A. Overeenkomsten en verschillen UPLG RPLG en PLG (toegevoegd 4 feb tijdens commissievergadering)

Bijlage 2: overeenkomsten en verschillen UPLG, RPLG en PLG Provincie Utrecht heeft het Utrechts Programma Landelijk Gebied (hierna UPLG) en de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening op 6 januari 2026 ter inzage gelegd. Met de gemeenteraad is tijdens de raadsvergadering op 16 december 2025 afgesproken een zienswijze in te dienen. Deze zienswijze wordt besproken tijdens de commissievergadering van 4 februari. De agendacommissie heeft om het voorliggend document gevraagd, waarin de verschillen staan aangegeven tussen het UPLG, het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (hierna RPLG) van de Regio Foodvalley en ons recent vastgestelde Programma Landelijk Gebied (hierna PLG) van de gemeente zelf. Hieronder kunt u de gevraagde informatie terugvinden. Allereerst een schema ter verduidelijking: Beleidsstuk Schaal Ambities

UPLG Provinciaal Behoud en versterking van het landelijk gebied voor nu en voor toekomstige generaties. Daaronder wordt verstaan: Het herstellen en versterken van natuur, waterkwaliteit, bodem en klimaat, terwijl er tegelijk toekomstperspectief blijft voor de landbouw.

Belangrijkste thema’s

Tijdshorizon

1. water en bodem → voldoende, schoon en klimaat adaptief 2. klimaat → de vermindering van uitstoot broeikasgassen 3. natuur → robuust en gezond 4. landbouw → duurzaam, toekomstgericht en rendabel

10 jaar

RPLG Regionaal Het landelijk gebied zo ontwikkelen dat volgende generaties er in gezondheid kunnen leven en werken. Daarbij is het herstel van het natuurlijk systeem van bodem, water en natuur, in goede balans met de ontwikkeling van het voedselsysteem van de toekomst essentieel.

PLG Lokaal Een toekomstbestendige (agrarische) economie en een vitale en robuuste leefomgeving.

1. bodem & watersysteemherstel 2. versterken biodiversiteit 3. nutriëntenbehoud 4. emissiereductie 5. landbouwgrond optimaal benutten 6. regionaal voedsel

Een toekomstbestendige (agrarische) economie: 1. transitie van de landbouw naar circulair, klimaatneutraal en natuurinclusief 2. behoud en versterking van de agrarische en economische vitaliteit 3. sociale samenhang van de agrarische gemeenschap

10 tot 40 jaar

En het programmadoel: een economisch gezonde agrarische gemeenschap in balans met het natuurlijk systeem.

Een vitale en robuuste samenleving: 1. verbetering van het watersysteem 2. verbetering van de bodemkwaliteit 3. versterking van het landschap en de biodiversiteit 10 jaar en verder

Concretisering

Op hoofdlijnen, maar ook worden concrete maatregelen genoemd

Rol Status

Met name kaderstellend Het ontwerp ligt ter inzage. Eind Q2 vaststelling

Gezamenlijke koersbepaling van de bij de Regio Foodvalley aangesloten gemeenten Met name coördinerend Vastgesteld, o.a. door gemeenteraad Rhenen. Hiermee hebben de verschillende gemeenten zich geconformeerd aan het RPLG

Lokale maatregelen, die nog uitgewerkt moeten worden Met name uitvoerend Vastgesteld door gemeenteraad Rhenen Jaarlijks zal door het college ter uitwerking van de maatregelen een uitvoeringsplan worden opgesteld.

Verzocht is om de verschillen tussen UPLG, RPLG en het PLG in beeld te brengen. Het is ook belangrijk om juist de overeenkomsten te benadrukken. Uit het schema valt op te maken dat er veel overeenkomsten zijn in het beleid van de provincie, de Regio Foodvalley en de gemeente Rhenen als het gaat om belangrijke thema’s en ambities.. Alle drie de partijen zijn bijvoorbeeld van plan om te werken aan het herstel van het natuurlijk systeem. Dat levert namelijk de volgende voordelen op betere waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid; • • • • • •

een gezondere bodem; sterkere biodiversiteit; klimaatvoordelen; toekomstbestendige landbouw; ruimte voor vergunningverlening; en een toename van de kwaliteit van de leefomgeving.

Het is niet vreemd dat aandacht wordt geschonken aan dezelfde thema’s. Beleid en wet- en regelgeving is namelijk vaak afkomstig van hogere overheden en werkt door naar lagere overheden. Zie hiervoor onderstaand schema: Niveau

Rol

Wat levert het op?

EU

Maakt bindende richtlijnen en verordeningen

Natuur-, water- en klimaatdoelen

Rijk

Zet EU-regels om in nationale doelen

Wetgeving, programma’s, financiering en nationale besluiten; Algemene Maatregelen van Bestuur zoals het Besluit kwaliteit leefomgeving en Besluit activiteiten leefomgeving

Provincies

Uitvoering in landelijk gebied

PPLG/UPLG, gebiedsprocessen, natuurherstel

Gemeenten

Lokale uitvoering en ruimtelijke keuzes

Omgevingsplannen, leefomgeving

Regio’s

Afstemming tussen gemeenten

Gezamenlijke strategieën

Dat er toch verschillen bestaan tussen het UPLG, RPLG en het PLG heeft onder andere te maken met het gegeven dat overheden verschillende wettelijke taken hebben, dat zij verschillende belangen hebben en in verband hiermee andere politieke afwegingen gemaakt worden. Kijkend naar de drie ruimtelijke documenten, dan verschillende de ruimtelijke documenten vooral t.a.v. de ambities op het gebied van herstel van natuur/ het natuurlijk systeem, de te treffen stikstofmaatregelen en het behoud van voldoende landbouwgrond. Realiseren van nieuwe natuur versus vergroten kwaliteit bestaande natuur Provincie Utrecht wil alle gronden aangeduid als Natuurnetwerk Nederland (hierna NNN) als zodanig inrichten en (laten) beheren. Dit kan tot gevolg hebben dat percelen in de gemeente Rhenen die op dit moment nog agrarisch gebruikt worden, hun agrarische functie verliezen. Dit terwijl landbouwgrond erg schaars is essentieel is vanwege mogelijke extensivering van de landbouw. Gemeente Rhenen speelt hier op in door in te zetten op agrarisch dubbelgebruik. Dit houdt in dat percelen nog wel agrarisch gebruikt kunnen worden, maar niet meer zo intensief als voorheen. De percelen blijven op deze manier behouden voor de agrarische sector. Regio Foodvalley voorziet ook opgaven op het gebied van het inrichten van NNN. Ook wordt de realisatie van een ecologische verbindingszone in het Binnenveld genoemd.

Het is onduidelijk of hiermee het Rhenens deel van het Binnenveld bedoeld wordt. Zoals u bekend is, vinden er veel ruimteclaims plaats in het Binnenveld. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de Gebiedsverkenning Binnenveld, waarbij onderzocht wordt of er in het Binnenveld mogelijkheden bestaan voor grootschaliger woningbouw in verband met de NOVEX-opgave. Wanneer er woningen in het Binnenveld gerealiseerd worden, of dit nu bij Veenendaal is of in de rand(zones) van Achterberg, dan gaat dit ten koste van landbouwgrond. Net zoals bij de realisatie van nieuwe natuur. Om deze reden zet Rhenen in op een kwaliteitsverbetering van bestaande natuur en niet op de realisatie van nieuwe natuur. Rhenen wil aan de hand van het zojuist vastgestelde programma met name werken aan het versterken van landschappelijke verbindingen. Denk daarbij aan de realisatie en het beheer van Groenblauwe dooradering. Andere rol provincie Utrecht bij herstel van Natura 2000-gebieden In de gemeente Veenendaal ligt het Natura 2000-gebied “het Binnenveld”. Onderzoek wijst, volgens de provincie Utrecht, uit dat natuurherstel noodzakelijk is. Provincie Utrecht is hoofdverantwoordelijk voor dit natuurherstel. Om die reden heeft men een natuurdoelanalyse uit laten voeren en wordt op basis hiervan, na advies van de Ecologische Autoriteit, een beheerplan opgesteld om de natuur de komende jaren te herstellen.

Provincie Utrecht is om die reden voornemens om 84 hectare landbouwgrond om te zetten naar natuur. Dit in het kader van connectiviteit tussen de Blauwe Hel en de Hel in Veenendaal, de Achterbergse Hooilanden in Rhenen en de Bennekomse Meent in de gemeente Ede. Wanneer de natuurdoelen niet behaald worden, dan kan de provincie (en Nederland als EU-lidstaat uiteindelijk ook) daarop worden afgerekend. Er geldt namelijk een verslechteringsverbod vanuit de EU Vogel -en Habitatrichtlijn. Daar komt bij dat dit ook negatieve gevolgen kan hebben voor de juridische ruimte voor ontwikkelingen op het gebied van woningbouw, landbouw en andere industrie. Stikstofmaatregelen Vooruitlopend op duidelijkheid vanuit het Rijk hebben zowel de provincie Utrecht als de Regio Foodvalley een eigen aanpak met maatregelen opgesteld om te komen tot stikstofreductie. Het doel is tweeledig: • •

herstel van de natuur / het natuurlijk systeem; lostrekken van de vergunningverlening, dit is bijvoorbeeld positief voor PAS-melders, woningbouwinitiatieven en dergelijke.

Het stikstofbeleid van de provincie is gericht op Utrecht zelf. Dit terwijl het Binnenveld zich uitstrekt over twee provincies; Utrecht en Gelderland. Het beleid van beide provincies sluit niet helemaal op elkaar aan. Vandaar dat in de zienswijze verzocht wordt het beleid op elkaar af te stemmen. Naast het verschil tussen de provincies Utrecht en Gelderland, bestaan er ook verschillen met de voorgenomen aanpak van de Regio Foodvalley; verwoord in het Uitvoeringsprogramma Stikstof. UPLG Algemene aanpak:

Uitvoeringsprogramma Stikstof RFv Centrale doelstelling:

Er wordt gestuurd op een provinciale vermindering van de stikstofuitstoot in de landbouw van 46% in 2035 ten opzichte van 2019

De totale ammoniakemissie uit de veehouderij in de regio moet in 2035 worden teruggebracht tot maximaal 2 kton, een reductie van circa 60% ten opzichte van 2019.

Binnen de grondgebonden veehouderij kunnen agrariërs via voer- en managementmaatregelen de ammoniakuitstoot flink beperken. In eerste instantie op vrijwillige basis. Als deze aanpak op vrijwillige basis de komende jaren voldoende effect heeft, is het instellen van een algemene emissienorm – van maximaal 40-42 kg ammoniak per hectare per jaar vanaf 2035 – hoogstwaarschijnlijk niet nodig. Voor niet-grondgebonden veehouderijen zoals legkippen, varkens en kalveren – hanteert de provincie een emissienorm per dier in bestaande stallen. Om dit te bereiken, zijn stalinnovaties zoals luchtwassers noodzakelijk.

Dit is een concreet en absoluut plafond, waarmee stikstofruimte vrijkomt voor o.a. behoud en herstel van natuurgebieden (c.q. invulling wordt gegeven aan ‘additionaliteit’). Dit plafond wordt doorvertaald naar heldere doelen per deelsector en, waar nodig, bedrijfsnormen binnen de veehouderij, zodat voor iedere ondernemer duidelijk is wat er verwacht wordt. Ook zullen er (verankerde) tussendoelen bepaald worden voor 2030 samen met de agrarische sector. M.a.w. bovenstaande moet nog verder geconcretiseerd worden.

De provincie stelt een emissiereductieopgave van 90-95% voor ten opzichte van een basisstal. Gebiedsgerichte aanpak: De provincie is voornemens een stikstofzone van 250 meter in te stellen rondom zes van de negen stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, waaronder het Binnenveld. Agrariërs mogen in deze zone slechts beperkt mest uitrijden en geen kunstmest gebruiken. Bínnen alle negen stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden mag helemaal niet meer bemest worden, tenzij dit nodig is voor de natuur. Voor alle negen stikstofgevoelige Natura 2000gebieden geldt bovendien een maatwerkaanpak stalemissies. Bedrijven met grote stallen en veel vee zullen hun uitstoot verder moeten verlagen. Dit kan ook buiten de stikstofzone van 250 meter het geval zijn.

Principes: •

• • •

gerichte maatregelen op het erf, waarbij er ruimte is voor het vakmanschap van de agrariër; men gaat hier uit van een 500 meter zone; regionale sturing vanuit één loket; regio investeert in instrumenten die aansluiten bij de praktijk.

Juridische borging: Beleid wordt vertaald in de omgevingsverordening.

Juridische borging: Het plan wordt vastgelegd als omgevingsprogramma, met een resultaatverplichting en wettelijke inbedding van het emissieplafond in provinciale omgevingsverordening en mogelijke gemeentelijke omgevingsplannen. Vergunningen volgen het principe ‘wie ontwikkelt, draagt bij’. Handhaving wordt ingevuld als sluitstuk voor rechtszekerheid.

Gemeente Rhenen heeft in het PLG geen specifieke maatregelen opgenomen ten behoeve van stikstofreductie. De rol van de gemeente is met name deelname aan gebiedsprocessen. Hierbij komt het onderwerp ‘stikstof’ vaak aan bod. Vanuit het perspectief van Rhenen gezien oogt het Uitvoeringsprogramma van de regio vrijblijvender en gaat men meer uit van het vakmanschap van de agrariër dan in het UPLG. Ambities versus behoud landbouwgrond voor de agrarische sector Zowel de provincie, de regio als gemeente Rhenen zijn het erover eens dat de agrarische sector belangrijk is en blijft. De inzet vanuit de agrarische sector is hard nodig om alle doelen in het landelijk gebied te bereiken. In de toekomst moet daarom voldoende landbouwgrond beschikbaar zijn, bijvoorbeeld om te kunnen extensiveren. Het grootste verschil tussen de provincie en Rhenen is dat men een andere kijk heeft op de invulling van de ruimtelijke puzzel. Met name in het Binnenveld. Waar Rhenen in eerste instantie inzet op inbreiding en uitbreiding van de kernen, ziet de provincie liever een grootschaliger woningbouwontwikkeling tegen Veenendaal aan. Zoals al eerder in dit document aangegeven heeft dit gevolgen voor de beschikbaarheid van landbouwgronden. Duidelijk is dat Rhenen en de provincie Utrecht een verschil van inzicht hebben.

Rhenen kijkt naar agrarisch dubbelgebruik en de provincie wil voornamelijk landbouwgronden omzetten naar natuur. Bovenstaande wil overigens niet zeggen dat de provincie geen stappen wil zetten om voldoende landbouwgrond beschikbaar te houden. In het UPLG is namelijk de volgende passage opgenomen: “Inzetten van een grondstrategie die mede gericht is op een toekomstbestendige en duurzame landbouw”.