdrage t.b.v. de herontwikkeling van het omliggende gebied, niet zijnde investeringen in de vernieuwing van de Passantenhaven zelf. Het college heeft in december ’21 de opdracht verleend aan het bureau de Boer & de Groot om een Voorlopig Ontwerp op te stellen in samenspraak met de initiatiefnemers en de gemeente. Op dit moment is het voorlopig ontwerp van de haven opgesteld en zijn er twee mogelijke scenario’s uitgewerkt van het gebiedsontwikkelplan met inpassing van de haven.

Via deze informatiememo presenteren we graag beide scenario's.

2. Beoogd effect

Rhenen is een aantrekkelijke gemeente op het gebied van recreatie & toerisme voor zowel de eigen inwoners, als ook voor recreanten en toeristen van buiten de gemeente. Wij stimuleren recreatie & toerisme dat zorgt voor een toename van bestedingen in Rhenen. Door de aanwezige recreatieve voorzieningen met elkaar te verbinden, vergroten wij de zichtbaarheid en versterken wij onze identiteit. In Rhenen voelen

3. Kaders

4. Omvang

inwoners zich thuis en hebben toegang tot voldoende en aantrekkelijke mogelijkheden tot ontspanning en vrijetijdsbesteding. Een kwaliteitsimpuls van de omgeving met als onderdeel een vernieuwde en ingepaste haven met ligplaatsen voor passanten en enkele vaste ligplaatsen, draagt bij aan: a. een aantrekkelijker uiterwaarden voor de inwoners; b. een versterking van de lokale economie; c. de aantrekkelijkheid van de stad; d. het toerisme en recreatie in het bijzonder; e. Nauwere verbinding tussen het water, de natuur en de stad. Kaders • Bestemmingsplan Uiterwaarden bij de stad Rhenen • Bestemmingsplan Rhenen buitengebied • WRO en andere planologische wetgeving zoals NNN, N2000 en de provinciale verordening • Aanbestedingsrecht en staatssteunrecht • Visie op Rhenen 2035 • Beleidsvisie Recreatie & Toerisme • Mobiliteitsagenda 2022 • Parkeerbeleid (2009) • Bestuursprogramma 2018-2022 en 2022-2026 Het gaat om een integraal gebiedsontwikkelingsplan waar de haven onderdeel van is. Zie de tekening voor de afbakening van het plangebied.

Wensen voor het gebied

1. Het opwaarderen van het uiterwaardengebied ten zuiden van de Rhenense binnenstad ten behoeve van een kwaliteitsvolle natuur en recreatie; 2. De infrastructuur in het gebied wordt zo ingericht dat het hoofdgebruik is afgestemd op voetgangers en fietsers; 3. Doorzetten van het aantrekkelijk voetgangersklimaat richting havengebied; 4. Verminderen van autoverkeersbewegingen in het gebied, waarbij er nog onderzoek gaande is naar systemen om het autoverkeer in het gebied te vertragen en te verminderen; 5. Verlagen parkeerdruk rond de haven en het concentreren van het parkeren bij de Paardenmarkt, overeenkomstig de toegewezen capaciteit, inclusief een veiliger inrichting van dat parkeergebied; 6. Terugdringen van oppervlakte verharding in het plangebied en waar mogelijk vergroenen; 7. Aanleg van een voetgangerspromenade tussen de Loswal en de haven; 8. Kwalitatief verbeteren van de fietspaden binnen het projectgebied en de aansluiting van deze fietspaden op de routes buiten het projectgebied; 9. Het afsluiten van de trailerhelling voor regulier gebruik en het gebruik slechts toegankelijk maken voor gebruikers van de haven; 10. Het verbreden en verbeteren van het strandje dat intensief gebruikt wordt gedurende de zomermaanden waarbij het baden gereguleerd moet worden; 11. Het aanleggen van voorzieningen en faciliteiten bij de Loswal ten behoeve van de binnenschippers.

Een aantal van deze wensen is ook noodzakelijk om de exploitabele haven (incl. camperplaatsen) in te passen in de omgeving om de planologische procedure met succes te kunnen doorlopen. Dit geldt echter niet voor álle wensen. Voor de ruimtelijke kwaliteit die nodig is voor de inpassing van de haven (incl. camperplaatsen) moeten we denken aan de wensen 1 t/m 6.

In juni ’21 stemde de raad in met een bedrag ter hoogte van € 100.000 als bijdrage t.b.v. de herontwikkeling van het plangebied, niet zijnde investeringen in de vernieuwing van de haven. Bovengenoemd bedrag werd destijds geraamd op basis van beperkte informatie. Op dat moment moest nog een start worden gemaakt met de gesprekken met de klankbordgroep en met interne afdelingen voor een inventarisatie van wensen en noodzakelijke maatregelen. Daarnaast hadden we op dat moment ook nog geen zicht op de maatregelen die noodzakelijk zijn om de vernieuwing van de haven mogelijk te maken. Tenslotte merken we op dat de maatschappelijke discussie inzake natuurwaarde en extensivering van het gebruik van de uiterwaarden recentelijk meer aandacht heeft gekregen. Dat bepaalt ook mede de ambitie van de gemeente om de verstilling in het plangebied te stimuleren. Een en ander maakt duidelijk dat het genoemde bedrag van €100.000 volstrekt ontoereikend zal zijn om de maatregelen op basis van deze ambitie te financieren. B. Afweging 1. Voordelen, nadelen, risico’s, kansen

Voordelen: a. Versterking (toeristische) aantrekkelijkheid van Rhenen b. Inwoners Rhenen profiteren van herinrichting en de kwalitatieve verbetering van de natuur van het plangebied c. Economische voordelen economische sectoren: Passanten / camperaars bezoeken culturele voorzieningen en frequenteren horecazaken en winkels/detailhandel. d. Economische voordelen gemeente Rhenen: Inkomsten uit toeristenbelasting en liggeld van de binnenschippers stijgen; e. Betrokkenheid van inwoners / investeerders bij planvorming en exploitatie / beheer (via initiatiefgroep). Nadelen: a. Planologische procedures vragen inzet ambtelijk apparaat; b. Eventuele tegenstand van plan bij stakeholders als restaurant Moeke en natuuren milieuorganisaties; c. Toename parkeerdruk rond plangebied; d. Hoge investeringskosten gemeente. Risico’s a. De exploitabele haven (o.a. de camperplaatsen) en eventuele extra verharding in het gebied passen niet binnen het bestemmingsplan. Er is nog geen zicht op de uitkomst van de planologische procedures. Dit is afhankelijk van onder andere het onderzoek naar inpassing van het plan binnen de plangrenzen, het parkeeronderzoek en het landschappelijk inpassingsplan. Dit resultaat zal geconsulteerd worden bij Rijkswaterstaat en de provincie;

b. De gemeentelijke investering in de aanloopkosten vormt een risico. Als het plan ergens strandt, zijn deze kosten niet te verhalen; c. Er is nog geen samenwerkingsovereenkomst getekend. De gesprekken met een nieuwe investeerder verlopen voorspoedig. Voorkomen moet worden dat één van de partijen er wederom ‘zomaar’ uit zou kunnen stappen, daarvoor is de ambitie en de omvang van de gevraagde investering te groot; d. Realisatiekosten overstijgen de huidige begroting, overwogen moet worden of de kosten opwegen tegen de maatschappelijke impuls voor Rhenen; e. De huidige veerpont wordt op dit moment vervangen. Dit is geen onderdeel van dit gebiedsontwikkelplan. Er vindt nauwe afstemming plaats tussen beide projecten. Zo wordt onderzocht of de haven een ligplaats kan bieden voor de pont in de

nacht. Eventuele vervanging van de aanlegsteiger voor voetgangers en fietsers richting het pont valt niet binnen de scoop van onderhavig project. C. Projectbeheer 1. Geld

De raad heeft voor de planvorming € 100.000,00 beschikbaar gesteld. Het budget is in 2022 met € 35.000,00 overschreden. De kosten voor de projectleider kunnen grotendeels worden gedekt uit het restant financiële ruimte bestuursprogramma 2022 ad € 25.000. Het tekort wordt hiermee teruggebracht tot € 10.000 en wordt verantwoord in het jaarrekeningresultaat. Het onderzoek naar de herontwikkeling van het omliggende gebied is medio december 2022 gestart. De raad heeft daarvoor € 100.000,00 beschikbaar gesteld. Een deel van dit bedrag is al opgegaan aan projectleiderskosten en adviezen. Het beschikbaar gestelde bedrag is ontoereikend. De zgn. Bruidsschat à € 225.000,00 dient als investeringsbedrag en is derhalve (nog) niet besteed. De komende weken werken wij de kostenraming verder uit. Deze lichten wij mondeling toe tijdens de werkbijeenkomst van 25 april en wordt vervolgens toegevoegd als bijlage aan de agenda ter voorbereiding van commissievergadering van 17 mei 2023. De noodzakelijke bijstelling van het werkbudget voor het jaar 2023 wordt verwerkt in de Zomerrapportage 2023 (door onderzetting bij team financiën worden de Voorjaars- en Najaarsrapportage vervangen door een Zomerrapportage). Voor het benodigde investeringsbedrag volgt een raadsvoorstel in kwartaal 3 van 2023.

2. Organisatie

3. Kwaliteitsbeheer 4. Tijd

De initiatiefgroep stelt een ondernemingsplan met investerings- en exploitatierekening op. De herontwikkeling van de stadshaven is gestart als een burgerinitiatief en is verder opgepakt als een publiek-private samenwerking. De gemeente en de initiatiefgroep zijn, met begeleiding van het externe bureau, gezamenlijk tot het voorlopig ontwerp gekomen. Volgens de huidige afspraken zou de initiatiefgroep een leidende rol hebben bij de vervolgfase. Gezien het wegvallen van beide financiers en de gesprekken met een potentiële nieuwe financier, moeten opnieuw afspraken worden gemaakt en vastgelegd over de specifieke rol van de initiatiefgroep. De insteek van de gemeente is, dat nadat de planontwikkeling is afgerond, initiatiefnemers zelfstandig, onder begeleiding van een bureau, de volgende stappen in het proces zetten. Denk hierbij aan de benodigde planologische procedures, realisatie en beheer. Zoals al gezegd zal de initiatiefgroep zich omvormen tot een beheerstichting en zal voor de exploitatie van de haven een externe partij contracteren. Mogelijk zal de financier ook participeren in de stichting. Momenteel is een financier bereid gevonden om een deel van de investering te dragen in de vorm van een gift. Er zijn mogelijk andere financiers bereid om onder dezelfde voorwaarden deel te nemen.

Zij zijn vooralsnog in afwachting van definitieve afspraken inzake de exploitatie van de haven. Het burgerinitiatief richt zich enkel tot de exploitabele haven en de extra ruimtelijke kwaliteit die nodig is om het planologisch proces die nodig is voor de haven te doorlopen. Alle eventuele extra wensen is op eigen initiatief van de gemeente en heeft de initiatiefgroep geen rol in. Door middel van het vaststellen van een heldere opdracht en afbakening en het inschakelen van interne en externe deskundigheid. Op dit moment bevinden we ons in de planontwikkelingsfase. Voor de haven ligt er een ontwerp op hoofdlijnen en de haalbaarheid op hoofdlijnen is in kaart gebracht. Tijdens een werkbijeenkomst en de commissievergadering van april/mei 2023 willen wij ter consultatie de wensen voor het gebied, de scenario’s en een kostenraming voorleggen. Planning 2023 • Kostenraming opstellen • Raadsvoorstel met investeringsbegroting • Dit jaar planontwikkelingsfase afronden, zodat de initiatiefgroep de planologische procedure kan starten; • Samenwerkingsovereenkomst sluiten met de financier(s) en de initiatiefgroep; • Uitvraag exploitant; • Organiseren brede bewonersbijeenkomsten (1 of 2)

• •

Overleggen met andere stakeholders: Rijkswaterstaat, Provincie, Moeke, St. Uiterwaarden Rhenen, natuur- en milieuorganisaties (WMR) Vooruitlopend op het integrale plan de steiger vervangen door een drijvende golfbreker

Planning 2024-2026 • Omgevingsplanprocedure (doorlooptijd 12 maanden); • Realisatie maatregelen omgeving (fasering uitvoering in delen) o Maatregelen gekoppeld aan de vernieuwing en gezonde exploitatie van de haven, dienen voorrang te krijgen, zoals parkeer- en mobiliteitsmaatregelen en vergroening. Andere maatregelen zouden later gepland moeten worden. • Beheer • Evaluatie Het plan voor de stadshaven is een Burgerinitiatief: er is een groep van actieve inwoners betrokken. De planontwikkeling komt tot stand in nauwe samenwerking met de initiatiefgroep.

5. Participatie

Een klankbordgroep (bestaande uit o.a. omwonenden, Stichting Uiterwaarden Rhenen, winkeliersvereniging) heeft actief mee gedacht over de uitgangspunten herinrichting totaalgebied en over het schetsontwerp. Bij het verdere traject blijven zij betrokken voor informatievoorziening en consultatie. Verder worden Rijkswaterstaat, Provincie, Moeke, Stichting Uiterwaarden, Schippers, natuur- en milieuorganisaties (WMR en StUR) en andere omwonenden betrokken. 6. Communicatie intern

De externe projectleider wordt opgenomen binnen het team Projecten van de gemeente Rhenen. Daar vindt wekelijks overleg plaats. De projectleider is ook budgethouder. Collega’s worden actief betrokken. Uitvoering van de werkzaamheden vraagt de inzet van de projectleiding en medewerkers van de afdelingen/teams Ruimtelijke

7. Vervolg

Ontwikkeling, Vergunningen, Openbare Werken en Financiën. Beheer Het uitgangspunt bij de vernieuwing van de haven, zo heeft de initiatiefgroep dat ook Beheer meermaals in raadsbijeenkomst benadrukt, is een businesscase met een gezonde exploitatie. Raadpleging van deskundigen heeft ons geleerd dat een haven van deze schaal op deze locatie weliswaar aantrekkelijk is als passantenhaven, het financiële resultaat zal voldoende zijn om de beheer- en onderhoudskosten te dragen, de nettowinst zal desalniettemin bescheiden zijn. Om tot een positieve exploitatie te komen is de aanleg van camperplaatsen een noodzaak, naast de beschikbaarheid van zowel vaste als passantenligplaatsen in de haven. Het aantal geplande camperplaatsen aan de havenkade zal met 7 tot 8 plekken beperkt zijn. De mogelijkheid wordt onderzocht om dit aantal uit te breiden met enkele camperplaatsen op de Paardenmarkt. Conform de oorspronkelijke gedachte zal de initiatiefgroep na oplevering van de haven een stichting oprichten ten behoeve van het beheer en de exploitatie van de haven. De initiatiefgroep is – samen met de gemeente – in gesprek met externe partijen die de exploitatie daadwerkelijk ter hand kunnen nemen, omdat de exploitatie niet louter kan draaien op vrijwillige inzet van actieve bewoners. Een goede exploitatie vraagt om een deskundige ervaren partij.

Het outsourcen van het beheer en exploitatie betekent dat inning van sta- en liggelden logischerwijs toekomt aan de exploitant, de gemeente zal profiteren van een toename van inning van de toeristenbelasting. Bovendien zullen de huidige begrote middelen t.b.v. beheer en exploitatie binnen onze eigen begroting afnemen omdat een groot deel van de kosten toegerekend wordt aan de exploitant. Daarmee heeft de ontwikkeling van de haven een positief effect op de gemeentelijke exploitatie- en beheerskosten na realisatie van het project.

Personele gevolgen Personele gevolgen Uitvoering van de werkzaamheden vraagt de inzet van de projectleiding en medewerkers van de afdelingen/teams Ruimtelijke Ontwikkeling, Vergunningen, Openbare Werken en Financiën.

8. Genomen besluiten

Voor Openbare werken betekent dit een extra tijdsinvestering, boven op het tekort aan formatie die al bestaat. Consequentie is dat goed gekeken moet worden naar de fasering van uitvoering. Maatregelen gekoppeld aan de vernieuwing en gezonde exploitatie van de haven, dienen voorrang te krijgen, zoals parkeer- en mobiliteitsmaatregelen en vergroening. Andere maatregelen zouden later gepland moeten worden. Raadsbesluiten Het Burgerinitiatief leidde tot opeenvolgende raadsbesluiten: a. Op 7 juli 2020 nam de raad een motie (9.M.6) aan waarbij het college verzocht werd € 50.000 beschikbaar te stellen voor de planvorming. b. Op 3 juni ’21 stemde raad in met de financiële kaders ten behoeve van de verdere planvorming en realisatie van het plan: I. een extra bijdrage van € 50.000 voor plankosten; II. € 225.000 als bijdrage aan de investeringskosten van de vernieuwing van de haven (de zgn. bruidsschat); III. € 100.000 als bijdrage t.b.v. de herontwikkeling van het omliggende gebied, niet zijnde investeringen in de vernieuwing van de Passantenhaven zelf.