Bijlage 1 Memo vitale beroepen Rhenen

Memo Aan: Van: Onderwerp: Datum:

Gemeente Rhenen RIGO Memo Vitale beroepen 9 juli 2024

In deze memo onderzoeken we in welke mate er sprake is van schaarste aan woningen voor inwoners met vitale beroepen in de regio Foodvalley. Bij de recente wetswijziging is de mogelijkheid gerezen om voorrang te geven aan woningzoekenden met vitale beroepen. Wat deze beroepen zijn mag de gemeente zelf bepalen, mits er een onderbouwing van de schaarste aan (woningen voor) deze beroepen is. Voor de regio FoodValley onderzoeken we de schaarste aan personeel in het Onderwijs, de Zorg en bij Politie en in Veiligheid, zoals defensie. Vitale beroepen In dit hoofdstuk doen we onderzoek naar vitale beroepsgroepen en de schaarste naar woningen voor deze beroepsgroepen. In het bijzonder gaat het om woningen in het betaalbare segment. We kunnen ervanuit gaan dat bijvoorbeeld artsen hun weg op de woningmarkt zelf kunnen vinden. Daarom maken we onderscheid naar beroepsklassen en beroepsniveaus (ISCO). Er worden in de landelijke registraties, zoals die van het CBS, vier beroepsniveaus onderscheiden: • • • •

ISCO1: Eenvoudige routinematige taken; elementair of lager onderwijsniveau vereist. ISCO2: Weinig tot middelmatig complexe taken; lager of middelbaar onderwijsniveau vereist. ISCO3: Complexe taken; middelbaar of hoger onderwijsniveau vereist. ISCO4: Zeer complexe gespecialiseerde taken; hoger of wetenschappelijk onderwijsniveau vereist.

Om genoemde reden, sluiten we daarom beroepsklassen in ISCO4 uit van deze analyse. We kijken naar de volgende beroepsklassen (categorieën o.b.v. CBS): 1. Pedagogische beroepen a. Secundair onderwijs: • •

Docenten beroepsgerichte vakken Docenten algemene vakken

b. c. 2. a. b. c.

Basisonderwijs Leidsters kinderopvang en onderwijsassistenten Openbaar bestuur, veiligheid en justitie Politie en brandweer Politie-inspecteurs Militaire beroepen

3. a. b. c. d.

Zorg en welzijn beroepen Verpleegkundigen Gespecialiseerd verpleegkundigen Medisch praktijkassistenten Verzorgenden

We gaan in dit hoofdstuk in op verschillende bronnen om een zo’n compleet mogelijk beeld van de mate van krapte in de aangewezen sectoren in de regio Foodvalley te krijgen. Tot deze regio behoren de gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel, Renswoude, Rhenen, Wageningen en Veenendaal. Op gemeenteniveau zijn weinig gegevens over de arbeidsmarkt beschikbaar. De arbeidsmarkt functioneert in grote mate regionaal.

Landelijk tekort De afgelopen jaren is het thema ‘personeelstekorten’ geregeld in het nieuws. Het vierde kwartaal van 2021 markeert het punt waarom de spanning op de arbeidsmarkt zichtbaar werd: er waren voor het eerst sinds jaren meer vacatures dan werklozen1. Figuur 1: Spanningsindicator arbeidsmarkt. Bron: CBS, 2024

Het aantal openstaande vacatures is een goede graadmeter van krapte. Dit zijn de vacatures die open zijn blijven staan in een periode na aftrek van de gevulde vacatures. Deze namen jaarlijks steeds verder toe in alle sectoren. In de periode 2020 en de eerste helft van 2021 is – o.a. samenhangend met de corona pandemie - sprake van een dip in het aantal openstaande

CBS (2024) https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/07/spanning-op-de-arbeidsmarkt-blijfteven-hoog 1

1

vacatures. Daarna nemen deze in Nederland wederom enorm toe. Een piek volgde in het eerste kwartaal van 2022.

1.1

Vitale beroepen

Deze krapte doet zich in alle sectoren voor. In een aantal sectoren is het personeelstekort in Nederland het grootst, zoals in de horeca, de zakelijke dienstverlening en in transport. Maar ook bij vitale beroepsgroepen, zoals in de zorg, het onderwijs en bij de politie leiden personeelstekorten tot problemen. Bij de politie is vooral in de grote steden sprake van onderbezetting en personeelstekort: 5.7% onderbezetting in Amsterdam en 5,1% onderbezetting in Rotterdam en tekorten van 383 agenten in Den Haag en 250 agenten in Utrecht. Figuur 2 Personeelstekort in het nieuws tussen 2022 en 2024. Bron: NOS; RTL Nieuws

Volgens de Onderwijsraad was er in 2022 voor leraren in het primair onderwijs een tekort van bijna 10.000 fte (ongeveer 9,5 procent van de totale werkgelegenheid2). In het voortgezet onderwijs is bijna twee derde van de vacatures moeilijk vervulbaar en is er een tekort van 3.800 fte bij de reguliere banen en langdurige vervangingen. Daarbinnen is er veel sprake van verborgen tekorten: gaten worden opgevuld met onbevoegde of ingehuurd krachten, maar het tekort wordt niet structureel opgelost. In het primaire onderwijs is de krapte iets groter dan in het voortgezet onderwijs en het speciaal basisonderwijs heeft grotere tekorten dan het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs. In de steden Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Almere zijn de tekorten het grootst. In de G5 is het totale tekort in het primair onderwijs 15,2% van de werkgelegenheid, in de rest van Nederland is dit 8,5%. In de gebieden rond de grote steden is het tekort ook hoger dan gemiddeld. Dit komt ook terug in het onderzoek van het Ministerie van onderwijs en cultuur (Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2023). Ook in de zorg zijn de openstaande vacatures alleen maar toegenomen en in sommige beroepsgroepen zelfs bijna verdubbeld sinds 2018. De krapte is het grootst in de verpleging, verzorging en thuiszorg. Naar verwachting is er in 2032 een tekort van 137.000 zorgmedewerkers.

Ook speelt met name in de zorg en het onderwijs uitstroom van personeel

2

Onderwijsraad: schaarste schuurt (2023) 2

een rol in de toenemende tekorten, bijvoorbeeld vanwege de hoge werkdruk3. Van de nieuwe zorgmedewerkers heeft 40% de zorg na twee jaar alweer verlaten. Andere groepen die kampen met grote tekorten zijn in de kinderopvang en bij de brandweer. Vanwege een dreigend tekort aan brandweerlieden, is de Veiligheidsregio Rotterdam een campagne gestart om vrijwilligers te zoeken. Het zou gaan om tientallen brandweerlieden die het korps moeten versterken.4 In Figuur 3 en Figuur 4 zijn het aantal openstaande vacatures in Nederland per jaar te zien in de sectoren onderwijs en kinderopvang, gemeentelijke overheid (waaronder veiligheid) en politie, en in verschillende delen van de zorg. Deze laten allen een stijgende trend zien sinds 2018, met name in het onderwijs, waar eind 2022 nog ruim 13.000 vacatures openstonden, en in verpleging, verzorging en thuiszorg, waar het om ruim 18.000 openstaande vacatures ging.

Figuur 3 Openstaande vacatures in Nederland in Onderwijs en Veiligheid. Bron: CBS, 2024.

https://eenvandaag.avrotros.nl/item/waar-is-iedereen-gebleven-en-andere-vragen-overblijvende-personeelstekorten-beantwoord/ 3

https://www.rijnmond.nl/nieuws/1419292/veiligheidsregio-zuid-holland-zuid-zoekt-opnieuwvrijwilligers-voor-brandweer-maar-eisen-zijn-hoog 4

3

Figuur 4 Openstaande vacatures in Nederland in Zorg en Welzijn. Bron: CBS, 2024.

Lokale arbeidsmarkt Lokaal en regionaal zijn er wel verschillen in de situatie op de arbeidsmarkt en de mate van krapte. In deze paragraaf zoomen we in op de arbeidsmarkt in de Provincie, Arbeidsmarktregio en waar mogelijk de gemeente.

UWV Krapte indicatoren Om specifieker naar de krapte op de arbeidsmarkt te kijken gebruiken we gegevens van het UWV5. Specifiek kijken we naar twee indicatoren, namelijk de spanningsindicator en naar het aantal vacatures. Spanningsindicator De spanningsindicator laat zien hoe groot de druk is op de arbeidsmarkt. Hoe hoger het getal, hoe hoger de spanning op de arbeidsmarkt voor werkgevers. De volgende typeringen gelden: • • • • •

zeer ruim: 0,06 tot 0,25; ruim: 0,25 tot 0,67; gemiddeld: 0,67 tot 1,50; krap: 1,50 tot 4,00; zeer krap: 4,00 tot en met 16,00.

Vacatures • Openstaande vacatures: het totaal aantal geschatte vacatures dat open staat aan het eind van een kwartaal. • Ontstane vacatures: het totaal aantal geschatte vacatures dat nieuw is ontstaan tijdens een kwartaal.

5

UWV (2024) Arbeidsmarktdashboards: Vacaturemarkt; Spanningsindicator.

4

Foodvalley valt in zowel de provincie Utrecht als in Gelderland, vandaar dat er ook gekeken wordt naar het banentekort in beide provincies. Bij het vergelijken van alle provincies en hoeveel vacatures er open staan staat provincie Gelderland op de vierde plek, en Utrecht op de vijfde plek. Er is ook sprake van spanning in beide provincies. In het vierde kwartaal van 2023 waren er in Utrecht 136 vacatures per 100 werklozen en in Gelderland waren er 105 vacatures per 100 werklozen6. Hetzelfde geldt voor de arbeidsmarktregio FoodValley. Het aantal openstaande vacatures is toegenomen sinds begin 2021. Aan het einde van het vierde kwartaal van 2023 waren er circa 8.200 openstaande vacatures. De gemiddelde spanningswaarde was 5,98 in het derde kwartaal van 2023, wat kan worden getypeerd als ‘zeer krap’. De krapte in de regio FoodValley ligt ook iets hoger dan het gemiddelde in Nederland. In de volgende paragraaf zoomen we in op de spanning in de verschillende vitale sectoren en beroepsgroepen in de arbeidsmarktregio FoodValley.

Tekort vitale beroepen in de regio Om een beeld te krijgen van de mate van krapte bij de vitale beroepen in de arbeidsmarktregio FoodValley bekijken we twee indicatoren van het UWV. De eerder beschreven spanningsindicator en de openstaande vacatures voor verschillende beroepsgroepen. Waar mogelijk vullen we deze aan met andere relevante bronnen. Onderwijs In regio FoodValley is er een tekort van 4,4% (van de werkgelegenheid) aan leraren in alle soorten primair en voortgezet onderwijs en schoolleiders (Dit staat gelijk aan 56 fte).

Tabel 1: Onvervulde werkgelegenheid leraren plus directeuren en naar arbeidsmarktregio in percentages en fte leraren van de werkgelegenheid (Bron: Centerdata, 2023).

FoodValley

Totaal basisonderwijs, voorgezet onderwijs en mbo 4,4%

Aantal FTE

56

Wanneer de spanningsindicator boven 1,5 uitkomt, is er sprake van een krappe arbeidsmarkt. Zoals te zien in Figuur 5, is de arbeidsmarkt in de arbeidsregio FoodValley met name zeer krap voor docenten in het basisonderwijs en (in iets mindere mate) voor docenten in het voortgezet onderwijs die algemene vakken geven. Ook voor de andere getoonde beroepsgroepen is de arbeidsmarkt erg krap te noemen. Wel is bij deze groep te zien dat de krapte in het afgelopen jaar is afgenomen, anders dan bij de docenten algemene vakken en leerkrachten onderwijs.

6

CBS (2024) Dashboard Arbeidsmarkt – spanning op de arbeidsmarkt naar regio

5

Figuur 5 Spanningsindicator UWV voor pedagogische beroepen (Bron: UWV, 2024)

Als we kijken naar het aantal online vacatures voor deze beroepsklassen per maand, dan valt op dat er juist veel vacatures lijken te zijn in o.a. de kinderopvang (zie Figuur 6). Figuur 6 Aantal online vacatures per beroepsgroep per maand (Bron: UWV, 2024).

Politie en veiligheid Via het UWV zijn geen gegevens beschikbaar over de beroepsgroepen politie en militairen voor de regio FoodValley. Landelijk is bekend dat er sprake is van vergrijzing binnen het personeelsbestand van deze beroepsgroepen en dat bijvoorbeeld de politie wil uitbreiden, maar er bijvoorbeeld ook beperkingen zitten in de capaciteit van de Politie academie.

6

Figuur 7:Tekorten politie naar eenheid. Bron: NOS, 20237 .

Wel is er te achterhalen hoeveel tekorten er per eenheid zijn. Rhenen, Veenendaal en Renswoude behoren tot de eenheid Midden Nederland. In deze eenheid was er in 2023 een tekort van 95 fte bij basisteams en districtsrecherche en 94 fte tekort bij de regionale recherche. Barneveld, Ede, Wageningen. Nijkerk en Scherpenzeel vallen onder de politie eenheid OostNederland. Deze eenheid had in 2023 een tekort van 11 fte bij de basisteams en districts recherche en een tekort van 95 fte bij de regionale recherche. Eenheden Amsterdam, MiddenNederland en Oost-Nederland hebben elk bijna 100 rechercheurs minder dan voorzien, zo'n 10 procent van het beoogde totaal. Voor wat betreft de brandweer geldt dat er momenteel in de regio FoodValley geen vacatures openstaan op brandweer.nl. Zorg Voor inzichten over de schaarste binnen deze beroepsgroepen bekijken we naar negen beroepsgroepen binnen het zorgdomein: Verpleegkundigen, medisch praktijkassistenten, verzorgenden, apothekersassistenten, laboranten, sociaal werkers, groeps- en woonbegeleiders, fysiotherapeuten, maatschappelijk werkers en gespecialiseerd verpleegkundigen. Ook hier kijken we naar de spanningsindicator, het aantal online vacatures, en het aantal openstaande vacatures,

7

https://nos.nl/artikel/2498459-tekorten-bij-politie-houden-nog-jaren-langer-aan-dan-gedacht

7

Figuur 8 Spanningsindicator UWV voor zorg en welzijn beroepen (Bron: UWV, 2024)

Uit de hier getoonde figuren kan worden opgemaakt dat in vele zorg gerelateerde beroepen sprake is van krapte op de arbeidsmarkt, waarbij de groepen verpleegkundigen, verzorgenden en sociaal werkers er uitspringen als beroepsgroepen met de grootste krapte. De spanningsindicator is het hoogst bij verpleegkundigen, zowel mbo als gespecialiseerde verpleegkundigen. Bij de beroepen apothekersassistenten en laboranten is er geen sprake van een tekort.

Figuur 9 Aantal online vacatures per beroepsgroep per maand (Bron: UWV, 2024).

8

Figuur 10 Aantal ontstane vacatures per beroepsgroep per maand (Bron: UWV, 2024).

Krapte op gemeenteniveau Op gemeenteniveau biedt het platform Arbeidsmarkt In Zicht, een samenwerking tussen provincies en regio’s, cijfers over het aantal online vacatures naar beroepsklasse en -niveau. In de gemeente Rhenen is in het vierde kwartaal van 2023 de meeste vraag naar personeel in de bedrijfseconomische en administratieve, zorg en welzijn en commerciële beroepen. Bij de sector zorg en welzijn is de meeste vraag, het gaat het om meer dan 60 openstaande vacatures, waarvan de helft ISCO beroepsniveau 2 en 3 betreft. Bij de pedagogische beroepen gaat het om minder dan 15 openstaande vacatures Figuur 11 Online openstaande vacatures naar beroepsklasse en -niveau in Q42023 in de gemeente Rhenen. Bron: ArbeidsmarktInZicht, 2024

9

Schaarste aan woningen voor vitale beroepsgroepen In deze paragraaf maken we een koppeling met de woningmarkt. Hoeveel kunnen de vitale beroepsgroepen betalen voor een woning? Daarvoor gebruiken we een indicatie voor het (fulltime) bruto maandsalaris van een startende en een ervaren professional in de geselecteerde beroepsgroepen. Op basis van deze indicatie kan een inschatting worden gemaakt op zij in aanmerking komen voor een sociale huurwoningen en/of een betaalbare nieuwbouw koopwoning financieel bereikbaar is. Inschatting Het gaat hier om een indicatieve inschatting per beroepsgroep. De mogelijkheden van personen werkzaam in een vitale beroepsgroep hangen sterk samen met de huishoudenssamenstelling (eenverdiener of tweeverdieners), hoeveel werkervaring zij hebben, of zij fulltime of parttime werken, in welke regio ze werken en in de koopsector hoeveel eigen geld (of schuld) zij mee kunnen brengen. De zorgsector staat er bijvoorbeeld om bekend dat er veel parttime wordt gewerkt. Deze indicatie zou dus een overschatting kunnen zijn van de mogelijkheden voor deze beroepsgroepen. Politie en veiligheid

10

11

Tabel 2 Indicatieve inkomens per beroepsgroep. Bron: Nationale beroepengids, peildatum maart 2024; bewerking RIGO.

Starter Senior Starter Senior Beroepsniveau Maandsalaris Maandsalaris Jaarsalaris Jaarsalaris Beroepsklasse (UWV) (UWV) (bruto) (bruto) (bruto) (bruto) € € Verzorgenden 2 € 1.950 € 3.500 23.400 42.000 € € Apothekerassistenten 3 € 1.900 € 3.000 22.800 36.000 € € Laboranten 3 € 2.600 € 4.000 31.200 48.000 € € Medisch praktijjkassistnten 3 € 2.000 € 3.200 24.000 38.400 Medisch vakspecialiten 3 € € Sociaal werkers, woonbegeleiders 3 € 2.100 € 3.200 25.200 38.400 € € Verpleegkundigen (MBO) 3 € 2.500 € 4.400 30.000 52.800 Artsen 4 € € Fysiotherapeuten 4 € 2.500 € 4.200 30.000 50.400 Gespecialiseerd verpleegkundigen 4 € € Maatschappelijk werkers 4 € 3.000 € 4.800 36.000 57.600 Psychologen en sociologen 4 € € Leidsters kinderopvang 2 € 1.900 € 2.600 22.800 31.200 € € Onderwijsassistent 2 € 1.900 € 3.000 22.800 36.000 Docenten algemene vakken € € secundair onderwijs 4 € 2.900 € 6.000 34.800 72.000 Docenten beroepsgerichte vakken € € secundair onderwijs 4 € 2.900 € 6.000 34.800 72.000 Docenten hoger onderwijs en hoogleraren 4 € € Leerkrachten basisonderwijs 4 € 3.000 € 6.000 36.000 72.000 Onderwijskundigen 4 € € Militair 1/2/3/4 € 1.000 € 5.000 12.000 60.000 € € Beveiligingspersoneel (BOA) 2 € 2.300 € 3.000 27.600 36.000 € € Brandweer 2 € 1.400 € 2.500 16.800 30.000 € € Politie € 1.450 € 3.400 17.400 40.800 Overheidsambtenaren 3 Politie-inspecteurs 3 Juristen 4 Overheidsbestuurders 4 -

o

12

Concluderend •

•

•

• •

Er is duidelijk sprake van schaarste in het onderwijs en in de zorg. Regionaal is er een ‘zeer krappe’ arbeidsmarkt in het onderwijs, de kinderopvang, en in de zorg in de vraag naar (gespecialiseerd) verpleegkundigen, verzorgenden, praktijkassistenten en in toenemende mate fysiotherapeuten. Er is minder zicht op personeelstekorten en krapte bij de politie, brandweer en defensie. Dat heeft zeer waarschijnlijk ook te maken met het sterke regionale karakter van deze sectoren. Wanneer je kijkt naar de toegankelijkheid van de woningmarkt voor verschillende beroepsgroepen in het onderwijs en in de zorg, dan zijn vooral startende (eenverdieners) het meest gebaat bij voorrangverlening in de sociale huursector, zoals startende onderwijzers en verpleegkundigen, want voor de vrije huursector en koopsector zullen de mogelijkheden zeer gering zijn. Hetzelfde geldt voor startende en ervaren professionals in de kinderopvang, praktijkassistenten, sociaal werkers en verzorgenden. Voor meer ervaren onderwijzers en, in mindere mate, verpleegkundigen en fysiotherapeuten is de koopsector potentieel beter financieel bereikbaar. Zij zouden dus eventueel geholpen zijn met voorrangverlening in de betaalbare koopsector.

13

Bijlage(n) We maken een selectie van vitale beroepen in de sectoren Onderwijs, Zorg en Openbaar bestuur en veiligheid aan de hand van beroepsniveaus (ISCO) en op basis van een inschatting van het startsalaris van verschillende beroepsklassen. Er worden in de landelijke registraties, zoals CBS, vier beroepsniveaus onderscheiden: • • • •

ISCO1: Eenvoudige routinematige taken; elementair of lager onderwijsniveau vereist. ISCO2: Weinig tot middelmatig complexe taken; lager of middelbaar onderwijsniveau vereist. ISCO3: Complexe taken; middelbaar of hoger onderwijsniveau vereist. ISCO4: Zeer complexe gespecialiseerde taken; hoger of wetenschappelijk onderwijsniveau vereist.

Daarnaast gebruiken we een indicatie voor het (fulltime) bruto maandsalaris van een startende en een ervaren professional in de beroepsklassen in de geselecteerde sectoren Op basis van deze indicatie kan een inschatting worden gemaakt op zij in aanmerking komen voor een sociale huurwoningen en/of een particuliere huurwoning of koopwoning financieel bereikbaar is. Het gaat hier om een indicatieve inschatting per beroepsgroep op basis van de Nationale beroepengids.

Tabel 0-1 Indicatieve inkomens per beroepsgroep. Bron: Nationale beroepengids, peildatum maart 2024; bewerking RIGO.

Beroepsklasse

Verzorgenden Apothekerassistenten Laboranten Medisch praktijkassistenten Medisch vakspecialisten Sociaal werkers, woonbegeleiders Verpleegkundigen (MBO) Artsen Fysiotherapeuten Gespecialiseerd verpleegkundigen Maatschappelijk werkers Psychologen en sociologen Leidsters kinderopvang Onderwijsassistent Docenten algemene vakken secundair onderwijs Docenten beroepsgerichte

ISCO

2 3 3 3

Starter Maandsalaris (bruto) € 1.950 € 1.900 € 2.600 € 2.000

Senior Maandsalaris (bruto) € 3.500 € 3.000 € 4.000 € 3.200

Starter Jaarsalaris (bruto) € 23.400 € 22.800 € 31.200 € 24.000

Senior Jaarsalaris (bruto) € 42.000 € 36.000 € 48.000 € 38.400

3

-

-

-

-

3

€ 2.100

€ 3.200

€ 25.200

€ 38.400

3

€ 2.500

€ 4.400

€ 30.000

€ 52.800

4 4 4

€ 2.500 -

€ 4.200 -

€ 30.000 -

€ 50.400 -

4

€ 3.000

€ 4.800

€ 36.000

€ 57.600

4

-

-

-

-

2 2 4

€ 1.900 € 1.900 € 2.900

€ 2.600 € 3.000 € 6.000

€ 22.800 € 22.800 € 34.800

€ 31.200 € 36.000 € 72.000

4

€ 2.900

€ 6.000

€ 34.800

€ 72.000

14

vakken secundair onderwijs Docenten hoger onderwijs en hoogleraren Leerkrachten basisonderwijs Onderwijskundigen Militair Beveiligingspersoneel (BOA) Brandweer Politie Overheidsambtenaren Politie-inspecteurs Juristen Overheidsbestuurders

4

-

-

-

-

4

€ 3.000

€ 6.000

€ 36.000

€ 72.000

4 1/2/3/4 2

€ 1.000 € 2.300

€ 5.000 € 3.000

€ 12.000 € 27.600

€ 60.000 € 36.000

2

€ 1.400 € 1.450 -

€ 2.500 € 3.400 -

€ 16.800 € 17.400 -

€ 30.000 € 40.800 -

3 3 4 4

15

16