Bijlage 1 Economische Agenda aangepast na cie Bestuur Financien 230628

Ruimte voor ondernemerschap Economische Agenda Gemeente Rhenen 2023-2026

Colofon De Economische Agenda 2023-2026 Is een uitgave van de Gemeente Rhenen Contactinformatie Gemeente Rhenen T.a.v. Team Ruimte & Economie Nieuwe Veenendaalseweg 75 3911 MG Rhenen Email info@rhenen.nl Tel 0317 681681 Website www.rhenen.nl

2 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Inhoudsopgave

1.1 1.2 1.3

Inleiding Aanleiding Samenwerking Leeswijzer

2.1 2.2 2.3

De koers richting 2026 Brede economie koesteren Specifieke kwaliteiten benutten Focus op 5 economische thema’s

Intermezzo: Rhenen in de regio

5 5 5 7 10 10 10 11 12

3.1 3.2

Thema Vitale kernen Waar we naar streven Onze aanpak

15 15 16

4.1 4.2

Thema Stimulerend ondernemersklimaat Waar we naar streven Onze aanpak

18 18 19

5.1 5.2

Thema Toekomstbestendig bedrijventerrein Waar we naar streven Onze aanpak

21 21 24

6.1 6.2

Thema: Toekomstbestendig buitengebied Waar we naar streven Onze aanpak

26 26 28

7.1 7.2

Thema Human Capital Waar we naar streven Onze aanpak

30 30 32

8.1 8.2 8.3 8.4

Uitvoering Organisatie Rol gemeente Planning en monitoring Planning Economische Agenda 2023-2026

34 34 34 34 35

3 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

1. Inleiding

Inleiding 1.1

Aanleiding

Voor u ligt de Economische Agenda van de gemeente Rhenen 20232026. Het is een agenda die wij u met trots presenteren, mede namens ondernemers en maatschappelijke partners in de gemeente Rhenen. Het is voor het eerst dat de gemeente Rhenen over een economische agenda beschikt, waarmee dit een belangrijke mijlpaal voor de gemeente is. De aanleiding om een economische agenda te willen ontwikkelen, is de behoefte aan een duidelijke economische koers van de gemeente. Ondernemers en maatschappelijke partners willen weten waar de gemeente voor staat en hoe daarbij op diverse thema’s de samenwerking met ondernemers en maatschappelijke partners wordt gezocht. Bij zowel de totstandkoming als de uitvoering van de agenda staat samenwerking centraal. Ondernemers zijn van groot belang voor de gemeente Rhenen. Wij willen daarom dat de gemeente Rhenen een plek is waar het prettig ondernemen is. Het doel van Economische Agenda is de versterking van de lokale, brede economie. Deze is essentieel voor het behoud en de verdere verbetering van de vitaliteit van de gemeente en haar kernen. In de opzet van de agenda is bewust gekozen voor een opbouw vanuit 5 hoofdthema’s, voortkomend uit de diverse gesprekken en bijeenkomsten met ondernemers uit tal van sectoren, verspreid over de

kernen en het buitengebied. Per thema beschrijven we in de Economische Agenda vervolgens de doelen en acties, zoals we die ook optekenden in de dialoog die we afgelopen tijd met de ondernemers hebben gevoerd.

1.2

Samenwerking

Ondernemers zijn onmisbaar voor de vitaliteit van de gemeente Rhenen. Ondernemers zorgen voor werkgelegenheid in de gemeente, ook voor jongeren en mensen met wat meer afstand tot de arbeidsmarkt. Ondernemers zorgen voor voorzieningen voor inwoners en bezoekers, in de vorm van bijvoorbeeld het centrum, het dierenpark en ondernemers zijn de sponsoren van onze sportverenigingen en evenementen. De gemeente Rhenen waardeert ondernemers en ziet hoe we ambities zoals het streven naar vitale kernen, toekomstbestendige bedrijventerreinen en een toekomstbestendig buitengebied alleen vanuit samenwerking met ondernemers kunnen realiseren. In deze agenda beschrijven we de toekomstgerichte lokale brede economie die we voor ogen voor ogen hebben, en de acties die daarbij horen. In alles is samenwerking daarbij de sleutel tot succes. We beseffen dat de ondernemers de economie vormgeven. De rol van de overheid is er vooral één van verbinden en de randvoorwaarden creëren waarbinnen ondernemerschap kan bloeien en groeien. De totstandkoming van de agenda is een product van samenwerking. Direct vanaf het begin was de inzet van de gemeente duidelijk: een economische agenda kan alléén tot stand komen vanuit actieve deelname van alle partijen die samen de Rhenense economie maken. 5

Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Kortom, ondernemers in al hun diversiteit: grote en kleine bedrijven, zelfstandig ondernemers zonder personeel en grote bedrijven met veel medewerkers, commerciële bedrijven en ondernemers zonder verdienmodel. Uitgangspunt is het besef dat we elkaar nodig hebben en daarom hebben we de ondernemers zoveel mogelijk betrokken bij het opstellen van de Economische Agenda. Onderdeel van het proces waren daarom eerst gesprekken met de diverse ondernemersverenigingen, zoals de Bedrijvenkring Rhenen en Ondernemers Vereniging Achterberg en de winkeliersverenigingen. Daarna hielden we afzonderlijke bijeenkomsten met groepen ondernemers per sector en een afsluitende, brede bijeenkomst met ondernemers uit alle sectoren. Het doel was zowel om de gezamenlijke koers te bepalen, waarbij we deelnemers uitdaagden samen tot nieuwe ideeën te komen, als om heel ondernemend Rhenen wat meer met elkaar te verbinden. We hebben de tijd gebruikt die nodig is om tot een goede agenda te komen. De start van het proces lag midden in de pandemieperiode. Digitaal zijn we toen een heel eind gekomen, maar de afronding van het proces hebben we toch door middel van fysieke overleggen willen doen omwille van de relaties. Hoewel er daardoor wel enige looptijd nodig was om tot de voorliggende agenda te komen, is dat zeker een investering in de kwaliteit geweest.

Gedurende het opstellen van de Economische Agenda heeft de gemeente Rhenen gewerkt aan diverse beleidsdocumenten voor aanpalende beleidsterreinen. De inhoud van de Economische Agenda is daarop afgestemd. Het gaat onder andere om de Visie op Rhenen 2035 (algemene toekomstvisie), de Routekaart Energietransitie, de Actualisatie van de Woonvisie, het Mobiliteitsplan, de Visie op Sociaal Rhenen 2030 en het Centrumplan Elst. Ook de beleidsvisie Recreatie en Toerisme, vastgesteld in 2020, is meegenomen bij het opstellen van de Economische Agenda.

Het opstellen van de Economische Agenda is geen doel op zich. Het gaat erom hoe we er samen uitvoering aan geven. De gemeente gelooft in de daadkracht en veerkracht van onze ondernemers en bewoners die onze economie sterk en vitaal houden. Samen zetten we ons in voor een toekomstbestendige economie in de gemeente Rhenen, door bij te dragen een goed economisch klimaat in de kernen Elst, Achterberg en Rhenen en in het buitengebied. Laten we er samen de schouders onder zetten! Relatie Coalitieakkoord In het Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Samen bouwen aan een duurzame toekomst Rhenen - Elst – Achterberg’ en in het Bestuursprogramma 2022-2026 zijn de nodige ambities opgenomen die betrekking hebben op de economie van de gemeente Rhenen. Een gezond ondernemersklimaat, ruimte voor ondernemers en het belang van de agrarische sector om er een paar te noemen. Maar ook de zorgen zijn benoemd: ondernemers in bijna alle sectoren staan onder druk, door bijvoorbeeld sterk gestegen grondstoffenprijzen, de krapte op de arbeidsmarkt en de stikstofdiscussie. In de voorliggende Economische Agenda zijn de actiepunten die zijn benoemd in het Coalitieakkoord en het Bestuursprogramma, in de afzonderlijke hoofdstukken opgenomen.

Het gaat dan om acties als: onderzoek om de netcongestie aan te pakken, het beschikbaar stellen van capaciteit om de komende 4 jaar actief te werken aan een vitaal landelijk gebied met toekomstbestendige landbouw, het stimuleren van verbinding tussen ondernemers, vrijwilligers en organisaties werkzaam binnen recreatie en toerisme, een kwaliteitsimpuls van de Stadshaven, etc. Per hoofdstuk kunt u teruglezen met welke concrete acties wij aan de slag gaan.

6 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

1.3

Leeswijzer

De opbouw is als volgt. Voorafgaand aan de koers richting 2030, schetsen we een beeld van de economie van de gemeente Rhenen, aan de hand van uitkomsten van een uitgevoerde analyse. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 2 de overkoepelende koers, gevolgd door een intermezzo over de economie van de gemeente Rhenen binnen de omliggende regio. Vervolgens werken we koers uit in vijf inhoudelijke thema’s: − − − − −

Vitale Kernen (hoofdstuk 3) Stimulerend ondernemersklimaat (hoofdstuk 4) Toekomstbestendig bedrijventerrein (hoofdstuk 5) Toekomstbestendig buitengebied (hoofdstuk 6) Human Capital (hoofdstuk 7)

Per thema beschrijven we de doelen en de acties. In het laatste hoofdstuk Uitvoering (hoofdstuk 8) benoemen we de voorwaarden voor een succesvolle uitvoering van de agenda. Uitvoeren is immers waar het om gaat.

7 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Economische structuur In 2023 zijn er 2.709 bedrijfsvestigingen ingeschreven in de gemeente Rhenen. Het totaal aan bedrijfsvestigingen is samen goed voor rond de 6.744 banen. Dit zijn 459 banen per 1.000 inwoners in de leeftijdscategorie 15-74 jaar. Vergeleken met het provinciale gemiddelde van 774 banen per 1.000 inwoners is dit relatief laag. De grootste sectoren zijn de gezondheidzorg, de detailhandel, zakelijke diensten en de bouw. Zij leveren samen 54% van de banen binnen de gemeente Rhenen. In de gemeente zijn relatief veel zelfstandige ondernemers (zzp) gevestigd. Begin 2023 zijn er 1.786 zelfstandig ondernemers geregistreerd (met een flinke groei in de afgelopen jaren), vooral actief in de zakelijke dienstverlening en in de bouw. (data: kvkregiodata)

Economische ontwikkeling De werkgelegenheid in de gemeente is de afgelopen jaren gegroeid: van 5.850 banen in 2012, naar 6.410 in 2021 en 6.744 banen in 2022. Cijfermateriaal toont aan dat de banengroei de afgelopen jaren het sterkst was in de sectoren horeca, zakelijke dienstverlening, de groothandel en het onderwijs. De sterkste afname van banen is er geweest in de landbouw en de sector vervoer en opslag. Het totaal aantal vestigingen is gegroeid van 1.460 in 2012, naar 2.040 in 2021 en 2.709 in 2023. In aantallen vestigingen zijn de bouw, de detailhandel en de gezondheidszorg grote sectoren; hetgeen ook is gerelateerd aan het feit dat in deze sectoren meer kleinere bedrijven en zelfstandig ondernemers vertegenwoordigd zijn. Op dit moment zijn er in de gemeente Rhenen 65 landbouwbedrijven en 30 aan de agrarische sector gelieerde bedrijven gevestigd. (data: kvkregiodata)

2.500 2.000 1.500 1.000 500 0

Banen per sector 2022

Bevolkingssamenstelling

Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

In 2022 telde de gemeente Rhenen 20.265 inwoners. Het aantal inwoners in Rhenen is tussen 1996 en 2022 met 19% gegroeid. Ieder jaar komen er meer mensen in de gemeente Rhenen wonen dan dat er vertrekken. Hierdoor blijft het aantal inwoners stijgen. In 2040 heeft Rhenen naar schatting 21.400 inwoners. Dit is een stijging van 6%. De verwachte woningbouwontwikkeling is hier niet in meegenomen. Het percentage ouderen in de gemeente Rhenen zal toenemen en het aantal jongeren blijft naar verwachting stabiel. In 2022 bestond de beroepsbevolking uit 10.720 personen. De gemeente kent in vergelijking tot het provinciale en nationale gemiddelde, meer praktisch opgeleiden. De werkloosheid 8is laag in de gemeente, lager ook dan het provinciale en landelijke gemiddelde. Het gemiddelde besteedbare inkomen per huishouden ligt in de gemeente Rhenen iets hoger dan gemiddeld in Nederland. (data: provincie Gelderland (FoodValley)

2. De koers richting 2026

9 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

De koers richting 2026 2.1

Brede economie koesteren

Wij zijn trots op onze gemeente. Wij zijn Rhenen, een gemeente met ruim 20.000 inwoners en meer dan 2.600 bedrijven en instellingen, die werk bieden aan ruim 6.700 mensen. De gemeente Rhenen bestaat uit drie kernen en een buitengebied, elk met een eigen waardevol karakter. De gemeente Rhenen is uniek gelegen: aan de oever van de Neder-Rijn, met de blik op de Betuwe en aan de voet van de Utrechtse Heuvelrug. De gemeente ligt in het uiterste Zuidoostelijk deel van de provincie Utrecht, aan de grens met de provincie Gelderland. Door deze ligging hebben we qua landschappelijke variatie, nabij natuurschoon en het eigen historische karakter, onze bewoners en bezoekers veel te bieden. Kort gezegd, het is gewoonweg goed wonen en recreëren in onze gemeente. Ondernemers dragen in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van leven in de gemeente Rhenen, waarvoor een vitale economie essentieel is. Het succes van een vitale economie komt voort uit de kracht van onze ondernemers en maatschappelijke partners, waarbij de gemeente hen ondersteunt met een goede dienstverlening, goede voorzieningen en een meedenkende houding. De lokale economie kent een brede basis. De industrie en bouw zijn in banenaantal iets sterker vertegenwoordigd dan gemiddeld in Ne-

derland en de zakelijke dienstverlening relatief iets minder dan gemiddeld, maar over het geheel genomen zien we vooral een spreiding over een diversiteit aan economische sectoren. Zowel de werkgelegenheid op bedrijventerrein Remmerden, als de banen in de kernen, die van Ouwehands Dierenpark en in het buitengebied dragen bij aan deze brede basis. De diversiteit in de economische structuur willen we koesteren. Deze zorgt voor een robuuste economie die niet afhankelijk is van één bepaalde sector. In tijden van conjuncturele schommelingen, die de ene sector vaak iets meer of eerder raakt dan de andere, draagt dit bij aan de stabiliteit. De brede economische basis zorgt ook voor diversiteit in het aanbod van banen dat in de gemeente Rhenen te vinden is. De brede economie koesteren, vraagt een stimulerend ondernemingsklimaat voor alle typen ondernemers en instellingen, in een diversiteit aan sectoren. Het vraagt een goede aansluiting tussen de banen die beschikbaar zijn bij de bedrijven en het potentieel dat de beroepsbevolking van de gemeente Rhenen te bieden heeft. Natuurlijk is de arbeidsmarkt in belangrijke mate een regionale markt, maar een goede lokale aansluiting op het gebied van human capital is wel een streven. Ruimtelijk vraagt het koesteren van de brede economie, vitaliteit van de kernen, toekomstbestendige bedrijventerreinen en een toekomstbestendig buitengebied.

2.2

Specifieke kwaliteiten benutten

Voor de verdere versterking van de economie willen we de specifieke kwaliteiten van onze gemeente nog beter gaan inzetten. Op het ge-

10 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

bied van recreatie en toerisme ligt er nog veel potentieel om te kunnen benutten. Dat komt zowel ondernemers als inwoners, die immers ook gebruikers van voorzieningen en recreanten zijn, ten goede. Ondernemers en de gemeente hebben de afgelopen jaren al veel geïnvesteerd om de gemeente Rhenen op de kaart te zetten. Dat blijkt gelukkig te werken. De gemeente ontvangt nu meer bezoekers dan voorheen en ook het één- en meerdaagse toerisme is gegroeid. Daarbij is Ouwehands Dierenpark vanzelfsprekend de grootste attractie binnen de gemeente en ook een van de grootste binnen de provincie, met ook een wens tot verdere groei. Specifiek voor de sector ‘recreatie en toerisme’ is de beleidsvisie Recreatie & Toerisme opgesteld. De focus daarvan ligt op het vergroten van de positieve effecten van toerisme in de gemeente, met de nadruk op kwaliteitstoerisme. Dit houdt in dat de toeristische ontwikkeling in balans moet zijn met de leefomgeving, zodat het van meerwaarde is voor zowel ondernemers als inwoners. De voorliggend economische agenda sluit aan op de beleidsvisie Recreatie & Toerisme. Om dubbelingen te voorkomen, hebben we niet de inhoud van dit document willen overnemen in deze economische agenda, maar verwijzen we graag naar de vastgestelde documenten (zie Beleidsvisie en Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme).

3. 4. 5.

Toekomstbestendig bedrijventerrein Toekomstbestendig buitengebied Human Capital

In de volgende hoofdstukken zijn per thema concrete actiepunten uitgewerkt, voorafgegaan door een intermezzo over de gemeente Rhenen en de economie van de gemeente Rhenen, binnen de regio. Lokaal en regionaal schaalniveau zijn immers met elkaar verbonden.

Focus op 5 economische thema’s Het doel dat we met deze Economische Agenda hebben is de verdere versterking van de economie in de gemeente Rhenen, die essentieel is voor het behoud en verbetering van de vitaliteit van de gemeente en haar kernen en voor het voorbestaan als gemeente, verbonden met de omliggende regio. Om dit doel te bereiken, hebben we de komende jaren een onze focus op de volgende 5 thema’s: 1. Vitale Kernen 2. Stimulerend ondernemersklimaat 11 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Intermezzo: Rhenen in de regio De gemeente Rhenen is actief in regionale samenwerkingsverbanden. Dat sluit aan op het gegeven dat ook de economie zich niet beperkt tot de gemeentegrenzen, maar talloze relaties kent die zich uitstrekken tot ver voorbij het lokale schaalniveau. We gaan kort in op de samenwerkingsverbanden en de opgaven die we daarbinnen samen oppakken. Geografisch ligt de gemeente Rhenen in Utrecht op het grensvlak met Gelderland. De regionale economische samenwerking geven we al enige tijd vorm binnen het samenwerkingsverband van Regio Foodvalley. De Regio Foodvalley is een gemeenschappelijke regeling waarin we samen met de gemeenten Ede, Veenendaal, Barneveld, Nijkerk, Scherpenzeel, Wageningen en Renswoude samenwerken om de economische positie te versterken. Omdat we binnen dit verband samenwerken met gemeenten uit de provincies Utrecht en Gelderland, biedt dit vaak mogelijkheden om de programma’s van twee provincies te kunnen benutten. Tegelijk is het soms een uitdaging om ‘beide kanten van de provinciegrens’ goed op elkaar aan te laten sluiten, zodanig dat we er in Rhenen ook baat bij hebben. In de Regio Foodvalley werken ondernemers, onderwijs en de overheid samen aan een gezonde en duurzame regio voor bedrijven en inwoners. Een regio waar mensen graag wonen, werken en ondernemen. Een regio waar innoveren en circulair werken gewoon is.

Hoe de regio dat doet, staat beschreven in de Strategische

Agenda. Samenwerkingsthema’s daarbij zijn landbouwtransitie en vitaal platteland, voeding, energietransitie, human capital, innovatie, Clustervorming en circulaire economie, mobiliteit en kwaliteit van leven. Dit zijn complexe, regionale thema’s die ook lokaal van grote betekenis zijn, ook omdat de relatie tussen het lokale en regionale schaalniveau bij deze thema’s sterk is. In Regio Foodvalley-verband heeft de gemeente Rhenen ook een plek binnen de Human Capital Agenda en Regionale Programma Werklocaties (RPW), dat onder andere van belang is waar het gaat om Remmerden, en het vinden van uitbreidingslocaties (ook omdat meer gemeenten in de Foodvalley kampen met een tekort aan bedrijventerreinen). Buiten Foodvalley-verband werkt de gemeente Rhenen samen met de provincie Utrecht. Deze samenwerking concentreert zich op de provinciale programma’s ‘Wonen en Werken’, ‘Versterking vitale binnenstad’ en ‘Circulariteit’. Deze provinciale programma’s worden steeds meer gekoppeld aan regionale programma’s, zoals de Verstedelijkingsstrategie. Ook op het gebied van ruimtelijke ordening is de provincie Utrecht van belang, bijvoorbeeld als we met de Provincie Utrecht de mogelijkheden voor het uitbreiden van bedrijventerrein Remmerden onderzoeken.

De regio is ook van belang waar het gaat om het stimuleren van de totstandkoming van een circulaire economie: dat wil zeggen een model van productie en consumptie, waarbij bestaande materialen en producten zo lang mogelijk worden gedeeld, verhuurd, hergebruikt,

12 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

hersteld, en opgeknapt om meerwaarde te creëren. Zo breiden we de levenscyclus van producten uit en gaan we beter om met de schaarste aan grondstoffen. Een ander voorbeeld komt voort uit de stikstofproblematiek, waarbij de regio werkt aan het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG). Dit programma moet boeren perspectief bieden voor de toekomst. Verder werken we via de Regionale Energietransitie (RES) aan de transitie richting duurzame energiebronnen. Samenwerken in regionaal verband brengt niet alleen de gemeente Rhenen, maar ook de ondernemers in Rhenen veel. Er zijn talloze, ook specialistische, netwerken (zoals Living Lab Regio Foodvalley Circulair en Landbouwnetwerk Regio Foodvalley), waar de ondernemers in de gemeente via de regio gemakkelijk toegang toe hebben. Daar kunnen de ondernemers in de gemeente Rhenen hun voordeel mee doen.

Waarom is regionale samenwerking van belang? We zijn een kleine gemeente en kunnen de regio heel goed gebruiken. Er komen grote transities op ons af, vanuit de economie, de maatschappij en vanuit Den Haag en de EU, die we beter samen aangaan dan alleen. Het zijn opgaven die niet stoppen niet bij de gemeentegrens. Denk hierbij aan de woningbouwopgave, de stikstofproblematiek en de energietransitie. Opgaven die allemaal invloed hebben op de ruimte binnen de regio en binnen onze gemeente. Het zijn opgaven die veel, soms specialistische kennis vragen, die we als gemeente Rhenen niet allemaal in eigen huis kunnen hebben.

Verder biedt samenwerking binnen de regio kansen voor bijdragen vanuit de provincie, Den Haag of Europa. Een voorbeeld is de recente Verstedelijkingsstrategie. Hierin wordt gesproken over het aantal woningen dat de komende jaren moet worden gebouwd, maar ook over welke infrastructurele maatregelen hiervoor nodig zijn. Denk aan de Rijnbrug. Hiervoor is recent 40 miljoen euro van het Rijk binnengehaald via het traject van de Verstedelijkingsstrategie. De Economie van de toekomst krijgt ook een nadrukkelijke positie in de Verstedelijkingsstrategie. Een andere regionale samenwerking is er op het gebied van werk en inkomen: de Arbeidsmarktregio Werkgeverservicepunt (Wsp). Hierbinnen werken we regionaal samen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Deze samenwerking geven we vorm met de Foodvalley-gemeenten, plus gemeente Renkum. 13 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

3. Thema Vitale kernen

14 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Thema Vitale kernen Onze doelstellingen: Vitale kernen stimuleren door • De basisvoorzieningen in de kernen houden we op orde en verbeteren we in samenwerking met de ondernemers • Het bevorderen van de gemeentebrede samenwerking: − binnen de diverse sectoren (bv. binnen horecasector) − tussen de diverse sectoren (bv. tussen detailhandel en horeca) − tussen de verschillende stads- en dorpskernen • Het oprichten van een toeristisch samenwerkingsplatform

3.1

Waar we naar streven

De gemeente Rhenen streeft naar vitale kernen van Rhenen, Elst en Achterberg. Om haar stads- en dorpskernen vitaal te houden wil de gemeente Rhenen inzetten op het verbeteren, stimuleren en versterken van de onderlinge samenwerking tussen stakeholders binnen de gemeente. Met een subsidie van de provincie Utrecht, in het kader van ‘versterking vitaliteit binnensteden, dorpskernen en winkelcentra’ heeft Bureau Buiten onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de samenwerking tussen stakeholders te verbeteren en te versterken. De basis op orde De levendigheid van de kernen dient behouden, en waar mogelijk vergroot te worden. Daarvoor zijn er zowel fysieke als niet fysieke maatregelen mogelijk. Waar mogelijk kan diversificatie en clustering van het winkelaanbod bijdragen aan de vitaliteit. Het toevoegen van

terrassen, groen en buitenkunst kan ervoor zorgen dat er meer ontmoetingsplekken ontstaan, waar zowel inwoners als bezoekers graag naartoe gaan en langer (willen) verblijven. Om de aantrekkingskracht te vergroten, kunnen evenementen en andere initiatieven georganiseerd worden in de kernen. In het Bestuursprogramma is verwoord dat we het belangrijk vinden om de basisvoorzieningen in de kernen op orde te houden en te verbeteren in samenwerking met de ondernemers en om langdurige leegstand aan te pakken. Om de samenhang en samenwerking binnen de gemeente Rhenen te bevorderen ligt er, naast initiatieven van (samenwerkende) ondernemers, ook voor de gemeente zelf een taak. Kwartaaloverleg Rhenen heeft in principe een vitale binnenstad en de kernen Achterberg en Elst voorzien in de lokale basisbehoeften. Er zijn kansen voor meer vitaliteit, maar daarvoor is verbeterde samenwerking noodzakelijk. Er zijn bijvoorbeeld momenteel weinig gecombineerde acties (horeca-winkels-attracties) en evenementen die gezamenlijk georganiseerd worden. Dit soort acties maken een winkelgebied aantrekkelijk voor inwoners en bezoekers. Het ontbreken van dit soort ‘levendigheid’ verkleint de aanzuigende werking van de winkelgebieden en de incentive om er langer te verblijven. Op dit moment is er nog onvoldoende samenwerking om deze acties van de grond te laten komen.

Mede hierom is behoefte aan herstructurering van het kwartaaloverleg. De winkeliersvereniging van de kern Rhenen, Bedrijvenkring Rhenen, de ondernemersvereniging van Achterberg (OVA) en de (nog op te richten) ondernemersvereniging van Elst sluiten één keer per drie maanden aan in

15 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

3.2

een kwartaaloverleg met de gemeente. Aan dit overleg is nu nog geen structurele agenda gekoppeld. Tot nu toe bespreken de verschillende vertegenwoordigers waar ze tegenaan lopen en waar hulp van de gemeente bij gewenst is. Het advies is om dit overleg in te richten als integraal overleg en de (voortgang op de) Economische Agenda hierbij als uitgangspunt te nemen. Het overleg wordt zo het moment om duidelijke afspraken te maken over wat men wil bereiken en waar men gezamenlijk naar toe wil werken en wat daarbij ieders rol en verantwoordelijkheid is. In dit integrale overleg kunnen de thema’s binnenstad, vestigingsklimaat, vrijetijdssector en evenementen worden geagendeerd. Samen met eens per twee jaar een groot (netwerk)evenement, kan dat bijdragen aan het intensiveren van de samenwerking. Om de gemeente Rhenen als (eventueel meerdaagse) bestemming te ontwikkelen, is productontwikkeling en gezamenlijke marketing en promotie nodig. De VVV zou hier mogelijk ook een meer centrale rol in kunnen vervullen. Organisatiekracht Ondernemers hebben aangeven dat de organisatiekracht ontbreekt en dat zij die zelf onvoldoende kunnen leveren. De gemeente en de VVV zouden hierbij mogelijk een ondersteunende rol kunnen vervullen.

In het actieprogramma behorende bij het beleid Vitale kernen, worden voor ieder thema (de binnenstad, het vestigingsklimaat, de vrijetijdssector en evenementen) een aantal acties benoemd die bijdragen aan het versterken van de samenwerking. Op de volgende pagina is er een aantal genoemd. Stadshaven In het Coalitieakkoord en het Bestuursprogramma is opgenomen dat een kwaliteitsimpuls van de Stadshaven, het bijbehorende rivieroevergebied en de Loswal en omgeving noodzakelijk is. We koersen op ontwikkelingen waarbij we rekening houden met het rivierenlandschap. Daarnaast blijft het gebied openbaar toegankelijk voor alle inwoners.

Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Onze aanpak

1. Er is een bedrijfscontactfunctionaris aangetrokken, om samen te werken aan de economische vitaliteit van de gemeente Rhenen. Daarnaast gaan we, samen met de ondernemers, verkennen of het haalbaar is om een coördinator/verbinder aan te stellen, die bijdraagt aan het verbinden, bij elkaar brengen, stimuleren en coördineren van initiatieven. 2. Er wordt een Customer Relationship Management (CRM) systeem aangeschaft om bedrijfscontacten te kunnen vastleggen en monitoren, en hierdoor meer proactief te kunnen werken door inzicht in de verzamelde informatie, zoals bijvoorbeeld vestigings- en uitbreidingswensen van ondernemers. 3. We monitoren leegstand in de kernen en zoeken in samenwerking met ondernemers naar oplossingen als er sprake is van langdurige leegstand. 4. Het ‘verhaal van Rhenen’ gaan we uitwerken, met een duidelijke positionering van Rhenen, eenduidige marketing en promotie en daardoor herkenning bij bezoekers. 5. We gaan het bestaand kwartaaloverleg structureren. 6. We gaan de haalbaarheid onderzoeken om één centraal aanspreekpunt voor evenementenorganisatoren aan te stellen, zodat we meer kunnen ondersteunen bij het aanvragen van vergunningen en een zichtbare integrale evenementenkalender op en beschikbaar te stellen, afgestemd met kalender van het RBT. 7.

Sterkere profilering van de gemeente Rhenen en meer aansluiten bij het Regionaal Bureau voor Toerisme en de rol van de VVV hierbij onderzoeken. 8. We pakken het project ‘Stadshaven’ op, samen met de initiatiefnemers. 9. We gaan de haalbaarheid onderzoeken om de positie van de VVV te versterken en meer cohesie aan te brengen in de marketing 16 van Rhenen.

4. Thema Stimulerend ondernemersklimaat

17 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Thema Stimulerend ondernemersklimaat Onze doelstellingen: • We willen een gemeente zijn waar ondernemers zich gewaardeerd voelen en daarbij het ondernemersklimaat verder versterken. • We willen een MKB-vriendelijke gemeente zijn door toegankelijk te zijn, helder te communiceren en procedures zo vlot mogelijk te doorlopen (top 150 MKBvriendelijkste gemeenten). • Samen met het bedrijfsleven willen we de organisatiegraad van het bedrijfsleven verder vergroten, om toekomstige samenwerkingsprojecten goed op te kunnen pakken.

4.1

Waar we naar streven

Ondernemers moeten kunnen ondernemen in een goed ondernemersklimaat. Dat is een gunstig klimaat dat hen in staat stelt een bedrijf te starten en het te laten ontwikkelen, goede en duurzame producten op de markt te brengen, positieve relaties in de omgeving aan te knopen en daarbij mensen aan zich weten te binden. Sommige aspecten van het ondernemersklimaat worden landelijk bepaald, op andere is het lokale schaalniveau van invloed. De gemeente kan bijdragen aan een stimulerend ondernemersklimaat, door te streven naar een versterking van het lokale vestigingsklimaat.

Bij het vestigingsklimaat gaat het onder andere om de kwaliteit van de infrastructuur, de bereikbaarheid, de veiligheid, het opleidingsniveau van de beroepsbevolking, de aanwezigheid van andere bedrijven, de vestigingsmogelijkheden en de kwaliteit van gemeentelijke dienstverlening. Op deze aspecten kan de gemeente, vaak juist in samenwerking met ondernemers(verenigingen), een positieve invloed uitoefenen. MKB en vestigingsklimaat We willen een aantrekkelijke gemeente zijn voor het Midden- en Kleinbedrijf (MKB). Dat is de schaal van bedrijven die over het algemeen het best passen bij de omvang van onze gemeente en de kwaliteit van vestigingsmilieu dat we kunnen bieden. Voor grootschalige logistieke en zware industrie bijvoorbeeld, zijn elders in het land wellicht geschiktere plekken te vinden. We zetten al een enkele jaren in op het mkb en dat lijkt zijn vruchten af te werpen. In het meeste recente, tweejaarlijkse onderzoek van MBK-Nederland (uit 2021) blijkt dat we met 93 plaatsen zijn gestegen zijn tot plek 207. Op de provinciale ranglijst zijn we met 8 plaatsen gestegen naar de 15e plaats. Dat betekent een flinke verbetering ten opzichte van 2018. Nationaal willen tot de top 150 MKB-vriendelijkste gemeenten behoren.

Een goed vestigingsklimaat voor het MKB is iets waar we de afgelopen jaren ook flink in hebben geïnvesteerd, onder andere door proactief het contact te zoeken met ondernemers. Ook de communicatie hebben we verbeterd, onder andere in de vorm van ondernemersnieuwsbrieven. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet werken we toe naar een vermindering van regeldruk. 18

Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

De gemeente kan het niet alleen. Ondernemers hebben het meest aan andere ondernemers, in de vorm van ketenpartners en toeleveringsrelaties, uitwisseling van kennis, gedeelde samenwerkingen met het onderwijs, etc. Dat vraagt onderlinge samenwerking van ondernemers. Ook de dialoog en het opzetten van samenwerkingsprojecten met de gemeente, gaat het best als ondernemers zich aansluiten bij de ondernemersverenigingen die er zijn. Startende ondernemers Samen met de ondernemersverenigingen kunnen we ook het aanbod in de regio goed voor het voetlicht brengen. In zowel de Foodvalley als de provincie Utrecht zijn er veel evenementen en acties gericht op ondersteuning van ondernemers. Een speciale doelgroep daarbij vormen de startende ondernemers. Ons richten op het MKB betekent 1. ook dat we het goede vestigingsklimaat willen bieden aan starters. Starters brengen nieuw ondernemersbloed in de gemeenschap en komen vaak met nieuwe ideeën. In samenwerking met de gemeenten in de regio willen we daarom Startersdagen organiseren, met als doel om het eerste begin zo succesvol mogelijk te laten zijn. Rijnbrug Bij verdere verbetering van de fysieke vestigingsomgeving heeft de gemeente altijd ingezet op de verbreding van de Rijnbrug, die nu ook daadwerkelijk gaat worden gerealiseerd. De bereikbaarheid van ondernemers in de gemeente Rhenen wordt er beter door.

KVO Schoon, heel en veilig is de norm voor de kwaliteit van de openbare ruimte, waaronder die van de winkelgebieden, waarvan de kwaliteit van belang is voor de hele gemeente. Vanuit het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) willen we samen met de ondernemersverenigingen het veiligheidsthema’s op de agenda zetten.

4.2

Onze aanpak

1. We gaan de gemeentelijke dienstverlening en communicatie (daarover) naar ondernemers verbeteren door middel van een verbeterde gemeentewebsite, meer informatievoorziening op sociale media en mailings, artikelen in lokale krant en de ondernemersnieuwsbrieven. 2. In samenwerking met de ondernemersverenigingen gaan we ondernemers stimuleren om zich aan te sluiten bij een van de gewaardeerde ondernemersverenigingen in onze gemeente. De gemeente wil zich inzetten om samen de ondernemersverenigingen een collectief evenement te organiseren, gericht op informatieverstrekking over de verenigingen, netwerken en laagdrempelige aanmelding van nieuwe leden. 3. We gaan Startersdagen organiseren samen met gemeenten in de omgeving (de Utrechtse gemeenten in Foodvalley) en betrekken ondernemers bij de invulling en opzet daarvan. 4. We organiseren jaarlijks bijeenkomsten, in samenwerking met de ondernemersverenigingen, over veiligheidsthema’s die gerelateerd zijn aan KVO. 5. We gaan procedures en vergunningverleningstrajecten voor ondernemers vereenvoudigen in het kader van de geplande invoering van de (landelijke) Omgevingswet met o.a. helderdere regels, één loket voor een meervoudige aanvraag en snellere procedures.

19 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

5. Thema Toekomstbestendig bedrijventerrein

20 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Thema Toekomstbestendig bedrijventerrein zondheid en ecologie. Daarmee creëren we een aantrekkelijk vestigingsklimaat en werken we toe naar een energie-neutrale en klimaatbestendige gemeente Rhenen in 2040. Onze doelstellingen: • Toekomstbestendig bedrijventerrein Remmerden, dat bijdraagt aan de werkgelegenheid, een duurzame en circulaire economie en waar de ruimte intensief wordt benut. • Praktische mogelijkheden om verduurzaming, intensivering van het ruimtegebruik en beperkte uitbreiding van het bedrijventerrein scherp in beeld te brengen. • Intensivering van de samenwerking tussen ondernemers onderling en met de gemeente, gericht op een gebiedsgerichte samenwerking ten behoeve van het samenwerken aan een toekomstbestendig Remmerden.

5.1

Waar we naar streven

We streven naar een toekomstbestendig bedrijventerrein Remmerden: een bedrijventerrein waar ondernemers en de gemeente samenwerken aan toekomstige kansen en de aanpak van mogelijke knelpunten op het gebied van economie, duurzame energie, klimaat, ge-

1

Een belangrijk gedeelte van de bedrijvigheid binnen de gemeente is te vinden op bedrijventerrein Remmerden, samen met de banen in de centrumgebieden van Rhenen en Elst en het buitengebied. Daarnaast is er een grote groep zelfstandig professionals gespreid gevestigd over de kernen binnen de gemeente. We zijn op zoek naar plaatsen waar nieuwe bedrijven om zich kunnen vestigen. De locaties ‘randzone Remmerden’ tegen Remmerden aan, en het gebied Binnenveld naast bedrijventerrein Nijverkamp (gemeente Veenendaal) worden als potentiële locaties onderzocht. Het gaat om kleine tot middelgrote bedrijven die weinig tot geen belasting vormen voor het milieu. Tussen het nieuwe bedrijventerrein in randzone Binnenveld en de nieuwe woningen in dit gebied is voldoende groene ruimte. Remmerden Bedrijventerrein Remmerden huisvest een breed scala aan bedrijven. Onder andere de metaalsector en autobedrijven zijn er sterk vertegenwoordigd. Op dit moment1 telt het bedrijventerrein 182 vestigingen, die met elkaar zorgen voor ongeveer 15% (988 banen) van het totaal aantal banen in de gemeente (6.744 banen). Het aantal banen is de laatste jaren licht gegroeid. We streven op het bedrijventerrein

Data: kvkregiodata, meest recent 2021 21

Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

naar een intensivering van het ruimtegebruik (meer banen per hectare), zoals we ook binnen Regio Foodvalley en in de provincie Utrecht ambiëren. We willen zowel méér economie, uitgedrukt in banen en toegevoegde waarde, realiseren binnen de bestaande ruimte, als ruimte vinden voor uitbreiding. Ontwikkelingen Remmerden Intensivering van het ruimtegebruik en uitbreiding van het bedrijventerrein staan niet los van elkaar. Ondernemers geven aan dat het nu op slot zit. Er zijn bedrijven die willen intensiveren op de bestaande locatie, en dat willen we ook zoveel mogelijk stimuleren, maar dat vraagt ook enige uitbreidingsruimte als ‘schuifruimte’. Het MKB moet zich immers kunnen ontwikkelen en soms lukt dat op de bestaande locatie, bijvoorbeeld door bij verbouw meer de lucht in te gaan, maar soms is ook een verhuizing nodig. Daardoor ontstaat dan weer ruimte voor de groei van andere (MKB) bedrijven uit de gemeente. In de Visie op Rhenen is opgenomen dat er 5 ha extra nodig is voor uitbreiding van bedrijven. Waar we naar streven is een drieslag van verduurzaming van het huidige bedrijventerrein Remmerden, in combinatie met intensivering van het ruimtegebruik én onderzoeken of we schuifruimte kunnen creëren door het ontwikkelen van (beperkt) nieuw aanbod, waardoor er weer beweging mogelijk is en ook de bestaande ruimte intensiever kan worden benut.

We lopen de drie elementen van de inzet/het onderzoek, die nauw met elkaar samenhangen, langs. Verduurzaming Ten eerste streven we naar verduurzaming. Veel bedrijven hebben al zonnepanelen en warmtepompen, maar dat aantal kan nog omhoog. Een knelpunt daarbij is wel dat veel ondernemers dat ook willen, maar dat door zonne-energie opgewekte stroom vaak niet kan worden terug geleverd. Daar komt bij dat het elektriciteitsnetwerk onvoldoende capaciteit heeft, omdat het hoogspanningsnet van Tennet overbelast dreigt te raken. Dit is een landelijk probleem, waar we op

Remmerden samen met de ondernemers wél oplossingen in willen/dienen te vinden. Dat doen we door een onderzoek te laten uitvoeren naar de netwerkproblemen. Daarbij zullen we ook kijken naar de technische en sociale potenties om op het bedrijventerrein een collectief beheerde centrale opweklocatie te realiseren. Verduurzamen doen we ook door de recente omvorming van het afvalscheidingsstation tot grondstoffenbrengstation. Rond het grondstoffenstation zijn bedrijven georganiseerd die het ingeleverde materiaal, circulair toepassen. Het zijn bedrijven die werk bieden aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en zo bijdragen aan een inclusieve samenleving. We gaan in dialoog met de ondernemers om te bekijken of meer bedrijven kunnen aansluiten. Verduurzaming betekent ook een groene uitstraling, zowel goed voor het welzijn van de mensen die er werken als de biodiversiteit. Door de aanplant van bomen en struiken kreeg Remmerden al een groenere uitstraling en een betere hittebestendigheid. Samen met de ondernemers bekijken we of er mogelijkheden zijn om de bedrijfskavels verder te vergroenen. Hiervoor gaan we eerst in overleg met de provincie Utrecht, om te bekijken of er mogelijkheden zijn om ons daarbij te ondersteunen als we het combineren met een intensivering van het ruimtegebruik.

Green Park Remmerden is voorlopig de werknaam van het project toekomstbestendig bedrijventerrein Remmerden. Bij het toekomst bestendig maken van het bedrijventerrein komen (uiteindelijk) diverse thema’s aan bod. Denk aan: aardgasvrij verwarmen, vergroenen, duurzame energie, hittestress en droogte tegengaan, logistiek en ook elementen als leefbaarheid en aantrekkingskracht van het gebied. Intensivering ruimtegebruik Ten tweede streven we naar intensivering van het ruimtegebruik. Dat kan door bijvoorbeeld meer de lucht in te gaan op de bedrijfskavels, door meer gestapeld te bouwen. Gedeeld ruimtegebruik, bijvoorbeeld

22 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

in de vorm van gedeelde parkeervoorzieningen, kunnen ook bijdragen aan betere benutting van de bestaande ruimte. De provincie Utrecht en de Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht hebben ervaring opgedaan met de mogelijkheden. Deze ambitie willen we meenemen in het onderzoek. Onderzoek uitbreiding en schuifruimte Tot derde willen we in het onderzoek de mogelijkheden verkennen van het uitbreiden van bedrijventerrein Remmerden, om nieuw aanbod en daarmee schuifruimte te creëren. We willen een onderzoek initiëren naar de praktische mogelijkheden op Remmerden, in relatie tot de uitbreidingsbehoeften en -mogelijkheden. In het beoogde onderzoek willen we ook de ruimtebehoefte en de behoefte aan een gezamenlijke werkplek van een aantal zelfstandig ondernemers uit Achterberg, actief in onder andere de bouw en groenbeheer meenemen. Dit is een groep van ondernemers die nu veelal vanuit huis werkt. In dit onderzoek zal ook de behoefte aan een bedrijfsverzamelgebouw (ten behoeve van zakelijke dienstverlening) in Rhenen worden meegenomen. Samenwerking Remmerden kan zo een goede pilotlocatie worden, waarin we laten zien hoe verduurzaming (ook van de bedrijven zelf), intensivering van het ruimtegebruik en uitbreiding van de oppervlakte van het bedrijventerrein, gecombineerd kunnen worden.

Het uitgangspunt is dat we langs de drieslag van verduurzaming, intensivering en uitbreiding de samenhangende voordelen voor de ondernemers en de gemeente in beeld willen krijgen. Om de samenhangende voordelen van de grond te krijgen is samenwerking tussen de ondernemers essentieel. Want door samenwerking worden individuele investeringen beter behapbaar voor de ondernemers én de gemeente. Daarnaast wordt vanuit andere overheden een bepaalde samenwerkingsgraad geëist

bij eventuele subsidies. Voor het opzetten en borgen van deze samenwerking is coördinatie nodig, vanuit de ondernemers van Remmerden zelf. We gaan de komende periode onderzoeken op welke wijze deze coördinator ingezet kan worden. Tot slot De ruimte die ontstaat door intensivering en uitbreiding willen we aanwenden voor ons lokale MKB, met daarbij speciale aandacht voor bijdragen aan de werkgelegenheid en de duurzame en circulaire economie. Dat vraagt een vorm van ‘uitgifteprotocol’, dat ons helpt selectief te werk te gaan bij het soort bedrijf dat zich vervolgens wil vestigen. In een uitgifteprotocol kan bijvoorbeeld ook een aspect als ‘intensief/efficiënt ruimtegebruik’ worden meegenomen als selectiecriterium. Ook het proces van uitgifte kan erin beschreven worden, zodat duidelijkheid ontstaat voor alle partijen. Andere gemeenten hebben er al positieve ervaringen mee opgedaan. Bij alles wat doen in het kader van een toekomstbestendig bedrijventerrein Remmerden, is een goed georganiseerd bedrijfsleven op een voorwaarde. Er wordt al samengewerkt op Remmerden, onder andere resulterend in een recente (her)certificering van het Keurmerk Veilig Ondernemen. Verdere intensivering en verbreding van de samenwerking gericht op een toekomstbestendig bedrijventerrein is nodig. Hierover gaan we het gesprek met de bedrijven aan.

23 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

5.2

Onze aanpak

1. We initiëren in overleg en afstemming met de provincie Utrecht en in afstemming met Regio Foodvalley een onderzoek naar verduurzaming, intensivering en uitbreiding van bedrijventerrein Remmerden. Hierin nemen we ook de behoefte naar een of meerdere bedrijfsverzamelgebouwen mee. 2. We onderzoeken de behoefte en mogelijkheden om een coördinator rond de samenwerking op Remmerden aan te stellen. Hierbij kijken we nadrukkelijk of we gebruik kunnen maken van gelden van andere (overheids)partijen. 3. We voeren het geplande onderzoek naar netcongestie oplossingen op Remmerden uit. Dit doen we samen met de ondernemers en omwonenden van het bedrijventerrein. Ook worden met dit onderzoek de kansen voor collectieve energieproductie verkend. 4. We gaan in overleg met de gevestigde bedrijven over de mogelijkheden van het opzetten van een gebiedsgerichte organisatie, waarmee de lopende KVO-samenwerking wordt verbreed naar meer thema’s omtrent toekomstbestendigheid. 5. We gaan door met de ambtelijke en bestuurlijke bedrijfsbezoeken, waarbij het samenwerken aan een toekomstbestendig bedrijventerrein Remmerden een steeds terugkerend gespreksonderwerp zal zijn.

24 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

6. Thema Toekomstbestendig buitengebied

25 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Thema: Toekomstbestendig buitengebied Onze doelstellingen: • Toekomstbestendig buitengebied als belangrijke drager voor de kwaliteit van leven en de economie in de gemeente. • Inzet op voortbestaan van het agrarisch bedrijf in onze gemeente, met oog voor verduurzaming en lokale voedselvoorziening zonder een rendabele exploitatie uit het oog te verliezen. • Goede begeleiding van agrariërs die binnen de ruimtelijke kaders willen komen tot verbreding van hun economische activiteiten.

6.1

Waar we naar streven

Onze centrale ligging, de cultuur, het landschap en de natuur zorgen ervoor dat mensen graag in onze gemeente willen wonen en werken. Gelijktijdig heeft de gemeente met grote uitdagingen te maken. De staat van de natuur, onze bodem en de biodiversiteit is de laatste tientallen jaren verslechterd. Dit vraagt om actie. We streven naar een toekomstbestendig buitengebied. De agrarische sector is immers belangrijk in onze gemeente. Agrariërs produceren niet alleen ons voedsel, maar zij zijn ook onze landschapsbeheerders. De laatste jaren staat de agrarische sector onder druk mede door maatregelen vanuit de Rijksoverheid. Dit zorgt voor veel onzekerheid onder agrariers over hun toekomst. Het is onze ambitie dat het agrarisch bedrijf

in onze gemeente blijft voortbestaan met oog voor verduurzaming en lokale voedselvoorziening, zonder een rendabele exploitatie uit het oog te verliezen. Samen met onze agrarische ondernemers zoeken wij naar een goede balans tussen een gezonde natuur en een duurzame rendabele landbouw in ons buitengebied. We bieden ruimte aan agrariërs voor functieverandering. We werken samen met hen in provinciaal en regionaal verband aan een toekomstbestendige agrarische sector. Binnenveld Het grootste aantal agrarische bedrijven van onze gemeente ligt in het Binnenveld. Ruimtelijk en economisch gezien bevindt het Binnenveld zich in een ingrijpende transformatie. Een groot aantal agrarische ondernemers is de laatste jaren gestopt, vooral melkvee- en vleesveehouders. Het landschap is aan het veranderen: het gaat om een mengeling van landbouw- en veehouderijbedrijven, afgewisseld met extensief natuurgebied. Er zijn al grote stappen gezet, met kortere ketens, nieuw lokaal geproduceerde voedergewassen en aangepaste stallen. Sommige agrarisch ondernemers, zeker de jongere generatie, innoveren in de breedte naar een gemengde bedrijfsvorm met neventakken, zoals toerisme en recreatie.

Enkelen van hen hebben zich verenigd in een coöperatief verband en experimenteren met nieuwe vormen van eiwitproductie, nieuwe gewassen en zoeken directe samenwerking met lokale inwoners om te voorzien in de lokale vraag. Zo ontstaan er nieuwe verdienmodellen. Wij onderzoeken de mogelijkheden om binnen de kaders de ondernemers in het landelijk gebied te ondersteunen bij deze ontwikkelingen. Denk hierbij aan het faciliteren van kennisdeling en samenwerking, het verbreden van de

26 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

bedrijfsvoering, functieveranderingsmogelijkheden en verduurzamingsmogelijkheden. Zo creëren we mogelijkheden om de inkomenszekerheid veilig te stellen. Hier horen ook maatregelen bij zoals energieopwekking en energiebesparing, als onderdeel van een toekomstbestendig buitengebied. Ruilverkaveling Naast doorgaan met innoveren en verbreden van de activiteiten, kan ruilverkaveling en/of kavelruil mogelijk bijdragen aan de toekomstbestendigheid van zowel de bedrijven, als het buitengebied. Om regie te krijgen op het grondgebruik in onze gemeente is een actief grondbeleid essentieel. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat er voor onze lokale ondernemers voldoende grond is om te ondernemen.

Tot slot zijn wij gesprekspartner bij de uitvoering van de Piekbelastersregeling. Adviseur Landelijk Gebied Als gemeente kiezen wij ervoor om dicht bij onze agrariërs te staan. Sinds kort hebben wij een Adviseur Landelijk Gebied. Deze zal actief werken aan een vitaal landelijk gebied met toekomstbestendige landbouw.

Regionale samenwerking Wij nemen actief deel aan regionale en provinciale beleidsprocessen over landelijk gebied, natuurherstel en stikstof. De provincies stellen een Utrechts en Gelders Programma Landelijk gebied op, in navolging van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. In aansluiting daarop stelt de regio Foodvalley een eigen Regionaal Programma Landelijk Gebied op, in verband met de grote gevolgen voor onze regio. De gemeente Rhenen pakt hierin een actieve rol als medeopsteller. Het landelijk gebied in de regio kent een grote verscheidenheid. Het vraagt een gebiedsgerichte doorvertaling, aanpak en samenwerking om tot concrete resultaten te komen. Als gemeente nemen we deel aan drie provinciale gebiedsprocessen: • gebiedsproces Binnenveld (Gelderland en Utrecht), • gebiedsproces Kromme Rijnstreek (Utrecht) en • gebiedsproces Gelderse Vallei (Utrecht). De gemeente Rhenen legt de focus bij het gebiedsproces Binnenveld, omdat daar onze agrarische ondernemers zijn geconcentreerd.

27 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

6.2

Onze aanpak

1.

Er is een adviseur Landelijk Gebied aangetrokken, om samen te werken aan een vitaal landelijk gebied met een toekomstbestendige landbouw/bedrijf. Deze adviseur fungeert als aanspreekpunt voor de agrarische ondernemers, voor zowel agrarisch gerelateerde zaken als vragen over de (ruimtelijke) mogelijkheden voor verbreding van de activiteiten.

2.

We nemen actief deel aan regionale en provinciale beleidsprocessen over natuurherstel en stikstof, in het kader van onder andere Regionaal Programma Landelijk Gebied en Gebiedsproces Binnenveld.

3.

We sluiten aan bij het ontwikkelen van nieuwe beleidsplannen voor verduurzaming van het buitengebied samen met Regio Foodvalley en de Provincie Utrecht.

4.

We bieden waar mogelijk ruimte voor agrarisch ondernemers om passende nevenactiviteiten te ontwikkelen, zoals een zorgboerderij of kinderopvang.

5.

We gaan door met de ambtelijke en bestuurlijke bedrijfsbezoeken, waarbij het samenwerken aan een toekomstbestendig buitengebied een steeds terugkerend gespreksonderwerp zal zijn.

28 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

7. Thema Human Capital

29 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Thema Human Capital Onze doelstellingen:

• • •

We activeren inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt, zodat het tekort aan personeel kleiner wordt. We sluiten samen met de Regio aan bij het Breed Offensief vanuit de Rijksoverheid. Als gemeente geven wij het goede voorbeeld door voldoende stageplekken, werkervaringsplekken aan te bieden voor alle opleidingsniveaus en bieden we kansen aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

7.1

Waar we naar streven

We streven naar een goede aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Ondernemers hebben medewerkers nodig en mensen hebben werk nodig dat aansluit op hun ervaring, opleiding en talent. Een goede aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt is goed voor zowel de ondernemers als de inwoners van de gemeente Rhenen. In het Bestuursprogramma hebben we bovenstaande doelstellingen opgenomen. Lokaal Het uitgangspunt van de gemeente Rhenen is dat we de nu lage werkloosheid (lager dan het landelijk gemiddelde), laag houden. Werken zorgt ervoor dat inwoners zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Passend werk vergroot ook het welzijn en de gezondheid van mensen. Als gemeente zijn we er voor onze inwoners (jong en oud) die wat extra ondersteuning nodig hebben om zichzelf verder te

ontwikkelen om mee te kunnen doen. De inzet van de gemeente is gericht op het voorkomen van uitval en het versterken van vaardigheden zodat inwoners weer zo zelfstandig mogelijk verder kunnen en de regie houden. Op dit gebied ligt ook een verantwoordelijkheid bij de scholen en de werkgevers. Werken moet ook lonen. Als gemeente stimuleren we dit door het minimabeleid in te richten en onze participatie-instrumenten in te zetten op het voorkomen van een armoedeval als inwoners weer aan het werk gaan. Om goed mee te kunnen doen en de kansen op werk te vergroten bieden we inwoners diverse mogelijkheden aan om hun basisvaardigheden te verbeteren. Dit geldt voor statushouders, maar ook voor inwoners die moeite hebben met lezen, schrijven of omgaan met computers. Dit versterkt de eigen regie en het zelfvertrouwen van onze inwoners en geeft hun de mogelijkheid om naar vermogen mee te doen. We maken gebruik van de kennis en ervaring van inwoners om te zien wat werkt en waar behoefte aan is. Dit doen we in samenwerking met lokale partners zoals de Bibliotheek en Hulpmaatje Rhenen. Als gemeentelijke organisatie willen we ook bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Voorbeelden waar dit goed gelukt is zijn er, zoals het Werkcafé van de gemeente Rhenen dat wordt gerund door bewoners van Zideris, maar ook de afspraken met IW4 over schoonmaak.

Regionale samenwerking De gemeente Rhenen is betrokken bij twee regionale samenwerkingsverbanden die beiden, vanuit verschillend perspectief, werken aan opgaven binnen de arbeidsmarkt.

30 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Arbeidsmarktregio Foodvalley Arbeidsmarktregio Foodvalley is een van de 35 arbeidsmarktregio’s in Nederland. In de arbeidsmarktregio werken gemeenten, UWV, werkgevers en werknemers samen. Dit, met als doel om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, waaronder mensen met een arbeidsbeperking, een plek te geven binnen de arbeidsmarkt, zodat er een inclusieve arbeidsmarkt ontstaat. Een belangrijk onderdeel is de geharmoniseerde dienstverlening aan werkgevers en werkzoekenden op dit onderdeel. In samenwerking met het Werkgeversservicepunt (Wsp) en de gemeente Veenendaal (uitvoerder van de Participatiewet voor de gemeente Rhenen) bieden we ondersteuning bij het vinden van werk vanuit de bijstand. Voor inwoners voor wie de afstand tot de arbeidsmarkt nog groot is, hebben we plekken waar ze zich op een veilige en goede manier kunnen ontwikkelen en indien mogelijk kunnen doorstromen naar regulier werk.

De regio Foodvalley heeft de Human Capital Agenda ontwikkeld om daarmee een bijdrage te leveren aan de structurele versterking van zowel arbeidsmarkt, als de economie. De gemeente Rhenen sluit aan op de Human Capital Agenda, die voorziet in gezamenlijke acties gericht op arbeidsmarktbeleid. In de Human Capital Agenda staan prioriteiten en projecten tot en met 2025 beschreven: • Oriëntatiecarrousels: verschillende initiatieven om mensen kennis te laten maken met werk en opleiding, waaronder Technodiscovery en de Techniekdagen. • HR-ondersteuning voor het MKB, met als doel werkgevers in het MKB beter in staat te stellen strategische HR-keuzes te maken. • Flexibel en regionaal opleidingsaanbod, door Academies in te richten gericht op de grote (transitie)opgaven.

In de arbeidsmarktregio werken we ook samen aan het Breed Offensief. Dat is een brede rijksagenda om de arbeidsmarktkansen voor mensen met een arbeidsbeperking te vergroten. Enerzijds betreft het wetswijzigingen, op basis waarvan we ook gezamenlijk onze re-integratieverordening gaan herijken. Dit, zodat de ondersteuning aan werkgevers en werknemers met een arbeidsbeperking beter wordt. Anderzijds betreft dit het doorontwikkelen van werkwijzen binnen de re-integratie, zodat deze nog meer ondersteunend zijn aan de ontwikkelingen van mensen. Regio Foodvalley In deze regio werken ondernemers, onderwijs en de gemeenten samen aan een gezonde en duurzame regio voor bedrijven en inwoners. We staan voor grote uitdagingen om met een zeer krappe arbeidsmarkt aan grote maatschappelijke vraagstukken te werken.

31 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

7.2 1.

2.

3. 4.

Onze aanpak

In samenwerking met het Werkgeversservicepunt en de regio Foodvalley benaderen we lokale ondernemers en bedrijven voor mogelijke stage en/of leerwerkplekken. We gaan inwoners met afstand tot de arbeidsmarkt werkfit maken. Hiervoor werken we samen met gemeente Veenendaal (uitvoerder Participatiewet voor gemeente Rhenen), IW4 en andere organisaties die leerwerkplekken bieden, Leerwerkloket regio Foodvalley, ROC Midden Nederland, Bibliotheek, Jobhulpmaatje, Welzijn Rivierstroom en het Regionaal Mobiliteitsteam. We geven uitvoering aan de Human Capital Agenda van de regio Foodvalley. Als gemeente geven wij het goede voorbeeld door voldoende stageplekken, werkervaringsplekken aan te bieden voor alle opleidingsniveaus en bieden we kansen aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

32 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

8. Uitvoering

33 Economische Agenda gemeente Rhenen 2023-2026

Uitvoering 8.1

Organisatie

De gemeente Rhenen kent een ondernemend bedrijfsleven met een grote lokale betrokkenheid, een goed voorzieningenniveau en bewogen maatschappelijke partners, die ook lokaal betrokken zijn. Deze kwaliteiten willen we benutten, voortzetten en nog meer met elkaar verbinden. Woorden in een agenda zijn mooi, maar ‘Ruimte voor ondernemerschap’ bereiken we alleen met daden. Heel veel is al aanwezig, bij ondernemers, bij maatschappelijke instellingen en bij de gemeente, maar we moeten het wel zien, dichterbij elkaar weten te brengen, elkaar weten te vinden en samen zien dat we vooruitgang boeken. Zoals een ondernemer het bedrijf wil zien floreren, zo willen wij samen zien dat we stappen vooruitzetten. Bouwen aan de zaak doen we samen. In tijden van corona zijn de onderlinge contacten enigszins verwaterd en zijn bepaalde activiteiten noodgedwongen op een lager pitje komen te staan. Het overleg met de ondernemersverenigingen bijvoorbeeld, willen we nieuw leven inblazen: efficiënt ingestoken, laagdrempelig aanhaken en met aandacht voor succesvoorbeelden en enthousiasmerend naar elkaar toe. De uitvoering van deze agenda met de bijbehorende acties zien we als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente, de ondernemers en maatschappelijke organisaties.

8.2

Rol gemeente

De gemeente vervult een belangrijke rol in het lokale en regionale netwerk bestaande uit ondernemers, maatschappelijke partners en

burgers, dat samen actief is voor de economische ontwikkeling van onze gemeente. Het is van belang om blijvend te investeren in het netwerk en ons bewust te zijn van het begrip partnerschap. De gemeente moet niet de ondernemer zijn, maar wel het vestigingsklimaat scheppen waarin ondernemers kunnen ondernemen. De gemeente moet ondernemers willen begrijpen vanuit een ondernemende instelling. Ondersteunende instrumenten zoals het werken met een systeem voor een goed klantbeheer, kan de gemeente nog meer inzetten. De gemeente kan zorgen voor aandacht voor ondernemers, voor maatwerk en flexibiliteit waar mogelijk en ook voor een inzet op meer fysieke ruimte voor ondernemerschap in de vorm van uitbreiding van de vestigingsmogelijkheden. De bijeenkomsten in het kader van opstellen van de economische agenda hebben een grote betrokkenheid van alle bij de uitvoering benodigde partijen laten zien. Iedereen wil vooruit en iedereen wil bijdragen aan de beoogde duurzame economische ontwikkeling van de gemeente Rhenen. Samen de schouders eronder!

8.3

Planning en monitoring

De economische agenda wordt in beginsel voor langere tijd vastgesteld, maar ontwikkelingen in de economie zouden aanleiding kunnen geven om het beleid te herijken en mogelijk aan te passen. Evaluatie van de agenda en zicht op de voortgang van de verschillende doelstellingen en acties zijn dan ook van belang, in de vorm van een monitoring eens in de twee jaar. Op basis hiervan kunnen, wanneer nodig, de doelstellingen en acties eventueel worden bijgestuurd. 34