A. Achtergrondinformatie - Memo financiën regio Foodvalley 2027-2030 AB 13-2-26 (6-02 toegevoegd)

Memo Aan

:

Algemeen Bestuur Regio Foodvalley

Van

:

Bas Mulder, Gert-Jan Limbeek

Datum

:

6 februari 2026

Onderwerp

:

Dekkingsvoorstel structureel evenwicht vanaf 2027

1. Inleiding Het afgelopen jaar is regelmatig gesproken over de financiële uitdagingen van de Regio Foodvalley. In de vergadering van het Dagelijks Bestuur van de regio van december is een voorstel voor het oplossen van het financiële vraagstuk aangehouden. Het voorliggende memo bevat een aangepast voorstel voor een structureel evenwichtige begroting van de regio voor de periode tot in ieder geval 2030. Dit voorstel wordt ter meningsvorming voorgelegd aan het Algemeen Bestuur. Op basis van de meningsvorming tijdens de vergadering van 13 februari 2026 wordt de Ontwerpbegroting 2027-2030 opgesteld en ter besluitvorming voorgelegd aan het Algemeen Bestuur op 10 april 2026. Aan colleges wordt vervolgens gevraagd deze voor zienswijze voor te leggen aan de raden. Dit memo vervangt de eerder voor het AB van december 2025 geagendeerde notitie. 2. Financiële uitdagingen Voor de volledigheid hieronder nog een keer de aanleiding van de financiële uitdagingen in de regio: • Voor de jaren 2024 en 2025 hebben gemeenten een extra investering gedaan in de noodzakelijk strategische slagkracht van het regiobureau. Deze investering was noodzakelijk om in alle processen die er lopen zelfbewust en af en toe ook assertief de belangen van de regiogemeenten en de regio als geheel te waarborgen. De noodzaak hiertoe bestaat nog steeds, maar de incidentele dekking hiervan is niet verlengd.

• Ede ondersteunt Regio Foodvalley al sinds haar oprichting op het gebied van bedrijfsvoering. Omdat het werkveld, de regelgeving en de processen van Regio Foodvalley steeds complexer worden, werd er steeds vaker een beroep gedaan op de ondersteuning van de gemeente Ede. Met Ede zijn nieuwe dienstverleningsovereenkomsten gesloten met reële kostprijzen. • Regio Foodvalley heeft voor de jaren 2021 t/m 2025 als enige Gelderse regio een subsidie van de provincie Gelderland ontvangen van in totaal € 1,25 miljoen voor de versterking van Regio Foodvalley. Voor 2026 en 2027 is er concreet zicht op een subsidie van € 250.000 per jaar. De verwachting is dat ook na 2027 er subsidie door de provincies beschikbaar wordt gesteld, maar deze incidentele baten zijn nog niet zeker. • Vanaf 2024 is formatie toegevoegd aan het regiokantoor voor twee programmadirecteuren op basis van het door de colleges vastgestelde advies Klaar voor de volgende stap. Deze formatie wordt gedekt uit de 2,5% bijdragen van gemeenten die regionale SPUK-middelen ontvangen. Gezien de opgave in de regio en voor het regiokantoor is het verstandig de rol van de twee programmadirecteuren structureel te borgen.

Bovenstaande maakt dat Regio Foodvalley vanaf 2026 met een structureel begrotingstekort kampt van circa € 1,2 miljoen per jaar. Voor 2026 is dit tekort incidenteel dichtgelegd, onder andere met rente-inkomsten. De realiteit bij veel gemeenten in de regio is ook dat vanaf 2026 bezuinigd moet worden. Hierdoor is er geen financiële ruimte bij gemeenten om extra bij te dragen aan de regio. Tegelijkertijd hebben de meeste gemeenten aangegeven niet te willen korten op hun bijdragen, vanwege het grote belang dat gehecht wordt aan de regionale samenwerking via de Regio Foodvalley. 3. Eerdere besluiten Algemeen Bestuur Op 26 september 2025 heeft het Algemeen Bestuur ingestemd met de volgende voorstellen om het tekort terug te brengen: 1. De volgende leidende principes vast te stellen met ingang van 2027: a. Alle kosten van het programma Algemeen worden gedekt uit de inwonerbijdrage, m.u.v. kosten die direct aan programma’s zijn toe te rekenen. b. Programmamanagement wordt bekostigd uit het betreffende programma c. De inwonerbijdrage (programma Algemeen) beweegt mee met groei/krimp van de regio. 2. Herbevestiging en verbreding van de 2,5% afroming van alle (ook toekomstige) SPUK/subsidiemiddelen; 3. Met beide provincies in gesprek blijven over hun inhoudelijk financiële bijdrage; 4.

Voorstel voorleggen aan inhoudelijk bestuurders Mobiliteit en te vragen de consequenties in beeld te brengen van een onttrekking uit het Mobiliteitsfonds van €175.000,-- (jaren 2027, 2028 en 2029) In dit memo wordt voortgebouwd op de besluiten 1 tot en met 3. Het voorstel voor het onttrekken van middelen uit het Mobiliteitsfonds heeft geen draagvlak bij de portefeuillehouders mobiliteit in de regio en wordt buiten beschouwing gelaten. 4.

Geldstromen in de regio

Om tot een oplossing te komen voor de financiële uitdagingen in de regio is het goed om stil te staan bij de geldstromen in de regio. In hoofdzaak zijn er vier inkomstenbronnen: 1. Inwonerbijdragen: de regio ontvangt jaarlijks van de acht gemeenten een bijdrage per inwoner. In 2027 gaat het in totaal om € 2.362.779. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd en stijgt of daalt met het aantal inwoners. 2. Programmagelden: de regio ontvangt jaarlijks van acht Foodvalley gemeenten een bijdrage voor elk van de negen programma’s en van de gemeenten Putten en Bunschoten voor enkele programma’s. In 2027 gaat het om € 1.588.087 voor alleen de Foodvalley gemeenten. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd. 3. Mobiliteitsfonds: de regio ontvangt jaarlijks van de acht gemeenten een bijdrage voor in het mobiliteitsfonds. Het gaat in 2027 om € 441.000. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd. Het mobiliteitsfonds is bedoeld om een bijdrage te kunnen leveren in cofinanciering van grote mobiliteitsprojecten. 4. Incidentele middelen: de regio ontvangt steeds meer incidentele middelen. Het gaat om bijdragen van 2,5% op regionale SPUK-gelden die gemeenten ontvangen, subsidies van de provincies en het Rijk, rentebaten en restanten van programmagelden van gemeenten.

De inwonerbijdragen, programmagelden en de bijdragen aan het Mobiliteitsfonds liggen vast en zijn daarom in dit memo niet anders dan in eerdere notities over de financiële uitdagingen. Nieuw is het betrekken van extra incidentele middelen in het zoeken van een oplossing. Het gaat om een restant van programmagelden uit de periode van de vorige strategische agenda

en rentebaten op middelen die in beheer zijn bij het regiokantoor. Hierdoor is er dit moment zicht op ruim € 5 miljoen aan incidentele middelen tot en met 2030. 5.

Voorstel

Uitgangspunt van dit voorstel is dat alle structurele lasten van het Regiobureau gedekt worden door structurele baten en de incidentele lasten te dekken door incidentele baten. De structurele lasten zijn de kosten van het regiobureau (programma Algemeen) en de kosten van het programmamanagement (incl. programmadirecteuren). Incidentele kosten zijn de werkbudgetten van de thema’s van de inhoudelijke programma’s van de Strategische Agenda. Als dit uitgangspunt wordt toegepast op basis van het huidige uitgavenniveau en de huidige inkomsten dan is een structureel reëel evenwicht mogelijk, zoals dat ook geëist wordt door de provincie Gelderland als financieel toezichthouder van de regio. Hierbij is het financieel risico voor de regio beperkt, omdat alle huidige structurele lasten gedekt zijn en de incidentele lasten pas worden uitgegeven wanneer er zicht is op concrete incidentele dekking. Er is daarom wel sprake van een zeker beleidsrisico, omdat het niet zeker is dat al het beleid in deze periode van de Strategische Agenda tot en met 2030 kan worden uitgevoerd. Door vroegtijdig te signaleren en te antiperen is er de komende jaren voldoende ruimte om daar tijdig op bij te sturen. Met dit voorstel wordt aangesloten bij de financiële situatie en strategie van veel gemeenten, waarbij een steeds groter deel van de begroting bestaat uit incidentele middelen en uitgaven.

Dit voorstel leidt niet tot een verhoging van de inwonerbijdragen en de programmagelden vanuit de gemeenten. Het voorstel uitgewerkt De begroting van de regio is in hoofdzaak verdeeld in twee onderdelen: de kosten van het Regiobureau en de kosten van de realisatie van de Strategische Agenda. 1. De kosten van het Regiobureau zijn structureel van aard en bestaan met name uit personele kosten voor Public Affairs, Economic Board, regiodirecteur, ondersteuning, huisvesting en bedrijfsvoering. Deze kosten zijn in 2027 € 2.528.438. Deze kosten kunnen volledig worden gedekt door de inwonerbijdrage van de acht gemeenten, aangevuld met een beperkt aantal overige inkomsten, waaronder een bijdrage van de gemeenten Putten en Bunschoten. 2. De kosten van de Strategische Agenda zijn weer te verdelen in twee onderdelen: de kosten van het programmamanagement en de werkbudgetten van de negen deelthema’s. a. De kosten van het programmamanagement, inclusief de programmadirecteuren, betreffen personele lasten en zijn dus structureel. Deze kosten zijn in 2027 €1.564.929. Deze personeelslasten per programma kunnen geheel gedekt worden door de structurele bijdragen van gemeenten in programmagelden per programma. De kosten van de programmadirecteuren worden ook toegerekend aan de verschillende programma’s waaraan zij sturing geven.

Het totaal aan programmagelden vanuit de gemeenten is in 2027 € 1.588.087. b. De werkbudgetten van de negen thema’s worden in dit voorstel als incidentele kosten aangemerkt. Jaarlijks kan bij de vaststelling van de Kaderbrief en de Begroting door het Algemeen Bestuur worden bepaald hoe hoog deze werkbudgetten zijn. De werkbudgetten worden grotendeels gedekt door incidentele baten en door een klein deel structurele dekking uit de programmagelden. In 2027 is een werkbudget voorzien van € 1,6 miljoen. Aangezien de Regio te maken heeft met veel incidentele baten, wordt voorgesteld om deze in een reserve te storten en deze te gebruiken om het beleid te kunnen uitvoeren die we in de Strategische Agenda zijn overeengekomen. Jaarlijks wordt bij de begroting van de regio bepaald welk deel uit de reserve wordt ingezet als werkbudget voor de thema’s. Op dit moment is er zicht op ruim € 5miljoen aan incidentele baten. Dit is genoeg voor 3,5 jaar aan werkbudget. De verwachting is echter dat er de komende jaren nog incidentele baten

bij komen. Als de provincies hun financiële bijdragen ook na 2027 doorzetten, zijn er voldoende incidentele baten om de werkbudgetten voor de deze periode van de strategische agenda volledig te dekken. Daarnaast zien we elk jaar dat in geen van de inhoudelijke thema’s van de strategische agenda het werkbudget wordt overschreden. Voorgesteld wordt een positief resultaat van de regio jaarlijks bij de jaarrekening toe te voegen aan de in te stellen reserve.

De meerjarenbegroting in cijfers 1. ALGEMEEN 2027

2028

2029

Lasten: Regiobureau

2.528.438

2.633.799

2.734.896

2.891.353 Structureel

Dekking: Inwonerbijdragen

-2.362.779

-2.463.749

-2.560.612

-2.712.956 Structureel

Dekking: Overige inkomsten

-165.660

-170.050

-174.284

-178.397 Structureel

0

0

0

Totaal Algemeen

2030 Aard

0

2. WERKPROGRAMMA'S 2027

2028

2029

Lasten: Programmamanagement

1.564.929

1.564.929

1.564.929

1.564.929 Structureel

2030 Aard

Dekking: Programmamiddelen

-1.588.087

-1.579.149

-1.593.094

-1.616.554 Structureel

Dekking Bijdrage derden

-71.826

-73.729

-75.565

-77.349 Structureel

Dekking: Bijdrage 3den PM inn. MKB

-25.000

-25.000

-25.000

-25.000 Structureel

Saldo structureel Werkprogramma's

-119.984

-112.949

-128.730

-153.974

Lasten: Programmamiddelen (werkbudget)

1.612.399

1.627.022

1.669.385

1.803.594 Incidenteel

Dekking: Reserve dekking SA

-1.492.415

-1.514.073

-1.540.655

-1.554.620 Incidenteel

Dekking: inc lasten kantorenvisie

-95.000 Incidenteel

Totaal Werkprogramma's

0

0

0

0

Totaal lasten voor huidige SA in 2027-2030

6.712.400

Deel gedekt door structurele programmamiddelen gemeenten

-610.637

Nog te dekken uit de incidentele middelen

6.101.763

Reserve incidentele baten De reserve wordt zoals gezegd gevoed door de incidentele geldstromen die naar de regio komen. De volgende middelen worden in ieder geval verwacht. 2027

2028

2029

2030

Totaal

Bijdrage Provincies

2025

2026

350.000

150.000

150.000

150.000

800.000

2,5% SPUK Gebiedsgld en Mob.gld

929.982

232.078

232.078

0

1.394.138

2,5% SPUK WoKT + extra Gebiedsgld

356.000

356.000

356.000

356.000

1.424.000

Restant SA 2021-2025

750.000

0

0

0

0

0

750.000

Renteresultaat jaarlijks

200.000

150.000

150.000

150.000

150.000

150.000

950.000

PM

PM

PM

PM

2,5% SPUK toekomstige deals

0 5.318.138

Zoals in het overzicht staat aangegeven zijn er nog een aantal PM posten waarvan nu nog geen zekerheid is over de hoogte van het bedrag. Tijdens het traject van de Planning & Controlcyclus zal dit staatje steeds opnieuw worden bijgewerkt aan de hand van de laatst gemaakte afspraken. Zo maken we het mogelijk om tijdig bij te kunnen sturen. Het verloop van de reserve ten opzichte van de lasten van de Strategische Agenda op basis van de op dit moment verwachte incidentele baten: 2027

2028

2029

2030

Verwachte stand reserve per 1/1

1.100.000

1.393.567

767.572

114.996

Verwachte onttrekking

-1.492.415

-1.514.073

-1.540.655

-1.554.620

Verwachte storting

1.785.982

888.078

888.078

656.000

Verwachte stand reserve per 31/12

1.393.567

767.572

114.996

-783.625

6.

Duiding gewijzigd voorstel en vervolg

Bovenstaand voorstel komt deels overeen met de voorstellen die in 2025 besproken zijn. Ook in die voorstellen werden structurele middelen van de regio gebruikt ter dekking van structurele kosten en incidentele middelen gebruikt ter dekking van werkbudgetten. In de eerdere voorstellen werden echter concrete incidentele middelen, zoals 2,5% van de WoKT Doorfietsroutes Foodvalley, per jaar omgeslagen om te dienen als werkbudget. Hierdoor ontstond een lappendeken aan oplossingen. In het voorliggende voorstel wordt op een andere manier gekeken naar de begroting van de regio dan in eerdere voorstellen en begrotingen. Door vanuit een aantal principes te redeneren ontstaat een ogenschijnlijk simpel voorstel. Dit voorstel is ook mogelijk doordat er nu zicht is op meer incidentele middelen. Zo wordt voorgesteld om programmamiddelen die door de gemeenten ter beschikking zijn gesteld in de periode van de vorige strategische agenda toe te voegen aan de Reserve Incidentele Baten en jaarlijks het positieve resultaat van de regio in de reserve te storten. Daarnaast gaat het voorstel ook uit van de veronderstelling dat ook de komende jaren de regio voldoende incidentele middelen kan verwerven. Het nieuwe regeerakkoord lijkt deze veronderstelling te onderschrijven. Indien het verkrijgen van incidentele middelen toch lastig blijkt, zijn alsnog keuzes nodig.

Door het verloop van de reserve goed in beeld te houden, kan hier tijdig op worden geanticipeerd. Dit voorstel is dus mogelijk als: •

• •

• •

•

Het principe blijft staan dat gemeenten een bijdrage leveren aan de regio van 2,5% van de rijksmiddelen die in naam van of via de regio door gemeenten ontvangen worden. Dit principe concreter wordt uitgewerkt in afspraken tussen de gemeenten over de manier en het tijdstip waarop deze bijdragen geleverd worden. Incidentele middelen, zoals de 2,5% van rijksmiddelen, ondergebracht worden in de Reserve Incidentele Baten van de regio en ingezet kan worden ter dekking van incidentele lasten van de regio. Een positief resultaat van de regio jaarlijks bij de jaarrekening (weer) in de reserve wordt gestort. De afspraken over de dekking van de kosten van de Programmadirecteuren wijzigen, van dekking uit incidentele middelen, naar dekking uit de structurele programmagelden. De subsidievoorwaarden van partijen als de provincies dekking van incidentele lasten mogelijk maken. Hierover wordt in ieder geval overlegd met de provincie Gelderland.

De principes uit dit voorstel en worden jaarlijks opgenomen in de kaderbrief en de begroting van de regio, voor het eerst in de ontwerpbegroting 2027-2030 die in het AB van 10 april 2026 ter besluitvorming voor ligt. Daarmee hebben de gemeenteraden de mogelijkheid om hun zienswijzen over deze principes kenbaar te maken. Doordat het werkbudget van de programma’s voor een groot deel jaarlijks uit de Reserve Incidentele Baten wordt gedekt, is het ook mogelijk jaarlijks bij de begroting (via de regiodag en het AB) de hoogte van het budget per programma te bepalen op basis van de ambities per programma. Hiervoor ontbreekt voldoende tijd voor de begroting 2027. Daarom wordt bij de ontwerpbegroting 2027 uitgegaan van eerder gemaakte afspraken.