Bijlage 1 Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening 2018-2022
Tekst van het document
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening 2018-2022 November 2022
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening 2018-2022 1 Inhoud 1
Inhoud...................................................................................................................... 1
2
Inleiding ................................................................................................................... 2
3
4
5
6
2.1
Aanleiding evaluatie ............................................................................................ 2
2.2
Werkwijze.......................................................................................................... 2
2.3
Leeswijzer ......................................................................................................... 2
Terugblik op afgelopen periode ..................................................................................... 3 3.1
Brede schuldenaanpak ......................................................................................... 3
3.2
Kamerbrief Aanpak geldzorgen, armoede en schulden ............................................... 4
3.3
Van BAC naar Budgetloket .................................................................................... 4
3.4
Lokale aanpak armoedebestrijding ......................................................................... 4
3.5
Impact Covid19 .................................................................................................. 4
3.6
Stijgende energieprijzen en inflatie ........................................................................ 4
3.7
Conclusie ........................................................................................................... 5
Wat stond in het beleidsplan schuldhulpverlening 2018-2022? ............................................ 6 4.1
Visie ................................................................................................................. 6
4.2
Doel ................................................................................................................. 6
4.3
Uitvoering.......................................................................................................... 6
4.4
Uitvoeringseisen en prestatie indicatoren schuldhulpverlening..................................... 6
Wat zijn de resultaten ................................................................................................. 8 5.1
Kwalitatieve resultaten......................................................................................... 8
5.2
Kwantitatieve resultaten..................................................................................... 10
Conclusie en aanbevelingen ........................................................................................ 12 6.1
Conclusies ....................................................................................................... 12
6.2
Aanbevelingen .................................................................................................. 12
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
1
2 Inleiding 2.1 Aanleiding evaluatie Met ingang van 1 januari 2012 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Op basis van deze wet stelt de gemeenteraad iedere vier jaar een plan vast dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan inwoners. Het beleidsplan schuldhulpverlening 2018-2022 gemeente Rhenen loopt dit jaar af. De evaluatie geeft inzicht in de resultaten van schuldhulpverlening de afgelopen jaren. Het geeft ook inzicht in de punten die voor het nieuwe beleidsplan van belang zijn. Visie sociaal domein In 2022 is de start gemaakt voor een nieuwe visie op het sociaal domein. De visie vormt de kaders en de koers voor toekomstig beleid. De verwachting is dat de visie in het voorjaar van 2023 wordt afgerond. Voordat nieuw beleid voor schuldhulpverlening wordt opgesteld is het advies om eerst de visie af te ronden. 2.2 Werkwijze Voor het opstellen van de evaluatie zijn verschillende bronnen geraadpleegd • Interview met beleidsadviseurs schuldhulpverlening • Interview met team coördinator Sociaal Team • Interview met coördinatoren Schuldhulpmaatje • Enquête onder professionals Sociaal Team, Budgetloket, beleidsmedewerkers, Welzijnswerk, vrijwilligers en bewindvoerders • Feiten en cijfers over instroom uitstroom en open data
2.3 Leeswijzer Afgelopen jaren gebeurde veel op het gebied van schuldhulpverlening. Zowel lokaal als landelijk is er veel aandacht geweest voor dit thema. In deze evaluatie leest u daarom eerste de belangrijkste ontwikkelingen de afgelopen jaren. Vervolgens leest u in hoofdstuk 4 een beknopte samenvatting van wat er in het huidige beleidsplan staat. De resultaten van het huidige beleidsplan schuldhulpverlening leest u terug in hoofdstuk 5. Daarbij zijn zowel kwalitatieve als kwantitatieve resultaten opgenomen. Tot slot leest u de conclusies over het beleid de afgelopen jaren en de aanbevelingen voor het toekomstige beleid.
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
2
3 Terugblik op afgelopen periode De afgelopen vier jaar zijn er veel ontwikkelingen geweest op het gebied van armoede, schuldenproblematiek en schuldhulpverlening. Dit zijn landelijke ontwikkelingen als gevolg van kabinetsplannen, de impact van Covid19 en de stijgende prijzen. Maar ook lokaal vonden ontwikkelingen plaats. In dit hoofdstuk staan de belangrijkste ontwikkelingen die van invloed zijn (geweest) op de lokale aanpak schuldhulpverlening. 3.1 Brede schuldenaanpak In de uitwerking van de maatregelen uit het landelijke regeerakkoord is begin 2018 de Brede Schuldenaanpak van start gegaan. De Brede Schuldenaanpak was erop gericht om het aantal mensen met problematische schulden terug te dringen en een effectievere hulpverlening aan schuldenaren te bieden. Daarbij is steeds meer aandacht voor de relatie tussen armoede, stress en gezondheid. De brede Schuldenaanpak was onderverdeel in drie actielijnen 1. Problematische schulden voorkomen 2. Ontzorgen en Ondersteunen 3.
Zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso Voor de uitvoering van de Brede schuldenaanpak werkten vele partijen met elkaar samen zoals de Belastingdienst, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de Sociale verzekeringsbank (SVB), Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB), Centraal Administratie Kantoor (CAK), Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) en de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK). Sinds de start van de Brede Schuldenaanpak zijn meerdere wetten gewijzigd of ingevoerd en geïmplementeerd: Wijziging wet gemeentelijke schuldhulpverlening voor uitwisseling persoonsgegevens (1-1-2021). Deze wetswijziging maakte het voor gemeenten mogelijk om over de domeinen heen gegevens uit te wisselen om zo de effectiviteit van schuldhulpverlening te vergroten en de regeldruk van cliënten te verminderen. Ook heeft deze wet ertoe geleid dat vroegsignalering van schulden een wettelijke taak is geworden. Gemeente zijn verplicht een hulpaanbod te doen, wanneer er signalen zijn over betalingsachterstanden in de vaste lasten. Adviesrecht voor gemeenten bij schuldenbewind (1-1-2021) Mensen met problematische schulden kunnen worden geholpen met schuldenbewind. Een bewindvoerder beheert dan hun financiën en stabiliseert de situatie. Schuldenbewind is een ingrijpende maatregel.
Gemeenten kunnen mensen met schulden ook ondersteunen met lichtere vormen van hulp. Deze nieuwe wet regelt dat gemeenten drie maanden nadat schuldenbewind is ingesteld de rechter mogen adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het bewind, of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. Gemeenten kunnen zo hun regierol bij schuldhulpverlening beter vervullen. Dit draagt bij aan de samenwerking tussen rechtbanken, gemeenten en bewindvoerders. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (1-1-2021) Deze nieuwe wet maakt het berekenen van de beslagvrije voet eenvoudiger en daardoor betrouwbaarder en inzichtelijker. Het berekenen van de beslagvrije voet was een ingewikkelde procedure, waarbij cliënten zelf informatie aan moesten leveren. In de praktijk werd de informatie vaak niet of niet volledig aangeleverd, waardoor de beslagvrije voet vaak te laag werd vastgesteld. Het gevolg was dat de cliënt onder het bestaansminimum kwam met zijn inkomen. Deze nieuwe wet moet dat voorkomen. Campagne en voorlichting “Kom uit je schuld/Kom jij eruit?”
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
3
Naast de invoering van bovenstaande wetten is er ook landelijke campagne opgezet om het taboe op het hebben van schulden te doorbreken en de mensen aan te moedigen om tijdig hulp te zoeken voor hun financiële problemen. 3.2 Kamerbrief Aanpak geldzorgen, armoede en schulden Op 12 juli 2022 presenteerde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een nieuwe aanpak geldzorgen, armoede en schulden. Deze aanpak bevat 42 maatregelen gericht op de volgende doelstellingen: • Een betere borging van bestaan –en inkomenszekerheid: een voldoende en stabiel inkomen is de basis; • Preventie van geldzorgen: een goede voorlichting van jongs af aan, in alle levensfases en dichtbij om de juiste financiële keuzes te maken; • Een overheid die werkt voor mensen en voorziet in laagdrempelige, eenvoudige, mensgerichte financiële hulp en sociale incasso; • Maatregelen nemen om (generatie)armoede te doorbreken zodat iedereen meedoet en vooruitkomt; • Realiseren dat meer mensen eerder en betere schuldhulpverlening ontvangen en sneller perspectief hebben op een financieel zorgeloze toekomst. Deze aanpak is een vervolg op de Brede schuldenaanpak. 3.3 Van BAC naar Budgetloket In 2020 heeft de gemeente Rhenen ervoor gekozen om de samenwerking met het Budget Advies Centrum van Santé Partners te beëindigen per 1 januari 2021.
De uitvoering van de Schuldhulpverlening wordt vanaf dan uitgevoerd door de gemeente Veenendaal in het Budgetloket. Dit is met name ingegeven vanuit een inhoudelijke overweging: door alle taken op het gebied van werk en inkomen binnen één organisatie te bundelen wordt het makkelijker om vorm te geven aan de integrale aanpak die als één van de speerpunten van de Brede Schuldenaanpak is genoemd. 3.4 Lokale aanpak armoedebestrijding Tijdens de raadsvergadering van 3 juni 2020 is een motie aangenomen om op korte termijn de armoedereserve breder in te zetten voor armoedebestrijding in de ruimste zin. Op 9 februari 2021 stelde het college hiervoor het plan van aanpak armoedebestrijding vast. Dit plan loopt door tot eind 2022. De ambities in dit plan zijn: • Zo veel mogelijk inwoners bereiken die in armoede leven • De situatie van inwoners in armoede structureel verbeteren • Inwoners in armoede krijgen ondersteuning om uit hun armoedesituatie te komen. Bij het opstellen van een maatwerkplan kan de expertise nodig zijn van bijvoorbeeld het sociaal team, team jeugd, Hulpmaatje Rhenen, gemeentelijke schuldhulpverlening. 3.5 Impact Covid19 De coronapandemie heeft op meerdere manieren invloed gehad op schuldhulpverlening. In het begin was de verwachting dat het aantal mensen met schulden snel zou toenemen. Die verwachte stijging is uitgebleven en wellicht zelfs gedaald.
Wel heeft een verschuiving plaatsgevonden van de risicogroepen. ZZP-ers en jongeren werden het hardst geraakt. Wat de effecten zijn nu de steunmaatregelen vanuit het Rijk zijn afgebouwd en gestopt moet nog blijken. Naast de effecten voor inwoners, hadden de maatregelen ook effect op de dienstverlening en de organisatie. Persoonlijk contact met cliënten was niet mogelijk. Fysieke bijeenkomsten moesten noodgedwongen digitaal. Het contact tussen betrokken organisaties werd hierdoor lastiger. In die periode was juist ook de overgang van het BAC naar het Budgetloket. Dit heeft van iedereen veel flexibiliteit gevraagd. 3.6 Stijgende energieprijzen en inflatie Als gevolg van de oorlog in Oekraïne zijn begin 2022 de energieprijzen flink gestegen. Ook de andere lasten zijn flink duurder geworden. Ten tijde van het schrijven van de evaluatie wordt
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
4
gesproken over de hoogste inflatie ooit. Niet alleen de lage inkomens worden hierdoor geraakt, ook steeds meer huishoudens met middeninkomen raken in de financiële problemen. Vanuit het Rijk zijn diverse maatregelen ingezet om de gevolgen hiervan te verzachten. Gemeenten hebben de taak gekregen voor de uitvoering van de eenmalige energietoeslag en de aanpak van energiearmoede. Of deze maatregelen voldoende zijn om de financiële problemen te voorkomen zal moeten blijken. 3.7 Ontwikkeling aanpak vroegsignalering Als gevolg van de gewijzigde wetgeving per 1 januari 2021, stonden gemeenten ook voor de taak een aanpak vroegsignalering van schulden te ontwikkelen. In samenwerking met medewerkers van het Budgetloket, Sociaal team en vrijwilligers van Schuldhulpmatje en de Formulierenbrigade is een gezamenlijke aanpak ontwikkeld. De afspraken zijn vastgelegd in de dienstverleningsovereenkomst met Veenendaal. De insteek van de aanpak is gericht op persoonlijke benadering. 3.8 Conclusie Er zijn zowel lokaal als landelijk veel inspanningen geweest om de aanpak tegen armoede en schulden te verbeteren. Doordat er veel aandacht is voor het onderwerp, wordt het taboe steeds meer doorbroken. Meer mensen zoeken hulp en er is meer aandacht voor preventie en vroegsignalering van schulden. De hulpverlening wordt steeds effectiever doordat er breed wordt gezocht naar oplossingen.
Ondanks al deze inspanningen zijn er allerlei factoren die er naar alle waarschijnlijkheid toe leiden dat de groep mensen met financiële problemen steeds verder toeneemt. Hoe dit zicht naar de toekomst ontwikkelt is onzeker.
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
5
4 Wat stond in het beleidsplan schuldhulpverlening 20182022? 4.1 Visie In principe is iedereen zelf voor zijn of haar schulden verantwoordelijk. Als een inwoner door omstandigheden de verantwoordelijkheid voor zijn of haar schulden (tijdelijk) niet aankan dan ondersteunen wij de inwoner totdat deze zelf weer in staat is om zijn financiële huishouden te beheren. Naast onze gemeentelijke taak vragen wij aan de inwoners van Rhenen om te helpen iemand te ondersteunen op materieel en immaterieel gebied. 4.2 Doel Het doel van het beleid 2018-2022 is dat iedere inwoner van de gemeente Rhenen op eigen kracht de verantwoordelijkheid kan dragen over diens financiële huishouden, en als er sprake is van schulden dat deze geen belemmeringen vormen om deel te nemen aan de maatschappij. • Doelstellingen • Aanpak 4.3
Uitvoering Schuldhulpverlening organiseren we voor alle inwoners, integraal, op een manier die het minste ingrijpt op de zelfredzaamheid van de inwoner en tegelijkertijd de kracht van de inwoner duurzaam versterkt. • Schuldhulpverlening wordt uitgevoerd door een betrouwbare, professionele schuldhulpverlenende organisatie die een actieve rol inneemt binnen de keten van vrijwilligers en professionals.
•
•
De uitvoering van het schuldhulpbeleid en de hulpverlening (professioneel en vrijwillig) is van goede kwaliteit, lokaal georganiseerd, laagdrempelig, afgestemd op de persoonlijke situatie van de hulpvrager, houdt rekening met de positie van de schuldeiser en richt zich op het duurzaam versterken van de zelfredzaamheid van de inwoner. • De controle op de kwaliteit van de uitvoering, het verbeteren van de integrale uitvoering, het bereiken van specifieke doelgroepen, de versterking van het lokale netwerk en de verbetering van de lokale uitvoering van het schuldhulpverleningsbeleid wordt gedaan door een medewerker van de gemeente Rhenen. • Waar mogelijk wordt samengewerkt met omliggende gemeentes. • We stimuleren een gevarieerd aanbod van betrouwbare, goed opgeleide vrijwillige schuldhulpverleners, die vanuit hun eigen kracht, identiteit en werkwijze de inwoners kunnen bijstaan om een duurzame oplossing te vinden voor een gezond financieel huishouden.
•
We zetten maximaal in op preventie. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat preventie begint met bekendheid van de mogelijkheden en makkelijk vindbare, lokale en laagdrempelige hulp. • We werken preventief aan het voorkomen van problematische schulden door de grens op te zoeken tussen een actief aanbod van hulp en bemoeizorg om oplopende kosten (incasso- en proceskosten) en crisissituaties te voorkomen. • Preventief willen wij ook door middel van voorlichting en educatie de kracht van onze organisatie en inwoners duurzaam versterken. • We ontwikkelen (nieuwe) rapportages en sluiten aan bij landelijke benchmarks om meer inzicht te krijgen in de resultaten van ons beleid en om beter te kunnen sturen en evalueren. 4.4 Uitvoeringseisen en prestatie indicatoren schuldhulpverlening De volgende minimale kwaliteitseisen zijn opgenomen voor de inrichting van de schuldhulpverlening in de gemeente Rhenen in de periode 2018-2022: Richtlijnen NVVK De schuldhulpverlener en/of de schuldhulpverlenende instantie is lid van de NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet) en handelt volgens de gedragscode van de NVVK. De NVVK stelt
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
6
kwalitatieve eisen aan de dienstverlening op het gebied van opleidingsniveau, procesbeschrijvingen, behandeling schuldeiser en schuldenaar. Het naleven van de gedragscode wordt jaarlijks door het NVVK getoetst. Klachtenprocedure Een laagdrempelige en effectieve klachtenprocedure is van belang voor schuldenaren en tegelijkertijd voor de opdrachtgever. De klachten zijn inzichtelijk voor de gemeente Rhenen en worden op verzoek besproken. Zo hebben we zicht op de uitvoering. Algemene wet bestuursrecht De schuldhulpverlener moet zich houden aan de richtlijnen van de Algemene wet bestuursrecht. Door de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening vallen de op grond van deze wet genomen besluiten onder de werkingssfeer van de Algemene wet bestuursrecht. Dit houdt in dat de volgende besluiten vatbaar zijn voor bezwaar en beroep: • • • •
Besluit tot het doen van een aanbod schuldhulpverlening Besluit tot het weigeren of beëindigen van schuldhulpverlening Besluit tot het intrekken of wijzigen van een aanbod schuldhulpverlening Besluit tot het opleggen van een hersteltermijn.
Ook is de Wet dwangsom bij niet tijdig beslissen van toepassing op deze besluiten. Uitvoering gemeentelijk beleid De schuldhulpverlener/schuldhulpverlenende instantie werkt in opdracht van de gemeente Rhenen. Het beleidsplan Schuldhulpverlening geeft het kader voor uitvoering van de schuldhulpverlening in Rhenen. Dit betekent o.a. het volgende: 1. Een lokaal inlooppunt voor de inwoners van Rhenen 2. Samenwerking met vrijwilligersorganisaties. Deze samenwerking/afstemming vindt plaats op casusniveau. 3. Ondersteuning bij het scholen van vrijwilligers op het gebied van actualiteiten schuldhulpverlening en bespreking casuïstiek. 4. Actieve inbreng in de ontwikkeling van nieuwe producten zoals bijvoorbeeld bij de onlineschuldhulpverlening, voorlichtingen in de wijk, online platform. Prestatie indicatoren Onderwerp Reguliere wachttijd Wachttijd crisissituatie Gemiddelde doorlooptijd schuldregeling Geslaagde schuldbemiddeling
Eis Max. 4 weken Max. 3 dagen Cfr NVVK-model (120 dagen) 50% leidt tot akkoord
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
7
5 Wat zijn de resultaten 5.1 Kwalitatieve resultaten Voor de kwalitatieve evaluatie is een enquête afgenomen onder professionals en vrijwilligers die direct of indirect vanuit hun werk te maken hebben met inwoners met financiële problemen. Er waren 20 respondenten. Daarnaast zijn diverse interviews afgenomen. Er zijn geen interviews afgenomen met mensen die zelf schulden hebben of hebben gehad. Preventie van schulden Een belangrijk uitgangspunt bij preventie begint met bekendheid van de mogelijkheden en makkelijk vindbare, lokale en laagdrempelige hulp. Voorlichting en educatie aan inwoners en organisaties helpen daarbij.
Nederlandse Schuldhulproute
1 november 2022 sloot de gemeente aan bij de Nederlandse schuldhulproute. Via de Nederlandse schuldhulproute is er een duidelijke route waar inwoners terecht kunnen met hun financiële problemen. Via www.geldfit,nl of het landelijke telefoonnummer 08001885 worden inwoners naar het meest passende hulpaanbod verwezen. Deze route wordt de komende tijd opgenomen in alle communicatie uitingen, zowel online als offline.
De informatievoorziening over hulp bij schulden is niet bij iedereen bekend. Uit de enquête blijkt wel dat 35% van de respondenten goed op de hoogte is van de voorzieningen. Ruim de helft (55%) kent de voorzieningen niet uit hun hoofd, maar weten wel waar ze de informatie kunnen vinden als het nodig is. De informatie wordt gezocht op de websites van schuldhulpmaatje of van de gemeente Rhenen of Budgetloket. Daarnaast Informatie wordt een beroep gedaan op collega’s of het netwerk om Vanuit het plan van de juiste informatie te vinden. 10% van de respondenten aanpak is niet goed op de hoogte. armoedebestrijding wordt ingezet op het verbeteren Informatievoorziening kan beter van de De informatievoorziening op de website van de gemeente informatievoorziening. De niet voor iedereen goed vindbaar. Het is niet direct bedoeling is dat mensen duidelijk waar je terecht kan voor hulp bij schulden en makkelijker de weten welke regelingen er zijn. De informatie is op welke regelingen er zijn. verschillende websites te vinden. Minimaregelingen staan Eerst wordt de basis op orde gebracht op zowel de website als de folders.
De volgende stap is om te zorgen dat zowel inwoners, maatschappelijke partners bekend zijn met deze regelingen. Dat gebeurt onder andere door middel van gerichte communicatie via vindplaatsen en periodieke voorlichting op specifieke onderdelen.
op de website van Rhenen en de Cunerapas. Budgetloket heeft haar informatie op de website van de gemeente Veenendaal. De formulierenbrigade en Schuldhulpmaatje hebben ook hun eigen website. De onderlinge verbinding tussen deze site is niet altijd aanwezig. Er zou meer geïnvesteerd kunnen worden in het delen van kennis bij netwerk- en maatschappelijke partners. Daarbij kan meer gebruik gemaakt van vindplaatsen. Zo blijkt uit de reacties in de enquête en de interviews. Ook zou er meer voorlichting op scholen moeten komen en wordt offline-informatie gemist. Er zijn wel folders over diverse regelingen beschikbaar maar niet bij iedereen bekend. De folders zijn niet allemaal actueel.
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
8
Meer aandacht voor specifieke groepen en life events Vroegsignalering van schulden wordt gezien als een belangrijk speerpunt in de aanpak van schulden. Naast vroegsignalering geven respondenten aan dat het goed is om ook op basis van andere signalen in te spelen op schuldenproblematiek. Dit kan door voorlichting te geven op scholen. In gesprek te gaan met partijen waar signalen van financiële problemen worden ervaren, zoals werkgevers. Zo weten ze op de vindplaatsen wat ze kunnen doen en waar ze mensen naar toe kunnen verwijzen voor hulp. Ook wordt aandacht gevraagd voor specifieke doelgroepen zoals ondernemers, nieuwe Nederlanders en chronische zieken. Een analyse van de oorzaken van schuldenproblematiek helpt om de informatievoorziening beter in te richten. Schuldhulpverlening Samenwerking tussen organisaties goed, maar ruimte voor verbetering. 47% van de respondenten ervaart de samenwerking tussen alle organisaties die betrokken zijn bij schuldhulpverlening als goed. Dit zijn ervaringen van zowel professionals uit alle benaderde organisaties als vrijwilligers. 32% ervaart de samenwerking redelijk goed, maar ziet wel ruimte voor verbetering. Dit blijkt met name uit de ervaringen van professionals van de gemeente en het welzijnswerk.
Verbeterpunten die worden aangedragen zijn: • Maak de rollen duidelijk; wie is waarvoor verantwoordelijk • Zorg voor periodieke afstemming tussen betrokken organisaties
• Verklein de cultuurverschillen tussen de gemeenten De overige 21% heeft bij de samenwerking als antwoord ‘neutraal’ aangegeven. Sterke punten bij samenwerking zijn het netwerk tegen armoede, de korte lijntjes, elkaar kennen en de persoonlijke benadering. Voor de coronaperiode vonden jaarlijks bijeenkomsten plaats met maatschappelijke partners. Daar werd voorlichting gegeven over de verschillende voorzieningen. Ook werden kennis en ervaringen uitgewisseld en was er ruimte voor vragen. Als gevolg van de coronamaatregelen zijn deze bijeenkomsten niet meer gehouden. Wel werd in die periode een training aangeboden over het herkennen van armoede. Recent is het netwerk tegen armoede weer bij elkaar gekomen, waar onder andere over de stijgende energieprijzen is gesproken.
Vroegsignalering
Sinds begin 2021 zijn gemeenten verplicht om een hulpaanbod te doen bij een signaal over betalingsachterstanden bij vaste lasten (huur, zorgverzekering, gas/elektra en water). Dit heet vroegsignalering van schulden en heeft als doel het vroegtijdig opsporen van betalingsproblemen om zo problematische schulden te voorkomen. Op basis van de signalen die de gemeente ontvangt wordt door een brief, telefoon, sms of een huisbezoek contact gezocht met de betreffende inwoner om zo samen een oplossing te zoeken voor de betalingsproblemen. Afgelopen jaar is een pilot. Daarin werd geoefend met verschillende interventies.
Dit voorjaar heeft het college op basis van deze pilot en de ervaringen uit andere gemeenten een plan vroegsignalering vastgesteld. Daarin staat hoe wordt omgegaan met signalen. Wanneer ga je op huisbezoek, wanneer probeer je te bellen en wanneer stuur je alleen een brief. Met ingang van september wordt uitvoering gegeven aan deze aanpak.
Deskundigheid schuldhulpverlening is goed Het budgetloket van de gemeente Veenendaal voert schuldhulpverlening voor de gemeente Rhenen uit. Het budgetloket is aangesloten bij de NVVK, de brancheorganisatie voor schuldhulpverlening. Uit de enquête blijkt dat ruim 72% van de respondenten de schuldhulpverleners deskundig of zeer deskundig vindt. Er is niemand die aangeeft dat de deskundigheid onvoldoende is.
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
9
Schuldhulpverlening sluit niet altijd goed aan op de persoonlijke situatie van de klant. Schuldhulpverlening is een ingewikkeld proces, waarbij verschillende belangen en procedures spelen. Naast het belang van de inwoner is moet ook rekening gehouden worden met het belang van de schuldeiser(s). Het streven is om te kloof tussen de systeemwereld en de leefwereld van inwoners zo klein mogelijk te maken. De meeste respondenten hebben hier geen mening over. 16% denkt dat de aansluiting bij de persoonlijke situatie onvoldoende is. De regels zijn te ingewikkeld en er is niet altijd ruimte voor maatwerk. In de enquête werd aangegeven dat de samenwerking met schuldhulpmaatje deze kloof deels kan overbruggen. Plan van aanpak Binnen schuldhulpverlening zijn meerdere manieren om tot een oplossing te komen voor schuldenproblematiek. Voor iedere inwoner met schulden die zich aanmeldt voor schuldhulpverlening wordt een plan van aanpak opgesteld om tot een duurzame oplossing te komen. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van een of meerdere instrumenten.
Afstemming met werkgevers
De ondernemingsraad van IW4 stuurde deze zomer een brandbrief naar gemeenten dat zij steeds vaker zien dat hun werknemers financiële problemen hebben. Medewerkers van het Budgetloket gaan hierover in gesprek met IW4 en stemmen samen af wat de mogelijkheden zijn.
In de beleidsregels staat welke instrumenten ingezet kunnen worden. Bij de vraag welke instrument het meest effectief is, blijkt geen duidelijke voorkeur. Veel respondenten hebben hier geen mening over. Instrumenten die als zeer effectief worden aangegeven zijn de inzet van een schuldbemiddeling of een schuldsanering. Ook de inzet van schuldhulpmaatje of andere flankerende hulp wordt gezien als effectief manier bij schuldhulpverlening.
5.2
Kwantitatieve resultaten
Het percentage huishoudens met geregistreerde problematische schulden neemt de laatste jaren af. Dat is in lijn met de landelijke trend. In 2018 had 6,7% van de huishoudens geregistreerde problematische schulden. Op 1 oktober 2021 ligt dit met 6% lager.
Aanmeldingen schuldhulpverlening
% Huishoudens met geregistreerde problematische schulden
70
10
60
8
50
6 40 4 30
2 0 2014
20 2016
2018
2020
2022
Aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Nederland, in %
2024 10 0
Aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Rhenen, in %
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
2018
2019
2020
2021
10
Het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening volgt een ander patroon. De wisseling van BAC naar Budgetloket en de veranderingen in werkwijze zijn hier mogelijk ook van invloed. Niet iedere aanmelding leidt tot een schuldregeling. In 2020 werd in 76% van de schuldbemiddelingen een akkoord bereikt met de schuldeisers. Dat wil zeggen dat schuldeisers hebben ingestemd met een betalingsvoorstel tegen finale kwijting. Na drie jaar aflossing wordt de schuld daadwerkelijk kwijtgescholden. In 2021 lag dat percentage met 93% fors hoger. Als indicator was opgenomen dat minimaal 50% van de schuldbemiddelingen tot een akkoord moet leiden. Het aantal schuldbemiddelingen dat naar drie jaar succesvol is beëindiging steeg van 85% in 2018 naar 93% in 2021.
Schuldbemiddeling succesvol beeindigd 94% 92% 90% 88% 86% 84% 82% 80% 2018
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
2019
2020
2021
11
6 Conclusie en aanbevelingen 6.1 Conclusies Er zijn zowel lokaal als landelijk veel inspanningen geweest om de aanpak tegen armoede en schulden te verbeteren. Doordat er veel aandacht is voor het onderwerp, wordt het taboe steeds meer doorbroken. Meer mensen zoeken hulp en er meer aandacht voor preventie en vroegsignalering van schulden. De hulpverlening wordt steeds effectiever doordat er breed wordt gezocht naar oplossingen. Ook wordt steeds vaker samenwerking en verbinding gelegd tussen professionals, vrijwilligers en beleidsmedewerkers. De aanpak vroegsignalering is hier een belangrijk resultaat van. Ondanks al deze inspanningen zijn er allerlei factoren die ertoe leiden dat de groep mensen met financiële problemen steeds verder toeneemt. Hoe dit zicht naar de toekomst ontwikkelt is onzeker. De informatievoorziening vraagt om verbetering. Naast de online-informatie zal ook aandacht nodig zijn voor offline-informatie. Voorlichting aan scholen en organisaties is afgelopen jaren onderbelicht gebleven. Hierin is nog winst te behalen in het kader van preventie en vroegsignalering van schulden. De samenwerking tussen betrokken organisaties wordt overwegend positief ervaren. Wel is er ruimte voor verbetering als het gaat om afstemming en goede afspraken over taken, rollen en verantwoordelijkheden.
Het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening is de afgelopen twee jaren afgenomen, terwijl het aantal mensen met schulden naar juist toeneemt. Vaak wacht men lang om hulp te zoeken. Door inzet op vroegsignalering van schulden kan sneller een oplossing worden gezocht. De weg naar een driejarig schuldhulpverleningstraject wordt hiermee mogelijk voorkomen. Wel is te zien dat het aantal succesvolle schuldregelingen stijgt. 6.2
Aanbevelingen
1. Breng de basisinformatie over hulp bij financiële problemen zowel online als offline op orde en verbeter de informatie over de regelingen op de website. 2. Breng de vindplaatsen in beeld. Zet in op voorlichting over het herkennen en bespreekbaar maken van financiële problemen. En vertel welke hulp er mogelijk is. 3. Maak heldere afspraken over de taken, rollen en verantwoordelijkheden binnen de samenwerkende partijen van schuldhulpverlening 4. Organiseer periodiek overleg tussen uitvoerende partijen (Hulpmaatje, Sociaal team, CJG, Budgetloket) op zowel uitvoerend als beleidsniveau en betrek ook welzijnswerk hierin.
Evaluatie beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Rhenen 2018-2022
12