A. Achtergrondinformatie - Informatienota Hervormingsagenda jeugd - stand van zaken

HERVORMINGSAGENDA JEUGD – STAND VAN ZAKEN

Inleiding Doel van deze informatienota is om de raad inzage te geven in de resultaten 2025 inzake de hervormingsagenda jeugd en de plannen hiervoor in 2026 e.v. Bij de raadsbehandeling van de begroting 2025 is besloten om een deel van de reserve Bestuursprogramma ad € 188.000 niet in te zetten voor de hervormingsagenda jeugd. Deze gelden konden we goed gebruiken voor de uitvoering van de hervormingsagenda jeugd. In februari 2026 wordt het raadsvoorstel ‘Uitvoeren bestemmingen reserve Bestuursprogramma’ behandeld. We vragen in dit voorstel slechts € 15.000 voor jeugdhulp. In 2025 hebben we hervormingen kunnen realiseren omdat we een daling hadden in de jeugdhulpaanvragen en konden beschikken over incidentele gelden vanuit IZA/GALA. Echter, structurele financiering voor bepaalde zaken is er nog niet. Deze informatienota is als volgt ingedeeld: 1. 2. 3. 4. 5.

Wat is de hervormingsagenda Wat heeft Rhenen in 2025 hervormd om het jeugdstelsel te ontlasten en de kosten beheersbaar te houden Wat zijn de resultaten hiervan Wat zijn de plannen voor de hervorming in 2026 e.v. Risico’s, uitdagingen en kansen

1. Wat is de hervormingsagenda De Hervormingsagenda Jeugd (2023-2028) heeft als doel knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken en het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar te maken. Hervorming is nodig. Het jeugdstelsel is te kwetsbaar, overbelast door de toenemende vraag naar jeugdhulp en een tekort aan jeugdhulpverleners. Rijk, VNG/gemeenten, jeugdhulpaanbieders, cliëntenorganisaties en jeugdprofessionals werken met elkaar samen om de hervormingsmaatregelen uit te voeren. In de bijlage is een overzicht opgenomen van de zeven maatregelen en wie hiervoor verantwoordelijk is. De gemeenten zijn met name aan zet voor: 1. 2.

Het realiseren van een stevig lokaal team en Het hebben van voldoende preventieve (zoals aanwezig zijn op scholen), voorliggende voorzieningen (zoals jongerenwerk, stevig ouderschap en prenatale zorg).

Een ‘stevig lokaal team’ wil onder meer zeggen dat het jeugdteam: ➢ ➢ ➢ ➢

Zelf jeugdhulp kan verlenen. Zelf veiligheidscasussen kan oppakken, in samenwerking met de veiligheidspartners. Werkt aan normaliseren van gedrag. De zelfredzaamheid van gezinnen bevordert en domein overstijgend werkt.

2. Wat heeft Rhenen in 2025 hervormd om het jeugdhulpstelsel te ontlasten en de kosten beheersbaar te houden

Verordening 2025 In maart 2025 is de verordening jeugdhulp 2025 door de raad vastgesteld. Met deze verordening wordt een sobere uitvoering gegeven aan de jeugdwet, meer ingezet op eigen verantwoordelijkheid en het zelf oplossend vermogen van ouders en jeugdigen. Er worden strengere grenzen gesteld aan verlengde jeugdhulp en afbakening met voorliggende voorzieningen, zoals Passend Onderwijs, Zorgverzekeringswet en Wet Langdurige Zorg. Ook worden er grenzen gesteld aan de duur van de jeugdhulp en aan stapeling van zorg. Werkwijze Jeugdteam veranderen Door de nieuwe verordening jeugdhulp 2025 moest de werkwijze van het jeugdteam worden aangescherpt. De medewerkers van het jeugdteam zijn nu nog meer dan voorheen alerter op de reikwijdte van de jeugdhulp. Welke kosten zijn voor de gemeente en welke kosten horen bij derden. Er wordt meer nadruk gelegd op eigen regie van gezinnen en de duur van jeugdhulp wordt adequaat gemonitord. Nieuwe teamleider Jeugdteam Vanwege de organisatievisie, zelfsturende teams, was er geen teamleider meer. Echter, voor de uitvoering van de verordening 2025, maar ook voor het jeugdteam zelf, was een teamleider nodig. Per 1 maart 2025 is tijdelijk een teamleider ingehuurd met als taak om de verordening uit te voeren, de nieuwe werkwijze toe te passen en de reikwijdte van de jeugdhulp te bewaken.

Voorliggende voorzieningen jeugdhulp Vanuit de hervorming wordt vooral gestuurd op dat lichte jeugdhulp vooral een preventieve aanpak krijgt. Voor de omvang van Rhenen is het niet mogelijk om veel diverse voorliggende voorzieningen te hebben. De aantallen zijn te klein, waardoor de kosten niet opwegen tegen de baten. Aan de hand van jeugdhulpkenmerken, zoals eetstoornissen, trauma, depressiviteit, autisme en hoogbegaafdheid, is een top drie opgesteld van de meest voorkomende gevolgen/oorzaken van jeugdhulp, te weten: 1. Autisme, 2. Echtscheiding en 3. KOPP (Kinderen van Ouders met Psychische problematiek). Op basis hiervan is het inloopspreekuur gestart voor autisme door jeugdhulpaanbieder Youké. Voor echtscheidingsproblematiek is een KIES-(Kinderen In Een Scheiding)training effectief. Deze trainingen zijn niet in de gemeente Rhenen beschikbaar, dit is wel onze wens. Echter, er was geen budget om deze trainingen vorm te geven. In het raadsvoorstel ‘Uitvoeren bestemmingen reserve Bestuursprogramma’ wordt hier budget voor gevraagd. Ouders met psychische problematiek hebben veelal te maken met wachtlijsten bij de GGZ. Als gemeente hebben wij hier geen invloed op. Wel proberen we het gezin zo staande mogelijk te houden. Op het gebied van KOPP zijn er nog geen verdere ontwikkelingen gestart, omdat er onvoldoende beleidscapaciteit is.

Bestendigen Onderwijs – jeugdhulp Op iedere basisschool in Rhenen is een medewerker van het jeugdteam wekelijks aanwezig om te overleggen over het gedrag van kinderen, informatie en expertise worden gedeeld. Indien hulp op school nodig is, wordt in overleg vastgesteld wie welke verantwoordelijkheid heeft bij de hulpvraag en wie welke kosten draagt. Vroegsignalering op school voorkomt inzet van zwaardere, aanvullende jeugdhulp. De gemeente organiseert ook periodiek overleggen met de scholen in Rhenen> De teamleider van het jeugdteam is daarbij regelmatig aanwezig om toelichting te geven over de werkwijze van het jeugdteam. Regionaal worden er afspraken gemaakt met de samenwerkingsverbanden onderwijs o.a. over verzuim en onderwijs- zorgarrangementen, zoals de Opstapklas. De Opstapklas is voor kinderen van ca 4 jaar die niet naar school kunnen, vanwege grote achterstanden in ontwikkeling en gedrag.

Stevige lokale teams Om het jeugdstelsel te ontlasten moeten gemeenten zelf jeugdhulp verlenen. Hiermee is voorzichtig gestart in het tweede halfjaar 2025 met name voor opvoedondersteuning en lichte ambulante jeugdhulp. In voorgaande jaren is het geven van zelf jeugdhulp al meerdere malen opgepakt, maar door tijdsgebrek moesten we het ook weer laten vallen. In 2025 was hiervoor geen tijd, vanwege de hoge wachtlijsten. Deze waren ontstaan door (langdurig) ziekte en vertrek van medewerkers. Zelf jeugdhulp verlenen door de medewerkers van het jeugdteam kost meer formatie. Voor uitbreiding is geen budget, de formatie is bevroren door de raad. Om uren van het jeugdteam te besparen, is een project gestart om de aanmeldingsprocedure via AI te laten verlopen. Het Investeringsplan Sociaal Domein is recent (november 2025) goedgekeurd door de raad en zal een start krijgen in 2026. De raad heeft eveneens ingestemd met een tijdelijke uitbreiding van het jeugdteam met 1 fte. Dit om de verandering in de werkwijze door te voeren en zelf meer lichte jeugdhulp te verlenen. Veiligheid De jeugdteams van de gemeenten Rhenen, Renswoude en Veenendaal werken samen met Jeugdbescherming, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming in het Regionale Veiligheidsteam. In dit team worden veiligheidscasussen besproken, die worden ingebracht door de lokale teams of door Veilig Thuis.

Dit team is uniek, omdat er landelijk maar een paar pilots hiervan lopen. Door deze samenwerking krijgt het jeugdteam steeds meer expertise, waardoor meer intern naar oplossingen worden gezocht op het moment dat er onveiligheid speelt. Doel van deze samenwerking is eveneens om het aantal OTS’en (OnderToezichtStelling) te voorkomen. Het Rijk heeft nog geen structurele gelden voor deze Regionale Veiligheidsteams beschikbaar gesteld. Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming is uitgesteld tot na 2028. Momenteel ontvangen we voor een deel van deze kosten subsidie. Daarnaast moet de gemeenten zelf een deel betalen. Dit deel wordt steeds groter, omdat de subsidie afneemt. Voor Rhenen bedroeg dit in 2025 ca € 79.000. Deze kosten worden gefinancierd uit het budget jeugdzorgkosten. De kosten van de veiligheidscasussen zijn hoog en onvoorspelbaar, er zijn geen normen voor. Veelal gaat het samen met het product verblijf. Uitspraken van kinderrechters over de in te zetten jeugdhulp moeten we ook opvolgen. Dit maakt het moeilijk om vooraf te voorspellen welke impact veiligheidscasussen hebben op het zorgbudget jeugdhulp.

Regionale samenwerking Jeugdhulpregio JeugdFV Voor de hervormingsagenda was het verplicht dat jeugdhulpregio’s een juridische entiteit, een gemeenschappelijke regeling, werden en dat de regiovisie geactualiseerd zou worden. In 2025 is een GR-BVO (voor gezamenlijke bedrijfsvoeringstaken) opgericht en een IGS (InterGemeentelijke Samenwerking op het gebied van jeugdhulp beleid). Jaarlijks wordt een jaarplan bedrijfsvoering en regionaal beleid opgesteld met onderwerpen die bijdragen aan de ontlasting van het jeugdzorgstelsel en uitgavenvermindering, zoals realiseren rechtmatigheidstoezicht, verkorten duur specialistische J-GGZ en afbouwen verblijf.

3. Resultaten hervormingen 2025 ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

De aantallen jeugdigen in jeugdhulp zijn afgenomen. De uitgaven jeugdzorg blijven naar verwachting binnen de begroting 2025. De wachtlijsten zijn weggewerkt. Alle openstaande vacatures van het jeugdteam zijn ingevuld. De nieuwe teamleider heeft gezorgd voor grenzen stellen aan de reikwijdte van de jeugdhulp.

➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Het jeugdteam heeft hard gewerkt: nieuwe werkwijze eigen gemaakt, kwaliteit blijven leveren en wachtlijsten weggewerkt. De samenwerking met de huisartsen is verder verbeterd. Er is periodiek overleg en aanvragen worden door de huisartsen doorverwezen naar het jeugdteam Het contract met Veilig Thuis is omgezet van subsidie naar inkoop, zodat betere sturing mogelijk is. Data wordt steeds verder doorontwikkeld, waardoor deze goed in te zetten zijn voor interne controles op afwijkingen en het zien van trends en hierop anticiperen. Het Regionaal Veiligheidsteam werkt goed, veiligheidscasussen worden vroegtijdig besproken met alle veiligheidspartners. Het aantal OTS’en, Onder Toezicht Stellingen, is gedaald.

Het inloopspreekuur voor Autisme/ADHD heeft zijn doel nog niet bereikt. Het was met name de bedoeling om casussen af te schalen van de aanvullende jeugdhulp naar dit inloopspreekuur. Dit gebeurt nog niet. Er zijn in totaal 18 ouders/kinderen die het inloopspreekuur hebben bezocht. De pilot loopt tot 1 maart 2026. Om het inloopspreekuur beter te benutten, worden aanmeldingen met specifieke hulpvragen zoals druk gedrag, problemen met hanteren van prikkels en concentratieproblemen doorverwezen naar het inloopspreekuur van Youké. De regionale resultaten inzake de hervormingen zijn: ➢

➢ ➢ ➢

De Jeugdhulpregio JeugdFV is voor wat betreft de gezamenlijke bedrijfsvoering o.a. inkoop en jeugdhulpbetalingen, een gemeenschappelijke regeling geworden per 1 november 2025. Voor het maken van regionaal jeugdhulpbeleid is een privaatrechtelijke samenwerking opgezet per 1 januari 2026 met als naam IGS, Intergemeentelijke Samenwerking. De regiovisie is gestart, de leidende principes met de zeven gemeenteraden besproken. De regiovisie wordt in 2026 door de zeven gemeenteraden vastgesteld. Afspraken zijn gemaakt met de specialistische GGZ jeugdhulpaanbieders om de trajectduur te verkorten. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat 10-20 gesprekken het meest effectief zijn. Indien langere periode nodig is, moeten de aanbieders dit nader onderbouwen. Het verkorten van de trajectduur moet eveneens leiden tot afname van de wachttijden in deze sector.

4. Wat zijn de hervormingsplannen voor 2026 e.v.

Uitbreiding SOJ bij de huisartsen Een SOJ, Specialistische Ondersteuner Jeugd, ondersteunt de huisarts op het gebied van Jeugd GGZ. De ondersteuning bestaat uit het behandelen van kinderen uit de praktijk of uitgebreider onderzoek doen naar het gedrag van het kind om de juiste jeugdhulp te kunnen vaststellen. Al jaren ondersteunt een GGZ psycholoog van Karakter de huisartsenpraktijk in Elst voor ca 4 uur per week. Vanaf 1 januari 2026 maken ook de twee huisartsenprakijken in Rhenen gebruik van de SOJ en zijn de uren verhoogd naar ca 8 uur per week. Voordeel van een SOJ is snel, laagdrempelig en in eigen omgeving wordt specialistische jeugdhulp gegeven. De urenuitbreiding is niet mogelijk binnen de huidige budgetten. De reserve bestuursprogramma – hervormingsagenda zou hiervoor worden ingezet. Gelukkig is een mogelijkheid gevonden, weliswaar eenmalig. De kosten voor 2026 kunnen worden gefinancierd uit de IZA/GALA middelen. Voor een structurele uitbreiding, 2027 e.v., is er geen budget. Gedrag centraal in plaats van diagnosticeren Wat zit er achter het gedrag van een kind? Bij diagnosticeren wordt vaak niet verder gekeken dan de diagnose zelf en zo wordt normaliseren (ieder kind mag anders zijn) ook niet bevorderd. Samen met onderwijs en de huisartsen kijken we wat wel mogelijk is en welke ondersteuning passend is.

Op jonge leeftijd ontwikkelen kinderen zich ook snel, waardoor diagnostiekuitkomsten minder betrouwbaar kunnen zijn. In de regiovisie is de-medicaliseren ook een onderwerp.

Meer jeugdhulp verlenen door het jeugdteam zelf Nu de wachtlijsten weg zijn, kunnen we meer bewegen naar de voorkant, zelf jeugdhulp verlenen. Alle jeugdteammedewerkers zijn SKJ geregistreerd en mogen daardoor zelf jeugdhulp verlenen. Bij werving van nieuwe medewerkers wordt expliciet gevraagd naar dit specialisme. Natuurlijk kan dit niet bij iedere casus, zoals bij veiligheidscasussen, verblijf, complexe problematiek en GGZ. Ook regisseurs zullen in het jeugdteam nodig zijn. Continueren resultaten 2025 Dat wat ingezet is in 2025 zal verder worden voorgezet, zoals beperken duur specialistische GGZ, sturen op uitstroom, inzet van preventieve maatregelen, afbakening met Passend onderwijs, normaliseren, verantwoordelijkheid ouders versterken en meer sturen op de trajectduur. Investeringsplan Sociaal Domein We starten in 2026 met de inzet van Artifical Intelligence bij de toegang tot maatwerk (AIDA). Ouders/ jeugdigen ontvangen bij hun jeugdhulpvragen ondersteuning via AIDA. AIDA is 24 uur bereikbaar en in verschillende talen benaderbaar en geeft direct bruikbare adviezen. Wachtlijsten en ureninzet vanuit het jeugdteam worden zo voorkomen. Regionale activiteiten In de jeugdhulpregio JeugdFV wordt ook hard gewerkt aan de hervorming van het jeugdstelsel, zoals: • • • •

Ontwikkelen van meer groepsaanbod samen met de jeugdhulpaanbieders Afbouwen van gesloten Jeugdhulp (Jeugdzorg+) en 3 milieu-voorzieningen (zwaar verblijf) naar kleinschalige projecten Een nieuwe regiovisie is in 2026 gereed. Het Regionaal Veiligheidsteam doorontwikkelen en borging structurele voortzetting

5. Risico’s, uitdagingen en kansen Financiën Het uitvoeren van de hervormingen van het jeugdstelsel kost geld en uren (formatie). De uitgaven voor de hervormingen konden we in 2025 opvangen binnen de bestaande jeugdhulpbudgetten, doordat we minder jeugdzorguitgaven hadden, en incidentele middelen vanuit IZA/GALA waren ter dekking van de uitvoeringskosten. We zijn nog niet klaar. We staan nog voor grote opgaven, zoals het realiseren van voorliggende voorzieningen/preventieve jeugdhulp en meer jeugdhulp zelf verlenen. Daarnaast loopt het Investeringsplan Sociaal Domein (o.a. de aanmeldingsprocedure via AI). Doordat we zelf meer jeugdhulp gaan verlenen verwachten we verschuiving van de kosten, namelijk een daling van de zorgkosten en een stijging van de formatie/ureninzet lokaal team. Ook bij de uitwerking van het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming komen meer taken van de jeugdbescherming naar de lokale teams. Dit alles om de jeugdbescherming te ontlasten, maar dit betekent wel een verzwaring en uitbreiding van de gemeentelijke taken op het gebied van jeugdhulp. Het jaar 2026 wordt een financieel uitdagend jaar. Enerzijds, is het de vraag of we de lijn van 2025 kunnen vasthouden. Anderzijds, hebben we te maken met een bezuiniging van € 240.775, als onderdeel van de taakstelling sociaal domein ad € 500.000.

Daarnaast zijn er voor bepaalde uitvoeringskosten geen structurele budgetten, zoals de uitbreiding van de SOJ, opzet preventieve jeugdhulp en KIES trainingen. Formatie Meer werkzaamheden zullen plaatsvinden in het jeugdteam, namelijk: zelf jeugdhulp verlenen, en meer werkzaamheden zelf verrichten voor de veiligheidscasussen. Daarnaast vraagt deze

hervorming en bijbehorende beleids- en investeringskeuzes veel capaciteit, zowel van het jeugdteam als ook van beleid, in de komende jaren. Op beleid is er een tekort aan uren, met name voor het preventieve deel. We zien op dit moment al dat we moeten vertragen.

Essentieel is dat het jeugdteam stevig staat. Uitval door ziekte of wisseling van medewerkers heeft invloed op de uitvoering. Een uitdaging is om de capaciteit van het jeugdteam zowel kwantitatief als kwalitatief op orde te hebben. Een inhuurbudget en/of extra formatie is eigenlijk essentieel. Wat zouden we nog meer kunnen doen? ➢

➢ ➢

Samen met de basisscholen aandacht besteden aan problematiek die op middelbare scholen naar voren komen, zoals Hoe ga je om met druk, dat kan voorkomen dat op latere leeftijden met name meisjes zich gaan snijden. Ons sterker verbinden met bestaanszekerheid, een oorzaak voor jeugdhulp. We zouden meer dan nu nog kunnen kijken naar armoedebestrijding en inzetten minimabeleid. De brede toegang verder uitwerken.

We zijn continue opzoek naar verbeteringen, oplossingen om de kosten te beheersen en de kwaliteit van jeugdhulp te verbeteren. Jeugdhulpuitgaven blijven onvoorspelbaar, investeringen blijven nodig om hervormingen te realiseren, die zich later pas zullen terugverdienen. Belangrijk blijft ook om verbinding te houden met andere beleidsterreinen en aanpalende domeinen.

BIJLAGE: De gezamenlijke uitvoering van de hervormingsagenda geschiedt aan de hand van de volgende maatregelen: OVERZICHT MAATREGELEN HERVORMINGSAGENDA Maatregel 1. Reikwijdte van de jeugdhulplicht afbakenen

2.

Jeugdhulp steviger verbinden aan aanpalende domeinen zoals onderwijs, volwassen GGZ en bestaanszekerheid

3. Lokale toegang versterken 4. Afbouw residentiele jeugdhulp 5. Kwaliteitsverbetering en blijven leren

•

•

•

•

6. 7.

Verbeteren regionale samenwerking Eenvoudiger uitvoering inkoop, administratieve lasten en aanpak effecten marktwerking

8.

Verbeteren inzicht (data en monitoring)

Uit te voeren door: Rijk: aanpassing jeugdwet Gemeenten: o.a. aanpassing werkwijze, vergroten preventie, aanbod algemene voorzieningen Gemeenten Jeugdhulpregio JeugdFV: volwassen GGZ en samenwerkingsverbanden onderwijs Gemeenten Jeugdhulpregio JeugdFV Rijk, Jeugdhulpregio JeugdFV Gemeenten Jeugdhulpregio JeugdFV Rijk: landelijke tarieven en contracten Jeugdhulpregio JeugdFV Jeugdhulpregio JeugdFV

Daar waar Jeugdhulpregio JeugdFV staat betekent dat de uitvoering geschiedt in gezamenlijkheid met de gemeenten: Barneveld, Nijkerk, Ede, Scherpenzeel, Veenendaal en Renswoude. Maatregel 6, verbeteren regionale samenwerking, is gerealiseerd door het hebben van een Gemeenschappelijke Regeling (GR) per 1 november 2025 als juridische entiteit voor de samenwerking. Het Rijk zou zorgen voor aanpassen van de jeugdwet (reikwijdte jeugdhulp) en een eigen bijdrage regeling. De jeugdwet is nog niet aangepast. Het ingaan van de eigen bijdrage staat voor 2028 in de planning, de inkomsten vanuit het Rijk zijn in de meerjarenraming al gekort. De landelijke contracten zijn gestandaardiseerd en complexere zorg is landelijke ingekocht.