Bijlage 1 Economische Agenda 2021-2030

ECONOMISCHE AGENDA 2022 – 2030 GEMEENTE RHENEN

December 2021

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

1

Colofon De Economische Agenda 2022-2030 Is een uitgave van de Gemeente Rhenen. Vastgesteld door de Raad op .. 2022

Tekst Jelte Bloemzaad Marie-José Dilweg Hugo Greeven

Contactinformatie Gemeente Rhenen T.a.v. Team Ruimte & Economie Nieuwe Veenendaalseweg 75 3911 MG Rhenen

Vormgeving

Email info@rhenen.nl Tel 0317 681681 Website www.rhenen.nl

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

2

Inhoud Inleiding ..................................................................................... 4

1 De Koers richting 2030 ............................................................... 6 1.1 Kengetallen lokale economie .................................................. 6 1.2 De nuance vooraf................................................................. 6 1.3 Richting 2030 ...................................................................... 6 1.4 Toekomstbeelden ................................................................. 7

2 De Rhenense economie in regionaal verband .................................. 9 2.1 Gemeente Rhenen werkt samen met twee provincies ................. 9 2.2 Waarom is economische samenwerking van belang .................... 9

3 De Agenda ............................................................................. 10 3.1 Stevige inbedding in de regio ............................................... 11 3.2 Toekomstbestendig Bedrijventerrein...................................... 12 3.3 Vitale binnenstad ............................................................... 15 3.4 Toekomstbestendig buitengebied .......................................... 17 3.5 Krachtige sector Recreatie & Toerisme ................................... 21 3.6 Stimulerend ondernemers- en vestigingsklimaat...................... 23 3.7 Onderwijs, arbeidsmarkt & sociaal domein ............................. 25

Bijlagen.................................................................................... 27

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

3

INLEIDING Met dit document presenteren we de Economische Agenda 2022-2030. Een primeur voor Rhenen, omdat het de eerste keer is dat een college een Economische Agenda presenteert. Het doel is om samen met ondernemend Rhenen een economische koers uit te zetten met de blik op 2030. Het college heeft er bewust voor gekozen om de Agenda te vullen met concrete doelen en maatregelen, die voortgekomen zijn uit de vele gesprekken met ondernemers vanuit de diverse sectoren. Vanaf de start was de inzet duidelijk: een Economische Agenda kan alleen tot stand komen met actieve deelname van alle partijen die de Rhenense economie dragen. Daarbij gaat het om ondernemers in al hun diversiteit: grote en kleine bedrijven, zelfstandig ondernemers en mensen actief in de cultuursector, al of niet met een verdienmodel. Bij aanvang stond een uitgebreid werkplan in de steigers. Gesprekken met de georganiseerde partijen, zoals de BKR, de HUB en de winkeliersverenigingen. Vervolgens bijeenkomsten met ondernemers per sector en een afsluitende grote bijeenkomst met ondernemers vanuit alle sectoren. Het doel was om gezamenlijk de koers te bepalen maar ook om ondernemend Rhenen te verbinden en de deelnemers uit te dagen om samen ideeën te bedenken. Bij het opstellen van een Agenda is het belangrijk ons te realiseren dat de lokale ondernemers feitelijk de economie vormgeven.

De rol van de overheid is er vooral éen van verbinden en om de randvoorwaarden te creëren waarbinnen ondernemerschap kan bloeien en groeien. Net na de start brak Corona uit. Het vroeg de nodige flexibiliteit van alle deelnemers. Fysieke gesprekken en bijeenkomsten gingen vanaf dat moment online. En dat was niet de enige verandering: het was voor velen een uitdaging om te praten over een verre toekomst terwijl de acute aandacht uitging om de crisis te lijf te gaan en economisch te overleven. Tegelijkertijd heeft deze periode ook laten zien dat de

samenwerking tussen overheid en ondernemers van groot belang is om de economie draaiend te houden en elkaars steun te voelen. Dankzij de flexibiliteit van ondernemers hebben we dit plan kunnen opstellen. Bij het opstellen van de Economische Agenda realiseren we ons dat de lokale economie vele beleidsgebieden en sectoren raakt. Het gaat om bedrijvigheid in bijvoorbeeld het centrumgebied, het bedrijventerrein en het buitengebied. Het gaat over grote ondernemingen en zelfstandige professionals. Een gezonde economie creëert werkgelegenheid en dat vraagt om werknemers die hier willen werken en eventueel willen én kunnen wonen. Dat stelt weer eisen aan de levendigheid en aantrekkelijkheid van de gemeente en aan de woningvoorraad. Een gezonde economie is afhankelijk van een gemeente die bereikbaar en nauw verbonden is met de omliggende regio om tot een brede welvaart te komen. De Economische Agenda is één van de beleidsstukken die het huidige college in gang heeft gezet. Gelijktijdig wordt er onder andere gewerkt aan: a. Visie op Rhenen 2035 : de toekomstvisie die in algemene zin richting geeft aan de vraagstukken van de gemeente Rhenen o.a. voor de ruimtelijke ordening, het sociaal domein, de mobiliteit, economie, sport en cultuur; b. Routekaart Energietransitie, die invulling geeft aan de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn; c.

Actualisatie Woonvisie Rhenen: is de oplegger voor de Woonvisie ‘Kiezen voor Rhenen’ (uit 2018); d. Mobiliteitsplan, om de toegankelijkheid van de stad te bevorderen en duurzame vormen van mobiliteit te stimuleren. Deze visies en plannen hebben raakvlakken met en overlappen/overstijgen op onderdelen de Economische Agenda, die hier voorligt. De Economische Agenda is in nauwe afstemming met genoemde beleidsafdelingen tot stand gekomen. Deze Agenda bundelt

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

4

en vult andere visies aan met het doel de vitaliteit van de lokale economie te versterken. Ter afsluiting van deze inleiding benadrukken we dat het succes van uitvoering van de Economische Agenda leunt op het samenspel van alle partijen die deel uitmaken van de lokale economie. Samenwerking is de kurk waarop deze Agenda drijft!

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

5

1 DE K OERS RICHTING 2030 Wij zijn Rhenen, een gemeente met ruim 20.000 inwoners, bestaande uit drie kernen, ieder met een eigen karakter. Wij zijn uniek gelegen: aan de oever van de Neder-Rijn, met de blik op de Betuwezone en aan de voet van de Utrechtse Heuvelrug. De gemeente ligt in het uiterste Zuidoostelijk deel van de provincie Utrecht, aan de grens van de provincie Gelderland. Door deze ligging hebben we qua landschappelijke variatie, nabije natuurschoon en het eigen historische karakter, onze bewoners en bezoekers een hoop te bieden. Kort gezegd, het is gewoonweg goed wonen en vertoeven in onze gemeente. 1.1 Kengetallen lokale economie Anno 2021 staan er 2.500 bedrijfsvestigingen ingeschreven, waarvan maar liefst 1600 zelfstandig ondernemers. Het totaal aantal vestigingen biedt opgeteld bijna 7000 arbeidsplaatsen. Dat is omgerekend 450 banen per 1.000 inwoners in de leeftijdscategorie 15-74 jaar. Dat is relatief laag in vergelijking met het provinciale gemiddelde van 750 banen per 1000 inwoners. Het aantal lokale banen is het grootst in de sectoren industrie, bouwnijverheid, groot- en detailhandel, zakelijke dienstverlening en de zorgsector. Tezamen creëren zij 60% van de lokale arbeidsplaatsen. Cijfermateriaal toont aan dat de banengroei het afgelopen 10 jaar het sterkst was in de sectoren horeca, zakelijke dienstverlening, groothandel en het onderwijs.

De sterkste afname van banen zagen we in de landbouw en de vervoers- en opslagsector. Rhenen kent een omvangrijke groep zelfstandig professionals (ZP’ers), vooral actief in de zakelijke dienstverlening en advisering en in de bouw. Deze groep is de laatste jaren sterk gegroeid. De lokale economie heeft een divers karakter. Er is dus geen sector aan te wijzen die de lokale economie een duidelijk herkenbaar profiel geeft.

Natuurlijk, sommige lezers zullen wijzen op de metaalsector als overheersende bedrijfstak op het bedrijventerrein, de agrarische sector in het Binnenveld, de foodspeciaalzaken in het winkelgebied, de uitmuntende restaurants en/of – last but not least - Ouwehands Dierenpark dat jaarlijks meer dan één miljoen mensen trekt. Deze voorbeelden onderstrepen eens te meer dat een divers karakter Rhenen een economische potentieel op meerdere terreinen biedt, waarbij recreatie en toerisme wel een sterke economische factor is. 1.2 De nuance vooraf Voordat we de koers richting 2030 woorden geven, zijn enkele nuanceringen op hun plaats. Op het moment van schrijven is één ding duidelijk: het Corona-virus heeft zich nog niet laten bedwingen. Dit creëert onzekerheid over de economie van ‘morgen’. Het voorspellen van de economie is al lastig, de huidige situatie maakt dat nog complexer. Een tweede nuancering gaat over de stuurbaarheid van de lokale economie en de rol van de overheid daarbinnen. De kracht en het succes van een lokale economie is toch vooral een zaak van ondernemers zelf. Zien en benutten zij de economische kansen van vandaag en morgen, hebben zij de innovatieve gave om antwoorden te vinden op de opgaven die er liggen. De lokale overheid is toch vooral verantwoordelijk voor de ondersteunende (rand)voorwaarden waarbinnen het ondernemerschap kan bloeien en groeien.

Zoals een kwalitatief goede dienstverlening, goede voorzieningen en een meedenkende houding. Ook kan de lokale overheid bijdragen aan de verbinding tussen ondernemers en het slaan van bruggen naar de omliggende regio. Op grond van deze rolverdeling is het juist zo belangrijk dat we deze Agenda hebben opgesteld in gesprek met vele ondernemers. 1.3 Richting 2030 Met deze Economische Agenda hebben we het doel om de lokale diverse economie te versterken, die essentieel is voor het behoud en verbetering

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

6

van de vitaliteit van de gemeente en haar kernen en voor het voorbestaan als gemeente, verbonden met de omliggende regio. Om deze koers richting 2030 te bereiken zetten we in op: a. Het versterken van het partnerschap tussen overheid en ondernemers: de overheid schept de basisvoorwaarden waardoor ondernemers de mogelijkheden ervaren, de onderlinge en regionale verbinding benutten, de geboden diensten gebruiken en zich uitgedaagd voelen. b. Intensiveren van de verbinding tussen ondernemers lokaal: samenwerking is een middel om het gemeenschappelijk én eigen belang te dienen. De onderlinge samenwerking anno 2021 onderbenut de economische kansen die er liggen, ook tussen de verschillende sectoren. c. Vergroten van de lokale werkgelegenheid: dat betekent ruimte bieden aan bedrijven en ondernemers (inclusief ZP’ers) die werkgelegenheid creëren en het stimuleren van lokale initiatieven die onder andere de synergie tussen de sectoren kunnen versterken. d. Het creëren van een circulaire economie: dat wil zeggen een model van productie en consumptie, waarbij bestaande materialen en producten zo lang mogelijk worden gedeeld, verhuurd, hergebruikt, hersteld, opgeknapt en gerecycleerd om meer waarde te creëren. Zo breiden we de levenscyclus van producten uit en gaan we beter om met de schaarste aan grondstoffen. e.

Het versterken van een duurzame economie: Rhenen verbindt zich aan de doelstelling om in 2040 energieneutraal te zijn. Dat betekent dat we in 2040 lokaal net zoveel energie verbruiken als we produceren, waarbij we overgaan van fossiele brandstof naar duurzame (groene) bronnen van energie. Conform afspraken binnen de RES dienen revenuen ten goede te komen aan de lokale economie. f. Versterken van de regionale inbedding: de ligging biedt Rhenen kansen binnen diverse sterke samenwerkingsverbanden, essentieel voor de eigen lokale economie: de Regio Foodvalley,

de Provincie Utrecht en het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug & Vallei. g. Versterken van de match tussen de arbeidsvraag en –aanbod: een goede match vraagt afstemming tussen bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen en dat vraagt om werknemers die voorbereid zijn op de vereiste skills van morgen. 1.4 Toekomstbeelden De economische bedrijvigheid binnen de gemeente concentreert zich deels op drie locaties: het bedrijventerrein Remmerden, het centrumgebied Rhenen en Elst en het (agrarisch) Buitengebied. Dit zien we ook terug in de gesprekken met ondernemers. De grote groep zelfstandig professionals zijn gespreid gevestigd in de kernen binnen de gemeente. Naast de drie bovengenoemde locaties is de sector Recreatie & Toerisme een belangrijke economische motor, die we daarom een aparte plek geven in de Economische Agenda. Als we het algemene doel van de Economische Agenda verbinden aan de zeven uitgangspunten (a t/m g) die we hierboven opsommen dan hebben we in 2030 de volgende toekomstbeelden voor ogen: Bedrijventerrein Het bedrijventerrein Remmerden floreert, sommige bedrijven zijn weggetrokken en hebben ruimte gecreëerd voor nieuwe bedrijvigheid. De werkgelegenheid op het bedrijventerrein is gegroeid, door nieuwe bedrijfsvestigingen en doordat de dichtheid aan bedrijven is toegenomen.

Op het bedrijventerrein heeft de circulaire economie een gezicht gekregen waarbij het afvalscheidingsstation is omgevormd tot een grondstoffenbrengstation, als spil van een aantal bedrijfjes die het ingeleverde materiaal en circulair toepassen. Deze bedrijven bieden werkgelegenheid aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en zorgen voor een inclusieve samenleving. Remmerden heeft stappen gezet in de verduurzaming, steeds meer bedrijven produceren deels hun

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

7

eigen energie met toepassing van nieuwe technologie. Door de aanplant van bomen en struiken heeft het bedrijventerrein een groene uitstraling gekregen, wat de hittebestendigheid ook heeft verbeterd. Uitbreiding van het bedrijventerrein is geslaagd; lokale bedrijven kunnen verder ondernemen op het toekomstbestendig bedrijventerrein.

Winkelgebied Het sfeervolle cultuurhistorische centrum en winkelgebied in Rhenen heeft zich ontwikkeld tot een ontmoetingscentrum waar mensen uit de regio komen winkelen en beleven. Het koopgedrag is gewijzigd, kopen doen consumenten deels online. Rhenen straalt gastvrijheid en gezelligheid uit door een combinatie van mooie winkels, goede horeca, overnachtingsmogelijkheden, cultuur, groen in de stad, mooie etalages en muziek. In Rhenen kun je nog gratis parkeren en er zijn voldoende oplaadmogelijkheden voor fiets en (deel)auto. Daardoor zijn we een trekpleister voor de regio. Een aantal winkels kiest de combinatie offlineonline verkoop. Door een goede city marketing van Rhenen in samenwerking met het Regionaal Bureau voor het Toerisme (RBT) en de winkeliers wordt onze gemeente goed gepositioneerd. Daar waar nodig zijn panden met teveel winkelmeters getransformeerd tot woningen. Binnenveld Het Binnenveld zit midden in een ingrijpende transformatie. Ruim een derde van de agrarisch ondernemers heeft zich de laatste jaren uit laten kopen, vooral melkvee- en vleesveehouders. Het landschap is aan het veranderen: het gaat om een mengeling van landbouw- en veehouderijbedrijven afgewisseld met extensief natuurgebied. De melkveehouderij in het Binnenveld zit in een transitie naar een duurzame bedrijfsvoering.

Ze hebben grote stappen gezet: met kortere ketens, nieuw lokaal geproduceerde voedergewassen en aangepaste stallen leiden tot minder uitstoot. Sommige agrarisch ondernemers, zeker de jongere generatie, zijn aan het innoveren en hebben een gemengde bedrijfsvorm. Enkelen van hun hebben zich verenigd in een coöperatief verband en experimenteren met nieuwe vormen van eiwitproductie, nieuwe gewassen en zoeken directe samenwerking met

lokale inwoners om te voorzien in de lokale vraag. Zo ontstaan er nieuwe verdienmodellen en de gemeente faciliteert daar waar mogelijk. Recreatie en Toerisme Wat iedereen in 2021 al wist, is gebeurd. De toeristische sector heeft haar potentie waargemaakt. De afgelopen jaren is er door ondernemers en overheid geïnvesteerd om Rhenen beter op de kaart te zetten. Meer en meer toeristen bezoeken onze gemeente, vaak een dagje maar ook het meerdaags toerisme is gegroeid. Het verblijfstoerisme heeft een impuls gekregen door de uitbreiding met twee hotels, uitbreiding van bestaande vakantieparken en de toevoeging van enkele B&B’s. Voor toeristen is Rhenen een uitvalsbasis om de regio te verkennen. Door overheid en ondernemers is geïnvesteerd in de toeristische bezienswaardigheden in de stad, eindelijk laten we zien waar we trots op zijn. Er zijn plannen om het historisch karakter van de benedenstad te versterken en waar mogelijk in ere te herstellen. Daarnaast is het idee om de benedenstad autoluwer te maken. Stichting ’t Brandtweer, de HVOR en het Stadsmuseum zijn hierbij belangrijke initiatiefnemers. Stichting ’t Brandtweer heeft het Rondeel gerenoveerd en het pand ademt weer de sfeer van de vroegere brandweerkazerne. Het is een inspirerende plek in de benedenstad waarin ontmoeting, ondernemerschap en culturele activiteiten gestimuleerd worden.

Dierenpark Ouwehand, de horeca en de winkeliers werken samen waardoor thematisch het centrum meer aansluit. Een initiatief is ‘Ouwehand zet Rhenen in het Licht’, een lichtfestival dat het dierenpark jaarlijks verbindt met de stad.

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

8

2 DE RHENENSE ECONOMIE IN REGIONAAL VERBAND Dit hoofdstuk geeft inzicht in de samenwerkingsrelaties van gemeente Rhenen. Om in deze globale samenleving een zelfstandige gemeente te zijn en te blijven is regionale samenwerking van essentieel belang. 2.1 Gemeente Rhenen werkt samen met twee provincies Geografisch ligt de gemeente Rhenen in Utrecht op het grensvlak met Gelderland. De regionale economische samenwerking richt zich op Regio Foodvalley. Hierdoor krijgt gemeente Rhenen te maken met verschillende visies en verordeningen waar de accenten anders liggen. De provinciale ambitie is om Rhenen als Utrechtse Foodvalley gemeente zo ‘provinciegrens ontkennend’ te kunnen laten werken. De uitdaging is om economisch optimaal mee te liften op mogelijkheden die beide provincies en samenwerkingen kunnen bieden. Deze regionale samenwerking legt ook de verbinding met ‘Den Haag’ en Europese Unie. Door onze geografische ligging is gemeente Rhenen de zuidelijke toegang voor Regio Foodvalley. Bereikbaarheid (zowel digitaal als fysiek) is een belangrijke voorwaarde voor economische ontwikkeling, voor de Regio Foodvalley en de verstedelijkingsstrategie. Juist door de ligging en goede vervoersnetwerken van de regio bereikt men makkelijk de randstad, maar ook andere steden in Nederland zijn goed bereikbaar.

Regio Foodvalley wil een aantrekkelijke locatie zijn op kennisdomeinen Agri en Food, ICT, Poultry, maakindustrie en logistiek. De samenwerking met de provincie Utrecht concentreert zich o.a. op het gebied van de provinciale programma’s ‘Wonen en Werken’, ‘Versterking vitale binnenstad’ en ‘Circulariteit’. 2.2 Waarom is economische samenwerking van belang Economie stopt niet bij de gemeentegrens. Er zijn zoveel economische samenwerkingsmogelijkheden. De kracht van vestigingsklimaat is juist dat we door samenwerking deze mogelijkheden met elkaar kunnen

vormgeven. Als Regio Foodvalley kunnen we onze ambitie om een aantrekkelijke locatie te zijn voor bedrijven in de kennisdomeinen Agri en food, ICT, maakindustrie en logistiek verwezenlijken. Met elkaar kunnen we zorgen voor een goed vestigingsbeleid. Met elkaar zorgen we ook voor meer kennis en kunde om de landbouwtransitie en energietransitie mogelijk te maken. Met elkaar zorgen we ervoor dat jonge talenten zich blijvend vestigen in de regio. Dat de skills die nodig zijn over 10 jaar verder worden ontwikkeld. Als samenwerkende gemeenten zijn we meer zichtbaar bij het Rijk. Zo nemen we deel aan de Regiodeal Foodvalley, het uitvoeringsprogramma van Rijk en regio. De regiodeal is complementair aan de regionale strategische agenda en daarmee wordt onze slagkracht vergroot. Samen werken we in de regio aan de strategische agenda, die in haar kern een economische ambitie verwezenlijkt. In de Regio Foodvalley zijn ruim 30 duizend bedrijven gevestigd, variërend van zelfstandig professionals tot het kleine mkb-bedrijf en grote familiebedrijven en handels- en productiebedrijven van internationale concerns. Zakelijke dienstverlening (waaronder ICT), Zorg, Handel en (maak)Industrie zijn de grootste sectoren in termen van werkgelegenheid (absoluut aantal banen).

Met name Food, maar ook Metaal, ICT en Bouw zijn sectoren waar de regio sterk in is en die in de regio sneller groeien dan landelijk. De inwoners van Rhenen werken niet alleen binnen de eigen gemeentegrenzen, maar zeker ook regionaal en daarbuiten. Naast onze samenwerking binnen Foodvalley verband, werken we samen met het Regionaal Bureau Toerisme (RBT), Heuvelrug en Vallei. Het RBT verzorgt de toeristisch/recreatieve marketing en positioneert Rhenen als een aantrekkelijke locatie om te recreëren. Een andere regionale samenwerking is op het gebied van werk en inkomen, de Arbeidsmarktregio WSP. Hierbij werken we regionaal samen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Deze samenwerking is met de Foodvalley-gemeenten plus gemeente Renkum.

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

9

3 DE AGENDA In de uitwerking van de Economische Agenda onderscheiden we zeven thema’s, de opsomming hieronder is willekeurig gekozen: 1) stevige inbedding in de regio 2) toekomstig bestendig bedrijventerrein 3) vitale binnenstad 4) toekomstbestendig buitengebied 5) krachtige sector Recreatie & Toerisme 6) stimulerend ondernemers- en vestigingsbeleid 7) onderwijs, arbeidsmarkt en sociaal domein De thema’s 5 t/m 7 van de Agenda dragen bij aan de randvoorwaarden die essentieel zijn voor een sterke en dynamische lokale economie. In dit hoofdstuk werken we de thema’s uit. Per thema geven we een korte inleiding op het thema, inclusief feitenmateriaal. Vervolgens werken we per thema de doelen en activiteiten uit, met – waar mogelijk – een overzicht van huidige activiteiten. Bij de nieuwe activiteiten geven we aan wat de rol van de gemeente is. We sluiten elk schema af met een overzicht van benodigde formatie en budget om de activiteiten te kunnen uitvoeren. Rol overheid Een krachtige lokale economie creëert (groeiende) werkgelegenheid, zorgt voor nieuwe aanwas van bewoners (economisch actieven) en voor toestroom van bezoekers en houdt publieke en private voorzieningen in stand en in beweging. Kortom, een sterke lokale economie is van groot belang voor de levensvatbaarheid en vitaliteit van een dorp of stad.

Wat is de rol van de gemeente binnen die lokale economie? De gemeente draagt vooral bij aan een actief economisch beleid dat bijdraagt aan een gunstig economisch klimaat. Een klimaat waarin ondernemers zich gesteund en gestimuleerd weten, waarin het ondernemerschap dus tot bloei kan komen. Als gemeente kunnen wij bijdragen aan een goed vestigingsklimaat door goede randvoorwaarden te scheppen. Een andere belangrijke rol van een lokale overheid is die van verbinder, bijvoorbeeld het verbinden van ondernemers onderling of het stimuleren van en deelnemen aan regionale samenwerking. Bijvoorbeeld de samenwerking met de regio Foodvalley is voor Rhenen van grote waarde. In de Economische Agenda stellen we doelen en benoemen we activiteiten om deze doelen te behalen. In de onderstaande paragrafen werken we dit per thema uit. Per activiteit geven we aan wat de specifieke rol van de gemeente is, waarbij we vier rollen onderscheiden: a. Initiëren: de gemeente neemt zelf het initiatief bij de opstart van een bepaalde activiteit. Bij de uitvoering van de activiteit kan de gemeente andere partijen betrekken. b. Faciliteren: de gemeente faciliteert partners bij de uitvoering van een activiteit (b.v. met geld of beschikbaar stellen van ruimte) maar is zelf niet betrokken bij de uitvoering. Hierbij kan ook gedacht worden aan het faciliteren van burgerinitiatieven. c.

Participeren: de gemeente neemt – als partner – deel aan de uitvoering van een activiteit maar heeft niet de regie. d. Regisseren: de gemeente is leidend bij de uitvoering van een activiteit, concrete uitvoering kan door de gemeente worden uitbesteed aan externe partners, waarbij conform het gemeentelijk beleid de voorkeur uitgaat naar lokale partijen. Per activiteit is aangegeven welke rol we als overheid innemen * Initiëren – Faciliteren – Participeren - Regisseren

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

10

3.1 Stevige inbedding in de regio Inleiding Rhenen ligt op een scharnierpunt van provincies en regio’s. Die unieke ligging biedt ons kansen in diverse samenwerkingsverbanden. Zo maken we onderdeel uit van de Regio Foodvalley, een samenwerkingsverband waarbinnen acht gemeenten, in meerderheid Gelderse gemeenten, deelnemen. Deze samenwerking is voor Rhenen economisch gezien van grote waarde. Het is het kennisplatform voor innovatie en transitie van het wereldwijde voedselsysteem. Via dit samenwerkingsverband hebben we toegang tot deze kennis en werken we samen aan regionale opgaven zoals de inrichting van toekomstbestendige werklocaties (lees: bedrijventerreinen) en de Verstedelijkingsstrategie. Tegelijkertijd maken we onderdeel uit van de provincie Utrecht, waar we bijvoorbeeld samenwerken op het thema ‘Vitale binnensteden’. Onze ligging vraagt manoeuvreren op meerdere borden. De Utrechtse regelgeving sluit bijvoorbeeld niet altijd aan bij initiatieven vanuit de Foodvalley. Maar bovenal biedt de regionale samenwerking kansen die we als gemeente van deze schaal anders niet zouden hebben. In die zin zijn we ook een verbindende schakel tussen regio’s en beide provincies.

Voor de toekomst is het van belang dat we onze capaciteit evenwichtig verdelen tussen de regio Foodvalley en de provincie Utrecht, zodat we optimaal profiteren van de ontwikkelingen, mogelijkheden en (economische) kansen die zich voordoen. Feiten & cijfers Zie hoofdstuk Rhenen in het regionale netwerk Algemeen doel Het versterken van de positie van Rhenen binnen de provinciale en regionale netwerken ten behoeve van haar economische mogelijkheden. Doel(en)

Huidige activiteiten

Nieuwe activiteiten

1. Het versterken van de regionale inbedding in Foodvalley ten gunste van de lokale economische ontwikkeling.

-

a.

-

Uitvoering activiteiten in het kader van Economische agenda regio Foodvalley. Opstellen Programma Toekomstbestendige bedrijventerreinen (Foodvalley) Deelnemen aan programma Verstedelijkingsstrategie en programma wonen-werken.

Uitbreiden van interne capaciteit op regionale samenwerking b. Versterken gezamenlijke inzet van drie Utrechtse gemeenten (Veenendaal, Rhenen en Renswoude) binnen de regio Foodvalley c. Uitvoeren Programma Toekomstbestendige bedrijventerreinen (Foodvalley) d. Verbinden van lokale ondernemers met de Ondernemersdesk Foodvalley. De Ondernemersdesk beantwoordt vragen van ondernemers, verbindt partijen in de regio aan elkaar en weet relevante programma’s en projecten op regionaal, provinciaal en landelijk

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

Rol Gemeente* a. R b. P c. R d. F/P

11

niveau te vertalen naar kansen voor het regionale bedrijfsleven. 2. In 2024 is de samenwerking met de provincie Utrecht versterkt, gemeten naar de toename van (economische) mogelijkheden die benut worden.

-

Provinciale gemeentelijke afstemming

a.

Verdiepen van netwerk, kennis en mogelijkheden binnen de provincie Utrecht. b. Aansluiten bij strategisch overleg van de provincie Utrecht op thema’s Economie en RO. c. Uitbreiden van interne capaciteit op regionale samenwerking

a. R b. R c. R

* Initiëren – Faciliteren – Participeren - Regisseren

3.2 Toekomstbestendig Bedrijventerrein Inleiding Bedrijventerrein Remmerden (BT) huisvest een breed scala aan bedrijven. Kenmerkend is de concentratie aan maakindustrie, onder andere gelieerd aan de metaalsector. Deze bedrijfssoort vraagt veel bedrijfsruimte maar creëren relatief weinig banen. Door de concentratie van dit type bedrijven is de werkgelegenheidsgraad van het BT lager dan het landelijk gemiddeld. Een ander kenmerk van het BT is de huidige schaarste aan ruimte, een beperkende factor in de huidige ontwikkeling van het bedrijventerrein. Hierdoor worden bedrijven beperkt in hun uitbreidingswensen, soms een reden voor vertrek. De schaarste aan ruimte beperkt ook de vestiging van nieuwe bedrijven. Deze situatie stelt ons voor uitdagingen, bijvoorbeeld door in te zetten op intensivering van het ruimtegebruik. Dit kan onder andere door het stapelen van functies (bedrijven) waarmee de bedrijfsdichtheid (Floor Space Index) verhoogd wordt. Ook zijn we binnen Rhenen op zoek naar een nieuwe uitbreidingslocatie, deze dient gevonden te worden gekoppeld aan bestaande verstedelijking. Deze zoektocht doen we in samenwerking met de provincie Utrecht. Het vergroten van het aantal arbeidsplaatsen op Remmerden is een punt van aandacht. De ambitie van de gemeente is om intensiever te sturen op het type bedrijf dat zich in Rhenen vestigt.

Dat is mogelijk via het uitgifteprotocol dat we met andere gemeenten binnen de Foodvalley ontwikkelen. We willen voorrang geven aan bedrijven die bijdragen aan de groei van de werkgelegenheid van het BT. Tegelijkertijd stimuleren we bedrijven die recht doen aan het principe van maatschappelijk verantwoord ondernemen en bijdragen aan verduurzaming en circulariteit. In het kader van de ontwikkeling van bedrijventerreinen werkt gemeente Rhenen samen met andere gemeenten binnen de Foodvalley aan het Regionaal Programma Werklocaties. Op basis van de Visie ‘Toekomstbestendig bedrijventerrein’ en het Regionaal Programma ‘Werklocaties’ (RPW) zetten de deelnemende gemeenten in op toekomstbestendige bedrijventerreinen. Doel is dat het aanbod aan bedrijventerreinen nu én in de toekomst blijft voorzien in de (ruimte)vraag van bedrijven. We kunnen de economie niet regisseren, maar wel zorgen voor de best mogelijke randvoorwaarden

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

12

voor het behouden, stimuleren en aantrekken van bedrijven. Op die manier dragen we indirect bij aan het behoud en de groei van de werkgelegenheid van gevestigde bedrijven. Samen met ondernemers en vastgoedeigenaren willen we de regionale bedrijventerreinen kwalitatief versterken en kunnen inspelen op regionale trends en ontwikkelingen. Met deze nieuwe bedrijventerreinen willen we een bijdrage leveren aan de realisatie van de opgaven op het vlak van energie- en klimaattransitie en de transitie naar een circulaire economie. Een ander onderdeel van het thema toekomstbestendig Bedrijventerrein is de wens vanuit zelfstandig ondernemers in Achterberg, werkzaam o.a. in de bouw en groen, om een bedrijfsgebouw/terrein in te richten. Deze groep ondernemers werken nu veelal vanuit huis en ook hier is ruimtegebrek een probleem. Feiten & cijfers Momenteel zijn 125 ondernemingen gevestigd op BT Remmerden. Deze ondernemingen zorgen voor 14% (888 fte) van de beschikbare banen in Rhenen. Het absolute aantal banen in Remmerden is de laatste jaren gedaald. In totaal zijn er in Rhenen 2500 ondernemingen die gezamenlijk 7000 arbeidsplaatsen bieden. Algemeen doel Het versterken van de duurzaamheid, toekomstbestendigheid en de werkgelegenheid van werklocaties (lees: bedrijventerreinen) in Rhenen. Doel(en)

Huidige activiteiten

Nieuwe activiteiten

1. In 2030 heeft de gemeente een uitbreidingslocatie in gebruik genomen, duurzaam en toekomstbestendig ingericht.

•

Op ambtelijk (provinciaal en gemeentelijk) niveau worden zoekgebieden onderzocht op mogelijkheden voor vestiging uitbreidingslocatie Binnen Foodvalley werken we aan de visie en RPW voor toekomstbestendig bedrijventerrein, inclusief uitgifteprotocol

a. Inventarisatie potentiele locaties b. Besluitvorming + realisatie locatiekeuze c. Opstellen/vaststellen vlekkenplan d. Opstellen /vaststellen lokaal uitgifteprotocol e. Verplaatsen van bedrijven ten behoeve van uitbreiding

2. Iedere vrijgekomen kavel op het BT Remmerden voldoet vanaf 2024 aan de criteria toekomstbestendig bedrijventerrein.

•

Vanaf 2018 zijn er meerdere projecten ‘Zon op bedrijfsdaken’ opgezet om bedrijven te stimuleren zonnepanelen te plaatsen op bedrijfsdaken.

a. Opstellen Omgevingsplan (RO) b. Vaststellen van een uitvoeringsprogramma verduurzaming op basis van uitgifteprotocol c. Uitvoeren acties vanuit Regionaal Programma Werklocaties

•

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

Rol Gemeente* a. I b. R c. R d. R e. R

a. R b. R c. R

13

3. We streven ernaar om te komen tot een gemeentewerf Remmerden die in 2030 omgevormd is tot een circulair grondstoffenbrengstation.

•

Het nieuwe afval-en grondstoffenbeleid is geformuleerd en in 2020 vastgesteld. Het daaraan gekoppelde uitvoeringsprogramma fase 1 wordt nu uitgevoerd. De bezuinigingsmaatregelen van het afvalbrengstation zijn vastgesteld in 2021 en worden uitgevoerd.

a.

Uitvoeren onderzoek naar de mogelijkheden op het bedrijventerrein van Remmerden om bedrijven te vestigen die aan kunnen sluiten bij het circulair grondstoffenbrengstation op Remmerden. b. Uitwerken plan van aanpak

a. R b. R

4. In 2030 zijn ook de huidige panden op het BT lokale energie opwekkers, via plaatsing van zonnepanelen op eigen daken dan wel via financiële deelname in andere projecten.

•

Vanaf 2018 zijn er meerdere projecten ‘Zon op bedrijfsdaken’ opgezet om bedrijven te stimuleren zonnepanelen te plaatsen op bedrijfsdaken.

a.

Uitvoeren acties vanuit Regionaal Programma Werklocaties b. Opzetten / uitvoeren lokaal ambassadeurschap / expertisecentrum ‘stimulering verduurzaming’ (zonnepanelen) i.s.m. RES

a. R b. R/P

5. In 2035 is de ruimtegebruiksintensiteit (FSI) van het BT Remmerden met 15% toegenomen en de terreinquotiënt (aantal arbeidsplaatsen per oppervlakte-eenheid) op het BT met 10% toegenomen.

•

Werken aan regionaal en provinciaal uitgifteprotocol (RPW)

a.

Opstellen /vaststellen lokaal uitgifteprotocol b. Opstellen Omgevingsplan (RO)

a. R/P b. R

a.

a.

•

6. In 2022 is de organisatiegraad van ondernemers versterkt, met een krachtige club als aanspreekpunt die zich verantwoordelijk maakt voor de ontwikkeling van het BT. 7. In 2025 is er een bedrijfsverzamelgebouw in Achterberg in gebruik genomen

•

Overleg provincie voor ruimte

8. Verbeteren van het vestigingsklimaat met aandacht voor ruimte, veiligheid en (fysieke en online) bereikbaarheid

• • •

Onderzoek veiligheid en ondernemen Uitrollen glasvezelnetwerk Het thema Veiligheid integreren in alle activiteiten Agenderen thema ‘Ondermijning’

•

Organiseren van het parkmanagement

a.

Peiling onder lokale ondernemers naar behoefte bedrijfsverzamelgebouw b. Inventarisatie potentiele locaties c. Realisatie plan a. Hercertificering Keurmerk Veilig Ondernemen (Remmerden) b. Het thema Veiligheid integreren en uitwerken in andere activiteiten c. Agenderen thema ‘Ondermijning

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

I/P

a. R b. I/P c. P/R a. R/P b. R c. I

14

* Initiëren – Faciliteren – Participeren - Regisseren

3.3 Vitale binnenstad Inleiding De Rhenense binnenstad kent een variatie aan detailhandel (food en non-food) en horecagelegenheden. Het winkelbestand bestaat uit een aantal speciaalzaken (m.n. vers- en modewinkels) van goede kwaliteit met een regionale uitstraling. Ook een deel van de Rhenense restaurants geniet regionale en soms zelfs landelijke bekendheid. In eerdere jaren was sprake van leegstand, met name van een aantal grote winkelpanden. Ondanks de Corona crisis is de leegstand in het centrum het afgelopen jaar vrijwel verdwenen. Hoe de leegstand zich de komende jaren ontwikkelt, is onzeker. Onderzoek laat zien dat de toename van online aankopen en de populariteit van winkelgebieden in de grotere steden bijdraagt aan een afname van het winkelbestand. We zien dat sommige winkeliers inspelen op de kansen die digitalisering biedt, anderen moeten die stap nog maken. De gemeente wil maatregelen nemen indien de structurele leegstand (indicatie: 25% leegstand gedurende 3 jaar) in het winkelgebied toeneemt. Een mogelijke maatregel is de concentratie van winkels en het verbreden van de woon- en eventueel werkfuncties in de periferie van het winkelgebied. Een dergelijke stap is alleen mogelijk in samenwerking met vastgoedeigenaren en winkeliers. Samenwerking en afstemming met genoemde partijen is cruciaal voor het behoud en verbetering van de vitaliteit van de binnenstad.

Niet alleen met ons maar juist ook onderling. Een goede samenwerking tussen de winkeliers, horecaondernemers en de cultuursector biedt mogelijkheden om de potentie van het winkelgebied te versterken. Dat is een punt van verbetering waarbinnen de gemeente slechts kan faciliteren. Rhenen Stad is de belangenorganisatie van ondernemers in het centrum. Het huidige bestuur heeft de ambitie om een impuls te geven aan een krachtiger samenwerking tussen ondernemers in het centrumgebied. De winkeliers in de kern Elst pleiten voor een herinrichting van het winkelgebied zodat er een betere verbinding en een samenhangend geheel ontstaat tussen de bestaande winkels in de kern. Feiten & cijfers In de binnenstad Rhenen zijn 106 winkels en retailers gevestigd. Dit aantal is inclusief horecaondernemers en retailers zoals kappers, uitzendbureau en reisbureau en inclusief de gevestigde zelfstandig professionals. Algemeen doel

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

15

Versterken van de vitaliteit en aantrekkelijkheid van het centrumgebied (winkelgebied) Rhenen stad

Doel(en)

Huidige activiteiten

Nieuwe activiteiten

1. De gemeente zet in op het voorkomen van structurele leegstand ter behoud van de vitale binnenstad. De gemeente neemt concrete maatregelen als structurele leegstand zich voordoet, zoals concentreren van winkels, transformatie van winkels naar woningen en/of naar woonwerkfuncties ten behoeve van zelfstandig professionals. 2. In 2023 hebben gemeente en ondernemers de randvoorwaarden vervuld zodat de ondernemers gefaciliteerd worden de stap naar digitalisering, als onderdeel van een businessmodel, te kunnen invoeren.

•

Met het (provinciale) project Vitale Binnenstad onderzoeken we hoe de samenwerking versterkt kan worden zodat het centrum van Rhenen aantrekkelijker wordt als ontmoetingscentrum. Via provinciale subsidie wordt de totstandkoming van plan van aanpak gefinancierd (in 2022).

a.

•

In 2021 loopt het project Nu Digitaal, mogelijk gemaakt door provincie Utrecht. Ondernemers zijn via mailings, website, nieuwsbrieven, krantenartikelen en socials uitgenodigd om hier aan deel te nemen.

a.

Toepassen van dashboard monitoring provincie b. Organiseren stedelijke ambassadeurschap digitalisering c. uitwerken / uitvoeren lokale stimuleringsmaatregelen digitalisering (voorlichting, good practises) d. uitrollen glasvezel netwerk

a. b. c. d.

3. In 2023 scoort het centrumgebied qua aanbod en aantrekkelijkheid onder bewoners en bezoekers goed (≥ 7.5), op basis van monitoringstool Koopstromenonderzoek.

•

Faciliteren van groen- en verlichtingsactiviteiten.

a.

a. R/P b. F c. P

Toepassen van dashboard monitoring provincie b. Uitwerken toekomstscenario’s in lijn met functie-combinatie centrumgebied c. Uitvoeren van plan van aanpak Vitale Binnenstad

Opstellen/uitvoeren uitvoeringsprogramma citymarketing b. Inventarisatie inzet city-marketeer (aanjager) i.s.m. de sector c. Uitzetten tevredenheidspeilingen centrumbeleving onder bewoners / bezoekers (op basis van Koopstromenonderzoek)

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

Rol Gemeente* a. I/R b. P c. I/P

P P/F P/F I

16

4. Vanaf 2023 organiseren winkeliers, cultuur- en horecaondernemers gezamenlijk gemiddeld twee nieuwe stadsbrede activiteiten per jaar om de aantrekkelijkheid van het centrumgebied te versterken.

•

Er zijn al mooie voorbeelden van samenwerking te noemen zoals de Stadsquiz, Oranjedag en Cuneradag. De onderlinge samenwerking kan versterkt worden zodat de lokale economie ook buiten deze evenementen op structurele basis versterkt wordt.

5. In 2023 is er een afvalinzamelingssysteem opgezet t.b.v. de ondernemers in het centrumgebied.

•

Uitvoering voedselverspillingsonderzoek (voedselcirculariteit) i.s.m. Foodvalley/WUR Onderzoek naar afvalinzameling door gemeente

•

a.

Inventarisatie inzet city-marketeer, o.a. bij tot stand brengen creatieve verbindingen b. Opstellen uitvoeringsprogramma Rhenen stad c. Organiseren online/offline ontmoetingen ondernemers uit de sectoren a. Uitvoeren van onderzoek i.s.m. lokale ondernemers naar alternatieve kostenefficiënte afvalinzamelingssystemen b. Vaststellen/uitvoering oplossing

a. F/P b. F c. F

a. P b. R/P

* Initiëren – Faciliteren – Participeren - Regisseren

3.4 Toekomstbestendig buitengebied Inleiding De toekomst van de landbouw staat volop in de schijnwerpers, landelijk, regionaal én lokaal. In Rhenen werken we aan een toekomstvisie voor het buitengebied. Het aantal agrarisch ondernemers binnen de gemeente is het laatste decennium verder afgenomen. Alleen in de kern Achterberg is het agrarisch bedrijf nog aanwezig. De levensvatbaarheid van het agrarisch bedrijf in Achterberg staat onder druk: uitbreidingsruimte is gering wat grenzen stelt aan de levensvatbaarheid van het agrarisch bedrijf. Veranderende wet- en regelgeving en het maatschappelijk debat stellen de agrarisch ondernemers voor extra uitdagingen. De agrarisch ondernemers, met name de melkvee- en veevleeshouders, zoeken naar alternatieve inkomstenbronnen, al of niet agrarisch georiënteerd. Jonge opvolgers zoeken binnen die context naar overlevingskansen om het familiebedrijf duurzaam voort te kunnen zetten. De uitkomsten van het lopende onderzoek zullen het startpunt zijn om de toekomst van het buitengebied in te kleuren. Het is onze ambitie dat het agrarisch bedrijf in het Binnenveld kan blijven voortbestaan, uitgaande van een gezonde en duurzame bedrijfsvoering. Voor het voortbestaan van het agrarisch bedrijf is wellicht nodig te komen tot een hedendaagse kavelruil en eventueel verlenging van de pachttijden.

Daarnaast zullen de agrarisch ondernemers mogelijkheden willen hebben om ook passende nevenactiviteiten te kunnen ontwikkelen, zoals een zorgboerderij, kinderopvang, natuurbeheer, voedselbos of toeristisch verblijf. Zo creëren we mogelijkheden om de inkomenszekerheid veilig te stellen. De coronacrisis heeft het debat over een gezonde voedselproductie en korte ketens aangemoedigd. Er ontstaan initiatieven, ook in Rhenen, om boeren en burgers te verbinden en gezamenlijk na te denken over lokale duurzame productieketens.

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

17

Daarnaast spelen ontwikkelingen op het vlak van duurzame energieopwekking en energiebesparing, als onderdeel van de verduurzaming van het buitengebied. We kijken samen met de sector naar de mogelijkheden om verduurzaming te stimuleren. Een belangrijk obstakel in de verduurzaming is de beperkte capaciteit van het netwerk. Willen we samen met de sector maatregelen kunnen nemen dan is netverzwaring een essentiële randvoorwaarde. Deze aanpassing ligt niet binnen onze invloedssfeer maar bij de netwerkbeheerder Stedin. De netverzwaring vraagt een investering die de sector niet alleen kan dragen. Ook vragen de capaciteitsproblemen bij het landelijke hoogspanningsnet van TenneT om een oplossing, om de terug-levering van duurzame energie te kunnen garanderen. De gemeente Rhenen participeert in het regionale netwerk Regio Foodvalley en neemt de overeengekomen opgaven als uitgangspunten van het gemeentelijk beleid, waaronder 1) stimuleren van de kringlooplandbouw, 2) verminderen van de intensieve veehouderij en 3) verminderen van de stikstof- en fijnstof emissies. Deze opgaven zijn erop gericht een toekomstbestendige landbouwsector en een vitaal platteland te behouden. Vanwege bedrijfsbeëindigingen van agrarisch ondernemers verliezen erven en stallen hun agrarische functie.

De Provincie kent het VAB (Vrijkomende Agrarische Bebouwing)-beleid waarbij agrarische bebouwing onder voorwaarden een andere bestemming kan krijgen. Bijvoorbeeld een (gedeeltelijke) nevenfunctie, woon- of zorgfunctie (bebouwing) of een andere (bedrijfs)bestemming. Doel is dat de functiewijziging kwaliteit toevoegt aan het landelijk gebied. We constateren dat er binnen de ambtelijke staf onvoldoende deskundigheid beschikbaar is om de landelijk en regionale ontwikkelingen te volgen en daarop passend lokaal beleid te ontwikkelen. Er zou meer aandacht mogen uitgaan naar de landbouwontwikkeling en de positie van de lokale agrarisch ondernemers. NB: De ontwikkelingen zoals opgenomen in het nieuwe regeerakkoord zijn hierin niet verwerkt. Feiten & cijfers Op dit moment zijn er 66 landbouwbedrijven in Rhenen en 30 aan de sector gelieerde bedrijven. Algemeen doel Het versterken van de kringlooplandbouw en de inkomenspositie van de agrarisch ondernemers en de verduurzaming van het landelijk gebied zodat de vitaliteit van het landelijk gebied behouden blijft.

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

18

Doel(en)

Huidige activiteiten

Nieuwe activiteiten

1. In 2030 is de oppervlakte zonnepanelen in het buitengebied (bij voorkeur op daken) met 20% toegenomen. (bron: Google satellietfoto’s)

• • •

Uitvoering project ‘Zon op Bedrijfsdaken’ Inzet plattelandscoaches Ontwikkelen nieuwe businessmodellen t.b.v. verduurzaming van het agrarisch bedrijf (in het kader van regionaal programma Foodvalley).

a.

2. Het streven is dat in 2030 minimaal 75% van het huidig actief aantal agrarisch bedrijven behouden is gebleven (t.o.v. peildatum 01/01/22). De inzet is dat de bedrijfsvoering van de overgebleven agrarische bedrijven zoveel mogelijk gebaseerd is op de principes van circulaire landbouw.

• •

Inzet plattelandscoaches Ontwikkeling van visie Binnenveld

a.

Opstellen uitvoeringsprogramma verduurzaming Buitengebied b. Bemiddelen bij doorvoeren aanpassingen infrastructuur (Stedin) als basisvoorwaarde verduurzaming c. Ontwikkelen lokale stimuleringsmogelijkheden i.h.k.v. verduurzaming Buitengebied (b.v. verkennen mogelijkheden energiecoöperatie) d. Faciliteren implementatie business modellen i.s.m. plattelandscoaches en regionaal programma Foodvalley. e. Ontwikkelen van meet- / monitoringsinstrument verduurzaming buitengebied Ontwikkelen / vaststellen gemeentelijke visie Buitengebied, incl. sturende kaders (vanuit Visie op Rhenen en Visie Binnenveld) b. Ondersteunen / adviseren agrarisch ondernemers bij uitwerken nieuwe business modellen c. Begeleiden agrarisch ondernemers bij bedrijfssluiting d. Stimuleren kennisoverdracht eiwittransitie e. Versterken lokale afzetmarkt agrarisch producten f. Verbinden van agrarisch ondernemers met burgerinitiatieven ‘korte ketens’ (zie voorbeeld herenboeren.nl)

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

Rol Gemeente* a. R b. R c. R/P d. F e. I

a. b. c. d. e. f. g. h.

R F F/P F/R F/P F/I R R

19

g. Beleggen verantwoordelijkheid van dit thema binnen de eigen ambtelijke organisatie h. Eventueel verlengen van de pachttijden (na herverdeling gronden) 3. In 2025 is de inkomenspositie van agrarisch ondernemers versterkt via een verruiming van de mogelijkheden voor het ontwikkelen van passende nevenactiviteiten in lijn met de beleidskaders voor het buitengebied.

a.

Vaststellen kaders m.b.t. ontwikkeling niet-agrarische bedrijfsactiviteiten b. Beoordelen / aanpassen huidige bestemmingsplan Buitengebied c. Ondersteunen / adviseren (agrarisch) ondernemers Buitengebied

a. R b. R c. F

4. In 2030 zijn alle veehouderijbedrijven verduurzaamd (indicatie: bedrijven voldoen aan criteria van de Maatlat Duurzame Veehouderij (MDV)). Een belangrijke voorwaarde is financiële ondersteuning vanuit het Rijk en Provincie.

a.

Ontwikkelen / vaststellen gemeentelijke visie Buitengebied, incl. sturende kaders b. Begeleiden / adviseren agrarisch ondernemers bij bedrijfssluiting c. Stimuleren van ondernemers om deel te nemen aan Maatlat Duurzame Veehouderij d. Begeleiden / adviseren agrarisch ondernemers bij transitie naar nieuwe inkomstenbronnen

a. b. c. d.

5. In het kader van het VAB-beleid worden nieuwe woningen bij voorkeur ‘teruggebouwd’ aan de kernrandzone.

a.

a. R b. R c. F/P

Opstellen lokale kaders op basis van regionaal VAB-beleid b. Opstellen kernrandzonevisie c. Ondersteunen / faciliteren om uitvoering te geven aan lokale kaders VAB-beleid

R F/P F F

* Initiëren – Faciliteren – Participeren - Regisseren

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

20

3.5 Krachtige sector Recreatie & Toerisme Inleiding In 2020 heeft de raad een nieuwe beleidsvisie Recreatie & Toerisme vastgesteld. Het is een belangrijke economische pijler voor de gemeente en haar potentie kan nog verder versterkt worden. We onderscheiden ons hierbinnen op drie thema’s: Natuur, Cultuur(historie) en Gastronomie. Kerndoel van de beleidsvisie is het versterken van de positieve effecten van toerisme met de nadruk op kwaliteitstoerisme. Dat betekent dat de toeristische ontwikkeling in balans is met de draagkracht van de leefomgeving en het draagvlak van onze inwoners. We willen ons onder andere ontwikkelen van een dag-recreatieve naar een meerdaagse bestemming, waarbij Rhenen voor toeristen ook de uitvalsbasis is om de regio te verkennen. Uit de gesprekken met vertegenwoordigers binnen de sector halen we op dat de samenwerking tussen de partners beter kan waardoor er meer synergie ontstaat in de promotie van de stad, b.v. door middel van gezamenlijke arrangementen. Het provinciale programma ‘Versterking Vitale binnenstad’ biedt ons mogelijke financiering om samen met de sector de versterking van de samenwerking tussen de relevante partijen op te pakken. Feiten & cijfers In 2018 waren 860 banen direct gerelateerd aan de sector Recreatie en Toerisme, de banen in de horeca meegerekend. Dat is 14% van het totaal aantal banen.

In 2018 vonden er ruim 80.000 overnachtingen plaats en in datzelfde jaar ontving Ouwehands dierenpark ruim 1 miljoen bezoekers. Los van de bezoekers aan het dierenpark wordt het aantal unieke bezoekers geschat op 200.000. Algemeen doel Het versterken van het kwaliteitstoerisme met specifieke aandacht voor de drie speerpunten Natuur, Cultuur(historie) en Gastronomie. Beleidsvisie Recreatie & Toerisme In de beleidsvisie is een uitgebreid uitvoeringsprogramma opgenomen waarin een meerjaren activiteitenagenda is uitgewerkt. Vanaf 2020 wordt uitvoering gegeven aan deze activiteitenagenda. Ten behoeve van de Economische Agenda lichten we vier doelen uit deze activiteitenagenda die directe invloed hebben op de lokale economie en daarom opgenomen worden in onderstaand schema. Doel(en)

Uitgelichte activiteiten

Rol Gemeente*

1. In 2025 is de ‘gastvrijheid’ van Rhenen versterkt, via:

a.

a. F b. P c. F

Stimuleren van ontwikkeling nieuwe overnachtingsmogelijkheden

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

21

1a. aantal overnachtingen t.o.v. peildatum 2018 met 30% gestegen (meting op basis van gemeentelijke inkomsten toeristenbelasting) 1b. de toevoeging van twee nieuwe hotelaccommodaties in Rhenen. (meetinstrument: gemeente en de VVV gaan in 2022 een nulmeting uitvoeren als gastvrijheidsmeting, dat kan in de toekomst benut worden als meetinstrument oom de waardering van bezoekers te meten. 2. In 2023 hebben ondernemers binnen de sector R&T en Ouwehand dierenpark inhoud gegeven aan een samenwerking op basis van wederzijdse zakelijke doelstellingen, waaronder de promotie van de sector en onderlinge arrangementen gericht op bezoekers 3. Het aantal gezamenlijke arrangementen tussen ondernemers binnen de sector R&T neemt jaarlijks toe, meetbaar gemaakt door toegenomen tevredenheid onder ondernemers over de samenwerking

4. Het absolute aantal banen binnen de branche R&T is in 2025 minimaal gehandhaafd t.o.v. peildatum 01/01/’18 (860 banen).

b. Promotie van de toeristische regio Utrechtse Heuvelrug tezamen met de verblijfsmogelijkheden waar Rhenen over beschikt (in samenwerking met de RBT). c. Ontwikkelen van (cross-over) arrangementen met de partners binnen de sector (cultuur-horeca-retail).

a.

Stimuleren van gesprekken tussen de partijen b. Aangaan van een samenwerking

a. F b. F

a.

a. I/P b. F/P

Opstellen en uitvoeren van marketing communicatieplan, in samenhang met het plan van aanpak ‘Versterking vitale binnenstad (zie bij thema Vitale binnenstad, doelstelling 1). b. Gemeente faciliteert i.s.m. de sector Rhenen als Gastro-stad a. Opstellen en uitvoeren van marketing communicatieplan b. Gemeente faciliteert i.s.m. de sector Rhenen als Gastro-stad

a. I/P b. F/P

* Initiëren – Faciliteren – Participeren - Regisseren

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

22

3.6 Stimulerend ondernemers- en vestigingsklimaat Inleiding De kwaliteit van het vestigingsklimaat bepaalt de aantrekkelijkheid voor bedrijven/ondernemers om zich te vestigen in een gemeente. Het gaat hier onder andere om de kwaliteit van de infrastructuur, bereikbaarheid, veiligheid, opleidingsniveau van de beroepsbevolking, de aanwezigheid van andere bedrijven, de vestigingsmogelijkheden en de kwaliteit van dienstverlening van een gemeente. De sturingsmogelijkheden van een gemeente op de (lokale) economie zijn beperkt maar juist op deze aspecten kan de overheid wel invloed uitoefenen. MKB-Nederland voert tweejaarlijks een onderzoek uit naar de MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland. Uit de uitkomst van het MKB-onderzoek uit 2021 blijkt dat we met 93 plaatsen gestegen zijn, dus van plek 300 naar plek 207 op een totaal van 351 gemeenten! Op de provinciale ranglijst van de MKB meest vriendelijkste gemeente zijn we met 8 plaatsen gestegen naar de 15e plaats. Onze ranking op de lijst van middelgrote gemeenten zijn we gestegen naar plek 136 (van de 233 middelgrote gemeenten). Een stevige verbetering dus t.o.v. 2018. We hebben geïnvesteerd in het proactief contact zoeken met ondernemers en in communicatie (de ondernemersnieuwsbrieven). Met de inwerkingtreding van de omgevingswet werken we toe naar een vermindering van regeldruk.

Binnen regioverband stimuleren we innovatie en circulariteit door middel van diverse programma’s, zoals bijvoorbeeld experttafels en living lab. Feiten & cijfers In peiljaar september 2020 zijn er 6624 plaatsen in gemeente Rhenen. Dit is verdeeld over 2097 bedrijven. In Rhenen hebben we 83 oprichtingen per 1000 bedrijfsvestigingen (Nederland 103), maar opheffingen heeft 67 per 1000 vestigingen (Nederland 75). 23% van het aantal banen zijn zelfstandigen, in Nederland is dat 12%. Mogelijke verklaring van relatief hoge aantal ZP’ers is de centrale ligging van Rhenen en relatief betaalbare en beschikbare woningaanbod. De ZP’ers in Rhenen hebben relatief meer inkomen, dan landelijk gezien. De groep ZP’ers met een laag inkomen is ruim 2% lager dan gemiddelde van Nederland. Algemeen doel Het versterken van het vestigingskwaliteit dat bijdraagt aan een positief ondernemersklimaat in Rhenen Doel(en)

Huidige activiteiten

Nieuwe activiteiten

1. In 2025 behoort Rhenen tot de top 150 MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland

a.

a.

Ondernemers stimuleren zich aan te sluiten bij het georganiseerd overleg (ondernemersvereniging) b. Bereik onder ondernemers vergroten via verbeterde website, Ondernemersnieuwsbrieven, socials, mailings, artikelen in lokale krant en de

Inrichten van nieuwe klantgerichte processen in lijn met nieuwe Omgevingswet. b. De lokale regels en procedures worden beoordeeld op meerwaarde en klantvriendelijkheid. Kernvraag: welke

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

Rol Gemeente* a. R b. R c. R d. R e. P

23

c.

2. Versterken van het lokale ondernemerschap

• •

• • • •

ondernemersnieuwsbrieven voor Remmerden. Reguliere kwartaal-overleggen met ondernemersverenigingen.

Organiseren van Startersdagen i.s.m. Utrechtse gemeenten binnen de regio Foodvalley. Organiseren bijeenkomsten tijdens zomerperiode gericht op scholieren om hun ondernemerskills te verkennen (project ZomerOndernemers). Stimuleren kennisdeling i.s.m. ondernemersvereniging Stimuleren van Ondernemersklankbord als adviesgroep. Aandacht voor interne keten gericht op ondernemers met geldzorgen. Reguliere kwartaal-overleggen met ondernemersverenigingen.

regelgeving stimuleert of belemmert lokaal ondernemerschap? c. Verbeteren klantinformatie over gemeentelijke dienstverlening t.b.v. ondernemers. d. Creëren van ruimte (letterlijk) voor ondernemerschap (schaarste aan ruimte is een belangrijke beperkende factor – zie ook schema Bedrijventerrein) e. Organiseren van frequente overleggen met vertegenwoordigers van de zelfstandig professionals, zoals vertegenwoordigers van HUB Rhenen. a. Continueren van lopende activiteiten (zie rechterkolom) b. Aandacht voor interne keten gericht op ondernemers met geldzorgen c. Organiseren van frequente overleggen met vertegenwoordigers van de zelfstandig professionals, zoals vertegenwoordigers van HUB Rhenen.

a. R b. F/R c. P

3. Creëren van passende fysieke ruimte voor ondernemerschap in woonwijken (traject wonen-werken)

•

Een groot deel van de lokale ondernemers werkt vanuit de woonlocatie

a.

Opstellen gemeentelijk beleid m.b.t. woon-werkcombinatie in de wijk b. Opstellen faciliterende maatregelen t.b.v. woon-werkcombinatie in de wijk

a. R b. R

4. Verbeteren van het vestigingsklimaat met aandacht voor ruimte, veiligheid en (fysieke en online) bereikbaarheid

• •

Uitrollen glasvezelnetwerk Het thema Veiligheid integreren in alle activiteiten

a.

a. R b. I

Het thema Veiligheid integreren en uitwerken in andere activiteiten b. Agenderen thema ‘Ondermijning

Economische Agenda 2022 – 2030 gemeente Rhenen

24

• •

Agenderen thema ‘Ondermijning’ Mobiliteit / Rijnbrug

* Initiëren – Faciliteren – Participeren - Regisseren

3.7 Onderwijs, arbeidsmarkt & sociaal domein Inleiding Om tot een optimale match te komen tussen onderwijs en arbeidsmarkt werken overheid, onderwijswereld, ondernemers en burgers met elkaar samen. We noemen dat de Quadrupel Helix. Onderwijsinstellingen leiden professionals op waarbij hun kennis en kunde is afgestemd op de vraag en wensen vanuit de ‘markt’. Tegelijkertijd dragen onderwijsinstellingen, samen met het bedrijfsleven, bij aan innovatie en kennisontwikkeling. Wij volgen de Human Capital Agenda (i.o.) van de Foodvalley, met acties gericht op het strategisch arbeidsmarktbeleid. In onze samenwerking met ondernemers en onderwijsinstellingen organiseren we activiteiten, zoals het stimuleren van kennisdeling, creëren van stageplekken en afstemmen van kennis- en opleidingsbehoefte bedrijfsleven. Een concrete opbrengst is de activiteit van de Ondernemersvereniging en de Scholengemeenschap Pantarijn om meer stageplaatsen te creëren. Een ander doel is een betere match te bereiken tussen onderwijsinstellingen en arbeidsvraag vanuit werkgevers. Op die manier zijn we in staat om het arbeidspotentieel beter te benutten. De arbeidsmarkt is volop in beweging, o.a. door de technologische ontwikkeling, verduurzaming en digitalisering, Dat is de aanleiding om in de regio Foodvalley te werken aan de Human Capital Agenda. Sommige banen zullen verdwijnen, andere banen ontstaan.

Dat stelt uitdagingen aan de regio, onder andere om er voor te zorgen dat we voorzien in voldoende toekomstbestendig werk. De ambitie is ook dat arbeidskrachten optimaal toegerust zijn via (om- en bij)scholing. De huidige vraag naar arbeid is groter dan het aanbod, wat binnen bepaalde sectoren leidt tot grote tekorten (b.v. ICT, Zorg en Onderwijs). Ook dat leidt tot de uitdaging hoe we arbeidskrachten in de regio kunnen behouden en hoe we hen een perspectief kunnen bieden om te investeren in eigen ontwikkeling. Ondanks de grote vraag naar arbeidskrachten zien we ons ook geconfronteerd met een deel onbenut arbeidspotentieel: mensen zonder betaald werk, onderbenutte deeltijdwerkers en tijdelijke (soms niet geregistreerde) werklozen. Hier ligt de relatie met het sociaal domein waar we de uitdaging mee delen om deze groep te bereiken en waar mogelijk toe te leiden naar de sectoren die – zoals al aangegeven – ‘springen’ om nieuwe collega’s. Die match is niet eenvoudig te maken en dat vraagt een inspanning van de al genoemde partners: overheid, onderwijsinstellingen en bedrijven/ondernemers. Tenslotte vragen we hier ook aandacht voor de gevolgen die de Corona-crisis heeft voor sommige ondernemers. Er zijn diverse regelingen om ondernemers in nood ondersteuning te bieden, de uitdaging hier is hoe ondernemers te bereiken zodat de steun bij de juiste mensen terecht komt.