Bijlage 1 Groenbeleidsplan Rhenen 2023-2028 (1)

Groenbeleidsplan Rhenen 2023-2028

Multifunctioneel groen, van waarde voor iedereen

Inhoud 1.

Inleiding 4

2.

De landschappelijke opbouw van Rhenen

6

3.

De ontwikkelingen van groen in Rhenen

8

4.

Wat is de waarde van ons groen?

5.

Kaders vanuit inwoners en beleid 12

6.

De 3 speerpunten 16

7.

Hoe passen we de speerpunten concreet toe in Rhenen 20

10

8.

Uitvoering en financiën 30

1 Multifunctioneel groen, van waarde voor iedereen Inleiding

Rhenen is een groene gemeente. Door haar ligging tussen de Gelderse Vallei, de Neder-Rijn en de Utrechtse Heuvelrug heeft elke inwoner de mogelijkheid het groen in het buitengebied te beleven. Maar ook in de kernen zijn oude en waardevolle groenstructuren aanwezig, ondermeer in de vorm van haar oude boomstructuren. Groen maakt onderdeel uit van de identiteit van Rhenen. Groen heeft op zichzelf waarde, maar is ook een instrument om andere doelen te behalen. In dit beleidsplan beschrijft de gemeente waarom groen belangrijk is, wat zij wil met groen en wat zij gaat doen met groen. De aandachtspunten zijn bepaald met inbreng van de inwoners en vertaald naar beleid en acties om hier invulling aan te geven. De vervolgacties die worden beschreven willen we vormgeven met de inwoners.

Waarom dit groenbeleidsplan De afgelopen periode is duidelijk geworden dat klimaat en gezonde leefomgeving (zowel voor ecologie als voor de samenleving) speerpunten zijn die op nationaal en lokaal niveau aandacht behoeven. Jaarrond zijn er berichten over wateroverlast of hitte. Iedereen kent de opmars van de eikenprocessierups en andere ziektes en plagen in het groen. Daarom is actualisatie van ons groenbeleidsplan nodig. De afgelopen jaren is vooral ingezet voor groene verbindingen op grote schaal (uiterwaarden, heuvelrug, langs wegen) en op lokaal niveau in de wijken. Het beleidsplan uit 2008 is op die wijze opgesteld. Daarnaast hebben we ons gericht op beheer volgens het beeldkwaliteitsplan. Het beheer van bomen en plantsoen is goed vastgelegd in een groenbeheer-systeem. Deze werkwijze en dit beleid laten we de komende jaren niet los, maar zetten we systematisch door. We actualiseren het beeldkwaliteitsplan (BKP) met de nieuwe speerpunten en inzichten en zorgen dat ons groenbeheersysteem actueel blijft met feitelijke hoeveelheden en maatregelen. Daarnaast is het nu de tijd om ook de nieuwe speerpunten die we als gemeente hebben in het groen te borgen. Klimaat, biodiversiteit en leefbaarheid krijgen een nadrukkelijkere plek binnen de gemeente en groen kan hier een positieve bijdrage aan leveren.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

4

Leeswijzer Dit groenbeleidsplan begint met een ruimtelijke opbouw (H2). Welke landschapstypen heeft Rhenen en hoe past het groen daarbinnen en in de stad. In hoofdstuk 3 kijken we terug hoe het groen binnen de gemeente de afgelopen jaren is ontwikkeld, waarna hoofdstuk 4 de waarde van groen beschrijft en waarom de aanwezigheid van groen belangrijk is. In hoofdstuk 5 beschrijven we binnen welke kaders dit groenbeleidsplan past, lokaal, regionaal en nationaal. Vervolgens worden in hoofdstuk 6 de 3 speerpunten benoemd waarop de keuzes in dit beleidsplan zijn gestoeld. In hoofdstuk 7 maken we deze speerpunten concreet in maatregelen en toepassingen. Tot slot wordt in hoofdstuk 8 de doorvertaling naar de benodigde budgetten voor de komende jaren gemaakt welke nodig zijn om dit beleid te concretiseren. En hoe het zijn doorwerking heeft in het beheer.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

5

2 De landschappelijke opbouw van Rhenen

2.1 Geologische opbouw Rhenen

Rhenen is een kleine zelfstandige gemeente liggend op het uiterste puntje van de Utrechtse Heuvelrug. Al in 2003 deed Rhenen mee aan de ‘Entente Florale’, een competitie voor de groenste stad van Nederland. We profileren ons dus al enige tijd als groene gemeente. Waardevol is de ligging van Rhenen, aan de voet van de Heuvelrug, aan de Neder-Rijn. Daarnaast hebben we groene wijken, zoals Donderberg en Molenberg en meer versteende wijken zoals Centrum. Dit verschil heeft vaak te maken met de ligging en ontstaansgeschiedenis van de wijk. Rhenen heeft een afwisselend buitengebied, ruim 100 ha. stadsbos, Kwintelooijen en het agrarisch Binnenveld.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Het groen in Rhenen is divers doordat de bodem (geologische opbouw) zeer gevarieerd is. De aardkorst is in diverse tijdvakken ontstaan en de ondergrond van gemeente Rhenen bestaat voor een groot deel uit zandige ondergrond met grote hoogteverschillen. Bij de Neder-Rijn is er een kleiafzetting geweest. Het Binnenveld heeft naast zand ook veen in haar bodem. In grote lijn is het gebied onder te verdelen in Utrechtse Heuvelrug (Stuwwal), Gelderse Vallei (Binnenveld) en het Rivierengebied (Neder-Rijn met uiterwaarden). De Utrechtse Heuvelrug maakt deel uit van het Natuurnetwerk Nederland. Daardoor wordt deze beschermd als natuur. Ook de uiterwaarden zijn beschermde natuur, zij maken deel uit van het Natura 2000 gebied. De stedelijke gebieden van Rhenen worden aan alle kanten omsloten door natuur. Het Binnenveld is grotendeels agrarisch, maar heeft ook groene aantrekkingskracht.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

6

2.2 Hoeveelheid groen Rhenen heeft een aantal grote groenoppervlaktes in het buitengebied waar ze verantwoordelijk voor is. Kwintelooijen (60ha), de stadsbossen (100ha) en het buitengebied zelf lenen zich voor recreatief medegebruik. In het buitengebied heeft de gemeente vooral groen direct langs de wegen in eigendom en beheer, zoals de bermen en de laanbomen. Rhenen heeft zo’n 8000 straat- en laanbomen, verdeeld over de woonkernen en het buitengebied. In de woonkernen heeft de gemeente daarnaast nog circa 8 ha openbaar groen. Onderstaande afbeelding laat de grote hoeveelheid bos binnen de gemeentegrenzen zien en laat het percentage aanwezig groen in de kernen zien. Zichtbaar is dat de randen van Rhenen en Achterberg erg groen zijn, maar dat het centrum van Rhenen en Elst een veel lager percentage aanwezig groen hebben. Het groen mag in aantal niet afnemen. Zeker in de kernen worden locaties aangewezen waar we juist streven naar méér groen. (Zie hiervoor ook de groenstructuurkaart en de ecologische structuurkaart in H6 en bijlage.) Maar naast het behoud van de hoeveelheid groen (kwantiteit), gaat Rhenen ook voor hoogwaardig groen (kwaliteit). Het groen wordt in goede omstandigheden aangeplant, met oog op groei en vervolgens goed onderhouden. In hoofdstuk 7 wordt nader beschreven hoe Rhenen de komende jaren gaat investeren in de aanplant en het beheer van haar groen.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

7

3 De ontwikkelingen van groen in Rhenen De kracht van gemeente Rhenen zit voor een belangrijk deel in het aanwezige groen rond de kernen en de historische structuren in de kernen. Rhenen investeert daarom al jaren in het behoud en onderhoud hiervan. Middels het beeldkwaliteitsplan wordt de kwaliteit van het groen bewaakt en op basis van de beeldkwaliteit wordt bepaald of onderhoud dient te worden uitgevoerd. Echter, oude bomen zijn op een bepaald moment aan vervanging toe. Niet tijdig kappen kan tot risico’s voor de veiligheid leiden. Rhenen kiest ervoor om elke boom die uitvalt te vervangen. Waar het laanbomen betreft wordt niet gewacht met herplant tot bijvoorbeeld de helft van de bomenrij is uitgevallen, maar wordt voor elke boom die uitvalt direct in het volgende plantseizoen een nieuwe boom geplant. Het voordeel hiervan is dat de bomenlanen diverser in opbouw worden, wat in de toekomst tot een robuustere boomstructuur leidt. Immers, een rij bomen van de zelfde soort en zelfde leeftijd is kwetsbaar voor uitvallen. Daarom wordt naar de toekomst toe gekozen voor meer variatie in leeftijd en soort. Bij de bomenlanen wordt wel gekozen voor een gelijke kroonvorm en hoogte, waardoor er uniformiteit in beeld blijft bestaan.

Om het groen voor alle inwoners bereikbaar en beleefbaar te laten zijn, is een analyse uitgevoerd van de afstand tot een groter groenoppervlak. Onderstaande kaart laat zien dat in Rhenen-stad niet alle wijken nabije toegang (<300m) hebben tot hoogwaardig groen. Met voorliggend beleidsplan willen we hier in investeren, door het groen beter toegankelijk te krijgen voor alle inwoners. Op de kaart Stedelijke belevingsstructuur (zie H6 en bijlage) is aangegeven welke mogelijkheden er zijn om het groen te beleven middels een ommetje en welke structuren Rhenen de komende jaren wil realiseren, zodat alle inwoners van Rhenen een ‘groen ommetje’ kunnen maken. In hoofdstuk 7 wordt beschreven hoe Rhenen hierin investeert.

Vanuit deze verantwoordelijkheid heeft de gemeente in de afgelopen jaren op verschillende locaties bomen gekapt en hier jonge bomen voor terug geplant. Uitgangspunt is dat voor elke gekapte boom een nieuwe boom wordt geplant. Natuurlijk hebben deze jonge bomen niet direct een zelfde waarde en omvang als de oude gekapte bomen. Het heeft tijd nodig voor een jonge boom groot is en daardoor kan het lijken of er een afname in bomen heeft opgetreden, maar het aantal neemt niet af.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

8

Samenwerking in het groen Binnen de grote natuurgebieden die Rhenen binnen haar gemeentegrenzen heeft, wordt gezocht naar samenwerking en functie combinering (bijvoorbeeld recreatie of klimaatmaatregelen). Kwintelooijen is een natuurgebied met veel verschillende flora en fauna. Dit gebied is ontstaan in de jaren ‘70 door afgraving van zand. Hier wordt het beheer gedaan door een natuurwerkgroep Kwintelooijen. Deze natuurwerkgroep is in 2011 opgericht door de Stichting Werkgroep Milieubeheer Rhenen (WMR) in samenwerking met de IVN afdeling Veenendaal-Rhenen. Om het dichtgroeien van het gebied tegen te gaan organiseren ze regelmatig natuurwerkdagen. Daarbij worden op verruigde stukken bomen en struiken verwijderd. In 2018 hebben de gemeenten Rhenen en Veenendaal hier het beheer overgenomen van het Recreatieschap. Vanaf dat moment wordt het gebied begraasd door Herefords runderen. Om het dichtgroeien van het terrein tegen te gaan is de werkgroep zomers wekelijks en in de winter enkele keren per maand actief op Kwintelooijen.

Groene schoolpleinen. Dit soort initiatieven starten we als gemeente niet zelf, maar hiervoor sluiten we aan bij de projecten die onder andere de IVN start. De samenwerking met partners en particulieren wordt in het Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie verder toegelicht als ‘Samenwerken met DURF’: “Wij werken samen aan een klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen en zien dit als vanzelfsprekend. Alle partners zijn betrokken en zich bewust van de klimaatveranderingen en de gevolgen hiervan. Groen is daarmee een discipline die niet solitair wordt bezien maar altijd een volwaardig onderdeel is van het integrale geheel. Belangrijk gedachtegoed hierbij is een toekomstbestendige inrichting voor de komende generatie. Deze inrichting bereiken we door een samenwerking met alle mogelijke partners, van provincie en Rijkswaterstaat tot waterschap, scholen en particulieren.” In de praktijk betekent dit dat wij positief op initiatieven van derden reageren en hierin meewerken.

De uiterwaarden vallen onder verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat en hebben naast een waterstaatsfunctie ook een natuurfunctie. Met name de uiterwaarden bij het centrum van Rhenen en de Palmerswaard, in beheer bij het Utrechts Landschap, lenen zich door de ligging voor het zoeken naar kansen als groen uitloopgebied. Deze relatie is nu nog onvoldoende gelegd. De komende periode willen we als gemeente investeren om de mogelijkheden als stedelijk uitloopgebied te verkennen en hierin kansen te pakken. Naast het grootschalige groen zijn juist ook de kleinschalige en particuliere initiatieven erg belangrijk bij het behoud en het versterken van de groene structuren in de gemeente. Als bewoners aangeven dat ze het onderhoud willen uitvoeren in een perkje bij hun woning laten we dit toe, maar wel met het uitgangspunt dat het groen blijft. Het meer specialistisch onderhoud, zoals het technisch boomonderhoud wordt niet overgedragen, hiervoor blijft de gemeente verantwoordelijk. Daarnaast nemen we deel aan projecten die biodiversiteit verhogen zoals de Heuvelrugtuinen (Natuur en Milieufederatie Utrech), Tuiny Forest (IVN) en Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

9

4 Wat is de waarde van ons groen?

4.1 Onze kijk op groen

Zoals in voorgaande hoofdstukken aangegeven is het groen waardevol. Niet alleen omdat het onze gemeente verfraait (esthetisch) maar ook (en dat komt in steeds meer studies naar voren) geeft groen een positieve impuls aan de gezondheid. Zowel de mentale als fysieke gezondheid heeft baat bij regelmatig bewegen en vertoeven in groen. Het is aangetoond dat het stress vermindert. De aanwezigheid van groen kan een hogere mate van veiligheid geven in de stad, maar kan door verkeerde inrichting of achterstallig onderhoud ook juist leiden tot groter gevoel van onveiligheid. Daarnaast geeft groen mede een oplossing voor klimaatextremen (wateroverlast en hitte) als hier in soortkeuze en inrichting bewust rekening mee wordt gehouden. Daarom ontwikkelen we duidelijke ontwerpkaders en hanteren we een norm voor hoeveelheid groen bij woonbebouwing per wijk.

We zetten ons in voor een groene openbare ruimte die gezond is en waarin het prettig leven en vertoeven is. De openbare ruimte gebruiken we met elkaar en is daarom bij uitstek een instrument voor realiseren van meerdere (sociale) doelstellingen. Zo heeft het groen grote en multifuctionele waarde in de openbare ruimte. Groen is een instrument om meerdere doelstellingen te realiseren op het gebied van de thema’s klimaat, biodiversiteit en leefbaarheid. Groen kan bijdragen aan het verminderen van hitte en wateroverlast. Door de juiste soorten toe te passen helpen we de natuur om zich in evenwicht te houden. En door het groen op de juiste manier in te richten en op de juiste plaatsen te realiseren, kan elke inwoner en bezoeker van Rhenen gebruik maken van het groen om te spelen, wandelen, ontmoeten en sporten. Groen is dus méér dan alleen een onderhoudsobject in de openbare ruimte. Om deze functies van groen nog beter te bedienen, wordt een onderzoek uitgevoerd naar de functies en waarden van het groen, zodat nog bewuster kan worden gekozen bepaalde locaties te versterken in bepaalde waarden.

Groenwaarde

De multifunctionele waarde van groen is van groot belang. Rhenen zet zich in voor een kwalitatieve groene openbare ruimte.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

Groen bepaalt in sterke mate de identiteit van Rhenen. Het levert een belangrijke bijdrage aan bijzondere beeldbepalende plekken zoals het Koningin Elisabethplantsoen, Huis van de Gemeente, wijk Vogelenzang, aan wat we zijn en willen zijn als gemeente. De druk op het gebruik van de ruimte, zoals parkeren, woningbouw en een hogere ondergrondse gebruiksdruk mogen niet per definitie leiden tot minder groen of tot een kwalitatief minder mooie groene omgeving. De kwaliteit van het groen bepaalt namelijk hoe men naar Rhenen kijkt. Rhenen vindt het belangrijk om voldoende groen per woning te realiseren of behouden. Daarvoor wordt per wijk een richtgetal van 75m2 openbaar groen per woning voor zowel bestaande als ook nieuwe woningbouw gehanteerd, waar mogelijk binnen een straal van 300 meter van de woningen. Want het groene karakter van Rhenen moet, ook bij extra woningbouw, behouden blijven en is een kernkwaliteit waar alle inwoners van moeten kunnen genieten.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

10

4.2 De kijk van inwoners op het groen Belangrijk hierbij is de hoofdbomenstructuur, de ecologische structuur en de toegankelijkheid van groen. Rhenen heeft veel groen, maar nog niet altijd in logische verbinding met of aansluiting op structuren. Dit resulteert in snippergroen zonder duidelijke koers. De komende jaren willen we dit snippergroen weer onderdeel maken van de groenstructuren. Groen in Rhenen is daarnaast méér dan alleen het groen dat wij beheren in de openbare ruimte. Met de klimaatopgaven waarvoor we met z’n allen staan, is groen al lang niet meer alleen een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Als gemeente stimuleren we vergroening van tuinen, particuliere terreinen, speelpleinen, gevels en daken. Inwoners zelf kunnen een bijdrage leveren aan het groen houden van de gemeente, het verbeteren van de waterafvoer, biodiversiteit en een aangename leefomgeving.

Dat onze inwoners groen ook belangrijk vinden komt naar voren uit de enquête van Rhenen spreekt. Eind 2020 is er een enquête geweest met het inwonerspanel Rhenen spreekt. De resultaten van dit onderzoek gebruiken wij om de uitgangspunten voor het inrichten, beheren en onderhouden van het groen in de openbare ruimte te wijzigen. Ook zijn de resultaten gebruikt als input voor deze Groenvisie Rhenen 2022-2027. De enquête is door 633 panelleden ingevuld. Het openbaar groen in de gehele gemeente Rhenen wordt beoordeeld met een 6,8. Van de respondenten is 62% (zeer) tevreden over de hoeveelheid openbaar groen in de gemeente Rhenen en 49% vindt de uitstraling van het openbaar in de gemeente (zeer) goed. 26% vindt dat het openbaar groen niet goed wordt onderhouden. 64% van de respondenten geeft aan tevreden te zijn over de hoeveelheid openbaar groen in de buurt. Vervolgens is gevraagd wat zij belangrijk vinden voor het openbaar groen in hun buurt. In Achterberg vindt men het voornamelijk belangrijk dat het openbaar groen onderhouden is, dat er diversiteit is, dat er genoeg/nog meer openbaar groen komt en dat ontspanning en recreatie mogelijk is in het openbaar groen. In Elst vindt men het voornamelijk belangrijk dat het openbaar groen onderhouden is, dat het openbaar groen een goede uitstraling heeft, dat het bomen bevat en dat er genoeg / nog meer openbaar groen komt.

In Rhenen vindt men het voornamelijk belangrijk dat het openbaar groen onderhouden is, dat het openbaar groen een goede uitstraling heeft, dat er genoeg / nog meer openbaar groen komt en dat het zorgt voor verkoeling. Het onderscheid wat in de kernen wordt aangegeven is in hoofdstuk 7 de basis voor de koers die we per kern willen varen de komende jaren.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

11

5 Kaders vanuit inwoners en beleid Bij het opstellen van dit groenbeleidsplan is gebruik gemaakt van de reeds opgestelde beleidsstukken en bepaalde toekomstkoers die gemeente Rhenen voor ogen heeft. Ook zijn de ateliers en enquêtes die gehouden zijn meegenomen om tot de juiste gedragen koers te komen.

5.1 Kaders vanuit inwoners Klimaatateliers In 2019 zijn er klimaatateliers gehouden met bewoners. Daarin kwam naar voren dat bewoners in sommige gebieden een afname van het groen ervaarden. Een groene omgeving zorgt voor een aangenaam leefklimaat, waarin hitte en wateroverlast kunnen worden beheerst. Maar een groene omgeving laat ook sociale meerwaarde naar voren komen (ontmoeten, bewegen) en levert een bijdrage aan de economische meerwaarde (verhoging vastgoedwaarde, aangenamer verblijfklimaat, waardoor ondernemers een hogere omzet kunnen verwachten). Een afname van groen is dus ongewenst.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Rhenen Spreekt In 2020 is er onder de inwoners van Rhenen een enquête afgenomen over de beleving van groen. Hieruit kwam naar voren dat het openbaar groen in Rhenen gemiddeld voldoende wordt beoordeeld. Wel zijn er verschillen per woonkern. Zo wordt in Elst het groen structureel minder goed beoordeeld dan in de andere kernen. De komende periode wil de gemeente daarom ook gebruiken om vanuit de kaders van het groenbeleidsplan hier acties in te ondernemen (zie H7.3). De top 3 van belangrijke meerwaarde van groen volgens de inwoners van de gemeente is: -

Openbaar groen verbetert de (uitstraling) van de buurt Openbaar groen biedt ruimte aan verschillende soorten planten, dieren en insecten Openbaar groen zorgt voor verkoeling en afwatering.

Deze top 3 is vertaald in de 3 speerpunten van dit groenbeleidsplan: leefbaarheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

12

5.2 Lokaal beleid Coalitieakkoord 2022-2026 Het coalitieakkoord 2022-2026 sluit aan bij de ambities die we vanuit het groenbeleid hebben: We werken aan een gemeente waar kernen en buitengebied met elkaar in verbinding staan. Juist deze combinatie zorgt ervoor dat onze gemeente een fijne plek is om te leven. Onze natuur is uniek maar ons erfgoed ook. Dat willen we graag goed overbrengen aan onze inwoners en bezoekers. Rhenen is onderdeel van veel netwerken in de regio, in de provincie en in het land. Of het gaat om het bouwen van woningen, de bereikbaarheid, de verduurzaming of een gezonde economie, we hebben elkaar nodig om onze ambities waar te maken. De behoefte en wensen van de inwoners van Rhenen, Elst en Achterberg verschillen per kern, per buurt en per mens. We luisteren naar de vraag, kijken naar mogelijke onderliggende problemen en werken oplossingsgericht. In het preventieakkoord en het sport– en beweegakkoord stimuleren we daarom een gezonde leefstijl en nodigen we iedereen uit om te bewegen. Dit doen we met faciliteiten en we ontwikkelen een leefomgeving die een gezonde leefstijl mogelijk en gemakkelijk maakt. We zorgen voor een openbare ruimte die bijdraagt aan het veiligheidsgevoel.

Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2027 Samen met bewoners en ondernemers is het Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022-2027 opgesteld. Hierin beschrijven we hoe de klimaatopgave in Rhenen wordt vormgegeven. Opgaven op het gebied van ruimtelijke adaptatie, energietransitie, luchtkwaliteit en biodiversiteit vragen om een visie op groen in de openbare ruimte. Hier is een duidelijke relatie met het groenbeleidsplan te leggen. Ook voor de sociale cohesie van de bewoners hebben we een groene omgeving nodig. Leefbaarheid en gezondheid moet meer aandacht krijgen. Maar ook particulieren kunnen meewerken om de gemeente groen en waterrobuust te maken. Middels voorbeelden laten we zien hoe inwoners kunnen bijdragen. Dit is vertaald in acties. Deels wordt de uitwerking hiervan in dit groenbeleidsplan opgepakt.

Ook in Rhenen hebben we problemen met gevolgen van klimaatverandering als wateroverlast, hittestress en droogte. Oplossingen hiervoor liggen in het vergroenen van onze woonwijken en goed omgaan met (hemel)water. Onze inwoners vragen wij ook hun verantwoordelijkheid hierin te nemen. We zoeken naar manieren om meer biodiversiteit aan te brengen in de gemeentelijke plantvakken. Natuurlijke ontwikkeling staan we toe. Door voorbeeldtuinen, bijvoorbeeld de heuvelrugtuin aan de Herenstraat, moedigen we bewoners aan om hun tuin te vergroenen. Het groenbeleidsplan is een bouwsteen voor de “Visie op Rhenen 2035”. Naar verwachting wordt de visie in Q1 2023 vastgesteld.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

13

Waardevolle bomen in Rhenen (Algemene Plaatselijke Verordening) Per 1 januari 2017 is er de Wet natuurbescherming voor bescherming van flora en fauna. Binnen Rhenen hebben we deze wet vertaald naar de “Bomenlijst Rhenen 2021” in de “Algemene Plaatselijke Verordening” (APV) ter bescherming van bomen en andere houtopstanden. Daarnaast werken we met de gedragscode flora en fauna van Stadswerk, waarin regels en periodes staan beschreven om de aanwezige flora en fauna te beschermen. Preventieakkoord & Sport- en beweegakkoord In het preventieakkoord richten we ons op: 1. Mentale gezondheid en eenzaamheid 2. Gezond gewicht 3. Sociale media en gamen 4. Alcohol, drugs en roken Met name de eerste twee speerpunten hebben een belangrijke raakvlak met het groenbeleidsplan. Eenerzijds heeft groen in de direct zicht een bewezen positief effect op de mentale gezondheid en anderzijds stimuleert een aantrekkelijke groene buitenruimte tot bewegen, faciliteert ontmoetingen en werkt verbindend. Vanuit het sportakkoord zetten we ons in om meer mensen in beweging te krijgen. In het Sport- en beweegakkoord - Sportservice Rhenen (sportservicerhenen.nl) hebben we een aantal thema’s benoemd. Het beleidsplan groen draagt ook hierin bij aan de eerste twee thema’s en de uitwerking hiervan: 1. Inclusief sporten en bewegen 2. Duurzame sportinfrastructuur (oa. Beweegvriendelijk inrichten openbare ruimte) 3.

Vitale sport –en beweegaanbieders 4. Positieve sportcultuur 5. Van jongs af aan vaardig in bewegen.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

14

5.3 Nationaal en regionaal beleid Rijksbeleid De NOVI (nationale omgevingsvisie) gaat uit van een integrale werkwijze samen met andere overheden en maatschappelijke organisaties, en met meer regie vanuit het Rijk. Met een zorgvuldige afweging van belangen werken we aan onze prioriteiten: ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, een duurzaam en (circulair) economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio’s en een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Centraal hierbij staat een evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving, zowel van de boven- als van de ondergrond. We spreken over ‘omgevingsinclusief’ beleid. De NOVI onderscheidt daarbij drie afwegingsprincipes: 1) Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, 2) Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal, en 3) Afwentelen wordt voorkomen.

Hoeveelheid groen

In de Nota Ruimte (2004) is door het Rijk een richtgetal gegeven voor de hoeveelheid groen per woning in uitbreidingslocaties. Dit richtgetal van 75 m² komt in de NOVI niet meer terug, wel is er de ambitie om mensen bewuster nabij groen te laten zijn. Toch vindt Rhenen het belangrijk om dit richtgetal van 75m2 te hanteren bij haar woningbouwontwikkelingen. Want het groene karakter van Rhenen moet, ook bij extra woningbouw, behouden blijven en is een kernkwaliteit waar alle inwoners van moeten kunnen genieten.

Naast ruimtelijk beleid geeft de Rijksoverheid ook richtlijnen, kaders en bescherming betreffende de Nederlandse natuur. Met name de grotere natuurgebieden (Natura 2000), maar ook natuur en biodiversiteit in de stad dienen versterkt te worden. Bijvoorbeeld met groene daken, speciale dakpannen waarin vogels kunnen nestelen of nestkasten voor vleermuizen. Het ministerie van LNV wil met onder meer de volgende plannen meer groen in de stad krijgen: • Bouwers moeten bij bouwplannen rekening houden met de natuur. Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Hiervoor is de participatietafel Natuurinclusief Bouwen opgericht. • Het Nationaal Daken plan voor meer groene daken in steden. Een groen dak vangt bijvoorbeeld water op en biedt voedsel voor insecten. Rhenen geeft deze kaders ook mee bij ontwikkelingen binnen onze gemeentegrenzen. Naast de NOVI geeft ook het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie kaders mee voor lokale ontwikkelingen. Als gemeente hebben wij een taak om de klimaatrisico’s en -knelpunten op juiste wijze inzichtelijk te krijgen en hier op te anticiperen. Ons beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie is hieruit voortgekomen. Provincie De provincies zijn verantwoordelijk voor het invulling en uitvoering van het natuurbeleid en de ruimtelijke structuren binnen hun provinciegrenzen. Zowel natuur als leefbaarheid en klimaat worden in de Provinciale ruimtelijke structuurvisie 2013-2028 (herijking 2016) van provincie Utrecht beschreven en met kaarten verduidelijkt. Voor de kaarten met beschermde natuur en natuurontwikkeling en ook andere structuurkaarten wordt verwezen naar de provinciale ruimtelijke structuurvisie. Binnen de gemeentegrenzen heeft de provincie verschillende ‘kernrandzones’ en ‘groene contouren’ aangewezen. Deze kernrandzones liggen aan de rand van de bebouwde gebieden en zijn gericht op behoud en versterken van de ruimtelijke kwaliteit. De groene contouren zijn essentieel om het natuurnetwerk robuust te maken.

De nieuwe natuur die binnen de groene contouren ligt wordt onderdeel van de NNN. Het provinciale natuurbeleid is erop gericht om de verschillende natuurzones met elkaar te verbinden. Binnen de gemeentegrenzen liggen waardevolle natuureenheden bestaande uit onder meer oud bos, droge heide (Plantage Willem III) en riviernatuur. Ook de groeve bij Kwintelooijen heeft beschermde natuur. In de provinciale natuurvisie is beschreven welke natuurwaarden bescherming verdienen.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

15

6 De 3 speerpunten Het groen in de gemeente moet ruimte bieden voor een gezonde, leefbare, aantrekkelijke en daarmee ook toekomstbestendige woon-en werkomgeving. Dit groenbeleidsplan gaat uit van het koesteren en verbeteren van het huidige en het nieuwe groen met al haar waarden die dit heeft voor inwoners. De gemeente geeft daarbij zelf het goede voorbeeld om zo onze inwoners te stimuleren ook te investeren in het groen. De kwaliteit van het groen staat bij behoud en aanleg van groen voorop. De hoeveelheid groen in onze stedelijke gebieden willen we niet laten afnemen. We zoeken naar een koppeling van functies, zodat we ook naar de toekomst toe het groen een meerwaarde meegeven wat het bestaan en behoud verstevigd. Door de groenstructuren te versterken of duidelijk te verankeren, dragen we bij aan het behoud van de opvallend groene identiteit van Rhenen. De potentie van en de verbinding met het buitengebied van Rhenen willen we optimaliseren. Hier is genoeg te doen en te beleven en dit moet bekend zijn bij bewoners en bezoekers. Zo onderstrepen we onze groene identiteit.

Impressie Van Suijlenplein

Naast dat we bestaande koers (zoals het behoud van onze bomenstructuren en grotere groenzones en beheer conform beeldkwaliteitsplan) voortzetten, willen we het groen in Rhenen behouden en versterken aan de hand van 3 speerpunten: klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefbaarheid. Vanuit die speerpunten wordt een concrete invulling gegeven middels projecten, initiatieven en samenwerking of stimulans. Impressie Herenstraat / Frederik Van De Paltshof

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

16

6.1 Klimaatadaptatie Groen is multifunctioneel inzetbaar. Het aanwezige groen in de gemeente draagt bij aan de benodigde maatregelen om klimaatadaptatie vorm te geven en zo overlast door hitte, water en droogte te voorkomen. Dit willen we verder versterken. Vanuit de drie pijlers uit het Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie wordt in projecten groen als volgt ingezet: Wateroverlast: In de zomer zullen de grillige (zeer) extreme buien nog meer neerslag bevatten, met een uurintensiteit tot 74 mm (volgens Trendverkenning Visie op Rhenen). - Vasthouden waar het valt: groenvakken geven goede infiltratiemogelijkheden en moeten dusdanig worden ingericht (rekening houdend met bodemsamenstelling, soorten groen, etc.) - Overlast voorkomen op en onderaan de hellingen: Groen heeft een bufferend vermogen, maar heeft het water ook nodig. Dat vermogen en behoefte verschilt per type groen. De soort beplanting moet dan ook afhankelijk van de standplaats en omstandigheden worden toegepast. Hitte: Het aantal hete dagen in de zomer neemt toe. Dit heeft consequenties voor de temperatuur in de woningen en voor het leefklimaat buiten.

- Kwetsbare doelgroepen meer schaduw bieden: Hiervoor wordt gezocht naar extra mogelijkheden voor (opgaand) groen rond zorgcentra, scholen, verblijfsplaatsen, sport- en belevingsroutes met streven naar 40% schaduw op langzaam verkeer routes - Afstand tot koelteplekken maximaal 300 meter. Droogte: Uit de klimaatanalyse van de gemeente Rhenen blijkt dat de frequentie van een zeer droog jaar de komende decennia toeneemt van 1 keer in de 10 jaar naar 1 keer in de 2-5 jaar. - Het groenassortiment aanpassen naar meer droogtebestendig en gevarieerder - Toepassen bodemverbetering Dit is uitgewerkt in concrete maatregelen passend bij de ambities ‘Groen leeft’ en ‘Ontstenen en vergroenen’ in hoofdstuk 7. Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

17

6.2 Biodiversiteit De natuurlijke waarden van het groen zijn waardevol. Door een gevarieerd en goed gekozen sortiment ontstaat een grote biodiversiteit. Dit willen we bereiken door in een drietal pijlers te investeren: Ontwikkelen van ecologische verbindingen - Inventariseren van fauna knelpunten om de ecologische verbindingen te optimaliseren - Toepassen van ecologisch beheer: gericht op verschillende doelsoorten met een gevarieerd assortiment Bescherming landschapselementen - Middels de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en Bomenkaart - Gemeentelijke locaties inrichten als voorbeeldlocaties - Particuliere initiatieven ondersteunen

Ecologische structuur

Bestrijding invasieve exoten, woekeraars en plagen - Middels aparte maairondes gericht op plaagbestrijding - Middels het toepassen van een gevarieerd en bewust gekozen sortiment - Maatregelen afgestemd op de omstandigheden en zoveel mogelijk preventief Het vergroten van de biodiversiteit is niet enkel een op zichzelf staand thema. Er wordt juist ook bij de maatregelen die vanuit klimaat of leefbaarheid worden genomen gezocht naar een meerwaarde voor biodiversiteit (bijvoorbeeld bij de invulling van beleeftuinen voor ontmoeting of de inrichting van wadi’s).

Hoofdbomenstructuur

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

18

Legenda

6.3 Leefbaarheid Hoe de leefbaarheid in Rhenen wordt ervaren is sterk afhankelijk van persoonlijke situaties als leeftijd, mobiliteit en directe leefomgeving. Wel zijn er verschillende aandachtspunten op hoofdlijnen te benoemen waar de komende jaren onze aandacht naar uit gaat:

Legenda Ommetje

De 3 kernen hebben elk een eigen aandachtsveld: - Versterken van het erg groen en landelijke karakter van Achterberg - Rhenen is erg divers met een stedelijk karakter. Investeren in nabije toegankelijkheid van groen voor alle inwoners - Elst heeft relatief weinig groen en veel woningbouwontwikkeling. Met de inwoners van Elst investeren in de groenidentiteit en -structuur van Elst Rhenen spreekt: kwaliteitsbeoordeling erg gevarieerd - Investeren in een objectieve kwaliteitsmeting van het groen met de meetlatten - Vervolgens op basis van de uitkomsten investeren in behoud en verkrijgen van een hoogwaardige kwaliteit groen

Legenda

Beweegroute Ontmoetingsplaats Ouderen Ontmoetingsplaats Jongeren Sport- en speelplaatsen te ontwikkelen verblijfskwaliteit

Stedelijke belevingsstructuur Rhenen en Achterbergen

Tekeninggegevens Project

Datum : Hoofdbomenstructuu Getekend : Project

Hoofdbomenstructuur

Sociaal domein: een aantrekkelijke en toegankelijke buitenruimte voor iedereen - Beweegroutes; investeren in sport, spel en bewegen voor alle leeftijden, ter bevordering van zowel fysieke als mentale gezondheid - Inclusiviteit: ook minder validen optimaal faciliteren - Bewuste locaties als ontmoetingsplek voor jongeren en ouderen ontwikkelen, dit bevordert de sociale cohesie in de buurt - Bij de aanleg van groen bewuste aandacht voor de meerwaarde die het kan bieden bij mentaal en fysiek welzijn en kan bijdragen aan een gevoel van veiligheid

Overzichts tekening Bezoekadres : NieuweVeenendaalseweg 75 3911 MG Rhenen

Overzichts tekening 22-08-2022 Schaal :

Bezoekadres : NieuweVeenendaalseweg 75 3911 MG Rhenen

Niet op schaal!!!

Tekening nummer :

Stedelijke belevingsstructuur Elst

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

19

7 Hoe passen we de speerpunten concreet toe in Rhenen 7.1 Klimaatadaptatie

Uit de ruimtelijke analyses van gemeente Rhenen blijkt dat er op verschillende locaties sprake is van hittestress, droogte en wateroverlast. De aanwezigheid van groen kan een positieve bijdrage leveren aan een oplossing voor deze knelpunten. Het vergt een nog intensiever en integrale manier van samenwerken voor de gemeente. Waar vroeger het groen wel als sluitstuk werd gezien bij het inrichten van de buitenruimte vanuit vooral esthetisch oogpunt, wordt tegenwoordig de meerwaarde van groen op allerlei vlak erkend en is groen een integraal onderdeel van de inrichting van de buitenruimte. In het beleidsplan ruimtelijke adaptatie wordt dit ook benoemd, maar het blijft een aandachtspunt binnen de gemeente om de projecten vanaf aanvang integraal op te pakken, waarbij groen, water, wegen en woningbouw als integraal pakket worden beschouwd.

De klimaatadaptatie in onze gemeente bestaat vanuit groen oogpunt o.a. uit het ‘ontstenen en vergroenen’ van de gebouwde omgeving, oftewel door het vervangen van stenen door verkoelend groen (sportvelden, perkjes, natuurgebieden, plantsoenen, parken en tuinen), waarmee ook nog de biodiversiteit wordt gestimuleerd.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

De ambitie `Groen leeft` Het versterken van een groene leefomgeving. Omdat: de aanwezigheid van robuust en duurzaam groen bijdraagt aan meer schaduw, waardoor de hittestress vermindert. Dit is niet alleen goed voor het klimaat maar ook voor de kwaliteit van onze leefomgeving, verblijfskwaliteit en gezondheid. Minder hittestress geeft een verminderde zorgvraag. De aanwezigheid van groen kan, mits goed ingericht bijdragen aan het opvangen van wateroverlast door afstroming van hoog naar laag te verminderen en door regen beter in de bodem te laten infiltreren. Door de kans op steeds drogere zomers en voorjaar is het belangrijk om de juiste soorten aan te planten die ook met droge periodes een goede levensverwachting hebben. Daarnaast heeft een goede soortensamenstelling een natuurlijke afweer tegen ziektes en plagen en draagt bij aan een hogere mate van veerkracht en biodiversiteit. Dit wordt bevorderd door snippergroen en plantvakken goed in te richten en zoveel mogelijk aan te laten sluiten op andere groenstructuren.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

20

Concreet zijn de onderstaande maatregelen voortkomend uit de ambitie `Groen leeft` en de doelen die hierbij gesteld zijn geformuleerd: Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd Uitvoerings- Kostenindicatie in

Onderzoeken en ontwikkelen functie en waarde groene leefomgeving (loofbomenadvies RAP meenemen)

Lokaal (regionaal)

Groenbeleidsplan (RAP)

Integraal opstellen integrale ontwerpeisen Handboek openbare ruimte

Lokaal

jaar

€ (prijspeil 2021)

2023

p.m.

Beleidsplan 2023 ruimtelijke adaptatie

10k

Onderzoek groenblauwe Regionaal maatregelen eigen gebouwen incl. omgeving historische gebouwen. Een lijst van te implementeren instrumenten om te komen tot klimaatbestendige gebouwen.

RAP

15k+p

Aanpassen criteria Meerjarenplanning Openbare Werken i.r.t. weersextremen

Lokaal

Beleidsplan 2024 ruimtelijke adaptatie

-

Besluitvorming behoud gemeentelijk snippergroe

Lokaal

Bestuurlijke besluitvorming

-

2023

2023

Bij het uitvoeren van projecten in de openbare ruimte, gaan we voor een goede kwaliteit. Om de verschillende disciplines goed op elkaar aan te laten sluiten en duidelijke uitgangspunten voor de verschillende disciplines te schetsen, zijn integrale ontwerpeisen voor de openbare ruimte opgesteld. De moeten nog geactualiseerd en aangevuld worden met de nieuwe inzichten op klimaat en biodiversiteit. Zo worden ook met langere droge periodes of op plekken waar juist water zich verzamelt uitgangspunten meegegeven waardoor groen volwaardig kan uitgroeien en toekomst heeft. Doel is om een handboek te hebben die bij ontwerpvraagstukken uniforme uitgangspunten te hanteren over hoeveelheid groeiplaatsverbetering, afstand bomen tot kabels en leidingen, grootte van de boom ten opzichte van de standplaats, e.d. Met het inzicht in de waarde en de opgestelde integrale ontwerpeisen kan vervolgens gekeken worden welke groenblauwe maatregelen getroffen kunnen worden en kunnen de criteria voor de meerjarenplanning `Openbare Werken` worden aangepast.

De waarde van groen en een groene leefomgeving is voor een deel al beschreven in hoofdstuk 3. Om een toekomstvisie te ontwikkelen op het groen in Rhenen (hoe houden we Rhenen groen en ons groen gezond), moet inzicht komen in leeftijd en toekomstverwachting van de bomen. Zo kunnen we bewuste keuzes maken en maatregelen treffen om tijdig te zorgen dat het groen in onze gemeente in kwantiteit en kwaliteit blijft aansluiten bij onze visie. Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

21

De ambitie `Ontstenen en vergroenen` Bewoners en ondernemers stimuleren tot het vergroenen van hun eigen leefomgeving. Omdat: een groene private ruimte bijdraagt aan minder hittestress en meer water in de bodem weet te infiltreren (of minder water afvoert via riolering). Daarmee ontstaat ook een grotere bewustwording bij de omgeving. Hoe willen we invulling geven aan de ambitie: Maatregel

Schaal Borgen/geborgd

Uitvoerings -jaar

Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

Voortzetten project Heuvelrugtuinen

Lokaal

Beleidsplan ruimtelijke 2022 adaptatie

20k

Voortzetten project groene pleinen

Lokaal

Beleidsplan ruimtelijke 2023-2028 adaptatie

p.m.

Opstarten groen blauwe brigade

Lokaal

Beleidsplan ruimtelijke 2024 adaptatie

5k

Aanhaken bij andere initiatieven ter vergroening van de leefomgeving

Lokaal

Beleidsplan ruimtelijke doorlopend adaptatie

-

Monitoringsonderzoek (percentage toename type groen en groenbeleving)

Lokaal

Beleidsplan ruimtelijke 2025 adaptatie

5k

Voor zowel bestaande als ook nieuwe woningbouw richtgetal van 75 m2 groen per woning hanteren.

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023-2028

-

Opstellen Lokaal stimuleringsprogramma vergroening particulier terrein

Groenbeleidsplan

2024

Om de heuvelrugtuinen voort te zetten moet aandacht en ondersteuning aan inwoners worden geboden. Voorbeelden kunnen doorwerken als vliegwiel voor andere locaties. Dit project kan worden gezien als voorloper van eventuele andere initiatieven die door organisaties worden opgezet. Belangrijk hierbij is het opstarten van een blauwgroene brigade van bewoners die de inwoners kan ondersteunen en enthousiasmeren. In het Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie is als maatregel opgenomen om ook het landelijk gebied te analyseren (klimaatanalyse) dit is tot nu nog niet gedaan. Na een klimaatanalyse landelijk gebied kan het groen in de analyse en in het groenbeheer aangepast worden en kunnen aanbevelingen worden gedaan hoe het buitengebied kan fungeren als verkoelende omgeving voor het stedelijke gebied. Hiermee wordt een extra onderbouwing gegeven voor de keuzes met betrekking tot hoeveelheid groen op ontwikkellocaties.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

22

7.2 Biodiversiteit Hoe gevarieerder het aanbod is van groen, hoe meer leven er aangetrokken wordt en hoe hoger de biodiversiteit is. Onder biodiversiteit verstaan we de rijkdom van de natuur; de grote verscheidenheid aan levensvormen. Wereldwijd staat de biodiversiteit onder druk. Dit heeft verstrekkende gevolgen, niet alleen voor onze leefomgeving, maar ook voor onze voedselvoorziening. Veel voedsel kunnen we alleen maar produceren dankzij een vruchtbare bodem, zuiver water en bijen die planten en bomen bestuiven. Planten zuiveren de lucht door zuurstof te produceren en verontreinigde stoffen op te nemen. Verlies aan biodiversiteit betekent niet alleen dat zeldzame planten- en diersoorten verdwijnen. Het leidt ertoe dat volledige ecosystemen kwetsbaarder worden voor invloeden van buitenaf. De bodem kan onvruchtbaar worden en bijenvolkeren kunnen verdwijnen. Voor de soortenbescherming van flora en fauna zijn de 5 V´s cruciaal: variatie, verbinding, voedsel, verblijfplaatsen en veiligheid. Om de biodiversiteit te behouden moet de fauna op genoeg plekken voedsel kunnen vinden en is naast een grote verscheidenheid aan planten en bloemen ook hun spreiding en oppervlakte van belang. Ze kunnen verbinding tussen groene plekken in een wijk of stad vormen en bieden veilige verblijfsplaatsen. In het groenbeheer wordt hiermee rekening gehouden.

De gemeente Rhenen beschikt over relatief hoge natuurwaarden. Er is veel ecologisch groen aanwezig en het groen dat er is, is van nature soortenrijk, mede door de grote variatie in bodemsamenstelling. Daar tegenover zijn er veel stroken beplanting en grasstroken die weinig bijdragen aan de biodiversiteit. In die stroken kan de biodiversiteit verbetert worden. Realiseren van ecologische verbindingen (Lijnvormige) groene elementen zo in inrichting en beheer aanpassen dat ze fungeren als ecologische verbinding. Omdat: Ecologische verbindingen bieden fauna de mogelijkheid om van het ene naar het andere (natuur)gebied te verplaatsen. Een natuurlijke inrichting draagt bij aan een hoge mate van biodiversiteit maar biedt ook een natuurlijke afweer tegen ziektes en plagen. Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Hoe willen we invulling geven aan de ambitie: Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd

Uitvoeringsjaar Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

Ecologische verbindingen Lokaal / bepalen en locaties regionaal inrichten op te verwachten doelsoorten *in de bijlage is de ecologische structuurkaart opgenomen

Groenbeleidsplan

2023 – 2024

-

Beheer van ecologische verbindingen aanpassen naar referentiebeeld- en soorten

Lokaal / regionaal

Groenbeleidsplan

2024

-

Inventariseren van faunaknelpunten (bijvoorbeeld passage van wegen of water)

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023

5k

Faunaknelpunten oplossen

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023-2028

p.m.

Onderzoeken van bijdrage gemeentelijk snippergroen en plantvakken aan opgave ecologie en klimaat

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023 – 2024

5k

Op de ecologische kaart zijn verschillende knelpunten aangewezen. Om de verbindingen optimaal in te richten en te beheren, bepalen we eerst welke doelsoorten we in de verschillende gebieden nastreven. Hierbij is het provinciaal beleid een belangrijk vertrekpunt (immers, de natuur houdt zich niet aan gemeentegrenzen). Met deze doelsoorten kijken we vervolgens gericht hoe de knelpunten het beste opgelost kunnen worden. Daarnaast verkennen we binnen de kernen hoe de verschillende ‘groen snippers’ onderdeel uitmaken of kunnen uitmaken van een verbindingszone om zo de biodiversiteit te vergroten. Ook de kleinere groene zones kunnen bijdragen aan de klimaatopgave door verkoeling en wateropname.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

23

Bescherming van landschapselementen Rhenen heeft in haar APV een hoofdstuk opgenomen ter bescherming van waardevolle bomen en landschapselementen.

Hoe willen we invulling geven aan de ambitie: Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd

Omdat: Oude bomen en landschapselementen zijn belangrijk voor ecologie, leefbaarheid en klimaat. Bomen groeien langzaam. Jonge bomen hebben jaren nodig om tot een zelfde mate van bijvoorbeeld beschaduwing te komen als een volwassen boom. Met de hoge gebruiksdruk van de (openbare) ruimte is het belangrijk het aanwezige groen te beschermen.

Lijst en kaart met beschermde en waardevolle bomen en landschapselementen actueel houden

Lokaal / regionaal

Groenbeleidsplan, 2023, 2025, Bomenlijst Rhenen 2027

-

Lijst en kaart met beschermde en waardevolle groenelementen kenbaar maken aan inwoners en hierop handhaven

Lokaal / regionaal

Groenbeleidsplan

2023

10k

Anticiperen op de veroudering van bomen door jonge bomen naast oude bomen (met nog kort toekomstperspectief) te planten d.m.v. opstellen vervangingsplan bomen gebaseerd op inspectiegegevens en kwaliteitstatus bomen

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023

5k

Bouwen aan een samenhangende hoofdbomenstructuur door ontbrekende stukken te ontwikkelen

Lokaal

Groenbeleidsplan

doorlopend

-

Handelen conform de nieuwe gedragscode Flora en Fauna van Stadswerk *

Lokaal

Groenbeleidsplan

doorlopend

-

Cursus werken conform gedragscode F&F voor buitendienst

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023

2,5k

*Handelen conform de nieuwe gedragscode Flora en Fauna van Stadswerk: Vanuit de Natuurbeschermingswet hebben we een zorgplicht om soorten te beschermen. De gemeente neemt de nieuwe gedragscodes flora en fauna van Stadswerk aan voor bestendig beheer en voor ruimtelijke ontwikkelingen. Dit ter voorkoming van schade aan dieren en planten bij de vele werkzaamheden die de gemeente uitvoert. Een voorbeeld is om geen groen te snoeien in de broedtijd of bomen te verwijderen waar vleermuizen of vogels hun verblijfplaats hebben. Het uitgangspunt is ‘nee-tenzij’: activiteiten met een schadelijk effect op beschermde soorten zijn in principe verboden. Bij werk dat aan derden wordt uitbesteed, maakt de flora en fauna gedragscode onderdeel uit van het contract. Controle daarop bestaat uit de rapportages die de gemeente ontvangt en het toezicht dat uitgevoerd wordt. Om dit handelen te concretiseren wordt onder meer geïnvesteerd in het organiseren van 1-dags cursussen voor de buitendienst om hun bekend te maken hiermee.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Uitvoeringsjaar

Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

24

Gemeentelijke locaties inrichten als voorbeeldlocatie Meer ecologie en groen in de gemeente is niet enkel een overheidstaak. Wel kan de gemeente door voorbeelden op haar eigen grond te laten zien de bewoners stimuleren om ook te vergroenen. Omdat: zo nog meer invulling wordt gegeven aan zowel het speerpunt biodiversiteit als aan de andere speerpunten klimaat en leefbaarheid. Hoe willen we invulling geven aan de ambitie:

Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd

Uitvoeringsjaar Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

Meer diversiteit aanbrengen in de gemeentelijke plantvakken

Lokaal

Groenbeleidsplan

doorlopend

-

Middels voorbeeldtuin bewoners stimuleren hun tuinen in te richten als heuvelrugtuin

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023

10k

Bijdragen in groene initiatieven derden (o.a. Tuiny Forest van IVN)

Lokaal

Bewust kiezen voor locaties met ‘minder net beheer’ – natuurlijke ontwikkeling toestaan en blad laten liggen

Lokaal

Toepassen van insectenhotels

Lokaal

Groenbeleidsplan

Groenbeleidsplan

Groenbeleidsplan

2024

2023 – 2028

2024

Bestrijding van invasieve soorten en plagen Bewuste soorten en soortsamenstelling toepassen om invasieve soorten en plagen te voorkomen en aanwezigheid van invasieve soorten en plagen op milieubewuste manier bestrijden. Door het sortiment geleidelijk om te vormen naar een biodiverse sortiment verwachten wij ook wat natuurlijke bestrijding van ziektes en plagen. Omdat: een evenwichtig ecosysteem bijdraagt aan een gezonde leefomgeving voor mens en dier. Een systeem wat uit balans is heeft meer schade van droogte, wateroverlast en hitte, maar is ook gevoeliger voor ziektes en plagen. Voorkeur voor bomen en struiken aan te planten die bestoven worden door bijen, hommels en vlinders en die hun stuifmeel of pollen niet afgeven aan de lucht. Dit om hooikoorts en allergieën bij de mens te voorkomen. Hoe willen we invulling geven aan de ambitie: Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd

Uitvoeringsjaar Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

10k

Aanleg bloemrijke bermen (zonder jacobskruiskruid)

Lokaal / regionaal

Groenbeleidsplan

2025

500

Lokaal / regionaal

Groenbeleidsplan

doorlopend

-

-

Gevarieerd bomenbestand ontwikkeling (geen monocultuur in een rij)

Lokaal

Groenbeleidsplan

doorlopend

-

5k

Aparte maairondes uitvoeren ter bestrijding van japanse duizendknoop, jacobskruiskruid en andere exoten

De gemeente heeft een belangrijke rol in de vergroting van biodiversiteit. Door voorbeelden te geven kunnen ook de inwoners bijdragen. Daarnaast willen we bewust kiezen bij vervangingsopgaven of nieuwe groenvakken voor soorten die niet enkel een sierwaarde hebben maar juist ook bijdragen aan een grotere variatie voor flora en fauna. Zo werken we aan een ecologisch evenwicht.

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

25

7.3 Leefbaarheid Groen in de stad vervult verschillende functies die voor bewoners en gebruikers van belang zijn. Het groen in de stad staat flink in de belangstelling en er wordt veel over gepubliceerd. Thema’s als gezondheid, recreatie, klimaat maar ook economische waarde en concurrentiepositie zijn veelvuldig in de literatuur te vinden. Maar groen heeft in de eerste plaats een grote waarde van zichzelf. Veel mensen genieten van haar schoonheid en voelen zich prettig in een groene omgeving. Groen en geestelijke gezondheid Groen biedt een omgeving voor ontspanning, sociale contacten, recreatie, sport en spelen. Groen biedt ruimte om te bewegen en draagt daarmee bij aan de fysieke gezondheid. Groen vermindert stressfactoren zoals geluid en luchtverontreiniging, Daarmee zorgt groen voor een gezonde leefomgeving. Deze gezonde leefomgeving heeft een positief effect op de mentale gezondheid door rust en ontspanning te bieden en daarmee herstel van stress te stimuleren. De vele functies van groen- en het daarmee samenhangende maatschappelijk rendement – worden nog onvoldoende onderkend.

Ook indirecte functies van groen kunnen op andere begrotingen grote kostenposten worden als het groen afwezig is: het geruststellen van mensen, het faciliteren van sportgelegenheid en dergelijke.’ [Raad voor het Landelijk Gebied] Investering in groen draagt dan ook bij aan de verbetering van leefbaarheid in de wijk en kan preventief werken op zorg. De waarde van Groen De meest gebruikte methode om de waarde van groen inzichtelijk te maken is TEEB. TEEB staat voor: The Economics of Ecosystems and Biodiversity. De eerste E geeft de waarde voor de economie aan. Hiervoor is een rekenmodel ontwikkeld dat inzichtelijk maakt dat de baten van groen in veel gevallen groter zijn dan de kosten voor aanleg en onderhoud. De tweede E staat voor de ecologische waarde van groen. De waarde voor dieren en planten, maar ook voor de mens. Denk bijvoorbeeld aan de gewasbestuiving die nodig is voor de productie van voedsel. Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

3 kernen hebben elk een eigen aandachtsveld: - Achterberg is erg groen en landelijk. Met het dorp verkennen we welke maatregelen de inwoners willen om het groen in en rond hun kern te versterken - Rhenen is erg divers met een stedelijk karakter. Verschillende delen van Rhenen hebben last van het ‘Urban heat effect’, wat door het aanbrengen van groen kan worden vermindert. Daarnaast hebben delen van de stad onvoldoende beschikbaarheid over nabij groen. De komende periode focussen we ons op het vinden van een oplossing voor deze aandachtspunten. - Elst heeft relatief weinig groen en veel woningbouwontwikkeling. Wel zijn er veel werkgroepen op divers vlakken actief in Elst (o.a. de werkgroep “groen&recreatie” van de dorpsvereniging). Met de verschillende groepen bepalen we hoe de groenstructuur in Elst kan worden versterkt. Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd

Uitvoeringsjaar

Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

Met de inwoners van Achterberg Lokaal verkennen welke maatregelen te nemen om het groen in en rond het dorp te versterken

Groenbeleidsplan

2025

5k

Urban Heat Effect in Rhenen verminderen door aanbrengen groen op bewuste locaties

Lokaal

Groenbeleidsplan

2022-2027

-

Zoeken naar nieuwe groenlocaties binnenstedelijk zodat alle wijken voldoende groen hebben

Lokaal

Groenbeleidsplan

2024

5k

Met de inwoners van Elst investeren in de groenidentiteit en -structuur van Elst

Lokaal

Groenbeleidsplan

2023

5k

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

26

Rhenen spreekt: kwaliteitsbeoordeling erg gevarieerd Uit de enquête Rhenen spreekt kwam een gevarieerde kwaliteitsbeoordeling. Om hier ook objectief waarde aan toe te kennen willen we een kwaliteitsmeting uitvoeren met behulp van de beeldkwaliteitsmeetlatten. Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd

Uitvoeringsjaar

Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

BKP actualiseren en speerpunten uit dit groenbeleidsplan (klimaat, biodiversiteit, leefbaarheid) toevoegen

Lokaal

Groenbeleidsplan 2023

10k

Uitvoeren van objectieve kwaliteitsmeting van het groen in de kernen met de beeldkwaliteitsmeetlatten

Lokaal

Groenbeleidsplan 2025

20k

Om de kwaliteit van het groen in de kernen te kunnen meten wordt eerst het huidige beeldkwaliteitsplan (BKP) geactualiseerd. De huidige meetlatten zijn gebaseerd op een standaard openbare ruimte waarin nog geen aandacht was voor klimaatmaatregelen en nog onvoldoende aandacht voor biodiversiteit was. Dit betekent dat er meetlatten missen, maar ook dat het gewenste beeld zoals hoeveelheid kruiden in gazon of in boomspiegels mogelijk aangepast kunnen worden aan nieuwe inzichten. Daarnaast moeten de huidige meetlatten worden geactualiseerd waar het de eenheidsprijzen betreft.

Sociaal domein: een aantrekkelijke en toegankelijke buitenruimte voor iedereen Iedereen moet toegang hebben tot groen om te kunnen bewegen. Vanuit de meeste wijken is een ommetje door het groene buitengebied van Rhenen eenvoudig uitvoerbaar. Echter een aantal buurten liggen verder van de stadsrand af. Voor deze wijken wordt onderzocht of er een route door de stad kan komen waarbij de groene zones aan elkaar geschakeld kunnen worden, zodat er toch een ‘groen ommetje’ kan worden gelopen. Verder willen we investeren in sport, spel en bewegen voor alle leeftijden. Groen kan hier een verbindende factor zijn in de uitwerking. In de bijlage is de stedelijke belevingsstructuurkaart opgenomen. Het is belangrijk dat mensen van jonge en oudere leeftijd elkaar in alle kernen op een prettige manier kunnen ontmoeten in de openbare ruimte. Ontmoeting is een essentieel element om de leefbaarheid te vergroten. Het voornemen is om in Elst een aantal locaties royaal in te richten als ontmoetingsplek met zitjes voor iedereen. Daarnaast heeft Elst de wens geuit voor een sport- en beweegplek die voor jong en ouder geschikt en uitdagend is. De mogelijkheden hiervoor worden onderzocht. De inrichting van de plekken moet aansluiten bij het karakter van de locatie, die varieert van een natuurlijke omgeving als de Uiterwaarden tot een bebouwde omgeving als de dorpskern Elst.

Onze speel- en ontmoetruimtes moeten ook voor minder validen goed toegankelijk zijn en bij de aanleg of omvorming van groen hebben we extra aandacht voor behoud en verkrijgen van (sociaal) veilige situaties.

Meetlatten die in elk geval toegevoegd worden zijn: - Wadi’s - Vaste planten - Bloemrijke bermen (ecologische berm en ruwe grasberm zijn nu in één meetlat samengevoegd) - Waterdoorlatende verharding - Boomkronen/snoeien solitaire straatbomen (schaduw) Prunuslaan Meetlatten die in elk geval aangepast moeten worden zijn: - Percentage kruiden in gras - Percentage kruiden in beplanting - Bermen (de bloemrijke bermen krijgen een eigen meetlat, waardoor deze meetlat aangepast kan worden) Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Gemeente Rhenen | Groenbeleidsplan

27

7.4 Groen voor iederen Maatregel

Schaal

Borgen/geborgd

‘Groen ommetje’ ontwikkelen door de stad voor de wijken die niet nabij buitengebied liggen

Lokaal

Groenbeleidsplan 2025

10k

Groene routes aanwijzen en speel- en ontmoetings-plekken ontwikkelen / behouden voor kinderen, jongeren en ouderen *in de bijlage is de stedelijke belevingsstructuurkaart opgenomen

Lokaal

Groenbeleidsplan 2023 - 2024

10k

Haalbaarheid onderzoeken van Lokaal de aanleg van een ontmoetings-, sport- en beweegplek in Elst

Sport- en Beweegakkoord

2024

-

Onderzoeken hoe minder validen volwaardig kunnen gebruik maken van speel- en ontmoetingsplekken

Groenbeleidsplan 2023

5k

Groenbeleidsplan doorlopend

-

Lokaal

Bij nieuwe groenplannen actief Lokaal aandacht hebben voor behoud en verkrijgen van (sociaal) veilige situaties

Hoofdstuk

1.

2.

3.

4.

Uitvoeringsjaar

5.

6.

Kostenindicatie in € (prijspeil 2021)

Het diverse aanbod aan natuurrijke gebieden is één van de voornaamste redenen voor toeristen om een bezoek te brengen aan Rhenen. Denk hierbij aan natuur/recreatiegebieden zoals Kwintelooijen, de Grebbeberg, de Laarsenberg, Plantage Willem 3, de Stadssparren of de Palmerswaard. Deze bijzonder natuurrijke omgeving heeft een groot aandeel in het toeristische profiel, maar is tegelijkertijd ook van groot belang voor de lokale inwoners. De corona-pandemie, en de bijbehorende lockdowns en maatregelen, heeft aangetoond hoe belangrijk het voor de lokale bevolking is om in de vrije tijd de natuur op te zoeken. Het was op momenten erg, en misschien zelfs te, druk in de populaire natuurgebieden. Niet alleen was dit de uitvalsbasis voor de lokale inwoners, ook inwoners uit de regio (of zelfs daarbuiten!) wisten Rhenen goed te vinden. Nu de maatschappij langzaam aan weer meer vrijheid krijgt, lijkt de topdrukte in de natuurgebieden ook minder aan de orde. Echter, de natuur heeft nog steeds een belangrijke functie voor de lokale inwoners. Het is wetenschappelijk bewezen dat een half uur per dag in de natuur doorbrengen een zeer positieve invloed heeft op de (mentale) gezondheid. De inwoners van Rhenen verkeren in een luxepositie, omdat zij toegang hebben tot bovengemiddeld veel aanbod in de eigen ‘achtertuin’.

De vraag is echter of iedereen op de hoogte is van de aanwezigheid van de verschillende natuurgebieden. Zoals in hoofdstuk 7 van het coalitieakkoord benoemd heeft de gemeente de ambitie om de aanwezige natuurgebieden beter in kaart te brengen en dit met de lokale inwoners te communiceren. Niet alleen stimuleert dit gezond vrijetijdsgedrag, ook zorgt dit voor betere spreiding van de recreanten. Terreineigenaren en andere belanghebbenden, zoals Utrechts Landschap en Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, worden geraadpleegd en betrokken bij de uitvoering.