Advies adviesgroep Duurzaamheid - Energie 250114 (Toegevoegd op 16 oktober 2025)

14/01/2025

Concept-advies duurzaamheidsplan Adviesgroep Duurzaamheid, Subcommissie Energie Dr. J. van Berkel S. Roos, MSc Em. Prof. B. Holtslag 9 januari 2025

Naar aanleiding van: Vraag (dd. 19 november 2024) aan adviesgroep: 1. De gemeente Rhenen vraagt de Adviesgroep Duurzaamheid mee te denken en advies te geven voor het opstellen van een routekaart/visie/parapluplan duurzaamheid. 2. Specifiek hierbij hebben we de vraag of zich kunt vinden in de top 3* die door de raad is aangegeven. Of dat de adviesgroep andere prioriteiten heeft. En zo ja, welke? Caroline Folmer, Wethouder WMO, Jeugd en Onderwijs, Duurzaamheid en Afval, Milieu, Gemeentelijk Vastgoed Gemeente Rhenen

*Top 3: prioritering raad: 1: Energie (energiebesparing, energietransitie en warmtetransitie) 2: klimaatbestendig 3: circulair

1

14/01/2025

Bronnen, referenties 1. Stand van zaken Routekaart Energietransitie 2019 , Gemeente Rhenen, 5 februari 2024 2. Routekaart Energietransitie, Omgevingsdienst regio Utrecht, 2019 3. Het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Rhenen in beeld, rekenkamer Rhenen, april 2024 4. Transitievisie Warmte, DWA, 2021 5. Regionale Energiestrategie 1.0, regio Foodvalley, 21 april 2021 6. Energiesysteem van de toekomst. Een schets voor Regio Foodvalley in 2040 Eindrapport Definitief 1.0, TwynstraGudde (?) 7. Begroting 2025-202, Gemeente Rhenen.

Twee sporen • Divergeren – Stephan • Convergeren - Jacob

2

14/01/2025

Gemeentelijke opgaven • Gemeenten in Nederland staan voor een reeks complexe duurzaamheidsopgaven, zo ook in Rhenen. • • • •

klimaatverandering energietransitie circulaire economie sociale inclusie.

• In de begroting 2025-2028 van de gemeente Rhenen is aangegeven dat duurzaamheid, circulair denken, de energietransitie, het verminderen van afval en klimaatverandering hoog op de agenda staan. Met als ambitie: • Rhenen is een duurzame, klimaatbestendige en gezonde gemeente. •

Rhenen is circulair in 2050;

•

energieneutraal in 2040;

•

aardgasvrij in 2050;

•

klimaatbestendig en water robuust in 2050.

Duurzaamheidsbeleid Rhenen • In Rhenen is het duurzaamheidsbeleid verbeeld door middel van een “duurzaamheidsboom” verbeeld. Deze boom bestaat uit vier pijlers:    

Energieneutraal Circulaire economie Klimaatbestendigheid Overkoepelende maatregelen (ruimtelijke ontwikkeling, energiearmoede)

3

14/01/2025

Rekenkamer Rhenen - conclusies • De duurzaamheidsopgaven voor gemeenten in Nederland zijn veelzijdig en complex. Het is niet eenvoudig om hier invulling aan te geven. • In de conclusies van het rekenkameronderzoek Het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Rhenen in beeld (2024) komen de uitdagingen in Rhenen scherp naar voren: 1. Hoge ambitie, maar weinig stuurmogelijkheid 2. Gemis aan een goed overzicht 3. Hoge ambitie, weinig controlemogelijkheid 4. Duurzaamheid vast item bij raadvoorstel, maar niet altijd als ondersteuning 5. Hoge ambitie, maar beperkingen door de raad 6. Veel acties en maatregelen, maar versnipperd budget 7. Veel geplande activiteiten, te weinig uitvoeringscapaciteit 8. Veel samenwerking met en steun vanuit samenwerkingsverbanden

Rekenkamer Rhenen - aanbevelingen • Op basis van deze conclusies doet men een aantal aanbevelingen: 1. Geef het college opdracht om de gestelde ambities en doelen in het kader van duurzaamheid bij te stellen, waarbij de volgende keuzes aan de orde zijn: a) b) c)

Laat de ambities en doelen aansluiten bij het instrumentarium, de bevoegdheden, budget en beschikbare menskracht van de gemeente. Als doelen onhaalbaar blijken voor de beschikbare capaciteit (mensen/tijd/budget), stel als raad dan óf de capaciteit óf de doelen bij. Laat het college een keuze maken tussen óf het opknippen van de ‘duurzaamheidsboom’ met inzet op de prioriteiten in het belang van de inwoners óf het opzetten van een volwaardig duurzaamheidsprogramma.

2. Zet tijdelijk extra budget en menskracht in om een betere archivering en vindbaarheid van raadsdocumenten in het raadsinformatiesysteem te realiseren.

4

14/01/2025

Prioritering • De raad is gevraagd om richting te geven aan duurzaamheid naar aanleiding van het voornoemde rekenkameronderzoek. Dat leidde tot de volgende prioritering: 1.

Energie (energiebesparing, energietransitie en warmtetransitie)

2.

klimaatbestendig

3.

circulair

• Ook genoemd zijn: bewoners centraal, mobiliteit, landbouw en energie en groen. • Effectief zijn de thema’s onveranderd t.o.v. bestaand beleid. Nu met een rangorde. • Het is onduidelijk in hoeverre de gemeente hiermee invulling geeft aan advies rekenkamer. Zijn er nog andere lopende activiteiten?

Visie adviesgroep • Evenals de Rekenkamer maken wij ons zorgen om het ogenschijnlijke gebrek aan een samenhangend en overkoepelend duurzaamheidsbeleid. • Ambities zijn vastgelegd en tal van activiteiten ontplooid, maar een structurele planmatige aanpak lijkt te ontbreken. • Daarbij is het onduidelijk of Rhenen momenteel beschikt over de benodigde uitvoeringscapaciteit, financiële middelen, kennis en kunde om invulling te geven aan duurzaamheid.

5

14/01/2025

Visie adviesgroep - backcasting • De huidige top 3 (energie, klimaatbestendig en circulariteit) bestaat uit algemene termen. Elk met een ‘stip aan de horizon’. Voor doeltreffend beleid zijn heldere kaders, doelen én focus nodig. • Er ontbreekt momenteel de ‘weg ernaartoe’. Visie & einddoel 2050

Nieuwe doelen Backcasting & creatieve slimme oplossingen

Start situatie 2025 Duurzaamheidsprogramma

Duurzaamheidsprogramma

Visie adviesgroep - doelenboom • Doelenboom per thema is een effectief middel om overzicht te creëren van Rhenense duurzaamheidsdoelen en ambities. • Bepaal per onderwerp de strategische doelen, • Bepaal relevante subthema’s waaruit het strategische doel is opgebouwd • Bepaal welke tussendoelen er zijn en welke activiteiten daarbij passend zijn.

• Ter illustratie een eerste aanzet voor een mogelijke doelenboom voor energie: Energieneutraal in 2040

Duurzame opwek (zon & wind)

Opwek ... TJ zon in 2030 / 2040

Warmtetransitie

Strategisch beleidsdoel

Netcongestie

Energiebesparing

Subthema’s

Uitfaseren aardgas: ...% aardgasvrij in 2035 / 2040 / 2050

… Tussendoelen

Opwek ... TJ wind in 2030 / 2040

6

14/01/2025

Aanbevelingen adviesgroep Wij bevelen de gemeente aan om:

1.

Een overzicht te (laten) ontwikkelen van de voor duurzaamheid in Rhenen relevante ambities, doelen en projecten van huidig beleid en volgend uit wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld door het opstellen van doelenbomen.

2.

Deze ambities, doelen en projecten laten aansluiten bij het instrumentarium, de bevoegdheden, budget en beschikbare menskracht van de gemeente.

3.

Een volwaardig duurzaamheidsprogramma op te zetten waarin samenhang in huidig en toekomstig beleid en doelmatige inzet van middelen geborgd wordt.

Convergentie : Focus

7

14/01/2025

Scope & reikwijdte Gemeente Rhenen 1. 42 km² (land) 2. 2 km2 (water) 3. ~ 20.000 inwoners

Ambitie: Energieneutraal* in 2040 *Energieneutraal = duurzame energieopwekking matchen aan energiegebruik.

Analyse en synthese Observaties: 1. Totaal 1230 TJ = 342 GWh (2022) 2. Wonen en gebouwen domineren energiegebruik 3. Gevolgd door verkeer

Bron: Stand van zaken routekaart energietransitie 2024

8

14/01/2025

Vanwege klimaat-effect beter kijken naar CO2-emissie (kton/jaar)

Bron: Klimaatmonitor

Observaties: 1. Verwarming (aardgas) en verkeer de grootste uitstoot

Verkeer

Brug Lijnweg Spoorgat

Herenstraat Rhenen

Observaties: 1.

Meeste verkeersbewegingen = doorgaand verkeer

2.

Vanuit Gemeente Rhenen beperkte invloed: 1.

lokaal autogebruik ontmoedigen (herinrichting straten, beperking maximum snelheden).

2.

Binnenstad instellen als milieuzone?

9

14/01/2025

1ste Focus op reductie aardgasgebruik (=duurzame warmte)

Opm.: 1.

Nu nog gericht op Rhenen Aardgasvrij in 2050.

2.

Haal naar voren, met –na besparing- individuele en collectieve warmtepompen, helpt met doel energieneutraal in 2040

2e Focus op Duurzame Opwekking Opm.: 1. Na staand beleid, besparing en PV op daken resteert nog behoefte van 60 GWh (ref. Routekaart 2024) 1. 60 GWh/jaar 2. Zon PV ~ 1 MW/ha, ~ 0,85 GWh/(ha.jaar) 3. 70 ha zonneweide. 0,7 km2 4. 2 % van landoppervlak gemeente Rhenen.

10

14/01/2025

Concrete aanbevelingen Gezien ook het rapport van de rekenkamer: FOCUS op 1. Reductie aardgasgebruik: Duurzame Warmte 1.

Besparingsmaatregelen (loopt al).

2.

Met individuele en collectieve warmtepompen a.

Individuele warmtepompen met subsidiemaatregelen

b.

Collectief (warmtenet, b.v. Rijnwarmte) met PPS-warmtebedrijf (voorbeeld Veenendaal)

2. Duurzame opwekking: 2% opp. 70 ha Zon-PV (vanwege hinder géén windtubines)

1.

Faciliteer in gehele gemeente (heroverweeg PV-motie Binnenveld)

M.b.t. vraag prioritering raad: 1: Energie (energiebesparing, energietransitie en warmtetransitie) 2: klimaatbestendig 3: circulair

Handhaaf deze prioritering: 1. Voeg “CO2-emissie” toe aan onderdeel 1 “energie”, want uiteindelijk is CO2 de oorzaak van veranderend klimaat (niet energie in het algemeen).

11

14/01/2025

Uitsmijter: 1. CO2-emissie is veelal geassocieerd met fossiel energiegebruik. 2. Maar ook landbouwgrond emitteert broeikasgassen (methaan, F-gassen en N2O). N2O wordt gevormd bij bemesting en stikstofbinding in de grond. 1. Landbouw Rhenen 28 kton CO2eq. 2. Bijna net zoveel als verkeer en aardgas-verwarming 3. Maatregelen in bemesting https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/k erndataset/1-6-emissies-landbouw

Dank voor uw aandacht Vragen en opmerkingen?

12