Basispresentatie VRU - Weerbaarheid en veerkracht Rhenen

Versterken van veerkracht

De eerste stappen naar een weerbare regio

Cindy Rutten – senior communicatieadviseur VRU Larissa Bril – specialist crisisbeheersing VRU

Programma Waar gaan we het over hebben? • Een greep uit het dagelijks nieuws.. • Nationale weerbaarheidsopgave en militaire paraatheid • Rol voor gemeenten en veiligheidsregio’s • Risico’s: wat bedreigt ons? • Programma veerkracht VRU • Wat gaan we concreet doen? • Wat kan jij doen om je eigen weerbaarheid te verhogen?

Wat als… • De stroom langer dan 24 uur uitvalt... • Door een cyberaanval, bruggen en waterkeringen niet meer bedienbaar zijn... • Er een grote onbeheersbare brand ontstaat op de Utrechtse Heuvelrug...

• Er in deze regio net zoveel regen valt als in 2021 in Limburg viel... • Rusland een NAVO-lidstaat aanvalt en onze ziekenhuizen vollopen met oorlogsslachtoffers...

Hoe weerbaar en veerkrachtig is de Nederlandse overheid dan? Hoe weerbaar en veerkrachtig ben jij dan?

Nederland als NAVO-lidstaat • De zeven basisvereisten van de NAVO voor civiele paraatheid zijn: 1. Gegarandeerde continuïteit van de overheid en essentiële overheidsdiensten 2. Weerbaarheid van energievoorzieningen 3. Vermogen om effectief om te gaan met ongecontroleerde volksverhuizingen 4. Weerbaarheid van voedsel- en watervoorraden 5. Vermogen om te gaan met massale slachtoffers/gewonden 6. Weerbaarheid van civiele communicatiesystemen 7. Weerbaarheid van civiele transportsystemen •

Veerkracht versterken rondom 5 maatschappelijke behoeftes: veiligheid, gezondheid, basisbehoeften, welzijn en continuïteit van de samenleving

Nationale weerbaarheidsopgave ❑ Regeerprogramma Nationale Veiligheid: ▪ Weerbaarheid is prioriteit nummer één!

▪ Landelijke weerbaarheidsopgave met 6

pijlers ❑ Doelstelling:

▪ Inzetten op continuïteit van de samenleving

en economie, maatschappelijke weerbaarheid verhogen, de krijgsmacht en civiele ondersteuning daaraan versterken

▪

Militaire paraatheid ❑ Defensie heeft 3 hoofdtaken: 1. Beschermen van het eigen grondgebied en dat van

bondgenoten; 2. Bevorderen van de (internationale) rechtsorde en

stabiliteit; 3. Ondersteunen van civiele autoriteiten en leveren van

bijstand bij rampen en crises. ▪ Hoofdtaak 3 staat momenteel onder druk ▪ https://www.defensie.nl

De opgave waar we voor staan

Voor een weerbaar en veerkrachtig Nederland

Opdracht voor alle veiligheidsregio's De RCDV gaat: 1. Onderzoeken welk gezamenlijk basisniveau wenselijk en haalbaar is ten aanzien van de aanpak van

weerbaarheid door veiligheidsregio’s; 2. Vaststellen op welke dreigingsscenario’s en bijbehorende effecten de veiligheidsregio’s zich moeten

prepareren, waaronder het scenario van langdurige stroomuitval. Het uitgangspunt bij deze scenario’s is dat burgers de eerste 72 uur na een ramp of crisis in principe zelfredzaam moeten kunnen zijn; 3. Uitwerken wat qua informatiedeling over dreigingen nodig is voor adequate preparatie; 4. Uit te werken op welke manier veiligheidsregio’s best practices met elkaar kunnen uitwisselen, en

hierbij te zorgen voor een heldere positionering van het landelijk platform WeerbaarNL ten opzichte van de veiligheidsregio’s; 5. Te verkennen in hoeverre brandweerposten ingezet kunnen worden als resilience points; 6. Voor bovenstaande acties in kaart te brengen wat de financiële consequenties hiervan zijn, en wat dit

randvoorwaardelijk vraagt van Rijk en gemeenten/VNG; 7. Het Veiligheidsberaad periodiek te informeren over de voortgang van de acties, en de resultaten ter

besluitvorming voor te leggen aan het Veiligheidsberaad.

Opdracht voor alle gemeenten De VNG gaat: 1. Onderzoeken of een gezamenlijk basisniveau of actielijst voor gemeenten wenselijk en haalbaar is ten

aanzien van de aanpak van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht; 2. Onderzoeken op welke wijze de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau

versterkt kan worden door gemeenten; 3. Verkennen hoe gemeenten zicht krijgen op hoge concentraties verminderd zelfredzame inwoners,

kwetsbare voorzieningen en locaties, zodat gemeenten daarop adequaat kunnen anticiperen in het kader van bevolkingszorg; 4. Verkennen op welke wijze gemeenten maatschappelijke netwerken in beeld krijgen en kunnen inzetten

en/of benutten bij (dreigende) rampen en crisis; 5. Uitwerken op welke manier gemeenten good practices en kennis met elkaar kunnen uitwisselen via de

VNG kanalen en op het platform WeerbaarNL; 6. Verkennen in hoeverre lokale herkenningspunten ingezet kunnen worden als ‘resillience points’, punten

waar inwoners naartoe kunnen gaan voor informatie en levensbehoeften bij calamiteiten en dreigingen; 7. Onderzoeken in hoeverre lokaal handelingsperspectief voor gemeenten ontbreekt in relatie tot de

meest urgente dreigingsscenario’s en bijbehorende effecten aan de hand van de Veiligheidsstrategie.

We beginnen de urgentie te voelen!

Noodsteunpunten of 'resilience points' ▪ Waarom? o Noodzakelijk om lokale hulppunten voor inwoners te creëren en coördineren o Gebaseerd op voorbeelden Oekraïne ▪ Wat? o Landelijk dekkend netwerk: 1.000 hoofdsteunpunten (mogelijk brandweerkazernes)

aangevuld met 3.600 lokale noodsteunpunten ▪ Hoe? o Gefaseerde aanpak: starten met inrichten hoofdstructuur, waarbij veiligheidsregio's en

gemeenten nauw samenwerken ▪ Hoeveel? o Landelijk geld vrijmaken is noodzakelijk: minimaal €50 miljoen nodig voor hoofdstructuur

Risico’s en veerkracht in regio Utrecht • • •

Vijf risico’s die de komende jaren om een versnelling vragen Ontwikkelingen in de samenleving hebben invloed op veerkracht invloed, zoals vergrijzing en verschraling van zorg. Risico’s kunnen leiden tot verstoringen die de veerkracht van de samenleving beïnvloeden. Omgekeerd kan, door veerkracht te versterken, de impact van eventuele verstoringen worden beperkt.

Energie / netcongestie (uitval vitaal)

Klimaat / overstroming (extreem weer)

Cyber

Militaire dreiging

Droogte / natuurbrand Doel: veerkracht versterken door interventies en investeringen

Realiteit: Veerkracht neemt af door o.a. vergrijzing en extramuralisatie

Wat als… de stroom uitvalt?

Overbelast stroomnetwerk in provincie Utrecht 250 MW TE KORT IN 2029 Technische netcapaciteit (N-1)

1600 Risico veranderend gedrag grootverbruikers 1500

(Semi-) publieke laadpunten Thuis/werklaadpunten Nieuwbouw - apparaten en licht

1400

Nieuwbouw - all-electric warmtepompen Bestaande bouw - all-electric warmtepompen Bestaande bouw - hybride warmtepompen

MWpiek

1300

Huidige belasting TenneT capaciteit

1200

Hoogst gemeten piek

1100

1000

900

800

15

31-12-2022

31-12-2023

31-12-2024

31-12-2025

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

31-12-2029

31-12-2030

Hoe zijn we nu voorbereid? • Huidige voorbereiding:

▪ En tegelijkertijd…

- We gaan uit van een kortdurende (enkele

▪ Zeer drukbevolkt land

uren) verstoring van beperkte omvang (op wijk en maximaal stadsniveau). Hier zijn systemen en maatregelen op ingericht. - We gaan uit van zelf- en samenredzaamheid van inwoners bij stroomuitval

▪ ‘Just-In-Time’ economie: geen voorraden ▪ Jarenlang niet/nauwelijks over risico’s

gecommuniceerd ▪ Weinig tot geen ervaring met grootschalige en langdurige uitval: alles werkt toch altijd?

Doelstelling programma Veerkracht Vastgesteld door algemeen bestuur VRU, 2 december 2024

Maatschappelijke ontwrichting voorkomen

Door het versterken van de veerkracht en weerbaarheid van de totale samenleving in regio Utrecht

In samenwerking met de gemeenten, het rijk, (vitale)partners, het bedrijfsleven en de inwoners van de regio

Programma Veerkracht Natuurbrand

Programmamanager + ondersteuning/secretaris Water

Cyber

Militaire dreiging

Communicatie en handelingsperspectieven Informatie- en ondersteuningspunten

Evacuatie- en opvang Samenwerking bedrijfsleven Inventariseren en activeren netwerken Versterken advisering Schaarste, wat als.. Bedrijfscontinuïteit VRU

Stroomuitval

Wat gaan we concreet doen? •

Bewustwording richting inwoners, zorgpartijen en bedrijfsleven: zorg voor eigen voorbereiding

•

Bedrijfscontinuïteit VRU op orde brengen

•

Verkenning naar de mogelijke rol van brandweerposten als coördinerende noodsteunpunten i.r.t. lokale noodsteunpunten van de gemeenten

•

Drie pilot-activiteiten in de regio, waarbij we gaan kijken naar: • • •

Wat is passende risico- en crisiscommunicatie? Welke rol kunnen lokale netwerken spelen in het vergroten van de lokale weerbaarheid en veerkracht? Welke functies zijn passend voor de noodsteunpunten (brandweer, gemeentelijk en zorg)?

Samenwerken met…. ▪ De 26 gemeenten in de regio Utrecht

▪ Webinar(s) en bijpraatmomenten ▪ Bestuurlijke overleggen ▪ Gemeentelijke werkgroep veerkracht

▪ Andere veiligheidsregio's (in Midden-Nederland) ▪ Taken efficiënt verdelen, focus op ieders kracht ▪ Landelijk plan van aanpak in de maak ▪ Partnerorganisaties (o.a. zorg, politie, Defensie, netbeheerders) ▪ Strategisch veiligheidsoverleg ▪ Actief netwerkmanagement, aanhaken op programma

Gemeentebrede opgave 1.

Crisisbeheersing en rampenbestrijding: crisiscommunicatie, publieke zorg, nafase en herstel. Aandacht voor o.a. communiceren zonder digitale kanalen, opvanglocaties inrichten, voorbereiding op grootschalig en langdurige stroomuitval, noodpakketten voor 72 uur, evt. strategische voedselvoorraden, etc.

2.

Continuïteit van bestuur en publieke voorzieningen: riolering, vuilnisophaal, waterbeheer, democratische besluitvorming, etc. Aandacht voor o.a. operationeel houden digitale systemen gemeente, betrouwbare overheidscommunicatie, is er analoge back-up?

3.

Democratie en rechtshandhaving: handhaving openbare orde, faciliteren demonstraties, bestrijdingen desinformatie, inzet noodbevoegdheden, borgen democratische processen etc. Aandacht voor o.a. politiecapaciteit i.r.t. ondersteuning Defensie.

4.

Maatschappelijke continuïteit: arbeid, onderwijs, openbaar vervoer, horeca, detailhandel, etc.

5.

Economische continuïteit: behoud van essentiële goederen en diensten, zoals voedsel, gezondheidszorg, transportmiddelen. Aandacht voor o.a. voor kwetsbaarheid van MKB voor crisis en verstoring.

6.

Mobiliteit: militair versus civiel gebruik van infrastructuur. Aandacht voor o.a. beschikbare capaciteit infrastructuur, geschiktheid van infrastructuur (welke wegen, bruggen, tunnels hebben onderhoudsbeurt/aanpassing nodig?).

7.

Volksgezondheid: capaciteit ziekenhuizen, noodhospitalen, netwerk van huisartsen, mortuaria. Aandacht voor o.a. zelfredzaamheid onder de bevolking (bv. EHBO vaardigheden).

8.

Bestaanszekerheid: maatschappelijke weerbaarheid. Aandacht voor o.a. voor sociale netwerken, aandacht voor kwetsbare inwoners.

Gemeentebrede opgave Wat kunnen gemeentelijke afdelingen doen? 1.

Breng de gevolgen van de maatgevende scenario's in kaart (stroomuitval, drinkwatertekort, militaire dreiging)

2.

Heb aandacht voor de interne continuïteit van de gemeente als voorwaarde voor externe dienstverlening

3.

Ga het gesprek aan met bestaande lokale netwerken of creëer lokale netwerken (bondgenoten) ter versterking van de bewustwording

4.

Welke maatregelen zijn reeds getroffen om verstoring/ontwrichting te voorkomen? Welke aanvullende maatregelen kunnen getroffen worden om het risico te verkleinen (inclusief uitvoeringstoets)?

5.

Welke maatregelen te treffen indien scenario zich toch voltrekt: o Direct o Na 72 uur o Na één week

Hoe weerbaar en veerkrachtig ben jij? ▪ Weet jij wat er thuis allemaal uitvalt als de stroom het

niet meer doet? Heb jij houdbaar eten en drinken op voorraad en kan je het ook opwarmen? ▪ Heb jij wel eens met je gezin, ouders, vrienden, buren,

collega’s over gesproken waar jullie elkaar ontmoeten als jullie elkaar niet meer kunnen bereiken? ▪ En kan iedereen daar ook nog komen?

▪ Heb jij je eigen noodpakket al in huis? En voor hoe

lang red jij je daarmee? ▪ Weet jij waar je informatie kunt halen tijdens een

noodsituatie?

Meer informatie ▪ www.denkvooruit.nl ▪ Hoe jij je eigen weerbaarheid kan verhogen ▪ Informatie over inhoud noodpakket ▪ www.weerbaarNL.nl ▪ Verbindend kennisplatform voor inwoners en bedrijven

▪ Gesprekstool van de NCTV ▪ Helpt bij het voeren van het gesprek over kwetsbaarheden binnen

het bedrijf/afdeling/organisatie waar jij werkt ▪

www.nctv.nl/onderwerpen/weerbaarheid/gesprekstool-maatschappelijke-weerbaarheid

▪ Kijk de NPO-uitzending Black-Out terug van 24 november 2024 ▪

https://npo.nl/start/serie/black-out_1/seizoen-1/blackout