Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie
Tekst van het document
Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie 2022 – 2027 Klimaatadaptatie in Rhenen
1
Inhoudsopgave .................................................................................................................................... 1 .................................................................................................................................... 1 Voorwoord ...................................................................................................................... 3 Aanleiding ...................................................................................................................... 4 Leeswijzer ...................................................................................................................... 5 Wat is er aan de hand? ..................................................................................................... 6 Rhenen wordt heter, natter en droger ............................................................................... 6 Hoe vertaalt zich dit naar de buurt? .................................................................................... 7 Waar werken wij naar toe? ................................................................................................ 9 Aan de slag door heldere afspraken te maken .....................................................................
12 De ambitie samenwerken met durf.................................................................................... 13 Ruimtelijk adaptief werken wordt het integrale groenblauwe werken .................................... 13 Hoe gaan wij gebiedsgericht werken? ............................................................................. 15 Wat gaan wij doen met onze historische panden? ............................................................. 16 Hoe nemen wij het gedachtegoed over toekomstbestendig inrichten mee? ............................ 17 De ambitie groen leeft! ................................................................................................... 18 Wat is de waarde van een groene leefomgeving? .............................................................. 18 Hoe gaan wij groene inrichtingsprincipes toepassen? ......................................................... 19 De ambitie ontstenen en vergroenen ................................................................................. 21 Hoe gaan wij inwoners en ondernemers stimuleren om te ontstenen en vergroenen? .............. 21 De ambitie balans .......................................................................................................... 24 Hoe werken wij aan een balans en een evenwichtige inrichting. ...........................................
24 De ambitie voorbereid op noodsituatie ............................................................................... 25 Hoe gaan wij de juiste keuzes maken en voorbereidingen treffen? ....................................... 25 De ambitie bewust ......................................................................................................... 26 Hoe gaan wij het bewustzijn en de weerbaarheid verhogen? ............................................... 26 Hoe gaan wij rekening houden met veiligheidsrisico’s in het werk? ....................................... 28 De ambitie rust en verkoeling .......................................................................................... 29 Hoe versterken wij het profiel rust, natuur en fiets? .......................................................... 29 Hoe gaan wij verkoelende plekken realiseren langs de Neder-Rijn? ...................................... 29 De ambitie waterberging op de berg .................................................................................. 30 Hoe gaan wij de berg benutten voor waterberging? ........................................................... 30 De ambitie hergebruik maakt water tot vriend .................................................................... 32 Hoe hergebruiken wij regenwater? .................................................................................
33 Hoe gaan wij om met meekoppelkansen? ........................................................................ 34 Uitvoering en middelen ................................................................................................... 35 Financiële verantwoording ............................................................................................ 42 Subsidies maatregelen ................................................................................................. 43 Bijlagen........................................................................................................................ 44 2
Voorwoord Ruimtelijke Adaptatie betekent letterlijk het aanpassen van de leefomgeving om de gevolgen van weersextremen te beperken. Om te zorgen dat wij een fysieke leefomgeving creëren, waarin wij veilig kunnen wonen, werken en recreëren. Maar ook een leefomgeving waar de biodiversiteit niet achteruit gaat. In 2050 willen wij dit bereiken voor Rhenen. Om hier voor te zorgen is een intensieve integrale samenwerking nodig. Niet alleen met inwoners en externe partijen maar ook binnen de organisatie van Rhenen zelf. Het is nodig om goede afspraken te maken met elkaar, zodat de gevolgen van het veranderende klimaat altijd op onze netvlies blijven staan in alles wat wij doen. Dit beleidsplan is tot stand gekomen door een intensieve en integrale samenwerking. Allereerst hebben wij inzicht gekregen in de gevolgen van weersextremen. Dit hebben wij bereikt door een uitgebreide klimaatanalyse op te stellen en door klimaatateliers te houden met inwoners en professionals binnen en buiten de organisatie. De risicodialogen en de resultaten van deze bijeenkomsten zijn van essentiële waarde gebleken. Hierdoor hebben wij nu helder voor ogen wat er gebeurt met Rhenen als het natter, droger en heter wordt. Deze kennis gebruikten wij als basis voor dit beleidsplan.
Om te beslissen welke richting wij op willen om een klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen in 2050 te bereiken, hebben wij een bestuurlijke ambitie bepaald. Dit hebben we gedaan met besturen en directies van twaalf organisaties betrokken in Rhenen, door het houden van een bestuurlijk klimaatatelier. Dit was nodig om gezamenlijk de opgave aan te pakken. De gemeente kan het immers niet alleen. Om verder concrete invulling te geven aan deze ambities zijn alle domeinen binnen de organisatie, alsook alle betrokken externe organisaties, gevraagd om mee te denken en input te leveren. We gaan met dit plan gedegen aan de slag om de leefomgeving aan te passen voor onze inwoners. Zodat wij de gevolgen van weersextremen, die wij nu al ondervinden, kunnen beperken. Ik denk dat wij dat kunnen bereiken als wij integraal blijven werken en nog meer de verbinding met elkaar opzoeken, zowel binnen als buiten de organisatie.
Wethouder Peter de Rooij
3
Aanleiding Het klimaat verandert. De kans op wateroverlast, overstromingen, droogte en hittestress neemt toe. Dit brengt risico’s mee voor onze leefomgeving. Om Nederland hierop voor te bereiden heeft het Rijk het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie opgesteld (DPRA). Afgesproken is om sneller en gerichter aan de slag te gaan om Nederland klimaatbestendig in te richten. De gemeente Rhenen heeft de gevolgen van weersextremen ervaren. Wateroverlast, droogte en hitte hebben in al onze kernen voor materiële en immateriële schade gezorgd. Jaarlijks ziet Rhenen de gevolgen van deze weersextremen terugkomen en toenemen. Door het heuvelachtige karakter van de gemeente Rhenen staan wij voor uitdagingen als het gaat om de gevolgen van weersextremen. Hevige regenbuien zorgen voor flinke afstromingen van regenwater, zoals het geval was in 2014 en 2015. De getroffen gebieden, zoals het Grebbekwartier, de Lijnweg, grote delen in het centrum van Achterberg alsook de kern Elst, hebben ernstige schade opgelopen.
Vanaf 2018 en 2019 waren er hittegolven en lange periodes van droogte. Veel openbaar groen moest vervangen worden en het gevaar voor bosbranden werd werkelijkheid toen er in april 2020 in Elst 500 vierkante meter bos afbrandde. De hittegolven zorgden onder andere voor een piek in sociale problemen, het afgelasten van evenementen en extra zorg voor kwetsbare inwoners. Ruimtelijke adaptatie vraagt om een integrale benadering. Dit betekent dat wij heldere afspraken moeten maken met elkaar over hoe wij ruimtelijke adaptatie willen aanpakken en borgen in het werk, binnen de organisatie van Rhenen en daarbuiten. Dit is ook volgend uit de gezamenlijke bestuurlijke ambitie “Rhenen klimaatbestendig en waterrobuust in 2050” waarin wij de ambitie hebben om samen te werken met durf.
4
Leeswijzer In de eerste hoofdstukken wordt er een korte toelichting gegeven op wat de gevolgen van extreem weer door klimaatverandering teweeg brengen voor Rhenen. Voor meer informatie kunt u de bijlagen raadplegen en de website www.klimaatanalyserhenen.nl. Vervolgens kunt u het hoofdstuk ‘aan de slag met heldere afspraken’ lezen. Hier wordt eerst een onderdeel van de bestuurlijke ambitie klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen in 2050 weergegeven. Dit zijn de ambities:
Samenwerken met durf Groen Leeft! Ontstenen en vergroenen Balans Voorbereid op noodsituatie Bewust Rust en Verkoeling Waterberging op de berg Hergebruik maakt water tot vriend
Per ambitie leest u:
Een korte samenwerking over de definitie van de ambitie (per onderdeel) Een schematische weergave van de doelstellingen Een samenvatting van de maatregelen die behoren bij gestelde doelstellingen
De uitgewerkte ambities zijn tot stand gekomen door het houden van diepte interviews. De resultaten hiervan zijn geanalyseerd en worden weergegeven in de bijlagen. Het laatste hoofdstuk gaat over de uitvoering en de middelen. Hier worden tabellen weergegeven van maatregelen met onder andere de eventuele bijbehorende kosten. De maatregelen bevinden zich in verschillende stadia. Zo zijn er maatregelen die nog onderzocht moeten worden en maatregelen die kunnen worden uitgevoerd. Ook zal er een paragraaf te lezen zijn over de financiële verantwoording.
Als laatste de bijlagen waarin nadere uitwerkingen te vinden zijn.
5
Wat is er aan de hand? Rhenen wordt heter, natter en droger Hitte Op sommige plekken in Rhenen kan het op warme dagen erg heet worden in vergelijking met het buitengebied. Met name in de gebieden waar er veel steen is en weinig groen. In de stedelijke kernen is er sprake van een hitte-eilandeffect. De kernen Rhenen, Elst en Achterberg laten een sterk verhoogde minimumtemperatuur zien. De locaties zoals het MFG Elst, de benedenstad van Rhenen en het agrarisch gebied van Achterberg, worden door inwoners van Rhenen als extreem heet ervaren. Droger De effecten van drogere of juist nattere zomers rond Rhenen zijn weergegeven in onderstaande figuren. In droge zomers zal de grondwaterstand in het hele gebied dalen. In natte zomers zal voornamelijk de grondwaterstand stijgen op de Utrechtse Heuvelrug. Door lange periodes van droogte en weinig tot geen neerslag ontstaat er een watertekort voor het groen in deze kernen. Vervanging hiervan is noodzakelijk gebleken.
Natter De klimaatanalyse van Rhenen laat via kaarten zien wat er gebeurt als er een bui van 74mm per uur valt. 74mm per uur is een forse hoeveelheid water en valt onder de noemer van extreme buien. Ter vergelijking: in 2014 viel er in Rhenen en Achterberg twee keer in 1 maand een regenbui van 80 mm per uur.
Overstromingen Rhenen is met name kwetsbaar voor overstromingen als er sprake is van een dijkdoorbraak van de Grebbedijk. Daarnaast zullen de uiterwaarden niet alle overtollige rivierwater kunnen opvangen, waardoor het stedelijk gebied kwetsbaar is. Voor meer toelichting op de gevolgen van weersextremen in Rhenen zie bijlage 1. 6
Hoe vertaalt zich dit naar de buurt? Om te bepalen welke buurten en straten kwetsbaar zijn, is onderzoek gedaan naar de gecombineerde effecten van weersextremen, zoals aangegeven in de klimaatanalyse en komend uit de klimaatateliers met inwoners. Aanvullend hierop zijn criteria toegevoegd die van belang zijn om kwetsbare locaties te bepalen. Dus naast hitte, wateroverlast, droogte en locaties, aangewezen door inwoners tijdens de klimaatateliers, is ook gekeken naar de verhardingsgraad, kwetsbare ouderen, luchtkwaliteit, verkoelend groen en afstand tot groen. Dit leidt tot de volgende aandachtsgebieden: Binnenstad Rhenen Nieuwe Veenendaalseweg/ Groeneweg Bruine Eng/Rhenen Hoog Terrein Coop Achterberg Tabaksweg Larekamp Elst Bedrijventerrein Remmerden
Door verder in te zoomen op de aandachtsgebieden en hierin de afname van groen in mee te nemen, kunnen de meest kwetsbare straten worden gedistilleerd. In het onderzoek is per aandachtsgebied een aantal straten gekozen die een zekere typologie aanduiden.
7
Per gekozen straat is een klimaatanalyse uitgevoerd. Hieronder is een klimaatanalyse te zien van het Van Suijlenplein in Rhenen en het plein voor het gemeentehuis.
Van Suijlenplein Op dit plein is een grote hoeveelheid verharding aanwezig, wat gevolgen heeft voor hittestress. Het aanwezige groen kan hier de hitte niet beperken. De klimaatanalyse laat verder zien dat er sprake is van wateroverlast vanwege de hoeveelheid verharding.
Het plein voor het gemeentehuis Op dit plein is eveneens sprake van hittestress vanwege de aanwezige verharding. Daarnaast is er sprake van wateroverlast. Er is verder geen groen aanwezig.
8
Waar werken wij naar toe? Een groene leefomgeving kan bestaan uit sportvelden, perkjes, natuurgebieden, plantsoenen, parken en tuinen. Door het vergroenen van de buurt ontstaat er een gezonde leefomgeving en worden weersextremen zoals hitte, droogte en wateroverlast beperkt. Bovendien spelen bomen en planten een rol in de CO² opslag. Hieronder geven wij u een impressie van het Van Suijlenplein en het plein voor het gemeentehuis. Deze impressie laat zien wat de mogelijkheden zijn van het ruimtelijk adaptief inrichten, zodat er een beeld ontstaat. Hierin heeft nog geen afweging plaatsgevonden van alle belangen. Het geeft een beeld van wat er mogelijk is en waar naar toegewerkt kan worden. Het onderzoek is uitgevoerd door Roel Visser, stagiair en student aan de Universiteit van Wageningen. Voor meer klimaatanalyses op straatniveau en impressies van een ruimtelijk adaptieve inrichting verwijzen wij u naar bijlage 2.
Impressie van Van Suijlenplein
9
10
Impressie van het plein voor het gemeentehuis
11
Aan de slag door heldere afspraken te maken De gezamenlijke bestuurlijke ambitie voor een klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen geeft richting aan wat wij willen bereiken. De ambitie bestaat uit de volgende 9 onderwerpen:
Samenwerken met durf Groen Leeft! Ontstenen en vergroenen Balans Voorbereid op noodsituatie Bewust Rust en Verkoeling Waterberging op de berg Hergebruik maakt water tot vriend
Ruimtelijke adaptatie is een complexe en integrale opgave. Het is veelomvattend en het vraagt om een intensivering van het integrale werken. Heldere afspraken zijn nodig. Voor de invulling en verdere uitwerking van de ambities naar concrete handvatten en afspraken zijn diepte-interviews gehouden met circa 40 ambtenaren binnen en buiten de organisatie van Rhenen. De centrale vraagstelling tijdens deze gesprekken was:
Wanneer is de ambitie behaald? Welke doelen kunnen wij stellen om deze ambitie te halen? Welke maatregelen zijn nodig om de doelstelling te halen?
In het volgende hoofdstuk worden de ambities weergegeven met de bijbehorende doelstellingen en maatregelen. Om meer informatie over de resultaten van de diepte-interviews te geven wordt in bijlage 3 een nadere toelichting gegeven per ambitie.
12
De ambitie samenwerken met durf Wij werken samen aan een klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen en zien dit als vanzelfsprekend. Alle partners zijn betrokken en zich bewust van de klimaatveranderingen en de gevolgen hiervan. Een klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen is een vast onderdeel van ons werk. Zo wordt in de planvorming rekening gehouden met de gevolgen van klimaatverandering. Dit geldt ook voor het dagelijks beheer en onderhoud. De gemeente Rhenen neemt hierin het initiatief en wordt ondersteund door alle betrokken partijen. Ook Rhenam Wonen biedt ondersteuning en denkt mee als het gaat om aandacht voor hoogbouw in Rhenen. Wij werken gebiedsgericht om tot oplossingen te komen. Hierin krijgen wij steun van o.a. de Provincie Utrecht, Rijkswaterstaat, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, LTO Rhenen, agrarische natuurvereniging ANV en Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Wij betrekken de visie voor het buitengebied erbij en nodigen Staatsbosbeheer en het Utrechts Landschap uit om hierin mee te denken. Er is hierbij ook speciale aandacht voor de klimaatbestendigheid en waterrobuustheid van historische panden. De samenwerking met inwoners zetten wij voort als het gaat om de herinrichting van hun omgeving. Belangrijk gedachtegoed hierbij is een toekomstbestendige inrichting voor de komende generatie.
De gemeente Rhenen neemt hierin het initiatief, terwijl de waterschappen meedenken en ondersteuning bieden.
Ruimtelijk adaptief werken wordt het integrale groenblauwe werken Ruimtelijk adaptatief werken (groenblauwe werken) dient in een vroeg stadium te worden meegenomen in het werk. Het moet worden meegenomen in de belangenafweging voor een ruimtelijke (her-)inrichting. Hiervoor is het intensiveren van het integrale werken nodig. Om de samenhang te versterken wordt er gewerkt aan een bestuurlijk geformuleerde opgave. Het is van belang om het groenblauwe werken uit te stralen naar onze inwoners en externe partners met wie wij samenwerken.
13
In onderstaand schema worden de doelstellingen weergegeven die nodig zijn om het groenblauwe werken mogelijk te maken als onderdeel van de ambitie Samenwerken met durf.
Het groenblauwe werken is een onderdeel van het thema duurzaamheid. Hiervoor wordt een organisatie brede maatschappelijke opgave geformuleerd.
Het groenblauwe werken wordt integraal opgenomen als onderdeel van de organisatie van de gemeente Rhenen.
Het groenblauwe belang wordt volwaardig meegewogen tussen andere belangen.
De gemeente Rhenen werkt nauw samen met betrokken externe organisaties gedachtegoed assetmanagement toepassen voor al het vastgoed
Groenblauw werken
Actuele informatie over weersextremen wordt beschikbaar gesteld binnen en buiten de organisatie.
Doelen voor de ambitie samenwerken met durf Om doelstellingen te bereiken zijn maatregelen nodig. Welke maatregelen dat zijn ziet u hieronder: Het groenblauwe werken wordt integraal opgenomen als onderdeel van de organisatie van de gemeente Rhenen.
Opnemen in organisatievisie en organisatieplan
Het groenblauwe werken is een onderdeel van het thema duurzaamheid. Hiervoor wordt een organisatie brede maatschappelijke opgave geformuleerd
Opnemen in toekomstvisie van de gemeente Rhenen Bij de uitwerking klimaatakkoord verduurzamen eigen gebouwen (=49% CO2-reductie in 2030 en het einddoel 95% CO2-reductie in 2050) ook de “Rhenense groenblauwe maatregelen” meenemen/ integreren.
Het groenblauwe belang wordt volwaardig meegewogen tussen andere belangen
Groenblauw belang opnemen in de Pilot Remmerden Opnemen in toetsingskaders omgevingsplan Pilot Remmerden, omgevingsvisie en omgevingsplan Groenblauw belang meenemen in alle ruimtelijke ontwikkelingen en (her)inrichtingsprojecten
14
De gemeente Rhenen werkt nauw samen met betrokken externe organisaties
Toepassen leidraden externe partijen zoals de leidraad “blauw en groen goed doen” van de GGDrU in ruimtelijke ontwikkelingen en inrichtingen Meest actuele informatie van organisaties zoals RIVM en GGD toepassen bij informatievoorziening en voorlichting. Gebruik maken van het programma Tygron als ondersteuning bij het maken van ruimtelijke keuzes Implementeren bouwconvenant provincie Utrecht Jaarlijks hittestress agenderen en bespreken met zorgaanbieders Opstellen hitteplan in samenwerking met Platform water Vallei en Eem Aanhaken Blauwe Agenda (Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en provincie Utrecht)
Gedachtegoed assetmanagement toepassen voor al het vastgoed
Opnemen assetmanagement in het omgevingsplan, wegenbeleidsplan, waterrioolplan en groenbeleidsplan
Actuele informatie over weersextremen wordt beschikbaar gesteld binnen en buiten de organisatie
Klimaatanalyse implementeren in Ned Browser Zorgdragen voor een warme overdracht naar alle domeinen met voorlichtingsmateriaal Elke zes jaar een klimaatanalyse opstellen
Hoe gaan wij gebiedsgericht werken? Gebiedsgericht werken is een verdere uitwerking van het integraal werken of het hiervoor beschreven groenblauwe werken. De gemeente Rhenen heeft weinig ervaring met het gebiedsgericht werken waardoor eerst onderzoek nodig zal zijn.
Het gebiedsgericht werken wordt nader onderzocht in de organisatievisie.
Maatregel: Het gebiedsgericht werken wordt nader onderzocht in de organisatievisie Onderzoek meenemen in de organisatievisie
Gebiedsgericht werken
Doel voor de ambitie samenwerken met durf 15
Wat gaan wij doen met onze historische panden? De focus op het beperken van de gevolgen van weersextremen voor historische panden zal grotendeels buiten het gebouw zelf moeten liggen. Dit betekent dat de directe omgeving van het historische pand aangepast kan worden om het te beschermen tegen de gevolgen van extreem weer.
Omgeving historische panden groenblauw inrichten
Klimaatanalyse historische panden
Historische panden
Doelen voor de ambitie samenwerken met durf De maatregelen om genoemde doelen te behalen zijn als volgt: Analyse klimaatanalyse en historische panden
Klimaatanalyse voor alle historische panden (kwetsbaarheden in beeld)
Omgeving historische panden groenblauw inrichten
Opnemen in omgevingsplan
16
Hoe nemen wij het gedachtegoed over toekomstbestendig inrichten mee? Het gedachtegoed van een toekomstbestendige inrichting van de leefomgeving is continue aan verandering onderhevig. Het huidige gedachtegoed wordt door jongere generaties wellicht als normaal beschouwd. Met deze veranderingen beweegt de gemeente mee. Denken over een toekomstbestendige inrichting houdt in dat de gemeente flexibiliteit inbouwt. De bijbehorende doelen worden in onderstaand schema weergegeven:
Samen met de kinderburgemeester en jongerenraad wordt een plan gemaakt en uitgevoerd hoe kinderen meegenomen kunnen worden in de gedachtegoed van een toekomst bestendige inrichting.
De gedachtegoed toekomsbestendig inrichten wordt integraal opgenomen als onderdeel van de organisatie van de gemeente Rhenen.
Gedachtegoed toekomstbestendig inrichten
Doelen ambitie samenwerken met durf Maatregelen die bij deze doelen horen zijn: Samen met de kinderburgemeester en jongerenraad wordt een plan gemaakt en uitgevoerd hoe kinderen meegenomen kunnen worden in het gedachtegoed van een toekomst bestendige inrichting.
Opstellen en uitvoeren plan van aanpak
Het gedachtegoed toekomstbestendig inrichten wordt integraal opgenomen als onderdeel van de organisatie van de gemeente Rhenen.
Opnemen in organisatievisie en plan
17
De ambitie groen leeft! Een groene leefomgeving zorgt mee voor een vitale en gezonde samenleving. Meer groen in bewoond gebied leidt onder andere tot meer verkoeling en verhoogt het welzijn van mens en dier. Verkoeling is hard nodig tijdens hete dagen.
Wij wensen daarom ook een groene leefomgeving voor Rhenen met vele verkoelingsplekken. Hiervoor willen wij werken aan groene inrichtingsprincipes. De gemeente Rhenen neemt hierin initiatief en wordt ondersteund door de provincie Utrecht en Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden alsook het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. De GGD regio Utrecht ondersteunt en adviseert hierin. Groene inrichtingsprincipes passen wij toe voor de realisatie en vervanging (beheer) van onze wegen als onderdeel van een duurzaam wegbeheer. Het initiatief hiervoor ligt bij de gemeente Rhenen samen met de provincie Utrecht en de waterschappen.
Wat is de waarde van een groene leefomgeving? De functies van het groen werden van oudsher gezien in de sfeer van stedenbouw, recreatie, ecologie, decoratie en educatie. Inmiddels wordt groen breder gezien als een essentieel en integraal onderdeel van een gezond en prettig woon-, werk- en leefmilieu. Groen levert een bijdrage aan een positieve gezondheid. Groen voegt waarde toe voor het ecologisch systeem en de biodiversiteit. Een groene woonomgeving heeft een positief effect op de lokale economie via stijgende huizenprijzen, waardetoename van de buurt, heeft een aantrekkingskracht op bedrijven en toerisme. Inmiddels is groen niet meer los te koppelen van het beperken van de gevolgen van weersextremen.
18
Onderzoek waarde groene leemomgeving
Maatregel: Onderzoek waarde groene leefomgeving Onderzoek waarde groene leefomgeving meenemen in het groenbeleidsplan
Waarde groene leefomgeving Rhenen
Doel ambitie groen leeft!
Hoe gaan wij groene inrichtingsprincipes toepassen? Groene inrichtingsprincipes zijn gebaseerd op de waardebepaling van groen en geven een definitie over wat groen is en welke functie het heeft en hoe belangrijk het is voor de leefomgeving. Ze zijn een vast onderdeel van een afwegingskader voor nieuwe en bestaande locaties. Ze zijn leidend in hetere woongebieden, in woongebieden waar er meer berging nodig is voor overtollig regenwater en waar de biodiversiteit een impuls kan gebruiken. Ook worden groene inrichtingsprincipes toegepast daar waar gewerkt wordt aan het vergroten van de leefbaarheid in wijken en straten. Het zijn geen vaste normen maar principes die per locatie worden toegepast. Het betreft maatwerk. De principes worden ingezet naar de mogelijkheden van een locatie. Ook worden ze toegepast op onze gebouwen als onderdeel van het verduurzamen.
Groenblauwe maatregelen toepassen voor eigen gebouwen
Groenblauw integreren in reconstructieprojecten
Integraal opstellen van integrale ontwerpeisen openbare ruimte
Gemeentelijk snippergroen behouden
Groene leefomgeving
Doelen ambitie groen leeft!
19
Maatregelen om een groenblauwe leefomgeving te borgen in het werk:
13.2.a Integraal opstellen van integrale ontwerpeisen openbare ruimte
Integraal opstellen integrale ontwerpeisen openbare ruimte
13.2.b Groenblauwe maatregelen toepassen voor eigen gebouwen
Onderzoek mogelijke groenblauwe maatregelen eigen gebouwen
13.2.c Groenblauw integreren in reconstructie-projecten
Aanpassen criteria Meerjarenplanning Openbare Werken naar weersextremen
13.2.d Gemeentelijk snippergroen behouden
Besluitvorming behoud gemeentelijk snippergroen
20
De ambitie ontstenen en vergroenen Ook inwoners zijn aan zet om bijvoorbeeld hun tuin natuurlijker in te richten met veel groen en minder verharding. Wij stimuleren klimaat adaptief gedrag onder inwoners. Dit geldt ook voor onze ondernemers. De gemeente Rhenen en Rhenam Wonen zijn bijvoorbeeld al begonnen met hun voorlichtingscampagne “Ga Rhenen ontstenen en vergroenen”. Het stimuleren van klimaat adaptief gedrag gaat samen met het stimuleren van een positieve gezonde levensstijl. De GGD regio Utrecht, de waterschappen en de gemeente Rhenen willen hier samen aan werken. Vitens denkt mee en legt de focus op waterbesparing en infiltratie van regenwater.
Hoe gaan wij inwoners en ondernemers stimuleren om te ontstenen en vergroenen? Het bereiken van een ruimtelijk adaptieve/groenblauwe omgeving is afhankelijk van onze inwoners en ondernemers. Het particuliere grondbezit in de gemeente Rhenen is namelijk vele malen groter dan het openbaar gebied van de gemeente zelf. Het is dus van belang om inwoners en ondernemers te stimuleren en te faciliteren en hen deel uit te laten maken van de opgave waarvoor wij staan.
21
Groenblauwe subsidieregeling gemeente Rhenen
Structurele inzet experts voor inwoners en ondernemers
Jaarlijkse voorlichtingsca mpagne 'Ga Rhenen ontstenen en vergroenen'
Structureel voortzetten pilot projecten ruimtelijke adaptatie
Opstellen HWA verordening
Actieve communicatie ism externe organisaties over groenblauwe maatregelen
Stimuleren klimaatadaptief gedrag
Monitoren mate van vergroening
Doelen ambitie ontstenen en vergroenen
Opstellen HWA verordening
Opstellen hemelwaterverordening (input omgevingsplan)
Structureel voortzetten pilot projecten ruimtelijke adaptatie
Voortzetten projecten Heuvelrugtuinen Voorzetten project groene pleinen Opstarten groenblauwe brigade
Groenblauwe subsidieregeling gemeente Rhenen
Opstellen groenblauwe subsidieregeling
Structurele inzet experts voor inwoners en ondernemers
Structurele inzet afkoppelcoaches i.s.m. energieadviseurs
Jaarlijkse voorlichtingscampagne 'Ga Rhenen ontstenen en vergroenen'
Voortzetten jaarlijkse campagne 22
Actieve communicatie i.s.m. externe organisaties over groenblauwe maatregelen
Jaarlijks promoten kli-maatje Regelmatige voorlichtingsacties binnen beschikbare communicatie middelen Informeren ondernemers via nieuwsbrief Aanhaken initiatieven externe organisaties
Monitoren mate van vergroening
Monitoringsonderzoek (percentage toename typen groen en groenbeleving)
23
De ambitie balans Wij wensen - en staan voor - een goede evenwichtige balans tussen landbouw en natuur/landschap. De gevolgen van wateroverlast, droogte en hitte creëren problemen die vragen om structurele oplossingen. Wij werken aan een evenwichtige inrichting van het landelijk gebied. Ook worden er evenwichtige kansen gecreëerd. Om een balans te houden is het van belang de lusten en de lasten eerlijk te verdelen.
Een eerlijke verdeling van middelen, lasten en lusten creëren wij door de focus te leggen op verdienmodellen en fondsen. De gemeente Rhenen zal samen met het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug hierin het initiatief nemen. LTO Rhenen en de agrarische natuurvereniging ANV het Binnenveld zullen hierbij ondersteuning bieden en adviserend optreden.
Hoe werken wij aan een balans en een evenwichtige inrichting. Om de belangen te behartigen en een evenwichtige inrichting te bereiken tussen landbouw en natuur is er vooraf een aantal inzichten nodig. Zo zijn er voor het buitengebied nog geen inzichten bekend voor wat betreft wateroverlast of hitte. Daarnaast is eerst een visie op het buitengebied nodig om vervolgens de belangen in kaart te brengen om deze gezamenlijk te behartigen.
Klimaatanalyse buitengebied
Belangen in kaart brengen Doelen ambitie Balans
Belangen Landbouw en natuur in belans
Maatregelen die bovenstaande doelen ondersteunen zijn: Belangen in kaart brengen
Ruimtelijke adaptatie meenemen in onderzoek visie buitengebied (toekomstvisie)
Klimaatanalyse buitengebied
Opstellen klimaatanalyse buitengebied
24
De ambitie voorbereid op noodsituatie Wij willen goed voorbereid zijn op noodsituaties en stil staan bij de gevolgen die overstromingen of een hittegolf met zich mee kunnen brengen. Het is belangrijk dat vooraf keuzes worden gemaakt. Keuzes over wie zelfredzaam is en wie hulp behoeft. En ook keuzes over wat mag en kan zonder elektriciteit (bijvoorbeeld gebouwen of rioolinstallaties). De gemeente Rhenen neemt hierin het initiatief en wordt ondersteund door de Veiligheidsregio Utrecht. Eerst brengen we de risico’s in beeld en gaan we met alle partners in gesprek over de effecten en gevolgen. Daarna worden de keuzes gemaakt. Wij nodigen partijen uit zoals bijvoorbeeld Stedin. De Veiligheidsregio Utrecht neemt hierin het initiatief samen met de Gemeente Rhenen. De provincie Utrecht en de waterschappen treden op als adviseurs en geven ondersteuning om de risico’s in beeld te brengen en de gesprekken te voeren.
Hoe gaan wij de juiste keuzes maken en voorbereidingen treffen? Om goed voorbereid te zijn heeft de gemeente de kennis en expertise nodig van organisaties zoals de GGDrU, VRU en de waterschappen. Met deze kennis alsook onze eigen kennis kan een risicoanalyse voor alle vier de weersextremen worden uitgevoerd. Daarnaast zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Voordat er zich een calamiteit voor doet. Dit zijn keuzes die gaan over wie zelfredzaam is en wie niet, zodat bekend is wie geholpen moet worden tijdens een calamiteit.
Opstellen Risicoanalyse vier weersextrem en
In beeld brengen kwetsbare inwoners
Goed voorbereid en de juiste keuzes
Doelen ambitie voorbereid op noodsituatie
Maatregelen: Opstellen risicoanalyse vier weersextremen
Opstellen risicoanalyse in samenwerking met VRU en waterschappen Vervolg risicoanalyse implementeren
In beeld brengen kwetsbare inwoners
In beeld brengen kwetsbare inwoners in samenwerking met de GGDrU Opnemen kwetsbare inwoners beleidskader sociaal domein Evaluatie kwetsbare inwoners na hittegolf
25
De ambitie bewust Extreem weer brengt veiligheidsrisico’s met zich mee. De gevolgen van een overstroming zijn desastreus en zorgen voor een ontwrichtende werking van de hele maatschappij. Hier zijn wij ons niet altijd van bewust. Onze wens is ook dit bewustzijn voor de maatschappij te verhogen, zodat hiermee ook de weerbaarheid wordt verhoogd. De veiligheid van onze inwoners en medewerkers van Rhenen staat immers voorop. Wij maken de veiligheidsrisico’s bespreekbaar, zowel overstromingsrisico’s als de gevaren van bosbranden. Wij houden met deze aspecten in het dagelijks werk van medewerkers binnen onze organisaties rekening, zoals bijvoorbeeld bij de opstelling van bestemmingsplannen. De bewustwording van medewerkers geldt ook voor onze inwoners. Die willen wij bevragen door enquetes af te nemen De gemeente Rhenen neemt het initiatief met ondersteuning van de Veiligheidsregio Utrecht, GGD regio Utrecht en Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden.
Hoe gaan wij het bewustzijn en de weerbaarheid verhogen? Het bewustzijn en de weerbaarheid in relatie tot de gevolgen van weersextremen is hoog als inwoners van de gemeente Rhenen er kennis van hebben wat deze gevolgen kunnen betekenen voor hun omgeving. Inwoners hebben naast kennis ook handelingsperspectief en nemen zelf het initiatief om groenblauwe maatregelen toe te passen rondom hun eigen huis.
26
Training en oefensessies met maatschappelijke instellingen en inwoners
Communicatiecampagne gericht aan inwoners samen met externe partijen en hulpdiensten
Doelen ambitie bewust
Scenario's gevolgen weersextremen in beeld brengen
80% van de inwoners van Rhenen zijn bewust van de gevolgen van weersextremen in 2026
Monitoren kennisniveau inwoners.
Maatregelen: Communicatie-campagne gericht aan inwoners samen met externe partijen en hulpdiensten
Communicatiecampagne inwoners samen met externe partijen en hulpdiensten
Training en oefensessies met maatschappelijke instellingen en inwoners
Training en oefensessies met maatschappelijke instellingen en inwoners
Scenario's gevolgen weersextremen in beeld brengen
Scenario’s in beeld brengen
Monitoren kennisniveau inwoners.
Monitoren kennisniveau onder inwoners door schriftelijke enquête
27
Hoe gaan wij rekening houden met veiligheidsrisico’s in het werk? Het is de bedoeling dat alle werknemers van de gemeente Rhenen op de hoogte zijn van - en alert zijn op - de veiligheidsrisico’s die aan de weersextremen vast zitten. Werknemers brengen het vervolgens ook onder de aandacht bij klanten/partners.
Calamiteitenplan Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug
Crisis ambassadeurs extreem weer per team in de organisatie van Rhenen
Aanvullende eisen bebouwing irt gevolgen weersextremen
Actualiseren Crisiscommunicatieplan
Veiligheidsrisico's extreem weer borgen in de organisatie
Doelen ambitie bewust Maatregelen: Actualiseren Crisiscommunicatieplan
Actualiseren Crisiscommunicatieplan
Calamiteitenplan Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug
Verkennen deelnemende gemeenten i.v.m. opstellen calamiteitenplan NPUH
Crisis ambassadeurs extreem weer per team in de organisatie van Rhenen
Opnemen in Organisatievisie en plan Meenemen onderzoek VRU over crisis en handelen organisatie
Aanvullende eisen bebouwing irt gevolgen weersextremen
Onderzoek aanvullende eisen
28
De ambitie rust en verkoeling Iedereen is welkom in Rhenen en mag genieten van de unieke Heuvelrug, de mooie uitzichten op de Neder-Rijn en onze rijke cultuurhistorie. Wij willen rust, natuur en het (fiets-) toerisme als profiel voor Rhenen versterken. Voorwaarde hiervoor is dat een grens wordt gehanteerd aan intensieve recreatie. De gemeente neemt initiatief hierin, waarbij ook investeerders en verzekeraars een belangrijke rol hebben. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug faciliteert hierin. Recreatie moet ook tijdens de hete zomerdagen mogelijk zijn. Wij streven ernaar dat de Neder-Rijn, naast een veilige recreatieplek, ook een plek wordt waar verkoeling kan worden gezocht. De Gemeente Rhenen kijkt samen met de provincie Utrecht naar de mogelijkheden.
Hoe versterken wij het profiel rust, natuur en fiets? De gemeente Rhenen heeft in september 2020 een beleidsvisie recreatie en toerisme 2021 – 2025 vastgesteld. De ambitie zet in op kwaliteitstoerisme. Dat wat kenmerkend is voor Rhenen wordt versterkt. Het toeristisch profiel van Rhenen bestaat uit drie thema’s; natuur, cultuur en cultuurhistorie en gastronomie. Het profiel rust, natuur en fiets zoals benoemd in deze ambitie wordt in de beleidsvisie recreatie en toerisme 2021 – 2025 verder uitgewerkt en sluit hierop aan.
Hoe gaan wij verkoelende plekken realiseren langs de Neder-Rijn? Het is bekend dat overdag waterpartijen verkoelende werking hebben tijdens hete dagen. Recreëren langs de Neder-Rijn is goed mogelijk tijdens hete zomerdagen. Ook kunnen inwoners van de binnenstad hier overdag verkoeling vinden. Deze plekken dienen uitnodigend te zijn voor zowel toeristen als inwoners. Maatregel: Onderzoek mogelijkheden verkoelende plekken binnen bestaande plannen
Onderzoek mogelijkheden verkoelende plekken binnen bestaande plannen Onderzoek plan Palmerswaard en Passantenhaven
Verkoelende plekken langs de Neder-Rijn
Doel ambitie rust en verkoeling 29
De ambitie waterberging op de berg Rhenen ligt op een prachtige heuvelrug met een goed doorlaatbare bodem. Wij blijven inzetten op infiltratie van regenwater. Er is echter meer nodig gezien de toename van hevige hoosbuien en de lange periodes van droogte. Het is ons streven om water langer vast te houden. De berg meer benutten voor waterberging vereist een palet aan strategieën en maatregelen. Er wordt een gebiedsgerichte aanpak gehanteerd voor de berg, waarbij ook de flanken van de Utrechtse Heuvelrug worden meegenomen. De gemeente Rhenen neemt hiervoor het initiatief, samen met het Nationaal Park de Utrechtse Heuvelrug. Landbouwpartners LTO en de agrarische natuurvereniging ANV denken mee met oog voor de belangen en gevolgen voor landbouw en natuur. Er wordt aan Staatsbosbeheer en andere terreinbeheerders gevraagd om andere ‘waterhoudende’ beplanting te overwegen op de Heuvelrug. Waterschap Vallei en Veluwe neemt het initiatief om alternatieve technieken te onderzoeken voor het bufferen van water (o.a. door bodemverbeteraars). Verder durven wij te experimenteren met een klimaat adaptief gebied. De provincie Utrecht neemt hierin het initiatief en wordt ondersteund en gefaciliteerd door de gemeente Rhenen en Nationaal Park de Utrechtse Heuvelrug.
Samen met de provincie, waterschappen, Vitens en het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug gaan wij het watersysteem op de berg robuuster maken.
Hoe gaan wij de berg benutten voor waterberging? Een waterrobuustsysteem is een systeem dat een bui van 74 mm per uur kan verwerken zonder dat er wateroverlast ontstaat in woningen en bedrijfspanden op of onderaan de berg. Overtollig hemelwater wordt eerst benut, voordat het wordt afgevoerd. Het systeem onder de grond, alsook boven de grond, is hierop berekend. Er is sprake van het volledig benutten van de berg om regenwater vast te houden, als alle mogelijkheden worden gebruikt om regenwater te infiltreren, te bergen en vast te houden. Dit geldt voor zowel openbaar terrein als particulier terrein.
30
Maatregel: Onderzoek mogelijke aanvullende maatregelen om water vast te houden
Onderzoek mogelijke aanvullende maatregelen om water vast te houden Aanhaken visie en bouwstenen programma Blauwe agenda voor gehele Heuvelrug Stimuleringsmaatregelen inwoners (zie ambitie ontstenen en vergroenen)
Water bergen op de berg
31
De ambitie hergebruik maakt water tot vriend De wateroverlast die Rhenen ervaart in het voorjaar door heftige hoosbuien is inmiddels standaard geworden. De gevolgen zijn bekend. Wij zien dit water als een bron voor hergebruik en willen het circulair toepassen. Wij denken anders over regenwater en zien het niet als last die zo snel mogelijk moet worden afgevoerd. Regenwater gaan wij gebruiken tijdens de langdurige periodes van droogte die in de zomer en najaar volgen. Zo houden wij onze leefomgeving vitaal zonder verspilling van het drinkwater. De gemeente Rhenen, Vitens, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, alsook de provincie Utrecht, zullen dit onderzoeken en de mogelijkheden verkennen.
Wij kijken ook breder dan alleen naar de gevolgen van klimaatverandering. De maatregelen die bijdragen aan een klimaatbestendig en waterrobuust Rhenen kunnen gekoppeld worden aan andere opgaven zoals alternatieve energieopwekking. Zo kunnen waterwegen ingezet worden voor hogere doeleinden zoals alternatieve opwekking van energie of het bergen van regenwater. De gebieden rondom de Neder-Rijn kunnen hiervoor mogelijk worden ingezet. De gemeente Rhenen neemt het initiatief en zorgt voor een brede blik gericht op meekoppelkansen. Zij wordt hierin ondersteund door Rijkswaterstaat.
32
Hoe hergebruiken wij regenwater? Regenwater zien wij niet als iets dat snel afgevoerd moet worden. Wij zien het als bron, die wij bundelen en opslaan voor hetere en droge periodes. Hierin staan wij open voor nieuwe innovatieve ideeën.
In een vroeg stadium wateropslag en infiltratie meenemen voor nieuwe en bestaande ontwikkelingen
Alle gebouwen zijn in 2050 afgekoppeld Jaarlijkse communicatie campagne over zuinig omgaan met drinkwater
Hergebruik regenwater
Doelen ambitie hergebruik maakt water tot vriend Maatregelen: In een vroeg stadium wateropslag en infiltratie meenemen voor nieuwe en bestaande ontwikkelingen
Opnemen in Omgevingsvisie en Plan
20.1 Alle gebouwen zijn in 2050 afgekoppeld
Voortzetten afkoppel ambities Afkoppelen voorkanten van daken derden opnemen in reconstructieprojecten Inzet stimulering maatregelen (ambitie ontstenen en vergroenen)
Jaarlijkse communicatiecampagne over zuinig omgaan met drinkwater
Afstemmen communicatiecampagne met Vitens
33
Hoe gaan wij om met meekoppelkansen? Voorafgaand aan het nemen van maatregelen bij een ontwikkeling zal stil moeten worden gestaan bij de vraag of er meerdere doelen gediend kunnen worden. Hiervoor zullenl binnen de organisatie vernieuwde afspraken moeten komen. Ook initiatieven van derden kunnen bijdragen aan het koppelen van kansen. Voorwaarden zijn dat het efficiënt en effectief moet zijn, alsook dat derden vroegtijdig worden betrokken.
Fysieke maatregelen worden vooraf onderzocht of het meerdere doelen dient.
Afstemmen en verkennen met externe partijen over meekoppelkansen
Benutten meekoppelkansen
Doelen ambitie hergebruik maakt water tot vriend Maatregelen: Fysieke maatregelen worden vooraf onderzocht of het meerdere doelen dient.
Meenemen in organisatievisie en plan
Afstemmen en verkennen met externe partijen over meekoppelkansen
Verkenning uitvoeren met externe partijen Uitkomsten onderzoek HDSR over hergebruik gezuiverde afvalwater meenemen in Pilot Remmerden Locaties alternatieve energieopwekking afstemmen met groenblauwe maatregelen door gebruik klimaatanalyse
34
Uitvoering en middelen Wat wij weten over de gevolgen van weersextremen is vertaald naar wat wij willen. Wat wij willen is verder vertaald naar gezamenlijke ambities, doelen en maatregelen. Hieronder treft u een overzicht met alle maatregelen zoals in dit beleidsplan beschreven. Per ambitie wordt er een tabel weergegeven. In een aantal gevallen zijn er meerdere tabellen per ambitie te zien. De regionale maatregelen zijn ook opgenomen in de tabellen. Dit zijn alleen de regionale maatregelen die direct van toepassing zijn op dit beleidsplan. Voor een toelichting en een compleet overzicht van de regionale maatregelen verwijzen wij u naar bijlage 4. In het overzicht worden de maatregelen kort beschreven. Er staat waar de maatregelen geborgd zijn of geborgd kunnen worden. Het uitvoeringsjaar wordt vermeld en de benodigde middelen worden benoemd. In veel gevallen worden de kosten aangegeven met een minteken. Dit betekent dat er geen extra middelen nodig zijn die onder dit beleidsplan vallen. Redenen hiervoor zijn: Het valt budgettair niet onder het beleidsplan ruimtelijke adaptatie maar onder een andere beleidsplan/visie Het valt binnen bestaande middelen/zijn al middelen beschikbaar Het valt onder regionale maatregelen (en middelen) Daarnaast zijn van enkele maatregelen de kosten nog niet bekend. Deze kosten worden met p.m. aangeduid.
De financiële verantwoording ziet u in de volgende paragraaf.
Tabel 1 Samenwerken met durf – Groenblauw werken Maatregel Schaal Borgen/geborgd
Uitvoeringsjaar
Opnemen groenblauwe werken in organisatievisie en plan Maatschappelijke opgave duurzaamheid formuleren en opnemen in Toekomstvisie gemeente Rhenen Bij de uitwerking klimaatakkoord verduurzamen eigen gebouwen ook de groenblauwe maatregelen integreren.
Lokaal
Organisatievisie en -plan
2023
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Lokaal
Toekomstvisie
2022
-
Lokaal
Omgevingsvisie en -plan
2024
-
Groenblauw belang meewegen in Pilot Remmerden Groenblauw belang opnemen in toetsingskaders (pilot Remmerden, Omgevingsvisie en plan) Groenblauw belang meenemen in alle ruimtelijke ontwikkelingen en (her)inrichtingsprojecten
Lokaal
Pilot Remmerden
2022
-
Lokaal
Omgevingsvisie en –plan, pilot Remmerden
2022 - 2024
-
Lokaal
Organisatievisie en -plan
doorlopend
-
35
Toepassen leidraden externe partijen
Lokaal
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie
doorlopend
-
Toepassen meest actuele informatie van Rivm en GGD i.v.m. communicatie Gebruik maken van Tygron in ruimtelijke keuzes Implementeren afspraken uit bouwconvenant provincie Utrecht (handreiking) Agenderen hittestress zorgaanbieders Opstellen hitteplan Aanhaken Blauwe Agenda Assetmanagement opnemen in diverse gemeentelijke plannen
Lokaal
doorlopend
-
doorlopend
-
Lokaal/regionaal
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Organisatievisie en –plan/ klimaatprogramma provincie Utrecht
2022-2023
-
Lokaal
Teamplan WMO
jaarlijks
-
Regionaal Regionaal
RAP Blauwe agenda
2023 doorlopend
-
Lokaal
Groenbeleidsplan, Waterrioolplan, Wegenplan, beheerplan gebouwen Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie
doorlopend
-
Klimaatanalyse implementeren in Ned Browser Warme overdracht klimaatadaptatie/ voorlichtingsmateriaal intern Opstellen klimaatanalyse (6 jaarlijks)
Lokaal
2023
-
2023
-
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie
2026
25k
Lokaal
Lokaal
Lokaal
Tabel 2 Samenwerken met durf – gebiedsgericht werken Maatregel Schaal Borgen/geborgd
Onderzoek gebiedsgericht werken
Lokaal
Organisatievisie en -plan
Tabel 3 Samenwerken met durf – historische panden Maatregel Schaal Borgen/geborgd
Klimaatanalyse historische panden
Lokaal
Omgeving historische panden groenblauw inrichten
Lokaal
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Omgevingsplan
Uitvoeringsjaar
2023
Uitvoeringsjaar
2024 Werk met werk
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) 15k -
36
Tabel 4 Samenwerken met durf – gedachtegoed toekomstbestendig inrichten Maatregel Schaal Borgen/geborgd Uitvoeringsjaar
Plan opstellen hoe kinderen meegenomen kunnen worden in het gedachtegoed toekomstbestendige inrichting
Lokaal
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie
2023
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) 5k
Opnemen gedachtegoed als integraal onderdeel van de organisatie
Lokaal
Organisatievisie en -plan
2023
-
Borgen/geborgd
Uitvoeringsjaar
Groenbeleidsplan (RAP)
2022
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Tabel 5 Groen leeft! – waarde van groen Maatregel Schaal
Onderzoek waarde groene leefomgeving (Loofbomenadvies Rap meenemen)
Lokaal (regionaal)
Tabel 6 Groen leeft! – groene inrichtingsprincipes Maatregel Schaal Borgen/geborgd
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie RAP
2023
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) 10k
2022
-
Lokaal
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie
2024
-
Lokaal
Bestuurlijke besluitvorming
2022
-
Integraal opstellen integrale ontwerpeisen openbare ruimte Onderzoek groenblauwe maatregelen eigen gebouwen. Een lijst van te implementeren instrumenten om te komen tot klimaatbestendige gebouwen.
Lokaal
Aanpassen criteria Meerjarenplanning Openbare Werken i.r.t. weersextremen Besluitvorming behoud gemeentelijk snippergroen
Regionaal
Uitvoeringsjaar
37
Tabel 7 Ontstenen en vergroenen Maatregel Schaal
Opstellen Hemelwaterverordening Project Heuvelrugtuinen
Lokaal
Water Rioolplan
2022-2023
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Lokaal
2022
-
Project groene pleinen
Lokaal
2023 - 2027
p.m
Groenblauwe brigade
Lokaal
2024
5k
Groenblauwe subsidieregeling (gebruik maken van conceptregeling PWVE) Structurele inzet experts Voorlichtingscampagne ism Rhenam Jaarlijks promoten klimaatje
Lokaal (regionaal)
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Water Rioolplan
2022 – 2027
-
Lokaal Lokaal
Water Rioolplan Water Rioolplan
2022 – 2027 2022 – 2027
-
Lokaal
2023 – 2027
-
Algemene jaarlijkse voorlichtingsacties
Lokaal
2023 – 2027
-
Informeren ondernemers
Lokaal
2023 – 2027
-
Aanhaken initiatieven externe organisaties
Lokaal
2023 – 2027
-
Monitoringsonderzoek (% toename typen groen en groenbeleving)
Lokaal
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie
2025
5k
Schaal
Borgen/geborgd
Uitvoeringsjaar
Lokaal
Visie buitengebied/ Toekomstvisie Water Rioolplan
2022
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
2023
-
Tabel 8 Balans Maatregel
Ruimtelijke adaptatie meenemen in onderzoek visie buitengebied Klimaatanalyse buitengebied
Lokaal
Borgen/geborgd
Uitvoeringsjaar
38
Tabel 9 Voorbereid op noodsituatie Maatregel Schaal
Opstellen risicoanalyse
Lokaal
Vervolg risicoanalyse implementeren
Lokaal
In beeld brengen kwetsbare inwoners
Lokaal
Opnemen kwetsbare inwoners beleidskader sociaal domein
Lokaal
Evaluatie kwetsbare inwoners na hittegolf
Lokaal
Borgen/geborgd
Uitvoeringsjaar
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidsplan ruimtelijke adaptatie Beleidskader sociaal domein
2023
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) 5k
2024 – 2027
p.m.
2023
-
2023
-
Beleidskader sociaal domein
Na hittegolf
-
Uitvoeringsjaar
2022 - 2027
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
2024
p.m.
2025
p.m.
2026
-
Tabel 10 Bewust – bewustzijn en weerbaarheid Maatregel Schaal Borgen/geborgd
Communicatiecampagne inwoners
Lokaal
Trainingen en oefensessies maatschappelijke instellingen en hulpdiensten Scenario’s in beeld brengen
Lokaal
Monitoren kennisniveau inwoners
Lokaal
Lokaal
Beleidsplan Ruimtelijke adaptatie Beleidsplan Ruimtelijke adaptatie Beleidsplan Ruimtelijke adaptatie Beleidsplan Ruimtelijke adaptatie
39
Tabel 11 Bewust – veiligheidsrisico’s op het werk Maatregel Schaal Borgen/geborgd
Actualiseren crisiscommunicatieplan Verkennen deelnemende gemeenten i.v.m. opstellen calamiteitenplan NPUH
Lokaal
Crisiscommunicatieplan
2022 - 2023
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Lokaal
Beleidsplan ruimtelijke adaptatie
2024
-
Crisis ambassadeurs
Lokaal
2023 - 2024
-
Meenemen onderzoek VRU over crisis en handelen organisatie
Lokaal
Organisatievisie en plan Crisiscommunicatieplan
2022-2023
-
Onderzoek aanvullende eisen bebouwing irt weersextremen. Onderzoek groenblauwe maatregelen eigen gebouwen. Een lijst van te implementeren instrumenten om te komen tot klimaatbestendige gebouwen.
Regionaal
RAP
2022
-
Tabel 12 Rust en verkoeling Maatregel Schaal
Onderzoek mogelijkheden verkoelende plekken Palmerswaard en Passantenhaven (gebruik overzicht meekoppelkansen en klimaatadaptatie RAP)
Lokaal (regionaal)
Tabel 13 Waterbergen op de berg Maatregel Schaal
Aanhaken bouwstenen programma Blauwe Agenda
Regionaal
Uitvoeringsjaar
Borgen/geborgd
Uitvoeringsjaar
Projectplannen Palmerswaard en Passantenhaven
2023
Borgen/geborgd
Uitvoeringsjaar
Blauwe Agenda
2022 – 2027
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) p.m.
40
Tabel 14 Hergebruik maakt water tot vriend – hergebruik regenwater Maatregel Schaal Borgen/geborgd Uitvoeringsjaar
Wateropslag meenemen in planvorming Voortzetten afkoppel ambities
Lokaal
Afkoppelen gebouwen particulieren (voorkant dak) reconstructieprojecten
Lokaal
Afstemmen communicatiecampagne Vitens
Lokaal
Lokaal
Omgevingsvisie en -plan Convenant afkoppelen Utrechtse Heuvelrug, Waterrioolplan Beleidsplan Ruimtelijke Adaptatie (onderdeel integrale ontwerpeisen) Beleidsplan
2024
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Doorlopend
-
2023
-
Doorlopend
-
Tabel 15 Hergebruik maakt water tot vriend - meekoppelkansen Maatregel Schaal Borgen/geborgd Uitvoeringsjaar
Fysieke maatregelen onderzoeken voor meerdere doelen Verkennen meekoppelkansen externe partijen Locaties alternatieve energie opwek afstemmen groenblauwe maatregelen Uitkomsten onderzoek HDSR hergebruik zuivering meenemen
Lokaal
Organisatievisie en-plan
2023
Kosten indicatie in euro’s (prijspeil 2021) -
Lokaal/regionaal
Organisatievisie en-plan
Doorlopend
-
Lokaal
Beleidsplan Ruimtelijke adaptatie
Doorlopend
-
Lokaal
Pilot Remmerden
2022 - 2024
-
41
Financiële verantwoording Het uitvoeringsprogramma laat diverse maatregelen zien. Enerzijds de maatregelen die in andere beleidsplannen worden geborgd of op regionale schaal worden uitgevoerd. Anderzijds zijn er maatregelen waarvoor de middelen al beschikbaar zijn of geen extra middelen nodig zijn. Voor een aantal maatregelen zijn wel extra middelen nodig. Deze maatregelen vallen direct onder het uitvoeringsprogramma van het beleidsplan ruimtelijke adaptatie. Hieronder staat een kostenoverzicht. Hierin wordt de maatregel kort beschreven en financieel toegelicht. Uitvoering van de genoemde maatregelen leidt tot enerzijds eenmalige kosten (aanleg) en anderzijds structurele kosten (onderhoud en vervanging). De budgetten hiervoor zullen nog gevonden of beschikbaar gesteld moeten worden. Tabel 16: maatregelen beleidsplan ruimtelijke adaptatie Maatregelen Uitvoeringsjaar Totale kosten Project Groene 2023 - 2027 p.m. pleinen
Toelichting Begeleiden scholen en kerken naar een ontwerp voor een groenblauwe plein. Faciliteren en begeleiden. Kosten zijn eenmalig Faciliteren en begeleiden intensief en integraal proces. Kosten zijn eenmalig
Opstellen risicoanalyse Integraal opstellen integrale ontwerpeisen openbare ruimte Plan opstellen en uitvoeren hoe kinderen meegenomen kunnen worden in het gedachtegoed toekomstbestendige inrichting Klimaatanalyse historische panden
2023
5k
2023
10k
2023
5k
Faciliteren en begeleiden scholen, ondersteuning gemeente. Kosten zijn eenmalig
2023
15k
Groenblauwe brigade
2025
5k
Monitoringsonderzoek %groen en groenbeleving Opstellen klimaatanalyse
2026
5k
2026
25k
Omgeving historische panden analyseren m.b.v. klimaatanalyse en experts. Input voor Omgevingsvisie en –plan Kosten zijn eenmalig. Inzet afkoppelcoaches en cursussen. Kosten zijn eenmalig Opdracht externe, gebruik inwonerspanel. Kosten zijn eenmalig Volgens DPRA elke 6 jaar. Rioolplan wordt met de komst van de omgevingswet vervangen. Kosten zijn eenmalig
Totaal
95k
Project Groene pleinen Voorloper van dit project is de pilot groene (school)pleinen (2019 – 2021) Naast algemene themaavonden, worden twee scholen begeleidt om tot een ontwerp voor een groene schoolplein te komen. Een derde school is in 2021 gestart met de begeleiding. De kosten voor het begeleiden en opstellen van een ontwerp zijn per school of kerk circa 7.000 euro. Voor 1 school is er subsidie verkregen van het waterschap. Hierdoor vallen de kosten lager uit. Om deze pilot te continueren en voort te zetten als project, zijn de benodigde middelen nog onduidelijk. De oorzaak hiervan zijn de inmiddels bestaande en toekomstige subsidieregelingen van diverse externe partijen zoals de waterschappen en de provincie. Na een evaluatie van de pilot groene pleinen en zodra er meer inzicht wordt verkregen over de subsidie mogelijkheden, zal er indien nodig een eenmalige incidentele aanvraag worden gedaan. 42
Opstellen risicoanalyse Voor het opstellen van een risicoanalyse wordt een indicatie gegeven van 5.000 euro aan benodigde kosten. Integraal opstellen van integrale ontwerpeisen De kosten voor het opstellen van integrale ontwerpeisen zijn eenmalig en zal incidenteel worden aangevraagd. Plan opstellen en uitvoeren hoe kinderen meegenomen kunnen worden in het gedachtegoed toekomstbestendige inrichting De kosten voor het opstellen en uitvoeren van bovengenoemd plan zal binnen bestaande budgetten worden gezocht. Klimaatanalyse historische panden De kosten voor het uitvoeren van een klimaatanalyse voor historische panden zijn eenmalig en zal incidenteel worden aangevraagd. Groenblauwe brigade De kosten voor het opzetten van een groenblauwe brigade is eenmalig en zal incidenteel worden aangevraagd. Monitoringsonderzoek % groen en groenbeleving De kosten voor het uitvoeren van een monitoringsonderzoek is eenmalig en zal incidenteel worden aangevraagd. Opstellen klimaatanalyse De kosten voor het opstellen van een klimaatanalyse is eenmalig en zal incidenteel worden aangevraagd. Subsidies maatregelen Op lokaal, regionaal en landelijk niveau zijn diverse subsidiemogelijkheden beschikbaar of in ontwikkeling. Deze subsidies zijn beschikbaar voor gemeenten, regionale samenwerkingsverbanden of voor particulieren.
Voordat er een incidentele aanvraag wordt ingediend zal eerst worden onderzocht of er subsidiemogelijkheden zijn. Daarnaast wordt gekeken of de maatregelen samen kunnen lopen met andere programma’s. Voor een overzicht van de subsidiemogelijkheden wordt u verwezen naar bijlage 5. Er is een landelijke subsidieregeling vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Deze regeling heeft als doel om de uitvoering van klimaat adaptieve projecten in de fysieke ruimte te versnellen. Deze regeling geldt niet voor eerder genoemde maatregelen. Wel is deze regeling van toepassing op de (reconstructie) projecten van de gemeente. Voor de jaren 2021, 2022 en 2023 kan hiervoor een aanvraag worden ingediend. Het platform Water Vallei en Veluwe zijn bevoegd de aanvragen te organiseren en vooraf te toetsen. De gemeente Rhenen zal voor alle genoemde jaren potentiele (reconstructie) projecten indienen.
43
Bijlagen Bijlage 1: Klimaatanalyse Rhenen Hitte en Rhenen Op sommige plekken in Rhenen kan het op warme dagen erg heet worden, in vergelijking met het buitengebied. Met name in de gebieden waar er veel steen is en weinig groen. Steen houdt hitte vast en geeft warmte af in de nacht. Op plekken waar er veel groen is, zoals bomen, is het koeler. Groen heeft een verkoelende werking voor de omgeving. In Rhenen ervaren met name de stedelijke kernen hittestress en is er sprake van een hitteeilandeffect. Het hitte-eiland effect is geen exclusief grootstedelijk fenomeen. Ook kleinere dorpen en steden zoals Rhenen, Elst en Achterberg laten een sterk verhoogde minimumtemperatuur zien. De locaties zoals het MFG Elst, de benedenstad van Rhenen en het agrarisch gebied van Achterberg worden door inwoners van Rhenen als extreem heet ervaren. Hieronder staat een overzichtskaart met de effecten van hitte voor Rhenen.
Gemodelleerd hittestress (Tygron) (Bron: https://klimaatanalyserhenen.nl/. )
Meer groen kan naast het dempen van effecten van hitte ook een positieve bijdrage leveren aan een scala van andere gezondheidsaspecten. Groen stimuleert om te bewegen en heeft verschillende bevorderende sociale en mentale effecten, voor zowel kinderen als volwassenen. Groen kan ook een positief effect hebben op de lokale economie, via stijgende huizenprijzen, waarde toename van de buurt, aantrekkingskracht op bedrijven, stadstoerisme en recreatie. Ook kan groen waarde hebben voor het ecologisch systeem en de biodiversiteit, en kan groen wateroverlast voorkomen. Wel is het van belang groeninrichting verstandig aan te pakken waarbij gezondheidsrisico’s van bijvoorbeeld allergieën door pollen of processierupsen of tekenbeten moeten worden meegenomen Er moet goed worden nagedacht welke groene maatregelen toegepast moeten worden.