Bijlage 1 Beleid- beheerplan Wegen 2025 -2030

Beleid- en beheerplan Wegen 2025-2030

Beleid- en beheerplan Wegen Inhoud Inleiding ............................................................................................................................. 2 Beleid- en beheerplan wegen 2025-2030 ................................................................ 2 1.

Waarom een beleid- en beheerplan wegen? ................................................................. 3

2.

Levensloop van een weg ........................................................................................... 5 Aanleg ................................................................................................................ 5 Dagelijks en klein onderhoud ................................................................................. 5 Groot onderhoud .................................................................................................. 5 Herinrichting ....................................................................................................... 6 Einde levensduur ................................................................................................. 6

3.

Hoe onderhouden we?............................................................................................... 6 Systematiek Rationeel wegbeheer .......................................................................... 6 Werkwijze ........................................................................................................... 7 Beheerplan .......................................................................................................... 7 Uitgesteld onderhoud ............................................................................................ 8

4.

Wat onderhouden we? .............................................................................................. 8 Niet bij de gemeente in beheer .............................................................................. 8 Bijzonder beheer .................................................................................................. 8

5.

Wat kost het? .......................................................................................................... 9

6.

Wat krijg je ervoor? ................................................................................................ 11 Kwaliteitsniveau Basis......................................................................................... 11 Het gewenste beheerniveau is Basis ..................................................................... 11 Niveau Basis gehaald .......................................................................................... 12

7.

Risico’s bij wegenonderhoud .................................................................................... 12 Wegen in het buitengebied .................................................................................. 12 Kosten voor onderhoud ....................................................................................... 12 Teerhoudend asfalt............................................................................................. 12 Duurzaam Veilig................................................................................................. 13 Aandachtspunt Winter/vorstschade....................................................................... 13 Bijlage 1 voorbeeld resultaat planjaar maatregel kosten Bijlage 2 Beheerplan asfalt

Beleid- en beheerplan Wegen

1

Inleiding Wat wordt gebruikt, vraagt om onderhoud. Ook de wegen in de gemeente. Van de openbare wegen wordt veel door de gemeente onderhouden. Dat onderhoud kent meerdere vormen. Zo kennen we het verzorgend onderhoud. En het onderhoud waarbij delen van de weg worden vervangen, omdat deze teveel schade hebben. Over dat onderhoud, wat we kennen als het groot onderhoud, gaat dit plan. Als gemeente hebben we de plicht en de wens om onze openbare wegen te onderhouden. Onze plicht is bij wet geregeld (hoofdstuk 1). Onze wens komt voort uit de visie op Rhenen en het bestuursprogramma. Hoe we dat onderhoud regelen is keuzevrij. Ook het kwaliteitsniveau is iets waar je als gemeente in kunt kiezen. De wet schrijft dat we het beheer als een goed rentmeester moeten uitvoeren. Maar wat betekent dat? En hoe vullen we dat in? In hoofdstuk 2 geven we een overzicht van de momenten dat we ons bezig houden met de weg. En in hoofdstuk 3 geven we aan hoe we systematisch het groot onderhoud uitvoeren. De wegen van de gemeente zijn van waarde. Wat de omvang is vertellen we in hoofdstuk 4. Wat dan nog overblijft is de vraag wat het kost en wat je er dan voor krijgt. Dat staat in de hoofdstukken 5 en 6. In hoofdstuk 7 staan ter afsluiting nog wat aandachtspunten voor de toekomst beschreven. Het totale plan beschrijft wat we doen, wat het resultaat is en wat het kost om dat resultaat te bereiken.

Namelijk: Beleid- en beheerplan wegen 2025-2030 • We beheren de wegen volgens de systematiek voor rationeel wegbeheer van de CROW 1. • Wanneer onderhoud bijdraagt aan de veiligheid en levensduur van de weg voeren we dat uit. • Als onderhoud meer kost dan dat het bijdraagt aan de levensduur van de weg onderhouden we alleen om de veiligheid te waarborgen. • Resultaat van het onderhoud is dat de wegen, over het geheel genomen, voldoen aan de kwaliteit Basis. • De kosten voor het groot onderhoud bedragen jaarlijks ca. € 300.000. • Als de technische levensduur van een weg op is, wordt de raad geadviseerd over de mogelijke vervolgstappen.

1 Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek

Beleid- en beheerplan Wegen

2

1. Waarom een beleid- en beheerplan wegen? De visie op Rhenen 2035: “behoud ons Rhenen en maakt het nog mooier”. Dat betekent ook iets voor de wegen die we in beheer hebben. Wat is het plan om de visie op Rhenen te bereiken als het gaat om onze wegen? Het is heel gewoon dat ze er zijn, maar wat dragen ze bij? Hoe maken zij Rhenen nog mooier? Wegen hebben een functie. Ze ontsluiten percelen en terreinen. Verbinden wijken en maken Rhenen bereikbaar. Van uit de regio tot ver daarbuiten. Binnen de bebouwde kom zijn de meeste wegen straten, waar ook aan gewoond wordt. En is de inrichting van die wegen afgestemd op dat wonen. Buiten de kom is de functie veel meer gericht op ontsluiten. Percelen worden ontsloten door ‘landbouw’wegen en tussen kernen liggen ontsluitingswegen. Deze verbinden de kernen onderling en naar buiten toe. De regionale verbindingen zijn in beheer bij de provincie. De plaatselijke bij de gemeente. Wegen dragen daarmee bij aan de bereikbaarheid van Rhenen. Beheer van de wegen draagt bij aan de wens uit het bestuursprogramma (2022-2026) om te komen tot een duurzaam bereikbaar en verkeersveilig Rhenen. In de visie streven we naar behoud van ons Rhenen. Dat vraagt om verstandige keuzes. Voor de wegen leidt dat tot deze beleidskeuzes: • houd ze functioneel en doelmatig; • kies duurzaam maar ook economisch.

Functioneel en doelmatig Wetgeving beschrijft de verplichting van de wetgever. Zo geeft de wegenverkeerswet aan dat in het eigendom van een weg de taak ligt bij de wegbeheerder om te zorgen dat: a. wegen voldoen aan hun functie; b. wegen verkeersveilig zijn; c. onderhoud van verharding plaatsvindt; d. beperkende maatregelen goed worden gewogen.

Wegenverkeerswet 1994 Artikel 2: De krachtens deze wet vastgestelde regels kunnen strekken tot: a. het verzekeren van de veiligheid op de weg; b. het beschermen van weggebruikers en passagiers; c. het in stand houden van de weg en het waarborgen van de bruikbaarheid daarvan; d. het zoveel mogelijk waarborgen van de vrijheid van het verkeer.

De wegenverkeerswet gaat over inrichting en onderhoud van de weg. Voor de inrichting dat deze verkeersveilig is en aansluit op de functie van de weg. De functies van de wegen in Rhenen is benoemd in de wegcategorisering welke in 2011 is vastgesteld. Bij een nieuwe aanleg of een herinrichting wordt de inrichting ontworpen op basis van de functie. Daarbij wordt rekening gehouden met het gemeentelijk mobiliteitsbeleid. Waarbij ook aandacht voor het overkoepelende beleid van duurzaamheid en klimaatadaptatie. Als een weg niet meer voldoet aan zijn functie. Omdat het verkeer of de omgeving is verandert. Kan het nodig zijn om de weg opnieuw in te richten. Of met een verkeersbesluit het gebruik te beperken. Herinrichtingen worden vanuit investeringen en subsidies gerealiseerd. Hiervoor hebben we in de gemeente de meerjarenplanning openbare ruimte. Dat is geen onderdeel van dit beleidsplan wegen. Dit beleidsplan gaat over het groot onderhoud. Het in stand houden van de weg en zorgen voor de bruikbaarheid daarvan.

Beleid- en beheerplan Wegen

3

Dat zorgen voor de bruikbaarheid wordt ook in de wegenwet aangehaald.

Wegenwet Artikel 16: De gemeente heeft te zorgen, dat de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen welke door het Rijk of eene provincie worden onderhouden, verkeeren in goede staat.

Maar wat dan ‘in goede staat’ is. Of hoe we waarborgen dat de weg aan zijn bruikbaarheid voldoet wordt in deze wetten niet beschreven. Dat lezen we ook niet in het Burgerlijk Wetboek 2.

Burgerlijk Wetboek Boek 6 Artikel 162: 1. Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden. 3. Een onrechtmatige daad kan aan de dader worden toegerekend, indien zij te wijten is aan zijn schuld of aan een oorzaak welke krachtens de wet of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt Artikel 174: 1. De bezitter van een opstal die niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, en daardoor gevaar voor personen of zaken oplevert, is, wanneer dit gevaar zich verwezenlijkt, aansprakelijk. 2. Bij openbare wegen en waterstaatswerken rust de aansprakelijkheid op het overheidslichaam dat moet zorgen dat de weg of het waterstaatswerk in goede staat verkeert.

Juist het tegenover gestelde. Daar wordt nog een keer aangegeven dat we de verplichting hebben om de zorgen dat de weg in goede staat verkeert. Voor een antwoord op de vraag hoe we komen tot een weg die in goede staat verkeert en bruikbaar is, moeten we dus niet bij de wetgever zijn. Maar bij de techniek. Bij techniek gaat het om de keuzes die gemaakt worden in de levensloop van een weg. Wat gebeurt er met een weg bij het moment van aanleg en daarna? De acties die we als wegbeheerder tegenkomen in de levensloop van een weg staan beschreven in hoofdstuk 2. Alle acties samen zorgen er voor dat we aan onze wettelijke verplichtingen voldoen.

2 Artikel 162 gaat over schuldaansprakelijkheid en artikel 174 over risicoaansprakelijkheid. Risicoaansprakelijk zijn we bij een

gebrek aan de weg. Schuld hebben we als we onvoldoende of te laat actie ondernemen om een gevaarlijke situatie op te heffen.

Beleid- en beheerplan Wegen

4

2. Levensloop van een weg Dit “beleid- en beheerplan wegen” gaat over het groot onderhoud dat we aan verhardingen uitvoeren. Omdat niet alles groot onderhoud is, wordt in dit hoofdstuk de levensloop van een weg belicht. Aan de hand van onderstaande verbeelding van die levensloop een nadere uitleg.

Wat is er in het figuur te zien? Kwaliteitsniveau: dit zijn de niveaus voor het beeld van de openbare ruimte. A+ is helemaal gaaf en geen schades of vervuiling. D betekent kapitaalvernietiging en onveilig. Tijd: de jaren gerekend vanaf aanleg dat een weg bestaat. Rode curve: het verloop van de kwaliteit in tijd door slijtage en daarmee optredende schades. V erbeelding van levensduur en kwalitei t

Aanleg Als bij de ontwikkeling van een gebied ook om ontsluiten gaat, leidt dat tot aanleg van verharding. Dat kan gaan om een woonstraat, industrieweg, trottoir of fietspad. De constructie van de verharding wordt door de functie bepaald. Maar ook de vormgeving van de inrichting. Welk materiaal en welke breedtes? De keuzes die dan gemaakt worden bepalen ook de levensduur van de verharding. De kosten van de aanleg zijn onderdeel van de ontwikkeling. Direct bij aanleg van de weg is het kwaliteitsniveau het hoogste. Dagelijks en klein onderhoud Eenmaal aangelegd komt de onderhoudsverplichting van openbare wegen bij de gemeente. Voor het onderhoud van de openbare ruimte hebben we in de gemeente het “kwaliteitsplan onderhoudsniveau openbare ruimte”. We onderhouden op niveau Basis. Het onderhoudsniveau geeft de inspanningsverplichting aan om de openbare ruimte schoon en veilig te houden. In het geval van verharding is de hoeveelheid vervuiling en beschadigingen die voor mogen komen beschreven. De inspanning om hier aan te voldoen is het dagelijks en klein onderhoud. Dit onderhoud wordt uitgevoerd door team Remmerden. Het dagelijks onderhoud heeft weinig invloed op de levensduur van de verharding. Groot onderhoud Door gebruik en weersinvloeden treedt slijtage op. Als klein onderhoud niet meer voldoende is om de schade te herstellen, is groot onderhoud nodig.

De systematiek die we hiervoor gebruiken: we inventariseren de toestand van de verharding. En leggen daarbij de schades in ernst en omvang vast. De schades waarnaar gekeken wordt, zijn de schades die van invloed zijn op de levensduur van de verharding. En de schades die de veiligheid beïnvloeden. Op basis van de schade wordt bepaald welke maatregel nodig is. Onderhoud wordt op dat deel van de weg uitgevoerd waar het onderhoud nodig is. Gevolg is dat de kwaliteit over het geheel gezien afneemt. Want niet de hele weg wordt onderhouden, maar dat deel wat schade heeft. Maar de levensduur wordt wel langer. De kosten hiervoor zijn onderdeel van ‘groot onderhoud wegen’ in de begroting.

Beleid- en beheerplan Wegen

5

Herinrichting Als de inrichting van een straat niet meer aansluit op gebruik, is er sprake van het einde van de functionele levensduur. Wat dan nodig is, is een herinrichting. Door integrale benadering worden projecten gekoppeld en valt herinrichting samen met rioolvervanging of klimaatmaatregelen. De verharding wordt bij een herinrichting veelal opgebroken en nieuw aangelegd. Als dat gebeurt, ontstaat er weer een weg als bij de eerste aanleg. In het geval het materiaal nog van waarde is, vindt hergebruik plaats. De levensduur van de verharding is dan ook minder. De herinrichtingsprojecten zijn onderdeel van de meerjarenplanning Openbare Ruimte en worden uit investeringen en subsidies gedekt. Einde levensduur Einde van de technische levensduur is bereikt als het onevenredig veel onderhoud kost om de weg te laten functioneren. Is er nog steeds behoefte aan de weg? Dan moet deze worden vervangen. Vervanging van een weg betekent dat de oude constructie tot en met de fundering wordt afgebroken en dat een nieuwe verharding wordt aangelegd. De meeste wegen hebben een technische levensduur van 60 jaar. Het moment en de omvang van de vervanging is echter sterk afhankelijk van externe factoren, zoals de ondergrond van een weg, de belasting van een weg en het gebruik van de weg. In sommige gevallen kan vervangen daardoor eerder of later nodig zijn.

De technische levensduur wordt binnen de kom vaak niet bereikt, omdat het einde van de functionele levensduur (de herinrichting) zich al eerder aandient. Bij wegen buiten de kom komt dit wel voor. Hier liggen vooral asfaltwegen waar kabels en leidingen naast en niet onder de verharding liggen. En ook in de functie van deze wegen zit vaak weinig verandering. Dat maakt dat einde levensduur hier meestal wel de reden voor totale vervanging is. Het vervangen van een weg is geen onderdeel van dit plan. Als vervanging aan de orde is, is een besluit hierover van de gemeenteraad nodig. Dan gaat het om de vraag: wat is het nut en noodzaak van de weg? En op welke wijze worden de kosten gedekt?

3. Hoe onderhouden we? In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe we het groot onderhoud aan de verhardingen (asfalt en elementen) aanpakken en uitvoeren. Wat onze strategie op het groot onderhoud van onze wegen is. De wegen maken een onderdeel uit van het vastgoed van de gemeente. Dit kapitaal verdient het om het duurzaam te onderhouden. Het groot onderhoud is om wegen veilig te houden. En ook om de verharding te beschermen. Zo heeft herstraten tot gevolg dat oneffenheden verdwijnen. En een slijtlaag beschermt een deklaag tegen rafeling. Systematiek Rationeel wegbeheer De systematiek passen we al decennia toe. We hebben, als proefgemeente, aan de wieg ervan gestaan. Samen met adviesbureau DHV3 is de CROW in Rhenen begonnen met het uitwerken van de systematiek voor het rationeel beheren van de wegen. In eerste instantie analoog op kaarten. Vanaf 1992 digitaal. Heel veel jaren hebben we gewerkt met het programma van DHV. En sinds 2022 met het systeem van Greenpoint. Een versie die beter integreert met de overige beheersystemen die we op gebied van groen, begraafplaatsen, speelvoorzieningen, bebording en markeringen hebben. De systematiek praktisch benaderd. Schade aan een verharding ontstaat niet ineens. Het is een resultaat van gebruik. En de omvang en ernst van een schade zal toenemen in tijd als daar niets aan gedaan wordt (gedragsmodel). Onderhoud herstelt de verharding.

Het gedragsmodel van elke schade geeft het meest optimale moment om onderhoud uit te voeren.

3 DHV is de naam van het adviesbureau dat in 1917 is opgericht door de ingenieurs Dwars, Heederik en Verhey. In 20 12 is het

bureau gefuseerd. De naam is nu Royal HaskoningDHV.

Beleid- en beheerplan Wegen

6

De systematiek gaat niet uit van een wegennet dat louter uit wegen in topconditie bestaat. Maar een wegennet bestaande uit verhardingen met een verschillende levensduur en kwaliteit. Verder houdt de systematiek rekening met gemiddelde omstandigheden en een normaal gebruik. Met behulp van het digitaal beheersysteem wordt bepaald op welk tijdstip, in welke omvang, welke onderhoudsmaatregel moet worden genomen om het onderhoud op de meest optimale wijze uit te voeren. Uitgangspunt daarbij is om een maximale levensduur van de verhardingen te verkrijgen. Hieronder volgt de beschrijving van hoe we dit in onze gemeente toepassen. Werkwijze Data Van alle wegen wordt omvang en materiaal in een beheersysteem opgenomen. In Rhenen gebruiken we het BOR-systeem van Greenpoint hiervoor. Bijhouden van data betekent: Invoeren van nieuwe verhardingen; Uitgevoerd onderhoud; Revisies van herinrichtingen; Aanpassen van de maatregelkosten. De data is geografisch gekoppeld. Daarmee is ook op kaart duidelijk welke verhardingen in beheer bij de gemeente zijn. Inspectie De gemeentelijke verharding wordt elke twee jaar geïnspecteerd. Bij deze inspectie wordt van elke inspectiestrook (trottoir of rijbaan) binnen de wegvakken (een weg kan in meerdere vakken zijn opgedeeld) het schadebeeld vastgelegd. Wat wordt vastgelegd is de omvang en ernst van de schades.

De inspectie wordt door derden uitgevoerd zodat we objectieve informatie krijgen. Bepalen planjaar, maatregel en kosten Met de richtlijnen, de gedragsmodellen en de waarschuwingsgrenzen bepaalt de methode voor alle schades de planperiode voor het uitvoeren van een onderhoudsmaatregel. Het midden van de planperiode is in eerste instantie het planjaar van onderhoud. De schade waarvoor het eerst onderhoud noodzakelijk is, bepaalt het jaar van onderhoud. Voor elke schade is in het systeem een maatregel opgenomen. Na vaststellen van het jaar van onderhoud en de maatregel geeft het programma een eerste overzicht van kosten. (bijlage 1: een bestand met meer dan 7800 regels en 26 kolommen.) Maatregeltoets Het door het systeem opgestelde overzicht wordt gecontroleerd. We kijken naar de wegvakken, planjaren en maatregelen. Waar mogelijk worden deze per weg en planjaar gecombineerd. Ook wordt gekeken naar de meerjarenplanning openbare ruimte en de projecten derden. Projecten kunnen reden zijn om onderhoud niet te doen, uit te stellen of te minimaliseren. Zoals de geplande dijkverzwaring Grebbedijk. Beheerplan Beheerplan en begroting Het resultaat van het proces is een beheerplan voor de korte termijn (0-2 jaar) en de langere termijn (3-6 jaar) met een raming van de kosten per planjaar.

(Bijlage 2 als voorbeeld: een deel van beheerplan asfalt.) Onderhoud uitvoeren Per planjaar wordt het onderhoud van de korte termijn verder voorbereidt en na aanbesteding uitgevoerd door aannemers. Door elke twee jaar een globale inspectie te houden, wordt de informatie vernieuwd en ontstaat er een nieuwe planning. Daarmee ook een nieuw beheerplan.

Beleid- en beheerplan Wegen

7

Uitgesteld onderhoud Bij het uitvoeren van onderhoud houden we rekening met het effect van de maatregel op de levensduur van de verharding. Een kostbare maatregel met een beperkt effect is niet wat we zoeken. Waar we weten dat er dingen staan te gebeuren, zijn we dan ook terughoudend met het uitvoeren van onderhoud. Zo houden we rekening met de geplande herinrichting van de Nieuwe Veenendaalseweg en het Paardenveld. Op deze wegvakken voeren we alleen dat onderhoud uit waardoor de weg veilig in gebruik is.

4. Wat onderhouden we? In de openbare ruimte van de gemeente ligt ca. 975.000 m2 verharding die door de gemeente beheerd wordt. Het gaat om circa 130 km wegen en paden. 41% bestaat uit asfalt, 59% bestaat uit elementen. Daarnaast nog de half- en onverharde wegen, fiets- en wandelpaden. Niet bij de gemeente in beheer Niet alle verhardingen in de gemeente worden ook door de gemeente beheerd. Er zijn ook andere openbare wegen. Bijvoorbeeld de N225, N233, N416, de Stikke Hucht en de Zwarte weg. Dit zijn wegen in beheer bij de provincie Utrecht. (Een deel van de N225, vanaf de komgrens aan de westzijde tot de stopstreep bij het viaduct is wel van de gemeente.) Andere eigenaren: De Heimersteinselaan en de parkeerplaats ten oosten van Candia is van Ouwehands dierenpark BV; Omgeving van het MFG Achterberg; Enkele achterpaden verspreid over de kernen zijn eigendom van en in beheer bij verhuurders of verenigingen van eigenaren. Bijzonder beheer Recreatieve paden We hebben ook recreatieve fietspaden in de gemeente, zoals bijvoorbeeld de fietspaden Levendaalseweg, Reumersweg en langs de Grift. Bij het opheffen van het Recreatieschap MiddenNederland zijn deze weer eigendom gemeente geworden. De fietspaden die eerder bij het recreatieschap in beheer waren, worden nu onderhouden door het Routebureau. Het betreft het dagelijks en preventief onderhoud. Hiervoor is een overeenkomst gesloten.

De gemeente is verantwoordelijk voor het groot onderhoud en als het zover komt vervangen van deze paden. Achterpaden Voor de bereikbaarheid van achtertuinen worden achterpaden aangelegd. Tot 1994 werden deze paden ook aangelegd bij woningen van het gemeentelijk woningbedrijf. Het ging dan om paden die in beheer en onderhoud waren bij de gemeente. Bij de privatisering zijn er afspraken gemaakt over het eigendom en beheer van deze paden. Waar het pad alleen woningen van het woningbedrijf ontsluit, werd het eigendom en beheer aan de stichting over gedragen. Waar ook particuliere woningen op het achterpad ontsloten, is het eigendom bij de gemeente gebleven. Maar wordt het beheer gezamenlijk gedaan. Kosten van onderhoud worden 50-50 verdeeld tussen Rhenam en gemeente. Bij nieuwbouwprojecten wordt tegenwoordig het standpunt gehanteerd dat de gemeente geen achterpaden in beheer neemt. Fietspad onderlangs Het schelpenpad dat onderlangs de Grebbeberg van Rhenen tot Grebbesluis ligt. Dit pad ligt op ondergrond van het Utrechts Landschap, maar is in beheer bij de gemeente. Toen een aantal jaren geleden het Utrechts Landschap de verbinding wilde maken tussen Blauwe kamer en Grebbenberg is op een deel verharding vervangen en zijn wildroosters geplaatst. Het Utrechts Landschap heeft voor dat deel de verplichting om het pad te ontdoen van de ontlasting van de runderen.

Beleid- en beheerplan Wegen

8

Grebbedijk Op ondergrond van het waterschap ligt de Grebbedijk. De weg is een openbare weg in beheer bij de gemeente. Op dit moment zijn we in afwachting van de dijkverzwaring van de Grebbedijk. De planning op de site is dat de werkzaamheden van 2026 tot en met 2029 duren. Vanwege de impact van dat werk op de verharding hebben we het onderhoud op een laag pitje gezet. Parkeerterrein Stationsplein Dit terrein is van NS Vastgoed B.V.. Zij hebben ook de herinrichting enkele jaren geleden uitgevoerd. Voor het beheer is een overeenkomst gesloten tussen NS Vastgoed B.V. en de gemeente. Het beheer van het parkeerterrein voeren wij uit op niveau basis. Parkeerdek Vogelenzang en MW van de Waalstraat Bij de ontwikkeling van de appartementen op deze locaties is een deel openbare ruimte bij de ontwikkeling betrokken. De openbare weg is daar onderdeel geworden van het gebouw. In beide gevallen zijn afspraken gemaakt met de eigenaren dat de onderhoudsplicht van dat deel bij de eigenaren ligt.

5. Wat kost het? Resultaat van de inspectie en de verdere verwerking als beschreven in hoofdstuk 3 geeft een beeld van wat er in de jaren nodig is aan middelen om het rationeel beheer uit te voeren. Gemiddeld komt dit op € 300.000 per jaar.

groot onderhoud

2025

2026

2027

2028

2029

Asfalt

€ 145.756

€ 219.690

€ 230.797

€ 181.523

€ 190.266

Elementen

€ 62.928

€ 55.428

€ 49.458

€ 32.778

€ 35.898

Onvoorzien

€ 20.868

€ 27.512

€ 28.026

€ 21.430

€ 22.616

Totaal

€ 229.553

€ 302.630

€ 308.281

€ 235.731

€ 248.780

€ 264.995

Gemiddeld

Advies- onderzoek- auditskosten

2025

2026

inspecties

€ 21.000

Advisering en onderzoek

€ 2.500

€ 24.000

Totaal

€ 23.000

€ 24.000

2027

2028

€ 21.500

2029 € 22.000

€ 3.000

€ 25.000

€ 3.500

€ 24.500

€ 25.000

€ 25.500

€ 23.900

Gemiddeld

Dat we niet elk jaar hetzelfde geld nodig hebben, komt voort uit de soorten en omvang van het onderhoud. Geld wordt gebruikt voor: • Opstellen bestek(-ken) voor het uit te voeren onderhoud per onderhoudsjaar; • Kosten van het uitgevoerde onderhoud; • Bijhouden van de dat in het beheersysteem; • De weginspectie 2-jaarlijks; • Onderzoeken om milieuaspecten van de verharding te bepalen; • Metingen om verkeersintensiteiten vast te stellen; • Onderzoek om de restlevensduur van verhardingen vast te stellen. In het jaar van inspectie wordt ingezet op de inspectie en verwerking in een nieuwe planning. In het andere jaar is het vooral advisering en onderzoek om optimaal onderhoud uit te voeren. Onder de kosten van het groot onderhoud wegen valt niet: • Het dagelijks en klein onderhoud; • Het herstel van sleuven van nuts en riool;

Beleid- en beheerplan Wegen

9

• •

De herinrichting van wegen; De vervanging van wegen aan het einde van de levensduur.

Wisselende uitgaven zijn niet prettig in een begroting. Om schommelingen tegen te gaan kan een reserve of voorziening worden gebruikt. Conform de richtlijnen van het BBV dient een voorziening te zijn gebaseerd op het uitvoeren van vastgesteld beleid gaat. Omdat het beleidsplan wegen teveel was verouderd, is de voorziening onderhoud wegen op advies van de accountant in 2023 vervallen. Het restant van de middelen uit de voorziening zijn toen opgenomen in een reserve. Met het actualiseren van het beleidsplan en laten vaststellen van dit plan door de raad dient volgens de richtlijnen van het BBV weer een voorziening te worden gevormd. Uitgaande van de geplande uitgaven voor de komende vijf jaar en het in de begroting geraamde budget is er een tekort van € 52.532. Voor dit bedrag dient een voorziening te worden gevormd. Het verloop van de kosten en de dekking wordt dan als volgt: Groot onderhoud wegen

2025

2026

2027

2028

2029

Uitgaven

€ 253.053

€ 326.630

€ 332.781

€ 260.731

€ 274.280

Begroting 2025-2028

€ 262.650

€ 270.530

€ 278.645

€ 278.645 € 8.359

€ 295.614

€ 9.597

-€ 56.100

-€ 54.136

€ 26.273

€ 21.334

1 januari

€ 52.532

€ 62.129

€ 6.029

-/- € 48.107

-/- 21.334

31 december

€ 62.129

€ 6.029

-/- € 48.107

-/- € 21.334

€0

Perspectiefnota 2026 Verschil Voorziening groot onderhoud wegen

In dit overzicht wordt de voorziening in 2027 negatief. Een negatieve voorziening is niet toegestaan. Indien deze situatie zich voordoet zullen we de voorziening tijdelijk moeten aanvullen ten laste van de exploitatie. Met het vaststellen van dit beleidsplan wordt weer voldaan aan de richtlijn voor een voorziening. De werking van een voorziening is gelijk aan de werking van de reserve. Egaliseren van de jaarlast in de begroting. Het verschil tussen een voorziening en een reserve is dat de middelen aan het doel van de voorziening gekoppeld worden. Daarmee zijn de middelen gekoppeld aan het beleid dat wordt vastgesteld.

Beleid- en beheerplan Wegen

10

6. Wat krijg je ervoor? Wat is de kwaliteit van ons areaal aan verhardingen na de inspanning die we daar met rationeel beheer in de afgelopen jaren aan hebben geleverd? Kwaliteitsniveau Basis Beeldkwaliteit van de openbare ruimte wordt beschreven in vijf niveaus variërend van zeer hoog (A+) tot zeer laag (D). In onderstaande tabel de vergelijking tussen niveau voor de openbare ruimte en de relatie met de niveaus voor wegbeheer. Kwaliteits- Omschrijving Indicatie kwaliteit niveau A+

Zeer hoog

A

B

Relatie met wegbeheer Kwaliteitsniveau

Nagenoeg ongeschonden

Er is geen schade

Hoog

Netjes, verzorgd en comfortabel

Er is enige schade, maar de waarschuwingsgrens is nog niet overschreden

Basis

Functioneel

De waarschuwingsgrens is overschreden: er is klein onderhoud nodig of binnen vijf jaar is groot onderhoud nodig

C

Laag

Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder

De richtlijn is overschreden: er is binnen twee jaar groot onderhoud nodig

D

Zeer laag

Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, juridische aansprakelijkstelling of sociale onveiligheid

De richtlijn is meer dan één klasse overschreden: er is direct groot onderhoud nodig

Hoog

Basis

Laag

Alle vijf de niveaus zijn in de praktijk aan te treffen. Niveau A+ is vooral een opleveringskwaliteit, die moeilijk voor langere tijd vast te houden is. Als resultaatsverplichting worden alleen de niveaus A, B en C gebruikt. Niveau D is geen eis, omdat voor dit niveau geen onderhoud nodig is. Niveau D is slechts bedoeld om te kunnen meten dat niveau C niet is behaald. De kwaliteitsniveaus zijn zo veel mogelijk gerelateerd aan bestaande onderhoudsrichtlijnen voor wegverhardingen. De onderhoudsniveaus voor verhardingen zijn afgeleid uit de richtlijnen, de waarschuwingsgrenzen en de visuele inspectie voor wegbeheer. Voor wegbeheer komt het dan neer op de kwaliteitsniveaus Hoog, Basis en Laag. Het gewenste beheerniveau is Basis Voor goed wegbeheer moet er een beeld zijn van het huidige kwaliteitsniveau van de weg en de ontwikkeling daarvan op de (middel)lange termijn. Op basis hiervan kunnen de vereiste toekomstige onderhoudsmaatregelen worden gepland en voorbereid. Het op tijd uitvoeren van onderhoudsmaatregelen en het reserveren van geld hiervoor is belangrijk omdat uitstel van maatregelen kan leiden tot kapitaalverlies, met name bij asfaltwegen. Voorkom dat de situatie waarin een weg of wegverbinding zo slecht is, dat dit de verkeersveiligheid negatief beïnvloedt. Een wegareaal bestaat uit verhardingen van verschillende levensduur en kwaliteit.

Dus ook verschillende kwaliteitsniveaus. Het areaal zal bestaan uit wegen met een hoge kwaliteit. Wegen waar geen onderhoud nodig is. Maar er zullen ook wegen zijn waar binnen enkele jaren onderhoud nodig is. En ook wegen met de noodzaak van direct onderhoud. Wegbeheer resulteert dan in een verdeling van het areaal over de verschillende kwaliteiten. Wij zijn er op gericht dat ons areaal voldoet aan niveau Basis.

Beleid- en beheerplan Wegen

11

Niveau Basis gehaald In onderstaande tabel de kwaliteit van ons areaal op basis van de inspectie uit voorjaar 2023. Daarnaast de CROW normering met bandbreedtes voor een areaal dat de kwaliteit Basis heeft. Deze bandbreedtes zijn op basis van ervaringen binnen CROW en vele gemeenten tot stand gekomen. kwaliteitsniveau

Situatie Rhenen

CROW-norm voor kwaliteitsniveau B

Conclusie

Hoog (A++A)

74%

77%-87%

onder de norm

Basis (B+C)

15%

9%-14%

boven de norm

Laag (D)

11%

4%-9%

boven de norm

Tabel kwaliteit wegareaal 2023 Uit het overzicht blijkt dat er ten tijde van de inspectie meer wegvakken met een kwaliteit Basis of Laag waren dan passend voor een goede verdeling. De verklaring voor deze afwijking: alle gemeentelijke verharding is geïnspecteerd. Dus ook de wegen waar voor dat jaar onderhoud of een herinrichting gepland stond. Veelal de wegvakken met kwaliteitsniveau Laag. Na de werkzaamheden hebben deze de kwaliteit Hoog of Basis. Daarnaast de wegen waar we het onderhoud bewust geminimaliseerd hebben. Die houden we veilig, maar het kwaliteitsniveau neemt wel af. Overal is de conclusie dat het niveau Basis het gewenste niveau is en dat dat gehaald is.

7. Risico’s bij wegenonderhoud Wegen in het buitengebied De wegen in het buitengebied. Dan vooral de plattelandswegen in het Binnenveld. Maar ook wegen als Stokweg, Autoweg en Defensieweg. Dit zijn allemaal wegen waar geen riool onder ligt. En waar functiewijziging bijna niet aan de orde is. De theoretische levensduur van een weg is 60 jaar. Een verharding aangelegd in 1965 zou in 2025 dat moment bereiken. Wanneer de verharding van de verschillende wegen in het buitengebied is aangebracht is niet bekend. Onderzoek op boornkernen wijst op een aanleg voor 1978. Het is aan te nemen dat niet alle wegen in dezelfde periode zijn geasfalteerd. Sommige wegen zullen dus ouder zijn en in de buurt van 60 jaar komen. Het schadebeeld op sommige wegen in het Binnenveld was in ieder geval reden om een nader onderzoek te doen naar de technische levensduur van die wegen. Het gaat om de Weidijk, Zijdvang, Maatsteeg en Veenweg. Uit het onderzoek blijkt dat sommige wegvakken een onvoldoende restlevensduur hebben. Dat betekent dat er in de toekomst keuzes gemaakt moeten worden. Welke keuzes is mede afhankelijk van de verkeersmaatregelen Binnenveld. Omvang en soort verkeer bepaalt de inrichting en de benodigde constructie. Als meer dan onderhoud nodig is, zal een advies voorgelegd worden aan de raad. Kosten voor onderhoud De bouwkosten zijn de afgelopen jaren harder gestegen dan gemiddeld.

Oorlog en corona waren hiervan de aanleiding. Als de vraag toeneemt en het aanbod achterblijft, heeft dat gevolg voor de prijzen. Dit kan tot gevolg hebben dat het uitvoeren van onderhoud duurder wordt. Een stijging meer dan de normale index is niet te plannen. Teerhoudend asfalt Voor wegen is er tot 1991 teer gebruikt als bindmiddel bij de aanleg en onderhoud van asfaltwegen. Zolang de wegverharding onaangetast blijft, is er geen risico. Wanneer een weg wordt opgebroken verandert dit. Omdat bekend moet zijn hoeveel teerhoudend asfalt vrijkomt, dient er te worden onderzocht of de wegen één of meerdere lagen met teer bevatten. Bij overschrijding van

Beleid- en beheerplan Wegen

12

de normen moet het asfalt worden gereinigd. Onderzoek en afvoeren van teerhoudend asfalt is kostenverhogend. Of al het asfalt van voor 1991 teerhoudend is, is niet bekend. Bij onderhoud zal de omvang beperkt zijn. Maar bij vervangen van de hele weg kunnen de kosten behoorlijk toenemen. Het vermoeden is dat veel van de asfaltwegen buiten de kom teerhoudend zijn. Duurzaam Veilig Bij de (her-)inrichting van wegen worden maatregelen meegenomen om de weg verkeersveilig te maken. De rijbaan wordt smaller en er worden drempels en plateaus aangebracht. Met deze wijze van inrichten maken we de wegen leefbaarder en veiliger. Maar het levert ook hogere onderhoudskosten op. De weg bestaande uit stoep en rijbaan komt steeds minder voor. Daarvoor in de plaats verschillende verhardingen en materialen. Dit zal in de komende jaren de kosten van onderhoud verhogen. Aandachtspunt Winter/vorstschade De dooi en vorst op het asfalt kan schade veroorzaken. Vooral een kwakkelwinter met veel wisselende dooi- en vorstperiodes zorgt voor veel schade. Door vorst zet water in het wegdek uit, met als gevolg dat er scheuren en gaten kunnen ontstaan. Ondanks onderhoud kan dus een vorstperiode toch onverwacht veel schade veroorzaken. De winters zoals we ze tegenwoordig kennen, maken dat zo’n vorstperiode een verassing zal zijn.

De schade die dan optreedt kan aanleiding zijn om extra middelen beschikbaar te stellen.

Beleid- en beheerplan Wegen

13

Bijlage 1 voorbeeld resultaat planjaar maatregel kosten

Bijlage 2 Beheerplan asfalt

Beleid- en beheerplan Wegen

1