Bijlage 1 Beleidplan schulddienstverlening 2024-2028 versie 2 april 2024.docx

Beleidsplan Schulddienstverlening 2024-2028 1 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

Inhoud 1 Inleiding ................................................................................................ 3 1.1 Aanleiding ...................................................................................... 3 1.2 Doel, doelgroepen, totstandkoming en vervolg Beleidsplan ................... 5 1.3 Leeswijzer...................................................................................... 6 2 Wat willen we bereiken?........................................................................... 7 2.1 Visie sociaal Rhenen, bestuursprogramma en evaluatie ........................ 7 2.2 Wat willen we bereiken voor inwoners en ondernemers? ...................... 9 2.2.1 Voorkomen van (problematische) schulden............................... 10 2.2.2 Snel en duurzaam oplossen van problematische schulden ........... 15 2.3 Resultaten (indicatoren)................................................................ 18 2.3.1 Doelstelling 1 ....................................................................... 20 2.3.2 Doelstelling 2 ....................................................................... 22 2.3.3 Trendcijfers (visie sociaal Rhenen) .......................................... 24 3 Vervolg en budget ................................................................................. 25 3.2 Uitvoering en terugkoppeling naar de Raad ......................................

25 3.3 Budget ........................................................................................ 26

2 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

1 Inleiding 1.1 Aanleiding In deze paragraaf geven we aan waarom er een beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 20242028 is opgesteld. Verder gaan we in op de wettelijk verplichte elementen voor dit beleidsplan en het gebruik van de termen schuldhulpverlening en schulddienstverlening. Wettelijke verplichting De gemeenteraad moet, op basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (specifiek artikel 2), elke vier jaar een plan vaststellen dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan de inwoners van zijn gemeente. Het huidige plan schulddienstverlening loopt tot en met 2023 en vanuit wettelijk oogpunt is het dus nodig om tot een nieuw plan te komen. Inhoudelijke overwegingen Los van deze wettelijke plicht, zijn er ook sterke inhoudelijke overwegingen om te komen tot een nieuw beleidsplan. Ten eerste de recent vastgestelde visie op sociaal Rhenen (mei 2023); wat betekent deze visie voor de gemeentelijke doelstellingen voor schulddienstverlening? Ten tweede de dynamiek in de samenleving en landelijk beleid op het thema schulden en schulddienstverlening. Er ontstaat steeds meer inzicht in het ontstaan van schulden en wat de gevolgen daarvan zijn. Zo wordt steeds duidelijker dat iedereen in de schulden terecht kan komen, vaak door omstandigheden waar je niet altijd zelf grip op hebt.

En het is steeds duidelijker wat de maatschappelijke en individuele gevolgen zijn als mensen langdurig in schulden (armoede) zitten: toenemende stress, afname executieve vaardigheden (het doordacht kunnen nemen van beslissingen), gezondheidsklachten, uitval van werk, instabielere gezinssituaties, minder kansen voor kinderen. We zien hierdoor een landelijke beweging naar het enerzijds voorkomen van problematische schulden. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het wettelijk mogelijk maken van vroegsignalering. Anderzijds zien we de landelijke beweging naar het snel en goed oplossen van problematische schulden, zoals het meer inzetten van saneringskredieten (met behulp van een landelijk waarborgfonds) en het verkorten van de looptijd van de wettelijke en minnelijke schuldregeling (van drie jaar naar anderhalf jaar). De ontwikkelingen in de samenleving en het landelijk beleid op het thema schulden gaan op dit moment snel. Dat maakt aanpassing van het lokaal beleid wenselijk. Tegelijkertijd is het ook goed om halverwege de beleidsperiode een evaluatiemoment in te plannen. Een moment om te checken of zich nieuwe ontwikkelingen hebben voorgedaan die mogelijk tot een beleidsaanpassing zouden moeten leiden. Dit moment is ook opgenomen in dit beleidsplan. Ten derde hebben we inmiddels afspraken met Veenendaal over de uitvoer van schulddienstverlening.

Ten tijde van het opstellen van het beleidsplan 2018 was het voornemen nog om de schulddienstverlening zelf uit te voeren, dit bleek echter niet haalbaar. Verplichte elementen Bij het tot stand komen van dit beleidsplan is rekening gehouden met de volgende verplichte elementen (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening). Deze elementen zijn terug te vinden in dit plan, het gaat om: 1. welke resultaten de gemeente in de door het plan bestreken periode wenst te behalen (paragraaf 2.3); 2. welke maatregelen de gemeenteraad en het college nemen om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd (blz 11; kwaliteit); 3. hoe de samenwerking met schuldeisers, waaronder verhuurders van tot bewoning bestemde onroerende zaken, zorgverzekeraars, water- en energiebedrijven, wordt vormgegeven; (blz 9 vroegsignalering)

3 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

4. het maximaal aantal weken dat de gemeente nastreeft met betrekking tot de in artikel 4, eerste lid, genoemde periode, en (blz.11; kwaliteit); 5. hoe schuldhulpverlening aan gezinnen met inwonende minderjarige kinderen wordt vormgegeven. (blz. 14, Inwoners die om hulp vragen, aandacht voor financiën; blz. 16 Gezinnen met kinderen;

Schuldhulpverlening versus Schulddienstverlening De gemeente Rhenen gebruikt, net als de gemeente Veenendaal de term schulddienstverlening in plaats van de term schuldhulpverlening. We willen daarmee aangeven dat de dienstverlening breder is dan alleen het helpen bij problematische schulden. Zo is er ook aandacht voor informatie en advies om schulden te voorkomen en nazorg, voor als de schulden zijn opgelost. Omdat de wet spreekt over integrale schuldhulpverlening ziet u deze term toch soms terugkomen in dit document, onder andere bij het citeren van onderdelen van de wet.

4 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

1.2 Doel, doelgroepen, totstandkoming en vervolg Beleidsplan Doel Het plan schulddienstverlening heeft als doel: richting te geven aan de integrale schulddienstverlening. Met andere woorden, het plan moet kaders bevatten waarbinnen het college, samen met alle betrokken partijen, vorm geeft aan de uitvoer van integrale schulddienstverlening. Op basis van dit beleidsplan gaat het er gewerkt worden aan de uitvoering, meer informatie daarover vindt u in paragraaf 3.2 Doelgroepen Het beleid is voor zowel inwoners met (problematische) schulden als ondernemers met (problematische) schulden. Het gaat dan om ondernemers die in de gemeente Rhenen wonen. Hun onderneming kan in Rhenen gevestigd zijn, maar dat hoeft niet. Ondernemers De doelgroep ondernemers is een relatief nieuwe doelgroep voor gemeentelijke schulddienstverlening. Door een wetswijziging zijn gemeenten sinds 1 januari 2022 verplicht om ook ondernemers met schulden te helpen. Schuldhulp aan ondernemers is, op onderdelen, anders dan schuldhulp aan particulieren. Toegang: Alle ondernemers met financiële zorgen of problematische schulden kunnen bij hun woongemeente aankloppen, in elk geval voor advies en doorverwijzing.

MAAR of een ondernemer ook recht heeft op toegang tot vervolgondersteuning (bijvoorbeeld een schuldenregeling), hangt af van de vraag of de ondernemer persoonlijk aansprakelijk is voor de schulden van de onderneming. Als dat het geval is, dan kan er verdere hulp geboden worden als dit nodig is. Dit zijn in ieder geval ondernemers met een eenmanszaak, VOF, commanditaire vennootschap of maatschap. Rechtspersonen zoals BV’s, stichtingen, verenigingen en coöperaties hebben in principe geen toegang tot verdere vervolgondersteuning, tenzij bijvoorbeeld een ondernemer privé heeft meegetekend voor een lening van zijn BV . Bestuurders van ondernemingen met rechtspersoonlijkheid kunnen voor hulp bij schuldenproblematiek terecht bij gespecialiseerde juristen. Verhouding verantwoordelijkheid ondernemer-overheid: bij het helpen van ondernemers met (problematische) schulden moeten we als gemeente ook altijd goed overwegen of de hulp passend is of dat er sprake is van oneigenlijke overheidssteun of concurrentievervalsing. Dit is een overweging die niet speelt bij schuldhulp aan particulieren. Schulddienstverlening voor ondernemers is niet bedoeld om de verantwoordelijkheid voor de onderneming over te nemen of om niet-levensvatbare ondernemingen overeind te houden.

Het is wel bedoeld om de (tijdelijk kwetsbare) ondernemer met een levensvatbaar bedrijf te ondersteunen bij het voorkomen en/of oplossen van problematische schulden. Daarin wordt ook samengewerkt tussen schuldhulpverlening en uitvoerders van de BBZ-regeling (bijzondere bijstand zelfstandigen) vanuit de participatiewet. Complexere schulden: Het is in de praktijk soms lastig om de scheiding tussen particuliere schulden en bedrijfsschulden te maken, vaak zijn beide wel aan de orde. Zakelijke schulden van ondernemers zijn daarnaast vaak complexer door aan het ondernemen gerelateerde zaken als: onderliggende contracten voor bijvoorbeeld personeel, bedrijfsruimte, lease en leveranciers; •Beslagen executieproblemen; Een complexere boekhouding; De afwikkeling van belastingaangiften; Gecompliceerde vorderingen (zoals buitenlandse leningen, hypotheekrecht of pandrecht) Totstandkoming beleidsplan De kaders, doelstellingen en beoogde resultaten in dit plan zijn tot stand gekomen op basis van landelijke ontwikkelingen, de visie op sociaal Rhenen, het bestuursprogramma, de evaluatie van het huidige plan (november 2022), en in afstemming met de gemeente Veenendaal en het beleidsplan Armoede.

Omdat de visie op sociaal Rhenen en de evaluatie van het huidige plan tot stand zijn gekomen door middel van (uitgebreide) participatietrajecten is ervoor gekozen om voor dit beleidsplan een beperkt participatietraject te doorlopen. Er zijn informele gesprekken gevoerd met (mensen van) het sociaal team, het jeugdteam, de accounthouders voor ondernemers, schuldhulpmaatje en de Denktank “arm maar rijk aan ervaring”. Tijdens de participatiebijeenkomst voor het armoedebeleid is ook aanvullende informatie opgehaald. Op basis van genoemde beleidskaders en deze gesprekken zijn doelstellingen, mogelijke activiteiten en mogelijke beoogde resultaten opgesteld. Deze doelstellingen, mogelijke activiteiten en beoogde

5 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

resultaten zijn vervolgens besproken met voorgenoemde partijen. Ook is er afgestemd met Veenendaal, omdat een belangrijk deel van de uitvoer van de schulddienstverlening daar ligt. Vervolg: samen werken aan de uitvoering Het plan biedt kaders. Nadat de kaders zijn vastgesteld worden deze vertaald in de uitvoering/activiteiten. Bij het uitvoeren van integrale schulddienstverlening zijn, naast Veenendaal, ook veel lokale partijen actief. Daarnaast is het belangrijk dat wat we in de dagelijkse praktijk uitvoeren aansluit bij wat onze inwoners en ondernemers nodig hebben. Daarom wordt er bij de totstandkoming van het activiteiten diverse partijen actief betrokken. Naast inhoudelijke kaders en doelstellingen bevat dit plan ook procesmatige kaders voor het tot stand komen van de uitvoer en de terugkoppeling naar de raad.

1.3 Leeswijzer De inhoudelijke kaders en doelstellingen staan in hoofdstuk 2. In dit hoofdstuk staat zowel de inhoudelijke informatie waarop de kaders en doelstellingen zijn gebaseerd, als de doelstellingen en de beoogde resultaten behorende bij deze kaders en doelstellingen. De procesmatige kaders inzake de uitvoer staan in hoofdstuk 3. In dit hoofdstuk staat informatie over de partijen die we willen betrekken en welk budget beschikbaar is.

6 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2 Wat willen we bereiken? 2.1 Visie sociaal Rhenen, bestuursprogramma en evaluatie Er zijn door de gemeenteraad en het college van Rhenen diverse kaders vastgesteld die ook belangrijk zijn voor het plan schulddienstverlening. In deze paragraaf leggen we de link tussen deze kaders en het plan schulddienstverlening. Visie sociaal Rhenen: pijler passende en toegankelijke voorzieningen De visie sociaal Rhenen heeft vijf pijlers. Het beleid schulddienstverlening past het best onder de pijler “Passende en toegankelijke voorzieningen”. Schulddienstverlening is een voorziening voor het ondersteunen bij het oplossen van (problematische) schulden. Dat betekent dat we bij schulddienstverlening, zoals in de pijler opgenomen, inzetten op: - de aanwezigheid van voorzieningen die zorgen dat inwoners zo zelfstandig mogelijk alleen of met elkaar kunnen wonen en leven; preventieve inzet op het voorkomen van schulden. - het goed vindbaar zijn van de ondersteuning en dat persoonlijk contact mogelijk is. - het zo kort en simpel mogelijk maken van aanvraagprocedures en eenvoudige en geautomatiseerde administratieve processen. Hierdoor ontstaat er meer tijd en ruimte voor persoonlijk contact met de inwoners die dat nodig hebben. - dat schulddienstverlening passend wordt ingezet. Wat betekent dit voor mij als inwoner: “Dat ik informatie en advies over hulp of ondersteuning digitaal vind.

Ik kan ook bellen of langskomen bij het Huis van de gemeente.” Wat betekent dit voor ons als gemeentelijke organisatie “Dat onze investeringen gericht zijn op preventie. Dat wil zeggen laagdrempelige en toegankelijke voorzieningen die helpen voorkomen dat individuele problemen ontstaan.”

Visie sociaal Rhenen : de Rhenense principes, bestuursprogramma en evaluatie huidig beleidsplan

In de visie op sociaal Rhenen staan vijf Rhenense principes. Hieronder vertalen we de principes naar het plan schulddienstverlening. Dit wordt aangevuld met informatie uit het bestuursprogramma en de evaluatie van het huidige beleidsplan. We werken vanuit vertrouwen. We gaan ervan uit dat onze inwoners en ondernemers de intentie hebben om goed om te gaan met hun inkomen en uitgaven en (problematische) schulden willen voorkomen. Als er toch geldproblemen ontstaan, dan ligt de oorzaak daarvan in principe niet in de intentie van de inwoner of ondernemer, zij willen immers zelf ook (problematische) schulden voorkomen. Oorzaken waar we wel aan denken zijn bijvoorbeeld een gebrekkige kennis en/of financiële vaardigheden. Inwoners en ondernemers weten wellicht onvoldoende welke gevolgen bepaalde keuzes hebben, welke plichten ze hebben of waar ze recht op hebben. Of een goed overzicht maken van inkomsten en uitgaven is (te) lastig. Een andere oorzaak is bijvoorbeeld een (onverwachte) disbalans tussen inkomen en uitgaven, al dan niet veroorzaakt door een ‘life event’ zoals bijvoorbeeld ontslag,

7 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

ziekte, scheiding, overlijden, een coronacrisis, een energiecrisis. Geldproblemen en schulden kunnen ons allemaal overkomen. Als er geldproblemen zijn dan is het streven dat de inwoner of ondernemer zo veel als mogelijk eigen regie heeft en houdt op het oplossen van deze problemen. Dat betekent dat we bij het bieden van hulp en ondersteuning zo weinig mogelijk overnemen. Dat wat iemand zelf kan, doet iemand bij voorkeur zelf. Bij het helpen en ondersteunen van ondernemers kunnen we ook niet zo maar alles overnemen. We moeten rekening houden met het voorkomen van concurrentievervalsing en/of staatssteun. In sommige gevallen betekent dat dat we wel iets kunnen betekenen bij het oplossen van schulden, maar niet bij het redden van de onderneming. Door inwoners en ondernemers zo veel mogelijk eigen regie te laten houden vergroten we ook de kans op een duurzame oplossing, iemands vaardigheden, kennis en “doen vermogen” blijft zo veel mogelijk actief. Niet iedereen beschikt, al dan niet tijdelijk, over hetzelfde “(mee)doen vermogen”. We realiseren ons dat het nodig kan zijn om de regie te versterken door, daar waar nodig snel ondersteuning te bieden in het verbeteren van kennis en vaardigheden, het meer in balans brengen van inkomen en uitgaven, ondersteuning bij het verwerken van het ‘life event’ of de doorstart van een levensvatbare onderneming.

Soms is overnemen (tijdelijk) noodzakelijk om stress te verlichten en ruimte te creëren. Stress heeft invloed op (mee) doen vermogen. Door stress kan dit vermogen en het vermogen tot eigen regie minder worden. Het verminderen van de stress is dan essentieel om het (mee) doen vermogen en eigen regie weer te versterken. Deze ondersteuning is passend bij wat nodig is en wat iemand zelf kan. Dus variërend van informatie en advies via zelfhulptools op internet, bijvoorbeeld via de website Geldfit, tot persoonlijke gesprekken, via het telefoonnummer van Geldfit of contact met schuldhulpmaatjes of het budgetloket. En variërend van informatie en advies, het ontwikkelen van kennis en vaardigheden, tot ondersteuning bij het zelf regelen van betalingsregelingen, tot het formeel regelen van een schuld en het inzetten van bewindvoering. Het versterken van eigen regie sluit aan bij het voornemen in het bestuursprogramma dat er minder inwoners in (problematische) schulden komen. Door passende ondersteuning te bieden, gericht op de oorzaak van de geldproblemen, ontstaat er ook een duurzame oplossing. Tot slot is het belangrijk dat het eenvoudig is voor onze inwoners en ondernemers om toegang te krijgen tot informatie en hulp, dat er duidelijk is wat er kan, zodat inwoners en ondernemers in de gelegenheid zijn om goede keuzes te maken.

Evaluatie huidig beleidsplan: de aanbevelingen van de evaluatie richten zich op het versterken van de regie door informatie goed te ontsluiten en het netwerk van hulp goed in te richten, te weten: 1. Breng de basisinformatie over hulp bij financiële problemen zowel online als offline op orde en verbeter de informatie over de regelingen op de website 2. Zet in op voorlichting over het herkennen en bespreekbaar maken van financiële problemen. En vertel welke hulp er mogelijk is 3. Maak heldere afspraken over de taken, rollen en verantwoordelijkheden binnen de samenwerkende partijen van schuldhulpverlening 4. Organiseer periodiek overleg tussen uitvoerende partijen (Hulpmaatje, Sociaal team, CJG/Jeugdteam, Budgetloket) op zowel uitvoerend als beleidsniveau en betrek ook welzijnswerk hierin Deze aanbevelingen bevatten structurele activiteiten en zijn meegenomen in dit beleidsplan en/of worden meegenomen in de uitvoer van dit beleid.

8 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2.2 Wat willen we bereiken voor inwoners en ondernemers? In deze paragraaf vindt u de vertaling van paragraaf 2.1 in doelstellingen voor schulddienstbeleid voor de gemeente Rhenen. De doelstellingen zijn: 1. Het voorkomen van (problematische) schulden; en voor de gevallen waar dat niet is gelukt; 2. Het snel en goed oplossen van (problematische) schulden Doelstellingen en Principes Visie sociaal Rhenen: Het gaat hier om het sterk houden/versterken van de eigen regie van inwoners en ondernemers op hun leven zodat ze mee kunnen blijven doen (vanuit vermogen), omdat er sprake is van een duurzame oplossing, door het voorkomen van (problematische schulden). - of snel oplossen van (problematische) schulden Doelstellingen en Pijlers Visie sociaal Rhenen-overig beleid: Bij de eerste doelstelling horen voorzieningen die zorgen dat inwoners zo zelfstandig mogelijk alleen of met elkaar kunnen wonen en leven; preventieve inzet op het voorkomen van schulden. Hier zit een nauw verband met inzet op vaardigheden als lezen en schrijven, digitale vaardigheden, financiële vaardigheden en kennis, inkomensvoorzieningen en armoedebeleid (voorkomen is beter dan genezen). Bij het uitvoeren van activiteiten om schulden te voorkomen, wordt verbinding gezocht met partners en activiteiten op deze onderdelen.

Bij de eerste en de tweede doelstelling hoort ook het goed vindbaar zijn van de ondersteuning en dat persoonlijk contact mogelijk is. Of in de termen van het armoedebeleid, bomen kappen (zodat we door bomen het bos kunnen zien) en voorkomen is beter dan genezen, maar het ziekenhuis is er niet voor niks. Bij de tweede doelstelling hoort ook: - het inzetten op het zo kort en simpel mogelijk maken van aanvraagprocedures en eenvoudige en geautomatiseerde administratieve processen. Hierdoor ontstaat er meer tijd en ruimte voor persoonlijk contact met de inwoners die dat nodig hebben. - dat schulddienstverlening passend wordt ingezet. Hieronder vindt u een nadere toelichting op de doelstellingen.

9 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2.2.1 Voorkomen van (problematische) schulden Samenhang met armoedebeleid/bestaanszekerheid: een belangrijke voorwaarde om schulden te voorkomen is dat inwoners genoeg inkomen hebben om van rond te komen en mee te doen. Het armoedebeleid richt zich op deze voorwaarde, naast de inzet van het Rijk om de bestaanszekerheid van alle inwoners in Nederland beter te garanderen (door bijvoorbeeld het verhogen van het minimumloon en de bijstandsnorm). In dit beleidsplan ligt de focus meer op wat er aanvullend nodig is als er toch schulden (dreigen) te ontstaan. Het voorkomen van (problematische) schulden is een brede doelstelling. We moeten ons realiseren dat we als (kleinere) gemeenten beperkte invloed en middelen hebben om alle (problematische) schulden te voorkomen. We spitsen ons bij deze doelstelling toe op de volgende subdoelstellingen. We willen (problematische) schulden voorkomen door: a. Het laagdrempelig en toegankelijk bieden van informatie, advies en ondersteuning bij financiële vraagstukken b. Er op tijd bij te zijn als er geldproblemen ontstaan (vroegsignalering) Kern van dit beleidsplan is het vastleggen van de kaders en de doelen. Het beleidsplan gaat dus niet over de uitvoer of de dagelijkse praktijk.

Tegelijkertijd draagt informatie over huidige activiteiten of ideeën over “hoe het beter kan” mogelijk bij aan een beter begrip of inzicht in de kaders en doelen die met dit beleidsplan zijn vastgelegd. En wat deze kunnen betekenen in de praktijk. Om die reden vindt u op de volgende pagina’s, per subdoelstelling (1A en 1B): - informatie over wat er nu al is en gebeurt in de dagelijkse praktijk in Rhenen. - reeds opgehaalde tips en ideeën voor het verbeteren, aanpassen, en door ontwikkelen van activiteiten

10 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

1A Toegankelijke informatie en advies; wat doen we nu al?

Lid van Geldfit (ook wel bekend als Nationale SchuldhulpRoute: NSR) Geldfit is een landelijk werkende organisatie. Geldfit heeft als doel dat mensen in Nederland makkelijk en snel (weer) grip op hun geld kunnen krijgen. Enerzijds door het bieden van informatie en advies. Anderzijds door goed door te verwijzen naar passende, lokale, hulp. Onze inwoners en ondernemers kunnen op www.geldfit.nl veel informatie vinden, zelftests doen om te kijken hoe ze ervoor staan, anoniem chatten voor informatie advies of gratis bellen voor informatie en advies. Omdat we lid zijn kunnen onze inwoners en ondernemers ook doorverwezen worden naar passende lokale hulp zoals schuldhulpmaatje Rhenen of het budgetloket. We doen actief mee met de landelijke publiekscampagnes zodat ook onze inwoners en ondernemers weten van Geldfit. Het Rijk en de VNG zien Geldfit als een belangrijke basisvoorziening in de schuldhulpverlening.

Hulpmaatje Rhenen De vrijwilligers van Schuldhulpmaatje kunnen inwoners ondersteunen bij grip krijgen op financiën; ook voordat er al problematische schulden zijn. Als het nodig is, werken ze daarbij samen met de medewerkers van het budgetloket. De vrijwilligers van de Formulierenbrigade kunnen inwoners helpen bij het aanvragen van minimaregelingen. Zij kijken mee met inwoners of ze nog ergens recht op hebben (potjescheck). Dat kan helpen om inkomsten en uitgaven beter in balans te krijgen.

Het sociaal team en budgetloket Het sociaal team en het budgetloket kunnen beiden inwoners helpen met informatie, advies en ondersteuning bij financiële vragen of zorgen. Het budgetloket kan aanvullend inwoners helpen met grote, problematische schulden. Het maakt niet uit waar de inwoner binnenkomt met zijn vragen, het sociaal team en de medewerkers van het budgetloket zorgen dat de inwoner uiteindelijk op de juiste plek komt met de juiste hulp. En dat kan ook een combinatie zijn van hulp door het sociaal team en het budgetloket.

Ondernemers

Geldfit en het budgetloket zijn er ook voor ondernemers. Daarnaast zijn er nog drie specifieke voorzieningen voor ondernemers. Voor al deze voorzieningen geldt dat er een goede samenwerking is tussen hen en het budgetloket. We informeren ondernemers regelmatig via de nieuwsbrief. Het gaat om: Stichting “155, help een bedrijf” (initiatief van het IMK) Deze stichting heeft een nationaal digitaal hulploket voor ondernemers. De website heeft online zelftesten en oplossingen (www.155.nl). Insteek is preventie van problematische schulden bij ondernemers of een snelle doorverwijzing bij (dreigende) problematische schulden. ect a “Overrood” Overrood is een organisatie die vergelijkbaar is met Schuldhulpmaatje, maar dan voor ondernemers. De vrijwilligers van Overrood komen vaak zelf uit de ondernemerswereld en zijn toegerust om ondernemers met schulden te helpen. Bijzondere bijstand zelfstandigen: Bbz We kunnen ondernemers met financiële problemen ook helpen met een Bbz inkomensaanvulling, Bbz bedrijfskrediet of een IOAZ uitkering. Deze ondersteuning loopt via “werk en inkomen” (gemeente Veenendaal).

11 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

1A Toegankelijke informatie en advies: reeds opgehaalde tips en ideeën

Waar moet je naartoe? Het is voor inwoners en ondernemers niet altijd duidelijk waar ze terecht kunnen voor hulp. Dit is en blijft een lastig punt.

We weten dat mensen vaak pas informatie zien of zoeken als ze het nodig hebben. Herhaling van informatie is dus belangrijk. We weten ook dat mensen op verschillende manieren informatie zoeken en op verschillende manieren geholpen willen worden, dus het inzetten van verschillende communicatievormen en ondersteuningsmogelijkheden blijft belangrijk. Hieronder nog enkele aanvullende tips en ideeën die zijn opgehaald.

Sociale netwerken Voor inwoners, en ondernemers, zijn hun sociale netwerken vaak belangrijke informatiebronnen. Dat zijn onder meer buren, vrienden, familie, ouders op school, medevrijwilligers, medebezoekers van (welzijns)activiteiten, andere leden van een geloofsgemeenschap, andere leden van een ondernemersvereniging. Willen we dat inwoners en ondernemers weten waar ze terecht kunnen met financiële zorgen, dan zullen we ook moeten inzetten op deze informele informatiebronnen. Onder andere door “te zijn waar inwoners en ondernemers zijn”.

“De gemeente” als achtervang.

“Life events” als aangrijpinspunt”

Er zijn momenten in het leven waar het risico op schulden groter is, denk aan ontslag, ziekte, scheiding of het overlijden van een dierbare. Ook het krijgen van kinderen kan financiële zorgen met zich meebrengen. Dat betekent enerzijds dat we inwoners en ondernemers specifiek kunnen informeren rondom deze situaties, om op te letten en op tijd hulp te vragen. Anderzijds het is goed dat vrijwilligers en betaalde krachten zelf ook alert zijn en blijven dat deze situaties risicovol kunnen zijn qua schulden. De landelijke afdeling van schuldhulpmaatje wil, samen met de lokale afdelingen, gaan inzetten op financiële voorlichting op levensfase “life event”, onder de noemer “Red je het wel”. Hierbij wordt ook gekeken of dit verbreed kan worden naar de kerken. We willen graag met schuldhulpmaatje en andere partners verkennen op welke wijze we deze manier van voorlichting gezamenlijk kunnen inzetten en versterken.

Enkele inwoners hebben aangegeven dat als ze een vraag hebben en niet weten waar ze naar toe moet, de gemeente vaak toch de eerste plek is waar ze naartoe gaan. Dus zorg dat daar goede informatie is, bij baliemedewerkers, in de hal, et cetera.

Bejegening Inwoners hebben aangegeven dat bejegening van inwoners op andere beleidsterreinen het vragen van hulp aan “de gemeente” makkelijker of moeilijker maakt. We hebben nog geen beeld hoe dit concreet op te pakken, maar we willen dit wel meenemen.

12 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

1B Er op tijd bij zijn als er geldproblemen ontstaan (vroegsignalering): Wat doen we al?

Inwoners die om hulp vragen: aandacht voor financiën We ontmoeten, als gemeente, in ieder geval een deel van onze inwoners (met een onderneming) in het sociaal team en het jeugdteam. Deze ontmoeting volgt op basis van een hulpvraag van inwoners. Niet altijd, maar wel vaak genoeg, kan een hulpvraag op een onderdeel van iemands leven, leiden tot financiële problemen. Als iemand ziek of beperkt is geworden, kan dat immers ook financiële gevolgen hebben. En andersom, financiële problemen kunnen leiden tot een hulpvraag op een ander onderdeel van iemands leven. Stress om financiën kan een trigger zijn voor ziekte. Bij het in kaart brengen van de hulpvraag is dan ook aandacht voor financiën. Daardoor kunnen we er op tijd of in ieder geval eerder bij zijn. Dus of schulden kunnen worden voorkomen, of we kunnen sneller aan de slag met het oplossen van schulden. Signalen en hulpvragen kunnen ook binnen komen bij onze vrijwilligersorganisaties en welzijn. Mede door de kerngroep armoedebestrijding weten partijen elkaar beter te vinden als het gaat om financiële hulpvragen; juist ook als het gaat om gezinnen met kinderen (betrokkenheid vanuit buurtgezinnen).

Vroegsignalering Sinds 1 januari 2022 mogen (en moeten) we als gemeente aan vroegsignalering doen. Dat betekent dat we op basis van betalingsachterstanden van verhuurders van woonruimte, zorgverzekeraars, water- en energiebedrijven contact mogen (moeten) opnemen met inwoners om ze hulp aan te bieden. Het idee is dat we zo voorkomen dat betalingsachterstanden zich ontwikkelen tot problematische schulden. We geven, in samenwerking tussen het budgetloket van Veenendaal en het sociaal team van Rhenen, vorm aan deze taak. We benaderen inwoners via een mix van huisbezoeken, telefooncontact en brieven. We hebben convenanten met hierboven genoemde partijen, waardoor betalingsachterstanden gedeeld mogen worden. En op basis van deze signalen wordt op verschillende wijze contact gezocht met inwoners met betalingsachterstanden. Hiermee voldoen we ook aan het feit dat we op basis van de Wgs in het plan moeten aangeven hoe we de samenwerking met schuldeisers, waaronder verhuurders van tot bewoning bestemde onroerende zaken, zorgverzekeraars, water- en energie-bedrijven, vormgeven (wettelijke eis 3).

13 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

1B Er op tijd bij zijn als er geldproblemen ontstaan (vroegsignalering): Opgehaalde tips en ideeën

Inwoners die om hulp vragen: aandacht voor financiën

Vroegsignalering:

Als inwoners om hulp vragen bij bijvoorbeeld het sociaal team, is er aandacht voor financiën. Om dit goed te blijven borgen in de werkwijze van het sociaal team, jeugdteam en andere lokale partners waar de hulpvraag of het signaal binnen kan komen, is structurele aandacht voor dit thema belangrijk, zowel qua signaleren, als wat kun je doen als wat kan een ander doen om te helpen. Extra aandacht voor gezinnen met kinderen is daarin blijvend belangrijk. Het voorkomen van financiële problemen vergroot de kans dat kinderen kansrijk opgroeien. Enerzijds betekent dit kijken wat de partijen aanvullend nodig hebben qua kennis en vaardigheden. Anderzijds betekent dat het bieden van plekken waar partijen elkaar kunnen ontmoeten en leren kennen. We denken nu aan terugkerende workshops met informatie over dit onderwerp enerzijds en netwerkelementen anderzijds. Deze bijeenkomsten kunnen meerdere doelen dienen. Er kan aandacht zijn voor bestrijden van armoede, het voorkomen van schulden. En de bijeenkomsten kunnen dienen als inhoudelijke ondersteuning voor vrijwilligers.

Alle gemeenten in Nederland doen mee met de aanpak vroegsignalering. Een landelijke monitor vroegsignalering verzamelt informatie. Wij hebben als gemeente Rhenen ook toegang tot deze informatie, op basis waarvan we inzicht krijgen hoe de aanpak effectiever gemaakt kan worden. Contact met een persoonlijk element is vaker effectief. Dan gaat het om huisbezoeken of telefoon. Sinds enige tijd maken we ook gebruik van berichtjes via de telefoon om het bereik te verhogen. Brieven en flyers kunnen als effect hebben dat mensen op een later tijdstip alsnog contact zoeken. Daarnaast worden er landelijk pilots uitgevoerd over het toevoegen van extra signalen, bijvoorbeeld van hypotheekverstrekkers. Deze informatie kan ook bijdragen aan het effectiever maken van het instrument.

14 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2.2.2 Snel en duurzaam oplossen van problematische schulden Als er schulden zijn is het belangrijk dat deze zo snel en goed/duurzaam mogelijk worden opgelost. Langdurige schulden zorgen voor stress, afname van besluitvaardigheid, gezondheidsproblemen etc. Natuurlijk moeten schulden zo veel als mogelijk worden terugbetaald. Maar er moet wel balans zijn en perspectief zijn voor de inwoners en ondernemers. Zodat deze, en hun kinderen, zo snel als mogelijk weer mee kunnen doen aan de samenleving. Deze doelstelling en de hieruit volgende activiteiten worden grotendeels vormgegeven met/door het budgetloket (Veenendaal), omdat daar de dienstverlening plaats vindt als het gaat om het oplossen van problematische schulden. We spitsen ons bij deze doelstelling toe op de volgende subdoelstellingen. We willen, om problematische schulden snel en duurzaam op te lossen a. Kwalitatief goede dienstverlening bieden en inzetten op het eenvoudiger en sneller maken van processen b. Dat bij een schuldregeling zo veel als mogelijk het instrument saneringskrediet wordt ingezet c. Inzetten op goede begeleiding en nazorg

Waarom een saneringskrediet? Een saneringskrediet heeft voor schuldenaar, schuldeiser en schuldhulpverlener grote voordelen. Als het mogelijk is, er gelden bepaalde randvoorwaarden, dan heeft het de voorkeur om dit instrument te kiezen. Bij een saneringskrediet wordt het, door alle partijen akkoord bevonden, betalingsvoorstel in één keer overgemaakt aan de schuldeisers. Dat kan, omdat er een saneringskrediet wordt verstrekt aan schuldenaar ter hoogte van het betalingsvoorstel. Er blijft voor schuldenaar ofwel cliënt slechts één schuld over, namelijk het verstrekte saneringskrediet, dat hij financieel kan dragen. Dat geeft een hoop rust en ruimte aan de cliënt. Daardoor ontstaat meer ruimte om te werken aan andere uitdagingen/verbeteren van de persoonlijke situatie. Schuldeisers kunnen hun boeken sluiten, in de plaats van deze gedurende een aantal jaren open te houden en er administratie op te voeren. Tot slot kunnen de schuldhulpverleners meer tijd besteden aan het begeleiden van cliënten naar gezond financieel gedrag, omdat ze minder berekeningen tussendoor hoeven te doen (dat hoort bij een schuldbemiddeling). Dit is vaak voor schuldeisers ook een overweging om akkoord te gaan met een saneringskrediet omdat dit de kans vergroot dat iemand niet opnieuw schulden (bij hen) maakt.

Zoals eerder aangegeven is de kern van dit beleidsplan het vastleggen van kaders en doelen. Het gaat dus niet over de uitvoer of de dagelijkse praktijk. Informatie over huidige activiteiten of ideeën over “hoe het beter kan” kunnen bijdragen aan een beter begrip of inzicht in de kaders en doelen die met dit beleidsplan zijn vastgelegd. En wat deze kunnen betekenen in de praktijk. Om die reden vindt u op de volgende pagina’s, per subdoelstelling (2A. 2B en 2C): - informatie over wat er nu al is en gebeurt in de dagelijkse praktijk in Rhenen. - reeds opgehaalde tips en ideeën voor het verbeteren, aanpassen, en door ontwikkelen van activiteiten

15 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2A Kwaliteit, eenvoudiger en sneller; wat doen we al?

Kwaliteit, lidmaatschap NVVK:

Eenvoudiger en sneller

De schulddienstverlening van de gemeente Rhenen wordt uitgevoerd door het budgetloket van Veenendaal. Veenendaal is, ook namens de gemeente Rhenen, lid van de brancheorganisatie NVVK. Dit lidmaatschap vereist dat de schulddienstverlening op een bepaald kwaliteitsniveau wordt uitgevoerd. Om dit te controleren worden elke twee jaar externe audits uitgevoerd. Daarmee voldoen we aan de wettelijke eis (wettelijke eis 2) om de kwaliteit van onze schulddienstverlening te borgen. Expliciet onderdeel van deze kwaliteit is cliënten bevragen op hun ervaring van de dienstverlening en wat er beter kan.

We maken gebruik van de directe en indirecte dienstverlening van het NVVK om schulddienstverlening eenvoudiger en sneller te kunnen uitvoeren en meer ruimte te hebben voor begeleiding van cliënten.

De NVVK belofte; snel een eerste gesprek

Ander voorbeeld: het Schuldenknooppunt: dit is een publiek-private samenwerking tussen schuldhulpverleners en schuldeisers. Het knooppunt maakt gegevensuitwisseling tussen schuldhulpverleners en schuldeisers makkelijker, waardoor het verkrijgen van een akkoord op een betalingsvoorstel simpeler en sneller kan gaan.

NVVK belofte: Als een inwoner of ondernemer zich meldt bij het budgetloket dan is de inzet dat zij zo snel als mogelijk geholpen worden. Op basis van de wet hebben we vier weken om het eerste gesprek te plannen. Onze inzet richt zich op de NVVK belofte van “een eerste gesprek binnen tien werkdagen”. Voor crisis gelden maximaal drie werkdagen (wettelijke eis 4)

Voorbeeld: Het NVVK heeft convenanten met schuldeisers, waardoor het voor onze schuldhulpverleners makkelijker wordt om tot afspraken te komen voor cliënten. Op dit moment heeft de NVVK convenanten afgesloten met meer dan de helft van de (meest voorkomende) schuldeisers. Zoals met de Belastingdienst, energiebedrijven, zorgverzekeraars, telecom-bedrijven en grote deurwaarderskantoren

Gezinnen met kinderen De wetgever vraagt extra aandacht voor gezinnen met kinderen. Ook deze gezinnen krijgen snel een eerste gesprek, eenvoudigere, snellere en kwalitatief goede dienstverlening. Daarnaast is er expliciet aandacht voor de diverse minimaregelingen waar met name ook de kinderen gebruik van kunnen maken zodat ze toch nog kunnen meedoen met school, zwemmen, sporten en cultuur.

Schulddienstverlening ondernemers

Schulden van ondernemers zijn vaak complexer zijn dan schulden van particulieren. Ten eerste omdat er vaak sprake is van en particuliere schulden en zakelijke schulden, waarbij in de praktijk de scheidslijn niet altijd makkelijk te trekken is. Ten tweede omdat zakelijke schulden meer complexiteit kennen dan particuliere schulden en er risico’s zijn op bijvoorbeeld onbedoelde staatsteun. Om de kwaliteit van de dienstverlening te kunnen borgen maken we het mogelijk om, indien noodzakelijk, gebruik te kunnen maken van specifieke expertise bij complexe casuïstiek.

2A Kwaliteit, eenvoudiger en sneller: opgehaalde tips en ideeën

Via de NVVK worden we meegenomen in de landelijke ontwikkelingen en pilots die gericht zijn op het verbeteren van de kwaliteit, eenvoud en snelheid van de schulddienstverlening. We kijken waar we aan kunnen sluiten en/of kunnen leren van anderen. Op 16 november 2023 heeft minister Schouten de tweede kamer een brief gestuurd waarin staat dat gemeenten en Rijk een Bestuurlijk Akkoord afsluiten over welke basisdienstverlening gemeenten gaan bieden op het gebied van schulddienstverlening. Uiteraard krijgt dit akkoord en verdere uitwerkingen daarvan in plek in de uitvoering van onze dienstverlening.

16 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2B Inzetten saneringskrediet; wat doen we al?

De NVVK is ook voorstander van het, zo veel als mogelijk, gebruiken van een saneringskrediet om problematische schulden op te lossen. We kunnen onze inwoners op dit moment al helpen met het instrument saneringskrediet. Dit instrument is sinds 2022 expliciet opgenomen in onze beleidsregels schuldhulpverlening. We hebben medio 2023, op basis van de eerste ervaringen met het instrument, de voorwaarden voor het kunnen inzetten van het instrument verruimd.

2B Inzetten saneringskrediet: opgehaalde tips en ideeën

Landelijke pilot saneringskrediet voor ondernemers.

Monitoren inzet saneringskrediet

Op dit moment is het saneringskrediet een instrument voor onze inwoners, maar nog niet voor onze ondernemers met problematische schulden. We kunnen ondernemers helpen via de Bijzondere Bijstand zelfstandigen (Bbz). Bbz is echter niet altijd een (goede) optie voor ondernemers. Er loopt op dit moment (2023/2024) een landelijke pilot om te onderzoeken of en zo ja op welke wijze een saneringskrediet ook ingezet kan worden voor ondernemers met schulden. We volgen deze pilot en kijken of en zo ja op welke wijze de uitkomsten lokaal ingezet kunnen worden.

Het saneringskrediet is een relatief nieuw instrument voor het oplossen van problematische schulden. Het is daarom wenselijk om de inzet van een saneringskrediet te monitoren. Lukt het om meer saneringskredieten dan schuldbemid-delingen in te zetten? En als dat niet zo is, waarom dan niet? Zit dat in onze regels? Of spelen er andere zaken?

17 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2C Begeleiding en nazorg: wat doen we al?

Breed kijken en ondersteunen Als een inwoner of ondernemer zich bij het budgetloket meldt wordt er breder gekeken; wat is er nodig, naast hulp bij de financiële vragen en problemen? Om financiële problemen duurzaam op te lossen en in de toekomst te voorkomen kan het nodig zijn dat er op andere levensgebieden ook ondersteuning wordt ingezet. Als er meer nodig is, wordt geschakeld met de noodzakelijke partners, zoals het sociaal team in Rhenen. Voor bredere ondersteuning van ondernemers kan bijvoorbeeld “Overrood” of het IMK worden ingeschakeld. Als er bijvoorbeeld ook advies nodig is over het goed doorstarten van een onderneming. Omdat we de eigen regie zoveel mogelijk intact willen laten, laten we zoveel mogelijk door de cliënt zelf doen. Immers, als de schulden zijn opgelost, moet de cliënt het ook weer zelf kunnen doen. Als dat (tijdelijk) niet mogelijk (of wenselijk) is dan kan er ook ondersteuning door schuldhulpmaatje en/of budgetbeheer worden aangeboden. Daarbij wordt ingezet op het weer teruggeven van de regie aan de cliënt. Is het echt heel lastig voor cliënten en blijft dat waarschijnlijk (voor een langere tijd) zo, dan worden ze gewezen op de mogelijkheid van beschermingsbewind. Tot slot, als een cliënt uitstroomt uit een schuldenregeling, omdat deze is volbracht, wordt er standaard nazorg aangeboden om duurzame uitstroom te bevorderen.

Nazorg aan de klant is altijd maatwerk en afhankelijk van de situatie van de cliënt en wat deze nodig heeft.

2C Begeleiding en nazorg: opgehaalde ideeën en tips

Uitdaging: halvering doorlooptijd van regelingen Medio 2023 is de doorlooptijd van de schuldregelingen (schuldbemiddeling, saneringskrediet en wettelijke schuldsanering), door handelen van de landelijke wetgever gehalveerd van drie jaar naar anderhalf jaar. Dat betekent dat de periode waarin we cliënten actief begeleiden ook is gehalveerd. Of en hoe deze halvering van invloed moet zijn op de door ons geboden begeleiding en nazorg is een punt van aandacht in de komende beleidsperiode.

18 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2.3 Resultaten (indicatoren) In deze paragraaf vertalen we de doelstellingen uit paragraaf 2.2 in beoogde resultaten ofwel indicatoren. Resultaten of indicatoren zeggen iets over: wanneer vinden we dat we onze doelstelling hebben behaald of dat we in ieder geval hebben bijgedragen aan de doelstelling? Het beoogd maatschappelijk effect/de beoogde trend is ook een onderdeel van deze paragraaf. Resultaten ( indicatoren): invloed gemeentelijke organisatie (en partners) De beoogde resultaten (indicatoren) geven een beeld over hoe wij het als gemeentelijke organisatie (of onze partners) het doen als het gaat om het behalen van de doelstellingen en/of welke activiteiten we hebben uitgevoerd die bijdragen aan de doelstelling. Bijvoorbeeld of we daadwerkelijk meer saneringskredieten dan schuldbemiddeling hebben ingezet bij problematische schulden. We hebben hier als gemeente (en partners) invloed op. Trendcijfers: Naast deze resultaten zijn er ook cijfers beschikbaar die iets zeggen over hoe het met onze inwoners gaat, of er een af of toename is van inwoners met problematische schulden. Deze cijfers nemen we ook mee in dit beleidsplan (zie paragraaf 2.3.3) maar met die opmerking dat een stijging of daling daarin niet altijd iets zegt over wat wij als gemeentelijke organisatie doen.

Bijvoorbeeld, een toename of afname van inwoners met problematische schulden wordt ook beïnvloedt door economische ontwikkelingen die beïnvloedt kunnen worden door internationale ontwikkelingen, zoals recent de oorlog in de Oekraïne. Of door keuzes die door de Rijksoverheid (moeten) worden gemaakt ten aanzien van de bestaanszekerheid. Waarom dan toch meenemen in het beleidsplan? Omdat deze cijfers ons een indicatie geven of we een tandje bij moeten zetten en/of zaken anders moeten gaan oppakken, of niet. Bijvoorbeeld, als we onze beoogde resultaten behalen, maar het aantal huishoudens met problematische schulden neemt toe. Is dat dan ook bij andere gemeenten zo? Zien we dan een verklaring daarvoor in andere ontwikkelingen in de samenleving? Of wijken we af van het landelijk beeld en is er geen duidelijke andere verklaring voor? En moeten we dus koers wijzigingen?

19 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2.3.1 Doelstelling 1 We willen (problematische) schulden voorkomen door: a. Het laagdrempelig en toegankelijk bieden van informatie, advies en ondersteuning bij financiële vraagstukken b. Er op tijd bij te zijn als er geldproblemen ontstaan (vroegsignalering) Beoogd resultaat 1A Beoogd resultaat - Vanaf 2025 is elk kalenderjaar een communicatieplan opgesteld en uitgevoerd met als doel het vergroten van kennis bij inwoners en ondernemers over de beschikbare plekken voor informatie, advies en ondersteuning bij financiële vragen. Bij tussen- en eindevaluaties worden communicatieplannen bijgevoegd. Toelichting Doelstelling 1A is een breed geformuleerde doelstelling. Er zijn verschillende voorzieningen die inwoners en ondernemers kunnen helpen met informatie, advies en ondersteuning. De vragen en behoeften die inwoners en ondernemers kunnen hebben als het gaat om financiële zorgen zijn ook divers, dus een divers aanbod is handig. De een zoekt informatie en tips en heeft genoeg aan een website, een ander heeft wellicht behoefte aan een gesprek en een derde aan iemand die echt meekijkt. Het is voor een gemeente met de omvang van Rhenen echter ondoenlijk/te kostbaar om voor al deze voorzieningen structureel en goed onderbouwd informatie te verzamelen over de vindbaarheid en toegankelijkheid.

We kunnen als gemeente wel gebruik maken van opgedane kennis en inzichten over effectieve communicatiestrategieën en deze gebruiken om zo effectief mogelijk te communiceren over de verschillende de voorzieningen die er zijn, zoals; Geldfit, schuldhulpmaatje en het budgetloket. Een belangrijk element is het blijven herhalen van de boodschap. Omdat we weten dat inwoners (en ondernemers) vaak pas informatie “zien” of zoeken als het voor hun persoonlijke situatie van belang is. Daarnaast zijn informele netwerken voor inwoners en ondernemers belangrijke bronnen van informatie, dat bleek onder andere uit de bijeenkomst over het armoedebeleid. Dat betekent dat we in het communicatieplan aandacht hebben voor hoe we informatie daar kunnen brengen (via welzijn, vrijwilligers, sportclubs, scholen, ondernemersverenigingen etc.).

20 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

Beoogd resultaat 1B Beoogde resultaten - Percentage succesvolle contactpogingen op basis van vroegsignalering gaat omhoog. Bron: Divosa monitor vroegsignalering Startgegevens: o Percentage succesvolle contactpogingen 2022: 5,4% o Percentage succesvolle contactpogingen in 2023: 8,4% - Als er hulp wordt ingezet naar aanleiding van succesvol contact op basis van vroegsignalering dan is dat verhoudingsgewijs het meest een “quick fix” Bron: Divosa monitor vroegsignalering Startgegevens: o Nog niet beschikbaar (niet betrouwbaar) door een weeffout in de landelijke benchmark. We gaan ervan uit dat gedurende de looptijd van dit beleidsplan deze gegevens wel beschikbaar komen. - Het uitvragen en ondersteunen bij/warm doorverwijzen voor financiële vragen is structureel geborgd in het jeugdteam en sociaal team van de gemeente Rhenen. Bij tussen- en eindevaluaties wordt aangegeven hoe dit is geborgd. Toelichting Er op tijd bij zijn als er geldproblemen ontstaan (vroegsignalering). Belangrijke voorwaarde is dat er contact ontstaat tussen de hulpverlening en de huishoudens die door vroegsignalering (signalen van betaalachterstanden) in beeld komen. Als we door het inzetten van het instrument vroegsignalering er daadwerkelijk eerder bij zijn dan kan blijken uit het feit dat ingezette hulp vooral gaat om “quick fixes”.

Een quick fix is bijvoorbeeld het helpen met een betaalregeling treffen of een budgetadviesgesprek. Er zijn dan nog geen problematische schulden en er is geen lange ondersteuning nodig. Er op tijd bij zijn als er geldproblemen ontstaan kan ook indirect door aandacht te hebben voor deze problemen als inwoners komen met andere hulpvragen. Op basis van vele praktijkervaringen en onderzoek weten we immers inmiddels dat problemen met welzijn, gezond en opvoeden een wisselwerking hebben met geldproblemen. Met het jeugdteam en het sociaal team wordt gekeken naar de manier waarop dit (nog beter) geborgd kan worden passend binnen hun werkwijzen. Bij alle contactmomenten, zowel via vroegsignalering als in het sociaal team of jeugdteam kan het gaan om inwoners die ook ondernemers zijn. In het contact met inwoners is daar dan ook aandacht voor zodat, indien er ook sprake is van financiële problemen in de onderneming, er goed doorverwezen kan worden.

21 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2.3.2 Doelstelling 2 We willen, om problematische schulden snel en duurzaam op te lossen a. Kwalitatief goede dienstverlening bieden en inzetten op het eenvoudiger en sneller maken van processen b. Dat bij een schuldregeling zo veel als mogelijk het instrument saneringskrediet wordt ingezet c. Inzetten op goede begeleiding en nazorg Beoogd resultaat 2A Beoogde resultaten: - We behouden ons certificaat van het NVVK (eerste audit is in 2026) - We voldoen passend aan de schaal en de context van Rhenen aan de afgesproken basisdienstverlening (voorstel van SWZ, VNG, NVVK en Divosa). - Gemiddeld 80% van de eerste gesprekken met hulpvragers vindt plaats binnen 10 werkdagen na aanmelding. Bron: budgetloket Startgegevens 2023: 80% is gehaald Toelichting We willen kwalitatief goede dienstverlening bieden en inzetten op het eenvoudiger en sneller maken van processen. We monitoren en ontwikkelen de kwaliteit van onze dienstverlening aan de hand van het kwaliteitskader en audits van de NVVK, branchevereniging voor schuldhulp en financiële dienstverlening. Dat biedt ons ook toegang tot (landelijke) pilots en ontwikkelingen als het gaat om het verbeteren van onze dienstverlening. Het ministerie van SZW heeft samen met de VNG, NVVK en Divosa gewerkt aan een verbeterplan om de kwaliteit van schuldhulpverlening per gemeente te waarborgen. Dit verbeterplan bestaat uit de basisdienstverlening.

In de basisdienstverlening worden verschillende elementen beschreven. Het streven is dat er in de zomer van 2024 een actieplan ligt met concrete handvatten voor gemeenten. De gemeente Veenendaal bekijkt, uiteraard in afstemming met Rhenen of en wat er nodig is, passend bij de schaal van Rhenen, aan aanpassingen. Tot slot zetten we in op zo snel mogelijk contact met hulpvragers. Op dit moment wordt praktisch 100% van de afspraken voor eerste gesprekken ingepland binnen 10 werkdagen. Het aantal gerealiseerde eerste gesprekken binnen 10 dagen ligt lager omdat inwoners of ondernemers (soms door omstandigheden) afspraken verzetten.

22 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

Beoogd resultaat (indicator) 2B: toelichting Beoogd resultaat: - Verhoudingsgewijs meer schuldregelingen voor inwoners in de vorm van een saneringskrediet dan een schuldbemiddeling. Bron: registratie Budgetloket Het betreft hier alle regelingen waar een akkoord op is bereikt tussen schuldenaar en schuldeiser in het betreffende kalenderjaar Startgegevens: o Percentage saneringskredieten (op alle schuldregelingen) 2023: 56% (9 regelingen getroffen in 2023; 5 saneringskrediet en 4 bemiddeling) - In 2025 is duidelijk of en onder welke voorwaarden we een saneringskrediet voor ondernemers kunnen inzetten en hebben we, als dat kan, dat ook geregeld voor onze ondernemers. We willen dat voor het oplossen van problematische schulden zo veel als mogelijk het instrument saneringskrediet wordt gebruikt. Voor inwoners is dit instrument beschikbaar, voor ondernemers (nog) niet. Ondernemers kunnen op dit moment wel gebruik maken van de BBZ- regeling (bijzondere bijstand zelfstandigen) vanuit de participatiewet. Vanuit deze regeling kunnen kredieten verstrekt worden om als ondernemer een doorstart te kunnen maken. Dit kan echter niet altijd aangeboden worden, daarom wordt onderzocht, ook landelijk, of een saneringskrediet als aanvullend instrument voor ondernemers kan worden ingezet. Beoogd resultaat (indicator) 2C: toelichting Beoogd resultaat -

Registeren van recidive zodat we zicht krijgen hierop

Toelichting Als we goede begeleiding en nazorg bieden dan wordt de kans dat iemand opnieuw problematische schulden krijgt, dus recidiveert, kleiner. Omdat schulden kunnen ontstaan door onverwachte ‘life events’ is de kans nooit helemaal op nul te zetten. In 2024 zijn we gestart met het registreren van deze cijfers. Er is sprake van recidive als de klant zich opnieuw bij ons meldt met schulden indien, terwijl er binnen een periode van 5 jaar voorafgaand aan de aanvraag een MSNP of WSNP succesvol is doorlopen (definitie NVVK). Aan het einde van deze beleidsperiode, begin 2029, hebben we dan inzicht in onze recidive cijfers, en mogelijk beter inzicht in de oorzaak van de recidive en wat we nog zouden kunnen doen om recidive te voorkomen. Zoals eerder aangegeven is medio 2023 de doorlooptijd van de schuldregelingen gehalveerd. Dat levert de extra uitdaging op om te onderzoeken of en zo ja hoe we onze begeleiding en nazorg moeten aanpassen, zodat we binnen de kortere tijd van de regeling toch hetzelfde resultaat kunnen behalen.

23 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

2.3.3 Trendcijfers (visie sociaal Rhenen) Het CBS is bezig om, in opdracht van het ministerie van VWS, een dashboard te ontwikkelen en onderhouden als het gaat om schuldenproblematiek. In dit dashboard is reeds informatie te vinden over het aantal huishoudens met geregistreerde problematische schulden, zowel op niveau van Nederland als op niveau van gemeenten. Onderstaande grafiek komt uit dit dashboard en betreft een bijwerking op 10 november 2023.

Omdat de definities en databronnen gedurende de bovenstaande periodes gewijzigd zijn ziet u zowel voor de landelijke cijfers als de cijfers voor Rhenen twee lijnen. Voor Rhenen loopt de lijn van de oude en nieuwe definitie bijna gelijk op. Landelijk trend: Na een redelijke stabiele periode is vanaf 1 januari 2021 een toename van het aandeel huishouden met geregistreerde problematische schulden te zien: van 7,7 procent (618 090 huishoudens) op 1 januari 2021 naar 8,8 procent (726 210 huishoudens) op 1 januari 2023. Deze toename is voornamelijk toe te schrijven aan een stijging in het aantal huishoudens met een problematische schuld bij de Belastingdienst. Dit heeft te maken met het feit dat de Belastingdienst in verband met de coronacrisis vanaf eind 2020 tijdelijk is gestopt met het invorderen van toeslagen en begin 2021 met het invorderen van overige aanslagen. Gedurende 2022 is de Belastingdienst weer gestart met het invorderen van deze schulden. Waren de cijfers over schuldenaren bij de Belastingdienst niet meegenomen in dit onderzoek, dan zou het aandeel problematische schuldenaren waarschijnlijk licht zijn afgenomen in de laatste drie jaar. Lokale trend: Ook in Rhenen zien we een toename van het aandeel huishoudens met problematische schulden, verhoudingsgewijs zitten we nog onder het landelijk gemiddelde.

Het aandeel in Rhenen bedroeg op 1 januari 2023 7,2% ofwel 600 huishoudens. Met de inzet op de beoogde doelstellingen streven we ernaar dit verwachte effect te kunnen afvlakken, dus in verhouding een minder hoge stijging te zien, dan wel tegen de landelijke trend van verhoging tegen te gaan.

24 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

3 Vervolg en budget Dit beleidsplan bevat de inhoudelijke kaders; de doelstellingen en de beoogde resultaten. Er staan weliswaar tips en ideeën voor inzet en activiteiten die bij kunnen dragen aan de doelstellingen, maar de volgende stap is aan de slag gaan met het beleid, zie paragraaf 3.2. Naast inhoudelijke kaders geeft dit beleidsplan ook de financiële kaders aan, zie paragraaf 3.3.

3.2 Uitvoering en terugkoppeling naar de Raad De eerste doelstelling, “Het voorkomen van (problematische) schulden” vraagt om een structurele samenwerking met diverse, lokale, partners, inwoners en ondernemers. Daarbij kan gedacht worden aan Schuldhulpmaatje, Budgetloket, Sociaal team, het Jeugdteam, het ondernemersloket en de daarbij behorende overlegstructuren, de Denktank, maar ook het Taalhuis, de Bibliotheek, Welzijn Rivierstroom, Jongerenwerk van Mozaïek en de Steiger. We willen samen met deze partners en betrokken inwoners en ondernemers vaststellen hoe we onze inwoners en ondernemers het beste kunnen bereiken met informatie en advies; weten van elkaar wie wat kan doen zodat er warme overdracht kan plaatsvinden; mogelijk witte vlekken ontdekken en onze gezamenlijke kennis op peil houden over het op tijd zien van geldproblemen en wat we kunnen doen. Dit in nauwe samenhang met het thema armoedebestrijding en laaggeletterheid (basisvaardigheden). Een deel van de partners die betrokken zijn bij het voorkomen van schulden zijn immers ook betrokken bij het bestrijden van armoede. We willen daarin effectief en efficiënt met elkaar optrekken. De tweede doelstelling “problematische schulden snel en duurzaam oplossen” vraagt een goede afstemming en samenwerking met de gemeente Veenendaal en het budgetloket.

Via P&C cyclus wordt de raad, op hoofdlijnen en aan de hand van de beoogde resultaten, geïnformeerd over de voortgang op deze doelstellingen. Halverwege de beleidsperiode, in 2026, vindt een tussenevaluatie plaats.

25 Beleidsplan schulddienstverlening Rhenen 2024-2028

3.3 Budget Het voorkomen van schulden hangt samen met activiteiten op andere thema’s, zoals inzet op vaardigheden als lezen en schrijven, digitale vaardigheden, financiële vaardigheden en kennis, inkomensvoorzieningen en armoedebeleid. Omdat in dit beleidsplan de focus meer ligt op wat er aanvullend nodig is als er toch schulden (dreigen) te ontstaan, gaan we in deze paragraaf vooral in op het budget en de uitgaven die hier rechtstreeks aan raken. Het huidige jaarlijks budget (peiljaar 2024) behorende bij dit beleidsplan is als volgt: -

Budgetloket Veenendaal: Specifiek inzet vroegsignalering: Subsidie schuldhulpmaatje:

€ 147.664 € 65.349 € 11.850 € 224.863

Totaal

Met het vaststellen van dit beleidsplan wordt voorgesteld de volgende posten toe te voegen: -

Specifieke inzet schuldhulp ondernemers Voorkomen schulden:

Totaal

€ 15.000 € 12.000 € 27.000

Deze toegevoegde posten worden gedekt door de rijksmiddelen die de gemeente krijgt in het kader van “het versterken van de schulddienstverlening ten aanzien van het bereik en de kwaliteit en de wijze waarop begeleiding en nazorg wordt vormgegeven.” Het betreft € 40 miljoen die vanaf 2024 structureel beschikbaar wordt gesteld via de algemene uitkering. Dit vertaald zich naar afgerond (naar beneden) structureel € 27.000 voor Rhenen (brief minister Schouten aan de tweede kamer, 16 november 2023). Waarborgen kwaliteit van dienstverlening aan ondernemers Gemeenten zijn sinds enige tijd verplicht om kosteloos schuldhulp te bieden aan ondernemers. Schuldhulp aan ondernemers is vaak complexer dan schuldhulp aan natuurlijker personen. Privé schulden en zakelijke schulden kunnen door elkaar lopen, er moet goed onderzocht worden of er geen sprake is van staatssteun bij het verlenen van schuldhulp aan ondernemers en de zakelijke schulden zijn vaak complexer dan privé-schulden. Het kan dan nodig zijn om beroep te doen op externe expertise om daadwerkelijk goed te kunnen helpen. Op dit moment worden uitgaven op dit onderwerp met incidentele middelen opgelost. Voorkomen van schulden “Voorkomen van schulden”: in het voorliggende beleidsplan reserveren we (pg 26) een bedrag van € 12.000 per jaar voor doelstelling 1, het voorkomen van (problematische) schulden door: 1.