Bijlage 1 Concept verstedelijkingsstrategie meer landschap meer stad
Tekst van het document
create places where people can meet each other and innovative o•ce locations and creative environments in mixed urban Attention for practical jobs near urban living environments, so Be innovative when there is new space needed for bedrijventerpeople with a low education level don’t need to take their carenvironments to reinen and if they an canindustrial be mixedarea withfar other functions or that you away More attention for vacancy, restructuring and densification of sities) and working need a buffer (because of a dirty factory) bedrijventerreinen
Weekly green
• Het verstedelijkingsconcept uit entrepreneurvan een • Polycentric We kijkenpoles scherp naar decities toegevoegde • We benutten de bestaandeGiving werklocaties space to new economic environmentsgaat and for the main
m
brandpunten. Op die of the optimaal voordat we overgaan tot who de aanleg ship also stimulateaantal the economische international connections van nieuwe locaties. We zetten in op scherpere region
waarde van nieuwe bedrijvigheid voor het
plekken creëren we een sterke stedelijke
regionale ecosysteem. Niet alle ruimtevragen
versus arbeidsplaatsen nieuwe dichtheid met wonen en werken zodat ze ratio’s m2 BVO Agricultural transition (more towards bij nature inclusive, sustain-
worden geaccommodeerd: de prioriteit ligt bij
Attention for practical jobs near urban living environments, so
bedrijven. We zetten in opwhere de aanpak van zich doorontwikkelen als sterke economische kennisontwikkeling enwith het avervolledigen dedon’t need to take their car to able agriculture and also agriculture is mixed with recrepeople low educationvan level leegstand, herstructurering brandpunten. aanwezige kennislocaties. De RPW’s zijn leidend an industrial area far away ation, nature, energy, etc.) en verdichting van More attention for vacancy, restructuring and densification of
Agricultural transition (more towards nature inclusive, sustainbedrijventerreinen. bedrijventerreinen able agriculture and also where agriculture is mixed with recreation, nature, energy, etc.) ndustrial areas
54
Daily green
en worden op dit punt nog aangescherpt.
Regional cores
Sustainable approach towards new and old industrial areas (bedrijventerreinen)
Be innovative when there is new space needed for bedrijventerreinen and if they can be mixed with other functions or that you need a buffer (because of a dirty factory)
Economy – design principles: More attention for vacancy, restructuring and densification of bedrijventerreinen
Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and service interaction between companies, knowledge institutes (university) and amenities. So strengthen existing campuses, create places where people can meet each other and innovative o•ce locations and creative environments in mixed urban environments
Attention for practical jobs near urban living environments, so people with a low education level don’t need to take their car to an industrial area far away
Economy – goals:
Strengthen the agglomeration power of the region by creating a strong urban density in the attractive surroundings of the green Agricultural transition (more towards nature inclusive, sustain- Strengthening the economic climate so companies and knowl• Inzet op variatie en toegevoegde waarde. Er is • Het doorontwikkelen van bestaande living environment/landscape of the region. able agriculture and also where agriculture is mixed with recre- edge workers want to settle here eennature, divers en samenhangend aanbod aan typen ation, energy, etc.) werklocaties nodig. Bedrijven stellen immers
werklocaties en het toekomstbestendig
aanleggen van nieuwe werklocaties staat voorop.
verschillende eisen aan een locatie wat betreft
We leven in een tijd van grote veranderingen.
bereikbaarheid, uitstraling, fysieke ruimte
Dit stelt meer en andere eisen aan de inrichting
en milieugebruiksruimte. Er moet voldoende
van onze werklocaties. De energietransitie, een
ruimte zijn voor logistiek, watergebonden
veranderend klimaat, digitalisering, circulaire
kleinschalige lokale bedrijvigheid, Strengthening knowledgebedrijven, campuses (universities) and working
multifunctionele woon-werkmilieus en bedrijven locations and the connections between them in de hogere milieucategorie. Dit laatste is nodig, zodat er ruimte is voor industrie en
economie, maar ook het welzijn van werknemers vragenspace om anders ingerichte werkgebieden. Giving to new economic environments and entrepreneurship also stimulate the international connections of the Ookwho werklocaties zijn multifunctionele region leefomgevingen.
circulaire economie.
Sustainable approach towards new and old industrial areas (bedrijventerreinen)
Be innovative when there is new space needed for bedrijventerreinen and if they can be mixed with other functions or that you need a buffer (because of a dirty factory)
Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and service interaction between companies, knowledge institutes (university) and amenities. So strengthen existing campuses, create places where people can meet each other and innovative o•ce locations and creative environments in mixed urban environments
55
Wonen: meer stad en meer vitale kernen We voegen 100.000 woningen toe om het woningtekort in te lopen, om de bevolkingsgroei te accommoderen en de toestroom uit andere regio’s op te vangen. De opgave is ook kwalitatief. Dit is dé kans om de bestaande wijken te versterken; steden, wijken en dorpen worden (in onderlinge samenhang) aantrekkelijker, duurzamer, veilig, gezond, bereikbaar en inclusief. CONTEXT
AMBITIE
We bieden bewoners een ruim aanbod aan werk,
De Groene Metropool biedt ‘groene woonkwaliteit’
We benutten nieuwe trends om adaptief blijvend
voorzieningen en de levendigheid van steden. En
aan ruim 1,2 miljoen mensen. Dat is onze ambitie
te voldoen aan behoefte, op basis van huidige en
tegelijkertijd is er een divers aanbod aan groene
tot 2040. We voegen 100.000 woningen toe om
toekomstige onderzoeken. We werken uiteindelijk
woonmilieus, zowel landelijk als stedelijk, met
het woningtekort in te lopen om de natuurlijke
toe naar een volledig circulaire leefomgeving.
‘groot groen’ binnen handbereik, zoals de Veluwe
bevolkingsgroei te accommoderen en daarbij de
en het rivierengebied. De unieke ligging van de
toeloop uit andere regio’s op te vangen. Dit is
regio draagt bij aan economische kansen voor
dé kans om de bestaande wijken te versterken.
DOELSTELLINGEN
mensen die hier wonen. Voor bewoners moet er de
Steden, wijken en dorpen worden (in onderlinge
Het stedelijk netwerk van de Groene Metropool
kans zijn om door te stromen naar een woningen
samenhang) aantrekkelijker, meer duurzaam,
heeft een gelaagdheid in de verschillende
die past bij hun levensfase.
veilig, gezond, bereikbaar en inclusief. De soms
schaalniveaus. Er zijn inwoners die voor hun
De behoefte aan nieuwe woningen is er; de
eenzijdige woningvoorraad in een kern of wijk
werk en vrijetijdsbesteding bewegen tussen de
komende decennia lopen demografische trends
maken we meer divers. Daar waar mogelijk willen
steden en het groene raamwerk en er zijn ook
zoals groei en vergrijzing gelijk op. Tegelijkertijd
we woonwijken en groene kwaliteiten combineren
inwoners die minder grote afstanden afleggen en
spelen in dit stedelijk netwerk urgente thema’s.
zodat bestaande kwaliteiten niet ondermijnd
juist meer lokaal georiënteerd zijn: ze werken en
Zo staat de leefbaarheid onder druk, zijn er
worden, maar juist versterkt. We streven naar
sporten in de buurt. Deze inwoners hebben een
te weinig betaalbare woningen, is de ruimte
meer groen én meer stedelijkheid. Het palet aan
ander ‘daily urban system’. Beide manier van leven
soms versnipperd en verrommeld, neemt de
woonmilieus in of nabij het groen versterken
en mobiliteit zijn mogelijk in de manier waarop
biodiversiteit af en zijn bestaande wijken nog
we. Dat kan een groen woonmilieu zijn aan de
het verstedelijkingsconcept nu is vormgegeven.
onvoldoende duurzaam en niet klimaat-adaptief.
stadsrand, in een dorp maar ook centrum-stedelijk
De huidige situatie in de regio en de trends en
Daarom stellen we in de bouwsteen Wonen de
met groen op korte afstand. We streven naar een
ontwikkelingen laten zien dat nabijheid belangrijk
bestaande steden en dorpen centraal. Juist daar
divers aanbod aan woonmilieus en woningen, dat
is. We stellen in het verstedelijkingsconcept de
voegen we woonkwaliteit toe. Investeringen daar,
aansluit bij verschillende behoeften van inwoners
bestaande steden, wijken en dorpen centraal.
nu en richting 2040, versterken de kwaliteiten en
en die voor iedereen een betaalbaar aanbod bevat.
Het toevoegen van woningen samen met andere
de eigenheid van de regio.
56
functies (door efficiënt ruimtegebruik) biedt de mogelijkheid om bestaande steden en dorpen te versterken te zorgen voorzieningen en verbindingen ‘nabij’ zodat ook de leefomgeving ook voor bestaande bewoners verbetert. De gelaagdheid van het stedelijk netwerk maakt dat we rekening kunnen houden met de verschillende woonvoorkeuren en woonmilieus. Deze diversiteit is nu al een kwaliteit en die kunnen we zo in onze regio versterken. Het ruimtelijke principe om de diversiteit te bewaken leidt tot randvoorwaarden en condities voor ontwikkeling (we zetten in op een goede mix van programma) en zal ook van invloed zijn op locatiekeuzes. Het bewaken van de diversiteit in programma vraagt om flexibiliteit en de vaardigheid om in te kunnen springen op veranderende woonbehoeften en woonambities. In het hoofdstuk ‘werken met de verstedelijkingsstrategie’ is dat verder uitgewerkt. > We creëren leefomgevingen: het toevoegen van woningen gaat gepaard met andere functies, zoals uitloopgebieden, zorg, werkgelegenheid en infrastructuur. Zo worden bestaanden steden en dorpen integraal versterkt.
57
ONTWERPPRINCIPES 1. Circulaire leefomgeving
(broedplaatsen passend bij het economisch
identiteit van de regio, maar ook extra kansen
Om de ambitie van circulariteit te realiseren,
profiel). Tot slot: door zorgvuldig om te gaan met
bieden voor klimaatadaptatie, biodiversiteit
helpt het om uit te gaan van wat er al is. Dat doen
ruimte, materialen en grondstoffen voorkomen we
of natuur inclusief bouwen. Daarnaast kan dit
we door te kijken wat we al kunnen doen in de
afwenteling op komende generaties.
bijdragen aan het voorkomen en verkleinen
bestaande wijken. Immers: het grootste deel van
Hoe we dat doen verschilt per gebied. Er is immers
van gezondheidsproblemen. Aansluiten bij
de woningen die in 2040 in de regio staan, zijn er
grote variatie in de regio: van hoog stedelijke
de grotere groene netwerken is belangrijk (zie
nu al. Door niet alleen woningen toe te voegen,
centra, via sub urbane woonmilieus naar kleinere
maar ook groen en bijvoorbeeld voorzieningen,
kernen.
en te mengen met ander stedelijk programma
heeft het toevoegen van programma aan het bestaande ‘stedelijk weefsel’ direct veel effect.
De volgende ingrediënten zijn van belang voor een
wordt nabijheid vergroot. Door woningen
Veel meer dan in een standaard nieuwbouwwijk
gebiedsgerichte programmamix:
te bouwen op fiets- en loopafstand tot
zorgen extra woningen voor het verbeteren van de
• Duurzaam gebruik maken van ruimte
werkgebieden, voorzieningen en scholing wordt
woonomgeving in steden en dorpen op het gebied
en circulair gebruik van vrijkomende of
onnodige mobiliteit beperkt. Dit biedt ook
van leefbaarheid, duurzaamheid, gezondheid.
hoogwaardige biobased materialen: bij
op sociaaleconomische thema’s voordelen,
Het houdt deze wijken inclusief en veerkrachtig.
bijvoorbeeld herstructurering kunnen we in
bijvoorbeeld door de vergroting van draagvlak
Niet alleen de nieuwe bewoners van de extra
bestaande wijken woningen met een laag
voor de voorzieningen die daar nabij zijn of
woningen hebben hier iets aan, de bewoners
energielabel duurzaam maken. In de praktijk
goed bereikbaar zijn. Dat maakt kernen vitaler.
van de bestaande wijk profiteren mee. Het is
blijkt dat je zo meer woningen kunt realiseren
Ook kunnen nieuwe betaalbare woningen in
een stimulans voor vitaal, duurzaam en inclusief
die beter voldoen aan de behoefte, zonder dat
de nabijheid van werklocaties (inclusief centra
maken van steden, dorpen en wijken. Het moet
dit ten koste gaat van de beschikbare openbare
en campussen) de economische waarde van
weer mogelijk zijn om door te stromen naar een
(groene) ruimte. Bij elke ontwikkeling, zowel
dergelijke plekken verbeteren omdat werknemers
andere woning in de directe woonomgeving.
herstructurering als nieuwbouw, maken we
in de buurt kunnen wonen.
de (energie)infrastructuur van de toekomst
• Divers en aanvullend programma: niet nog meer
Vanuit de bouwsteen wonen zetten we in op het
mogelijk. In wijken met (potentie voor) een
van hetzelfde maken, maar juist de kwaliteiten
meer en beter toepassen van functiemenging,
warmtenet, zorgen toevoegingen ervoor dat een
of segmenten toevoegen die nog missen
verdichten, transformeren, slim uitbreiden en
aansluiting hierop beter of sneller gerealiseerd
(zie ontwerpprincipe ‘Variatie en aanvullend
herstructurering, flexibeler omgaan met het
kan worden.
vermogen’). Verdichten, transformeren of
• Groen: werken aan nieuwe en andere woningen
herstructureren biedt - naast zorgvuldig omgaan
flexibiliteit kunnen bieden. Met deze integrale
biedt ook kansen om de (groene en blauwe)
met ruimte en grondstoffen - extra kansen om in
ontwerpopgave, kunnen we beter inspringen op
openbare ruime beter in te richten. Zo
wijken met een (te) eenzijdige bevolkingsopbouw
demografische trends (zoals groei en vergrijzing).
kunnen bijvoorbeeld oude landschappelijke
gaandeweg te komen tot een gedifferentieerde
Bovendien biedt deze benadering vanuit
structuren hersteld worden die niet alleen
woningmix waardoor meerdere doelgroepen niet
flexibiliteit en casco bouw kansen om aan te
bijdragen aan het versterken van de groene
alleen toegang tot de wijk hebben, maar er ook
woningontwerp bijvoorbeeld (casco)woningen die
58
ontwerpprincipe ‘Groen blauwe raamwerk’). • Vitale kernen: door woningbouw te concentreren
sluiten op mobiliteit (knooppunten) en economie
graag komen.
OVERZICHT ONTWIKKELING WOONMILIEUS Het hoofddoel is om voldoende aanbod te hebben
Onderstaand figuur laat zien hoe de woonmilieus zich
door de verschillende woonmilieus heen. Met
verhoudingsgewijs ontwikkelen tussen 2006 en 2040.
de toevoeging van woningen aan de bestaande voorraad - middels harde en zachte plancapaciteit
• Bestaande voorraad (2018): 483.400 woningen
en potentiële verstedelijkingslocaties uit het
• Bestaande voorraad (2018) + plancapaciteit (ca. t/m 2030): 550.960 woningen
verstedelijkingsconcept - ontstaat er geleidelijk aan
• Bestaande voorraad (2018) + plancapaciteit (ca. t/m 2030) + potentiële locaties
meer diversiteit aan woonmilieus.
verstedelijkingsconcept (ca. t/m 2040): 619.475 woningen
100%
hoogstedelijk ( > 65 wo/ha) centrumstedelijk (50 - 65 wo/ha)
80%
buiten centrum (35 - 50 wo/ha) groenstedelijk / woonwijk (20 - 35 wo/ha)
60%
(centrum)dorps (5 - 20 wo/ha) 40%
landelijk (0 - 5 wo/ha)
20%
0% bestaande voorraad (2006)
bestaande voorraad (2018)
bestaande voorraad (2018) + plancapaciteit (ca. tot 2030)
bestaande voorraad (2018) + plancapaciteit (ca. tot 2030) + potentiële locaties verst.concept (ca. tot 2040)
59
2. Groen raamwerk Om de groenblauwe woonkwaliteit te bieden, hoort
3. Variëiteit, complementariteit en betaalbaarheid
stakeholders en gemeenten worden gewerkt aan deze maatschappelijke opgave. De behoefte aan
het ontwikkelen van groen en blauw (landschap
Zet in op een grotere diversiteit aan woonmilieus.
verschillende woonmilieus is bovendien breder.
en water in en rond stedelijk gebied) bij de opgave
Wat we toevoegen moet aanvullend zijn ten
Het gaat niet alleen om fysieke of geografische
concreet en nabij. Groene en blauwe netwerken
opzichte van de bestaande voorraad. We willen
thema’s, het gaat ook om economische, sociale,
zijn richtinggevend. Dit draagt onder andere
een variëteit aan woonmilieus en prijssegmenten
mentale en gedragscomponenten. Alleen met
bij aan kwaliteit van woonmilieus, versterkt de
aanbieden. Op deze manier werken we aan
variëteit, complementariteit en betaalbaarheid
biodiversiteiten zorgt voor klimaatadaptatie
inclusieve wijken die ook voor doelgroepen die
kunnen we goed voorzien in de woonbehoefte van
en de ecologie. Het is dus meer dan alleen het
minder te besteden hebben toegankelijk zijn. Dat
de Groene Metropool. Vanuit de uitwerking en
beschermen van natuur. Gekoppeld aan een
wat nodig is, zal door de jaren heen verschillen.
ervaringen die worden opgedaan in de Woondeal
regionaal netwerk van voet- en (snel)fietspaden en
Nu is er op veel plaatsen behoefte aan woningen
Arnhem-Nijmegen nemen we mee wat wel en niet
fijnmazig ov wordt het groen ook toegankelijk en
voor starters en senioren. Dat zal over tien jaar
werkt.
bruikbaar voor bewoners, net als de manier waarop
misschien wel anders zijn.
voorzieningen bereikbaar zijn voor bewoners. Het
Betaalbaar bouwen is wat ons betreft geen
Hoe weten we waar we staan?
creëren van dit netwerk is een opgave op zichzelf,
criterium waarmee je fysieke plekken kunt
Het lopende woningbouwprogramma heeft op de
die condities creëert voor ‘groene en blauwe
onderscheiden of prioriteren, maar wel een must
korte termijn voldoende projecten om te voldoen
woonkwaliteit’ en die dus ook van invloed is op het
om de woningmarkt toegankelijk te houden.
aan de behoefte. De focus ligt dan ook niet alleen
bepalen van geschikte locaties. Tegelijkertijd kan
Concreet streven we ernaar dat ten minste
op het vinden van extra locaties, maar ook op
dit leiden tot randvoorwaarden voor ontwikkeling
50% van de nieuwe woningen in het sociale
het ‘hard’ maken van programma en komen tot
van groene kwaliteiten binnen (bestaande)
segment en middensegment wordt gerealiseerd.
realisatie.
locaties. Zie de bouwsteen Leefomgeving voor een
Met regionale programmering (en onderlinge
uitwerking van dagelijks, wekelijks en maandelijks
uitwisseling) kan overzicht en continuïteit worden
De verstedelijkingsstrategie geeft daarom ook
groen beschikbaar voor alle inwoners van de
geboden op de ontwikkelingen in de regio’s en met
een overzicht met locaties voor de (middel)
Groene Metropool. Monthly green
2
lange termijn om te komen tot aanvullende nieuwe plannen. Dat biedt ons de kans om tot 2040 een continue bouwstroom te ontwikkelen zodat er ontwikkeltempo blijft en we op koers liggen richting 2030 en verder. De principes en bouwstenen uit het verstedelijkingsconcept
Weekly green
g and designing the areas for energy generation it is important to take the local characteristics of structure into account 60
maken het mogelijk om de selectie van nieuwe locaties zorgvuldig en logisch te doen.
It is better to add a cluster of windturbines, because one single windturbine has quite a lot of impact (lots of restrictions, you need to keep a distance from houses, noise etc) whereas you’re not generating a huge amount of energy. The other way around works the same: one house in the landscape has a big impact on
OVERZICHT ONTWIKKELING WOONBEHOEFTE EN PLANCAPACITEIT Onderstaand staafdiagram toont per vijf jaar de woonbehoefte, de harde en zachte plancapaciteit en de
25.000
aantal woningen
hoeveelheid woningen die nog aanvullend nodig zijn.
max. prognose
Arnhem-Nijmegen woonbehoefte (Woondeal) plancapaciteit (planmonitor 2021)
20.000
aanvullend nodig uit de strategie
min. prognose
15.000
Foodvalley woonbehoefte (Stec rapport) plancapaciteit (planmonitor 2021) aanvullend nodig uit de strategie
10.000
5.000
0
- 5.000
- 10.000 2020 - 2024
2025 - 2029
> 2030
61
Bij het opstellen van de strategie is gekeken naar
plannen die voorzien in behoefte en daarbij goed
en vanuit de regio wordt daar de kennis van
de verdeling van het woonprogramma over de
bijdragen aan het DNA van de groene metropool.
de actualiteit over programma en tempo aan
regio zowel in aantallen als in woonmilieus. Op
Die afweging vindt nu plaats op het niveau van de
toegevoegd. Die uitgangspunten en kennis bij
basis daarvan – en op basis van de vraag die nu
regio Foodvalley en op het niveau van de Regio
elkaar bieden de mogelijkheid om goed aan te
bekend is - kan een eerste programmaschets
Arnhem-Nijmegen. Het ligt voor de hand om dat
sluiten op de actuele vraag en opgave.
gemaakt worden voor gewenste woonmilieus in
ook in de komende jaren zo te blijven doen. Concreet: de opdracht die volgt uit de
de komende 5 tot 10 jaar. Natuurlijk hebben alle locaties en uitwerkingen hun eigen dynamiek,
De methodiek om via een afwegingskader
verstedelijkingsstrategie is om binnen de regio
maar het hoofddoel is wel om voldoende aanbod
te werken kan ook voor de toekomst
in de komende 20 jaar met elkaar goed zicht te
te hebben door de verschillende woonmilieus
ontwikkelperspectief genereren. Adaptief werken
houden op de samenhang in de uitwerking van
heen. Als je het lopende programma op die manier
is daarbij van belang. Op projectniveau vindt
het verstedelijkingsconcept (systeem) in relatie
rangschikt, zie je dat er een trend plaatsvindt
dat al vaker plaats. De volgende stap is om
tot de actualiteit. Als dat lukt, zijn we in staat om
waarbij er meer stedelijke woonmilieus worden
dit integraal op te pakken, op het niveau van
te werken met een continue bouwstroom die mee
toegevoegd (en dus ook meer nabijheid), die
het regionale stedelijke netwerk. Hierbij moet
kan bewegen. Dan versterken en vergroenen we de
leiden tot meer diversiteit.
worden toegewerkt naar een ontwikkelperspectief
regio.
waarin verschillende paden mogelijk zijn: hard Door vooraf afspraken te maken over hoe we
doorgroeien of toch temporiseren? Gekoppeld aan
om (willen) gaan met veranderingen, op welke
randvoorwaarden en afhankelijkheden met keuzes
manier we dan met elkaar bijsturen of de koers
in het mobiliteitsnetwerk en ten aanzien van het
vasthouden, zijn we met elkaar in staat om op
netwerk en gebieden (verschillen in complexiteit
tijd te reageren. We monitoren en kijken steeds
van locatieontwikkelingen).
naar wat er op (middel)lange termijn nodig is om
62
integrale doelen te halen. Vanzelfsprekend spelen
Het geeft aan hoe het samenhangende pakket
de principes en bouwstenen die zich onderling
aan onderdelen zich in de tijd uitrolt en hoe
tot elkaar verhouden daarin een rol. Door aan
besluitvorming, dynamiek op de markt en
te geven welk principe dan het zwaarste weegt,
toekomstige aanpassing hier invloed op hebben.
ontstaat per periode een afwegingskader. Dat
Het is dus een continu (bij)sturingsvraagstuk.
kader heeft een generiek deel (voor de groene
Dat moet niet leiden tot kramp: de uiteindelijke
metropool als geheel) en een gebiedspecifiek deel
keuzes voor woon- en werklocaties locaties
voor de acht deelregio’s.
vinden plaats binnen gebiedsprocessen en
Werken met dit kader biedt de gelegenheid om
projectuitwerkingen. Het afwegingskader uit de
(periodiek) te kunnen kiezen voor kwalitatieve
verstedelijkingsstrategie is daarbij de leidraad
63
02 64
65
02 Meer landschap, meer stad: gebiedsuitwerkingen De volgende stap na de introductie van het verstedelijkingsconcept en de bouwstenen, is het maken van gebiedsuitwerkingen. In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn: Arnhem-Oost, Nijmegen-West, Foodvalley-Zuid, Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied ArnhemNijmegen, Rijk van Nijmegen en de Veluwe. Waarom gebiedsuitwerkingen?
ons om in het najaar in de aanloop naar het
tussen gebieden en locaties en randvoorwaarden
De gebiedsuitwerkingen spelen een belangrijke
verstedelijkingsakkoord scherp te krijgen waar
te onderzoeken. Dat is de stap naar een langjarige
rol in de verstedelijkingsstrategie. In deze acht
aanvullende afspraken of investeringen nodig zijn.
samenwerking in de deelgebieden.
concreet. Juist in een context van een specifiek
Wat we dit jaar nog doen in de gebiedsuit-
Voor de zomer van 2021 vinden voor alle 8 gebieden
gebied, kun je de opgaven in een logisch verband
werkingen is uitvinden hoe in deze gebieden de
eerste gesprekken plaats over de onderzoeksagenda
brengen met de aanwezige en gewenste kwaliteiten
ontwerpprincipes uit kunnen pakken en met welke
per gebied. In dit hoofdstuk is daar per gebied
en ambities.
onderzoeksagenda we verder willen bij de verdere
een eerste aanzet voor gedaan. De verdiepende
gebieden worden grote abstracte opgaven
66
uitwerking om de randvoorwaarden goed in beeld
uitwerkingen vinden in het najaar van 2021 of het
We maken de gebiedsuitwerkingen om
te krijgen. De conclusies daaruit nemen we mee in
voorjaar van 2022 plaats.
twee redenen. De eerste reden is dat uit
de afronding van de verstedelijkingsstrategie en in
deze uitwerkingen blijkt of het voorgestelde
het verstedelijkingsakkoord.
Om welke gebieden gaat het en wat leveren we op?
verstedelijkingsconcept en de generieke
Veel gemeenten werken voor het eerst op deze
We kiezen ervoor om acht gebiedsuitwerkingen
ontwerpprincipes ook werkbaar zijn op
manier integraal samen aan gebiedsontwikkeling
te maken. Het gaat om drie sleutelgebieden
gebiedsniveau. Een tweede reden om ze te
op regionale schaal en het is fijn om in deze
in de regio (Arnhem Oost, Foodvalley-Zuid en
onderzoeken is om uit te vinden waar in de regio
setting uit te proberen wat werkt. Een tweede stap
Nijmegen West) die hebben de naam sleutelproject
verschillende opgaven samen komen. Dat helpt
is om veel preciezer in de regio de samenhang
gekregen omdat hier grote opgaven op stapel
staan. Dit zijn de economische polen en hier
Dat is ook de insteek voor onze verstedelijkings-
De combinatie van bestaande stad gekoppeld aan
concurreren de bouwstenen volop met elkaar.
strategie. De investeringen die hier gedaan
(her)ontwikkeling en een inzet op vitaliteit in de
Naast deze sleutelgebieden worden nog vijf
(moeten) worden, zorgen voor versterking van
kernen zorgt voor een gezondere leefomgeving
gebiedsuitwerkingen gemaakt van Foodvalley-
de groene metropool. Zo leidt verstedelijking tot
en de gewenste differentiatie in de bestaande en
Noord, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen,
meer banen, betere toegankelijkheid tot groen,
nieuwe wijken.
Rijk van Nijmegen en de Veluwe. Ook hier komen
stimuleren van het OV, fietsen en wandelen.
De uitkomsten van de gebiedsuitwerkingen zijn
verschillende – soms botsende - opgaven samen.
Door te kiezen voor een fors programma in de
een belangrijk vertrekpunt voor vervolguitwerking
sleutelgebieden en in bestaande kernen en wijken,
in de komende jaren. Op de korte termijn zijn
De ronde met de gebiedsuitwerkingen geeft
blijft op veel andere plekken in de regio de natuur
ze het vertrekpunt voor het opstellen van een
een eerste indruk van hoe de principes werken
behouden en wordt de structuur versterkt.
regionale uitvoerings- en investeringsagenda en
en welke (noodzakelijke) afwegingen dat
het verstedelijkingsakkoord.
vraagt. Specifieke locaties en onder welke randvoorwaarden op die locaties gebouwd kan worden, rollen daar nog niet uit. Het gaat om een impressie van hoe de gebieden eruit kunnen gaan zien. Deze uitwerking is belangrijk om een goed beeld te krijgen van de samenhangende afwegingen en keuzes. Door opgaven en ontwerpprincipes te combineren, kunnen we meer rendement halen uit maatschappelijke investeringen en kunnen meerdere maatschappelijke doelen gelijktijdig worden gediend. Een mooi voorbeeld hiervan in de regio is het Ruimte voor de Rivier-programma: de veiligheidsopgave was de aanleiding, de vernieuwing van het rivierengebied is het resultaat. Wat begon als een waterveiligheidsmaatregel, heeft juist ook vanwege de opdracht om daarnaast ook ruimtelijke kwaliteit centraal te stellen geleid tot een mooier rivierengebied met hogere natuurwaarden en volop recreatiemogelijkheden. De acht deelgebieden van de Groene Metropool
67
Arnhem-Oost Gebiedsuitwerking volgt in juli.
Positionering van het sleutelgebied in de Groene
woningen. Dat zijn de woningen uit de planmonitor
Wonen
Metropool
en een aanvullend deel volgend uit dit
Arnhem-Oost biedt kansen om 8.000 tot 10.000
Arnhem en omgeving is één van de ‘polycentrische
verstedelijkingsconcept. Het genoemde aantal is
woningen toe te voegen aan de planvoorraad van
polen’ in de regio. Daarbinnen vormt Arnhem-
aanvullend op de lopende planontwikkeling: AKZO
Arnhem. Daarvan is 50% voorzien in de categorie
Oost (Arnhem Centraal - Spoorknoop - Station
en omgeving, Melkfabriek / Fluvium / Rijnwijk en
betaalbare woningen, waarvan 30% in de
Presikhaaf - Spooremplacement) de poort van de
verschillende locaties in Presikhaaf. Belangrijk
categorie sociale huur. De ontwikkeling van deze
Groene Metropool op de internationale corridor
hierbij is de ontwikkeling van station Arnhem-
gemengde wijken maakt het mogelijk om nieuwe
Randstad-Arnhem-RheinRuhr. De reden om
Oost, het spoorpark Arnhem-Oost als verbinding
doelgroepen in Arnhem-Oost aan te trekken,
binnen het verstedelijkingsconcept dieper op
tussen stadsdelen en de verdere ontwikkeling van
waaronder studenten, starters, stedelijke gezinnen
dit gebied in te zoomen heeft te maken met de
een sterk cluster rondom het energieprofiel met
en mogelijk ook senioren en expats. Met de pilot
stapeling van opgaven in dit gebied. Enerzijds
de Kenniscampus, de campus IPKW in samenhang
Flex/Tijdelijk Wonen wordt bovendien ingezet
ligt de spoorzone centraal op de internationale
met de Nieuwe haven en de kennisas op Het
op tijdelijke woonconcepten. Daarnaast heeft de
corridor en sluit dit aan op (inter)nationale
Broek. Dat draagt bij aan een kwaliteitsimpuls op
toevoeging aan de woningvoorraad als belangrijk
ambities, anderzijds beperkt het de stad ook
bestaande werkgebieden en de Arnhemse mix.
doel om doorstroming te bevorderen in de bestaande wijken in Arnhem-Oost, zodat er meer
om andere ambities waar te kunnen maken
68
die van groot belang zijn voor stad en regio. In
Leefomgeving
balans ontstaat tussen de vragers en dragers in de
potentie kan hier een fors woningbouwprogramma
In de verstedelijkingsstrategie streven we naar
wijk. Aanvullend op Arnhem-Oost is er een aanpak
gerealiseerd worden als de locatie vrijkomt
het ontwikkelen van een groen raamwerk met
gericht op leefbaarheid en veiligheid.
en de randvoorwaarden op orde komen. Het
groen in en rond het stedelijk gebied. Met het
stadsdeel ligt dicht bij de binnenstad, er zijn
toevoegen van Spoorpark Arnhem-Oost (ca 70
Mobiliteit
mogelijkheden om het gebied beter te ontsluiten
ha) wordt een sterk versteend deel van de stad
De bereikbaarheid van Arnhem-Oost is in
en het landschap is binnen handbereik, zowel de
vergroend en wordt een parkverbinding gelegd
potentie goed, maar staat onder druk. Enkele
uitlopers van de Veluwe als de uiterwaarden van
tussen de Veluwe en de Rivierklimaatparken
randvoorwaarden moeten onderzocht worden
de IJssel en Stadsblokken Meinerswijk. Daarnaast
aan de IJssel en de Rijn. Met deze verbinding
op haalbaarheid in tijd, geld en volgordelijkheid.
liggen er twee belangrijke hotspots in het gebied:
bevorderen we de biodiversiteit in de stad, gaan
Ten eerste gaat het om het versterken van de
de Kenniscampus regio Arnhem en het IPKW.
we hittestress tegen (Hotspot Rijnpark/’t Broek)
internationale corridor Randstad-Arnhem-
en creëren we een gezonde en aantrekkelijk plek
RheinRuhr. ICE Duitsland met focus op snelheid,
Beoogd programma
voor sport, ontspanning en ontmoeting. Met groei
frequentie, en betrouwbaarheid in relatie tot
Het woningbouwprogramma voor dit gebied
en verdichting binnen de bestaande stad blijft
Arnhem Centraal en tracékeuze Arnhem. Een
heeft een potentie van circa 8.000 tot 10.000
het landschap rondom het stedelijk gebied zoveel
tweede randvoorwaarde is de doorontwikkeling van
mogelijk intact.
de opgave Spoorzone Arnhem-Oost (Spoorknoop
– station Presikhaaf – Spooremplacement station Arnhem-Oost). Daarbij moet voorkomen worden dat er afwenteling van de vervoersvraag voor de Spoorzone Arnhem-Oost op het hoofdwegennet (A12 / A50 / A15) plaatsvindt. Daarvoor wordt ingezet op optimale benutting en verbetering van het openbaar vervoer en het stedelijk netwerk (onder meer met hubs, Trolley 2.0, fietsen, deelconcepten en MaaS). Ten derde is het van belang dat de bestaande fiets- en looproutes die de Rijn kruisen worden verbeterd en dat er twee nieuwe routes worden onderzocht, onder andere Arnhem-Oost/Malburgen. Tot slot is het benutten van capaciteit op het hoofdspoor voor personenvervoer een randvoorwaarde. Economie Voor economie staat het versterken en uitbouwen van de HotSpotEnergy-strategie en de campusontwikkeling in Arnhem met Arnhems Buiten, de kennisas tussen Kenniscampus regio Arnhem en het Energiecluster op IPKW/Nieuwe Haven centraal. Daarmee versterkt Arnhem de unieke positie van de Groene Metropool op het thema Energy. Ook hier gelden meerdere randvoorwaarden. Voor het versterken van het ecosysteem is het allereerst van belang om ketens te sluiten tussen kennis en het MKB in het stedelijke innovatiemilieu op de kennisas en het verdichten van bestaande bedrijventerreinen Sleutelgebied Arnhem-Oost. Voor de legenda, zie p. 17
69
te onderzoeken. Ten tweede is het opgave om
Ambitieagenda Spoorzone Arnhem-Oost
maken van duurzame vormen van mobiliteit. De
schuifruimte voor milieuhinderlijke bedrijvigheid
We werken samen met het Rijk aan het versterken
maatschappelijke functies groeien zo mee met de
waar mogelijk op te lossen binnen de bestaande
van de leefbaarheid, veiligheid en duurzaamheid
demografische ontwikkeling van het gebied.
stad en anders in te zetten op slimme clustering
in Arnhem-Oost. Daarbij streven we naar het
Tot slot zorgen we voor ruimte voor flexwonen en
met geschikte locaties in de regio. Daarnaast is
vergroten van de ruimtelijke samenhang tussen
tijdelijke woonconcepten.
het ook van belang om het vestigingsklimaat voor
de wijken door zoveel mogelijk bestaande
zakelijke dienstverlening (ICE Duitsland), toerisme,
infrastructurele barrières op te heffen.
cultuur en creatieve industrie uit te bouwen. Tot
Tegelijkertijd leiden we het onderzoek naar de
slot is het randvoorwaardelijk dat er wordt ingezet
‘spoorse’ opgave in de Spoorzone Arnhem-Oost,
Arnhem bouwt tot 2030 ca. 7.000 woningen in
op voldoende aanbod van banen, passend bij de
waarbij Station Presikhaaf, de spoorknoop, een
de verschillende versnellingslocaties zoals in
sociaaleconomische structuur van de stad en
nieuw station Arnhem-Oost en de herontwikkeling
Arnhem-West, Centrum-Oost met het Coberco-
Arnhem-Oost in het bijzonder.
van het spooremplacement worden meegenomen.
terrein en Schuytgraaf. Met o.a. de ontwikkeling
Tijdlijn tot 2040
Niet alleen de bereikbaarheid maar ook de
rondom Kronenburg wordt aan de gewenste
Dilemma’s, kansen en risico’s
kwalitatieve inpassing in de leefomgeving
overprogrammering van de planvoorraad gewerkt.
Om deze ontwikkeling voor Arnhem én voor de
betrekken we hierbij. Zo wordt ook het nieuwe
In kader van de Woondeal wordt samengewerkt
regio voor elkaar te krijgen, worden de volgende
spoorpark Arnhem-Oost gerealiseerd, dat de
op de verschillende locaties om de realisatie
onderdelen onderzocht en in de tijd gezet. Het
verschillende deelgebieden met elkaar verbindt
te versnellen. Voor de periode na 2030 heeft
gaat hier uitdrukkelijk om een onderzoeksagenda
en bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling van dit
Arnhem de opgave nog 7.000 tot 9.000 woningen
en nog niet om keuzes van wat kan en nodig is:
stadsdeel.
te programmeren tot 2040. De Spoorzone in Arnhem-Oost geeft in belangrijke mate invulling
• Kan de goederencorridor over Arnhem aangepast worden? Dat is nu een (regionaal)
Samen met onderzoeksinstellingen wordt
aan deze behoefte. Om deze ambitie waar te
knelpunt voor de groei van economisch
gewerkt aan de Kenniscampus regio Arnhem
maken moet al op korte termijn begonnen worden
personenvervoer en ICE internationaal.
als vitaal, levendig en gemengd cluster van
met de planvorming om te komen tot de gewenste
onderwijs en innovatie. We zorgen samen met de
aanvulling in kader van de verstedelijkingsstrategie
worden? Aanpak van het spoor levert middenin
Kenniscampus, de campus IPKW in samenhang
Groene Metropool.
de stad ontwikkelruimte op voor wonen,
met de Nieuwe Haven en de kennisas op Het Broek
sociaal programma, klimaat en economie in de
voor een sterk cluster rondom het energieprofiel.
Korte termijn: versterken van Arnhem-Oost
spoorzone. Die ruimte is gewenst, maar wat is
Hiermee werken we aan de kwaliteitsimpuls op
De strategie op korte termijn is gericht op
de volgordelijkheid en wie staat hiervoor aan
de bestaande werkgebieden en geven ruimte
het versterken van het vestigingsklimaat en
de lat? Het verwijderen van het binnenstedelijk
aan de Arnhemse mix. Daarnaast ontwikkelen we
leefbaarheid van Arnhem-Oost. In kader van de
spooremplacement kan een substantieel
multifunctionele stedenbouwkundige concepten,
nationale aanpak leefbaarheid en veiligheid wordt
aandeel woningen in de versnelling brengen.
die tevens bijdragen aan de gewenste Arnhemse
gestart met een wijkgericht programma voor vijf
mix (wonen/ werken/voorzieningen) en die gebruik
wijken in Arnhem-Oost (Geitenkamp, Klarenbeek,
• Kan de aanpak van het spoordossier versneld
Presikhaaf, ’t Broek en Malburgen).
70
• Vergroenen en verbinden van Arnhem-Oost met
internationaal economisch netwerk. Het vormt hiermee
Met de HotSpot-Energy strategie worden
de Veluwezoom en de verschillende (klimaat-)
een belangrijke bouwsteen voor het vestigingsklimaat
wordt in samenwerking met de partners van
parken door o.a. barrières op te heffen en
van de regio. Belangrijke samenhangende opgaven
de KennisCampus regio Arnhem enerzijds en
de ontwikkelstrategie voor het Spoorpark
hierbij zijn de noodzakelijke upgrade van (campus-)
IPKW anderzijds om tot de versterking van deze
op te stellen. Investeringen in een gezonde
station Presikhaaf, het gewenste station Arnhem-Oost
campussen te komen. O.a. met Connectr Energy
leefomgeving (beperken en voorkomen van
als toekomstige hub in het hart van Arnhem-Oost, de
Innovation Lab wordt een plek gecreëerd waar
milieuhinder en in Rijnkruisende verbindingen
kwalitatieve inpassing van spoorknoop en -tracé zodat
studenten, onderzoekers, ondernemers en
voor de fiets- en loopverbindingen van en naar
de barrièrewerking verminderd en een spoorpark kan
beleidsmakers samenwerken om innovaties in de
dit stadsdeel zijn cruciaal.
worden gerealiseerd en het komen tot een duurzame
duurzame energiesector te versnellen. Ook de
• Verdichting versnelt de vergroeningsopgave;
oplossing ten aanzien van het binnenstedelijk gelegen
Nieuwe Haven biedt ruimte voor watergebonden
de verschillende verstedelijkingslocaties in
spooremplacement Arnhem-Oost. Dit samenhangende
bedrijvigheid passend bij het Energy-profiel,
de spoorzone kunnen worden ontwikkeld mits
pakket geeft een boost aan de leefbaarheid, vitaliteit en
en de verstedelijkingsambities van de stad.
knelpunten t.a.v. milieuhinder, duurzame
trots in Arnhem-Oost en biedt de markt het vertrouwen
Met de vervoerspartijen wordt samengewerkt
mobiliteit en betaalbaarheid (onrendable
om te komen tot de gewenste investeringen in de
om de bereikbaarheid van de campussen te
toppen) worden opgelost. Hiermee worden ook
verschillende deelgebieden. Dat vergt een lange adem
optimaliseren en de hub-functie van station
de klimaat- en vergroeningsdoelen meegenomen
en een gemeenschappelijke aanpak van Rijk en regio
Presikhaaf te versterken.
in de gebiedsontwikkeling.
door de verschillende domeinen heen. Dit betekent
Op het voormalige AKZO-terrein wordt een
• Strategische aanpak voor verdichting van
niet wachten, maar juist versnellen in de aanpak. Met
ROC-campus ontwikkeld in combinatie met
binnenstedelijke bedrijventerreinen zoals Het
de verkenning Randstad-Arnhem-RheinRuhr (A12-)
herontwikkeling naar woningbouw. In Presikhaaf
Broek gericht op efficiënt en aantrekkelijk
corridor, de werkafspraak Spoorzone Arnhem-Oost
wordt, in samenwerking met de corporaties,
ruimtegebruik, het ontwikkelen van ketens
en de gewenste verkenning duurzame toekomst
gewerkt aan een ambitieagenda om te komen
tussen de campussen en het MKB, creëren
spooremplacement is een begin gemaakt.
tot een aanpak om de fysieke leefomgeving,
van plekken van interactie en ontmoeting en
renovatie en verdichtingskansen. Ook het
draagvlak voor andere vormen van mobiliteit.
Samenwerkingspartners (eerste concept)
Gashouderskwartier aan de Westervoortse dijk
Verdichting biedt de mogelijkheid om ruimte te
Rijk en provincie: ministerie van BZK, IenW, EZK
wordt op korte termijn gerealiseerd. En op het
maken voor bedrijfsverplaatsing binnen de stad.
en LNV vanwege de Arnhem-Oost aanpak, de verkenningen mobiliteit en bereikbaarheid in Arnhem-
Merwede-terrein is de pilot Flex-wonen gestart om tijdelijk bijzondere doelgroepen te huisvesten.
Lange termijn: transformeren
Oost, de campus- en bedrijventerreinen aanpak
Een belangrijke randvoorwaarde om de potentie
Energy HotSpot Arnhem en biodiversiteit, stikstof en
Middellange termijn: versnellen verstedelijking
van de spoorzone en de kans om opnieuw trots te
klimaatproblematiek.
Naast het versterken van de leefbaarheid en
zijn op Arnhem-Oost vormt de integrale aanpak
Met provincie, Economic Board en groene
vitaliteit van Arnhem-Oost zijn er verschillende
van het spoor. Door de positie van Arnhem op het
metropoolregio AN i.s.m. KennisCampus regio
versnellingsopgaves in kader van de
ICE-netwerk te versterken vormt Arnhem-Centraal
Arnhem en IPKW werken aan de doorontwikkeling
verstedelijkingsstrategie Groene Metropool.
de poort van de Groene Metropool van en naar het
van EnergyHotspot Arnhem; en de verschillende deelthema’s.
71
Foodvalley-Zuid
Eerste sessies hebben plaatsgevonden met ambtenaren en bestuurders.
Positionering van het sleutelgebied in de Groene
ring van Veenendaal, Ede-Stad, Bennekom,
omliggende landschappen en natuurwaarden. Ook
Metropool
Wageningen en Rhenen. Tot en met 2040 is er
bodemdaling is een aandachtspunt in dit gebied.
Het sleutelgebied Foodvalley-Zuid heeft een
een vraag naar 40.000 woningen in Foodvalley,
Voor de aanwezige landbouw ligt er een opgave
bijzondere positie binnen de Groene Metropool.
waarvan een aanzienlijk deel zal landen in dit
om te verduurzamen en meer te richten op
Foodvalley-Zuid is een polycentrisch stedelijk
sleutelgebied. Concreet betekent dit er vier
in- en omliggende natuurwaarden. Dat geldt
gebied met een grote verscheidenheid aan
gemeenten en twee provincies zijn betrokken. Er
meer specifiek voor de stikstofdepositie. Voor
woonmilieus rondom het Binnenveld1. De vijf,
is op alle bouwstenen een schaalsprong nodig.
het realiseren van bovenstaande ambities is
nagenoeg aaneengesloten, kernen rondom dit
Hiervoor is een integrale ruimtelijke aanpak van dit
het opstellen van een gezamenlijke visie op het
gebied hebben nu ruim 200.000 inwoners. Er is
gebied en een stevige bestuurlijke samenwerking
Binnenveld en de randen de eerste stap.
een aantrekkelijke, beginnende stedelijkheid te
een voorwaarde voor succes.
Tot slot is voor het voor de bouwsteen
zien die verder vorm gaat krijgen. De Foodsector Leefomgeving
raamwerk in de bestaande stad – van belang dat
innovatieve en kennisgerichte instellingen en
De contramal van het bestaand stedelijk gebied
vergroening naast het toevoegen van woon- en
bedrijven rondom Wageningen Universiteit &
(inclusief het Binnenveld) kent een belangrijke
werklocaties een belangrijk doel vormt.
Research. Bovenal is Foodvalley-Zuid omzoomd
natuur en landbouwidentiteit. Het gebied is
door drie grote landschappen: de Veluwe, de
daarnaast een belangrijk uitloopgebied voor
Wonen
Utrechtse Heuvelrug en het Rivierengebied.
de kernen rondom. Hiervoor kan het gebied,
De bouwsteen wonen is de drijvende kracht
In dit gebied liggen grote kansen en uitdagingen
direct nabij de te realiseren woningen, nog meer
achter de verstedelijkingsstrategie. De vraag naar
om een schaalsprong te maken. Meer
toegankelijk en doorgankelijk worden gemaakt
40.000 nieuwe woningen in Foodvalley met de
landschap, meer economische impact en meer
om zo te gaan functioneren als landschapspark.
ambitie om zoveel mogelijk binnenstedelijk te
stad, waarbij maximaal gebruik kan worden
Ook de randen van het Binnenveld spelen
realiseren betekent dat er ingezet moet worden
gemaakt van de ligging aan de A12-corridor
een rol in het beter verbinden van stad en
op verdichting. Rondom stations en centra
met twee intercitystations. De nabijheid van de
buitengebied, waarvoor de aantrekkelijkheid
en transformatie van bestaande verouderde
Randstad heeft daarbij een grote impact op het
van de randen nog wel een randvoorwaarde is.
bedrijventerreinen. De huidige opzet van de
sleutelgebied.
Daarnaast zijn de randen van belang voor het
kernen biedt hiervoor goede kansen. Het
verminderen van recreatiedruk op de centraal
toevoegen van nieuwe woningen draagt bij aan
Beoogd programma
gelegen natuur, met name wanneer dagrecreatie
een kwalitatief en kwantitatief evenwicht op de
Het gebied bevat in fysieke zin de groene
wordt toegevoegd. Voor de natuur, specifiek voor
woningmarkt, waarbij de primaire focus ligt op
binnenruimte (het Binnenveld) en de stedelijke
de uitwisseling van soorten, heeft het gebied
woningzoekenden die een binding hebben met
versterking nodig op stevige verbindingen met het
onze regio.
De groene binnenruimte omvat onder andere de Natura2000-gebieden de Hel, de Blauwe Hel, de hooilanden, de agrarische gebieden en de groene wiggen tussen de kernen. In dit concept wordt dit gehele gebied ‘Het Binnenveld’ genoemd.
1
72
leefomgeving – in het kader van een groen
in dit sleutelgebied is vooral zichtbaar door
Dit sleutelgebied is bijzonder omdat het bestaat uit vijf kernen die heel verschillend zijn qua omvang en ook omdat er in dit sleutelgebied geen grote stad aanwezig is. Een aantal van deze kernen zal nog flink gaan doorgroeien en met elkaar zullen deze kernen straks bieden wat je op andere plekken juist in grote steden vindt. Dat betekent dat er een schaalsprong nodig is, maar ook dat er eerder moet worden overgestapt op uitbreiding. Ook buiten de bestaande kernen zullen locaties in aanmerking komen om te groeien. Hierbij is het de opgave deze zo goed mogelijk binnen de principes van de strategie te ontwikkelen. De vraag die voorligt is hoe de voorbereiding op een schaalsprong zo goed mogelijk kan plaats vinden en hoe je met een aantal kernen samen ‘stad’ kunt zijn. Wat is daar voor nodig? Mobiliteit Een cultuuromslag in onze mobiliteit is randvoorwaardelijk voor de ambities zoals opgenomen in het verstedelijkingsconcept. Inwoners van Foodvalley-Zuid zullen nog vaker dan nu gebruik gaan maken van de fiets, het openbaar vervoer of andere vormen van slimme en schone mobiliteit. Dat elke woning een auto voor de deur heeft, is zeker bij inbreiding niet langer realistisch. Vanuit de huidige situatie, die sterk gebaseerd is op automobiliteit, is dit een forse opgave. We zetten in op het vasthouden Sleutelgebied Foodvalley-Zuid. Voor de legenda, zie p. 17
73
en waar mogelijk versterken van onze goede
(Veenendaal) benut en versterkt te worden voor
noodzakelijk om deze opgave prioriteit te geven
positie op diverse landelijke netwerken (spoor en
het realiseren van een goed vestigingsklimaat
en regionaal afspraken te maken. Hierdoor
snelweg). Bij een aantrekkelijk vestigingsklimaat
voor zowel (nieuwe) inwoners als bedrijven/
ontstaat schuifruimte die nodig is voor de
hoort een hoogwaardige OV-ontsluiting rondom
organisaties. Het primaire ontwikkelgebied voor
benodigde bedrijfsverplaatsingen. Op dit moment
het Binnenveld. Dat is nodig voor zowel wonen,
de innovatieve Foodsector zien we als een bredere
zijn enkele industriële vestigingslocaties van
werken als recreëren. Dit vraagt om een nadere
strook langs de Kennisas. De regio Foodvalley richt
regionaal belang. Deze locaties zorgen echter
verkenning, maar bovenal grensontkennende
zich hierbij vooral op innovaties en verduurzaming
ook regelmatig voor overlast en beperken de
samenwerking tussen concessiehouders.
van de Foodsector. We versterken de innovatieve
inbreidingsmogelijkheden. Per locatie moet
Ter illustratie: op dit moment zijn er drie
Foodsector zowel met kennis als praktijk. Voor
een afweging gemaakt worden hoe hiermee
concessiehouders actief in dit sleutelgebied.
de versterking van de praktijk kan bijvoorbeeld
omgegaan kan worden (uitplaatsen kan lokaal een
gedacht worden aan de inzet van vrijkomende
positieve impact hebben, maar regionaal juist een
agrarische bebouwing.
groot negatief effect). Hierbij is ook de inzet op
Voor toekomstige ontwikkelingen is het
transformatie naar circulaire bedrijfsprocessen
verkennen van nieuwe stationslocaties / haltes (mobiliteitshubs) vereist. Ook is het nodig te
Ter versterking van het ecosysteem is er een
nodig, waardoor overlast hoe dan ook beperkt
verkennen welke hoogwaardige fietsverbindingen
onderzoeksvraag naar nieuwe werklocaties,
wordt.
en OV noodzakelijk zijn om toe te voegen op de
optimale benutting van bestaande werklocaties
beschikbare auto-infrastructuur. De ontsluiting
en het uitvinden van nieuwe vormen van
Dilemma’s en afwegingen
tussen de verschillende kernen leidt tot een
woon-werkmilieus, die relevant zijn voor dit
• Zoeken naar lokale kracht (kennis van gebied
minder stijgende of zelfs lagere automobiliteit en
sleutelgebied.
aan te kunnen, met behoud van lokaal niveau.
als qua gezondheid. Ongewenste mobiliteit in het
Gezien de ruimtevraag voor woon- en werklocaties
Binnenveld terugdringen!
zijn er opgaven en randvoorwaarden voor
Tot slot is de uitvoering van reeds geplande
het intensiveren en transformeren. Zowel
samenwerking is nodig? Werken over grenzen
infrastructurele projecten, zoals de verbreding van
voor het regionale ondernemerschap als de
en werken met integrale budgetten in plaats van
de Rijnbrug, randvoorwaardelijk.
onderscheidende Foodsector gaan we op zoek naar oplossingen voor het intensiveren op
74
en opgave) die gesteund moet worden om schaalsprong te koppelen en omvang opgave
een hogere omgevingskwaliteit, zowel ruimtelijk
• Welke nieuwe vorm van (bestuurlijke)
sectorale c.q. lokale budgetten. • Onderdeel hierbij is ook welke instrumenten
Economie
bestaande bedrijventerreinen. Hierbij wordt meer
en ondersteuning er nodig zijn. Capaciteit
De economische focus van Foodvalley-Zuid ligt bij
gewerkt met een stevig profiel per bedrijventerrein
en expertise is zeker in dit sleutelgebied
Foodsector en ICT-sector. Bij locatieontwikkeling
(bijvoorbeeld de WUR-campus, Business &
een knelpunt, maar ook het kunnen
dient de kracht van de Kennisas en de campussen
Sciencepark Wageningen en de ontwikkeling van
beschikken over voldoende middelen.
WUR (Wageningen), Business & Science Park
het Business & Foodpark en de ICT-campus).
Het maken van samenwerkingsafspraken,
(Wageningen), WFC (Ede) en ICT Campus
Om transformatie mogelijk te maken is het
zoals bij economie, is cruciaal. Inzet van
het juridisch grondinstrumentarium kan
dit gebied op te voeren en afspraken om de
Middellange termijn
binnen het sleutelgebied nog versterkt
contouren gezamenlijk te definiëren en te
Op de middellange termijn is er volop inzet
worden. Tot slot kunnen door samen te
bewaken. Hierbij is het balanceren tussen de
op inbreiding, conform de ambitie om de
werken tussen de gemeenten en andere
verschillende opgaven, zoals verduurzaming
nieuw te realiseren woningen zoveel mogelijk
organisaties schaalvoordelen en daarmee
van landbouw, natuurversterking, de
binnenstedelijk in te passen. Ook de intensivering
versnellingsmogelijkheden worden gecreëerd.
energietransitie, ruimte voor klimaatadaptatie,
op bestaande bedrijventerreinen moet vorm
recreatie, et cetera.
krijgen. Tot slot zal de modaliteitsshift gemaakt
• De Regio Foodvalley heeft eigen ambities als een kennisregio. Centraal staat de groei van
• Klimaatadaptatie en het goed omgaan met
worden door onder andere het realiseren van
kennisecosystemen op een aantal hotspots. Dit
de natuurlijke watersystemen vraagt in dit
ontsluitingen voor duurzame mobiliteit (fiets- en
krijgt ook prioriteit in RPW’s.
sleutelgebied op veel locaties maatwerk. Dit
OV-infrastructuur).
• Ander belangrijk aandachtsveld is om de
komt door de relatief lage ligging van het hele
ontwikkeling van de werklocaties (RPW) te
gebied en de grote lokale verschillen in het
Langere termijn - maar na de korte termijn wel
verduurzamen, klimaat neutraal, bio-divers en
watersysteem. De Veluwe en de Utrechtse
mee starten
toekomstbestendig te maken. Ook dit wordt
Heuvelrug hebben veel impact. Concreet
Deze regio heeft ook behoefte aan
vastgelegd in de RPW’s.
betekent dit dat met name uitbreidingen op
uitbreidingsplekken voor verstedelijking. De
een goede manier in het natuurlijk systeem
beschikbare ruimte is beperkt. Daarom is het
financiering dilemma’s, maar ook welke
moeten worden ingepast. De eerste stap is dan
wel van belang om zo snel mogelijk te starten
woonkwaliteit willen we realiseren? In
ook om vanuit dit systeem de randvoorwaarden
met de eerste voorbereidingen. Met name het
gezamenlijk te bepalen.
neerzetten van randvoorwaarden, zoals de visie
• Inbreiden versus uitbreiden: snelheid en
Foodvalley-Zuid moet sprake blijven van een ontspannen groene leefomgeving met een menselijke maat, waar door nieuwe stedelijkheid
• Een nog te maken afweging is de mate van te
op het Binnenveld, is belangrijk. Juist ook om de
delen voorzieningen binnen dit sleutelgebied.
aanwezige kwaliteit te bewaken en waar nodig te versterken.
meer mensen van kunnen genieten. Ook de betaalbaarheid staat onder druk, juist
Tijdlijn tot 2040 Samenwerkingspartners
bij inbreidingslocaties. Hiervoor is gerichte Korte termijn
Gemeente Veenendaal, Gemeente Ede, Gemeente
De korte termijn is gericht op het verder
Wageningen, Gemeente Rhenen
mogelijk kansen om specifieke stedelijke
verkennen van onderzoeksvragen, het verder in
Provincie Gelderland, Provincie Utrecht
voorzieningen (onderwijs, sport/recreatie,
beeld brengen van afhankelijkheden en waar nodig
Waterschap Vallei en Veluwe
cultuur) toe te voegen, welke voorzieningen zich
oplossingsrichtingen. Daarnaast zal de bereidheid
Min LNV, Min BZK, Min EZK, Min I&W
hiervoor lenen moet onderzocht worden;
tot samenwerking en vervolgens het opzetten van
Onderwijsinstelling WUR, CHE, AERES groep
• Gezamenlijk beeld voor het Binnenveld. Dit
deze samenwerking meer vorm moeten krijgen.
Grondeigenaren institutioneel en particulier
financiële ondersteuning nodig. • In dit polycentrische stedelijk gebied zijn
vraagt keuzes om de druk niet te veel op
75
Nijmegen-West
Eerste sessie heeft plaatsgevonden met Nijmegen en omliggende gemeenten.
Positionering van het sleutelgebied in de Groene
moet daar verandering in komen en het tekort
Leefomgeving
Metropool
worden ingelopen. In Nijmegen-West vindt een
In de verstedelijkingsstrategie streven we ernaar
Nijmegen en omgeving is één van
groei wonen en van werkgelegenheid plaats tot
om deze groei binnen de huidige stad te laten
de ‘polycentrische polen’ in het
2040.
plaatsvinden. Zo blijft het mooie landschap
verstedelijkingsconcept. De opgave die Nijmegen-
rondom het stedelijk gebied intact. Bovendien
West heeft in de Groene Metropool is om nog
De ruimte die nodig is voor de extra woningen en
blijft met groei en verdichting het draagvlak voor
meer dan nu al het geval is, aanjager te zijn van
banen wordt gevonden in de gebieden Waalsprong,
een goed voorzieningenniveau in de stad in stand.
economische groei. De verwevenheid van wonen,
Waalfront, Centrum / Stationsomgeving,
Door functiemenging en slimme combinaties blijft
werken en voorzieningen (o.a. kennisinstellingen)
Kanaalzone-Zuid en Heyendaal en als het om
de stad (en de omliggende regio) aantrekkelijk
moet zorgen voor een ondernemend ecosysteem
werk gaat in de sectoren Health en Hightech.
om te wonen en te verblijven. Het groen komt
op Health/High Tech/MKB dat versterkend werkt
Cruciaal is de verbinding met campus Heyendaal
van buiten de stad als aders de stad in. Daarmee
in de regio. Door de goede verbinding met de
en de transformatie van de gebieden Centrum /
is er ruimte voor biodiversiteit en kunnen we de
andere polen en met de kernen om Nijmegen
Stationsomgeving en Kanaalzone-Zuid. Hier zal
gevolgen van de klimaatverandering opvangen.
heen ontstaat een stevig netwerk. Binnen het
een transformatie plaatsvinden naar wonen en
Tussen de verstedelijkingsopgaven ligt er een
sleutelgebied bevinden zich de belangrijke
werken en wordt een vitaal stadsdeel gebouwd
opgave om een aantrekkelijke groene verbinding
gebiedsontwikkelingen in het kader van de
dat zorgt dat aanwezige barrières worden geslecht
te realiseren die zich uitstrekt van de Overasseltse
NOVI en de Woondeal: Stationsomgeving en
zoals die er zijn bij het station en de Kanaalzone.
en Haterse vennen in Heumen tot aan de
de Kanaalzone-Zuid (inclusief Winkelsteeg) en
Samenwerking tussen de gemeenten Heumen,
Waaluiterwaarden tussen Weurt en Beuningen.
de verstedelijkingscorridor naar Beuningen,
Wijchen, Beuningen en Nijmegen kan in de zone
Deze groene corridor vormt het uitloopgebied
Wijchen en Malden. Het studiegebied voor
ten westen van de A73 leiden tot versterking
van de te intensiveren gebieden in Nijmegen,
het sleutelgebied Nijmegen-West omhelst
van het landschap en biedt bewoners een
Beuningen en Wijchen en Heumen.
de ontwikkelingen in de stad Nijmegen en de
aantrekkelijk uitloopgebied. Het versterken van de
omliggende kernen Weurt-Beuningen, Wijchen,
HOV-verbindingen en de realisatie van hubs aan
Wonen
Malden.
de randen van de stad op het grensvlak van de
Binnen de groeiopgave wordt gewerkt aan
gemeenten en Nijmegen met Nijmegen Centraal
gemengde wijken met een goede mix van
Beoogd programma
leidt tot een betere bereikbaarheid en de gehele
woningtypen en woonvormen die passen bij
Nijmegen staat landelijk in de top drie regio’s
regio.
de leefwijzen en behoeften van mensen. De
met het hoogste percentage woningtekort. Met
Kanaalzone-Zuid biedt naast een flinke toevoeging
de ontwikkeling van onder andere Nijmegen-West
aan de woningvoorraad van zo’n 3.000 woningen ook kansen om een stap te zetten naar een
76
meer vitaal en verbonden Nijmegen-West. In totaal realiseren we rondom het station 2.000 nieuwe woningen. Naast de nieuwe plekken voor woningbouw versterken we de wijken rondom het kanaal met woningbouw en meer functiemenging (Neerbosch-Oost, Lindenholt, Dukenburg, Hatert). In Beuningen staan tot 2040 nog eens 2.000 woningen gepland, o.a. in de randen van Weurt en Beuningen. In Heumen worden aan het kanaal 650 woningen gepland en in het centrum van Malden circa 150 woningen tot 2030. Ook Wijchen blijft groeien. In de kernen rondom Nijmegen ligt het accent meer op compact wonen. Aan de randen van het landschap ligt het accent juist op nieuwe woonvormen, zoals nieuwe woonboerderijen en landgoederen. Hier wordt tegelijkertijd gewerkt aan landschapsversterking en het woningbouwvraagstuk. We maken deze toekomstbestendig en maken de koppeling met vraagstukken op het terrein van welzijn, zorg, inkomen, werk, gezondheid, leefbaarheid en veiligheid. Mobiliteit Nijmegen-West biedt volop ruimte aan voetgangers en fietsers. Met een sterk openbaar vervoer en fietsnetwerk houden we de stad en de regio leefbaar en bereikbaar. Daarnaast willen we Sleutelgebied Nijmegen-West. Voor de legenda, zie p. 17
77
hubs ontwikkelen aan de stadsranden, zoals onder
of te transformeren. In de stationsomgeving
mogelijke saneringsrisico’s samenhangend met
andere in de Gelderse Bereikbaarheidsvisie staat.
creëren we ca. 15.000-20.000 m2 aan ruimte
eerdere economische activiteiten en eventuele
Stedelijke verdichting met hoogbouw plannen
voor kantoren, hotels, winkels, maatschappelijke
hindercontouren met betrekking tot onder andere
we vooral rond de openbaar vervoersknopen.
voorzieningen en een congrescentrum. Aan de
veiligheid, geluid en geur.
Nijmegen Centraal en station Heyendaal worden
westkant van station wijkt het oude UWV-kantoor
De opgaven op het gebied van duurzame
gerenoveerd en station Dukenburg is in beeld voor
voor duurzame hoogbouw met woningen en
mobiliteit, duurzaamheid, klimaatadaptatie en
vernieuwing. Op deze stationslocaties streven we
economische functies. Winkelsteeg zal als een
circulair, natuurinclusief en aardgasvrij bouwen
naar verdichting van wonen, werken, onderwijs
van de belangrijke werklocaties in Nijmegen als
zijn aanzienlijk. Het vergt nader onderzoek
en dienstverlening in combinatie met een
derde brandpunt gaan functioneren. Economisch
hoe deze ambities haalbaar gemaakt kunnen
multimodaal vervoersknooppunt, waarbij we de
kan Winkelsteeg meer van zijn centrale ligging
worden. Ook de voorzieningen die nodig zijn
nadruk leggen op fiets- en OV-gebruik. Onderzocht
profiteren met een nieuwe profilering, meer gericht
voor sociaaleconomische versterking van de
moet worden of de HOV-corridor naar Druten via
op functies voor én in de regio. Winkelsteeg
leefbaarheid vragen om extra investeringsruimte
Beuningen, Cuijk – Wijchen – Nijmegen en Malden
versterkt daarmee het voorzieningenniveau in